IV SA/PO 543/06

IV SA/Po 543/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Bożena Popowska
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /sprawozdawca/
Paweł Miładowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6332 Należności  przedemerytalne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
| | Sygn. akt IV SA/Po 543/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu O. z dnia [...]r. Nr [...] /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/ B.Popowska WSA/wyr.1-sentencja wyroku
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...]r., który do Powiatowego Urzędu Pracy w O. wpłynął w dniu [...]r., skarżący M. K. wystąpił o przyznanie zasiłku przedemerytalnego na zasadach obowiązujących do dnia 01 stycznia 2002 r. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2005 r. sygn. akt K 19/02 skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa do przedmiotowego zasiłku od dnia 01 stycznia 2002 r., o uznanie, iż z dniem 31 grudnia 2001 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej oraz o uznanie, iż jego rejestracja jako bezrobotnego nastąpiła z opóźnieniem, po dniu 12 stycznia 2002 r. z powodu zawinionego przez ZUS nieprawidłowego ustalenia stażu zasiłkowego, który na dzień 01 stycznia 2001 r. wynosił ponad 35 lat. W uzasadnieniu wniosku M. K. wyjaśnił, iż z powodu złego stanu zdrowia z dniem 31 grudnia 2001 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i obecnie wraz z żoną pozostają bez środków do życia. Wyjaśnił także, iż w wyniku nieprawidłowego naliczenia stażu pracy przez ZUS w związku z ustaleniem kapitału początkowego zmuszony był odwoływać się od wydanej w tej sprawie decyzji, w wyniku czego dopiero wówczas został ustalony jego prawidłowy staż pracy - 36 lat 9 miesięcy i 28 dni. Zdaniem strony brak dokumentu potwierdzającego prawidłowe naliczenie stażu pracy na dzień 1 stycznia 2002 r. spowodował jego zwłokę w zarejestrowaniu się w Powiatowym Urzędzie Pracy przed dniem 12 stycznia 2002 r. Wniósł o uznanie, iż w zaistniałej sytuacji dopełnił obowiązku rejestracji we wskazanym terminie. Do wniosku M. K. załączył dokumenty związane z wydaną przez ZUS decyzją, dowody opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz zaświadczenia lekarskie o stanie swojego zdrowia.
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]działający z upoważnienia Starosty Powiatu O. Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w O. orzekł o odmowie przyznania stronie zasiłku przedemerytalnego. Jako podstawę decyzji organ powołał przepis art. 150a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 z późn. zmianami) w zw. z art. 37j, art. 6 pkt 6 lit. b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514 ze zm.), podając iż zgodnie tym przepisem prawo do zasiłku przedemerytalnego na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przysługuje osobie, która do 12 stycznia 2002 r. spełniała warunki do jego nabycia, a z dokumentacji będącej w posiadaniu PUP wynika, iż na dzień 12 stycznia 2002 r. strona nie spełniała warunku, którym jest posiadanie statusu osoby bezrobotnej, bowiem do dnia 31 stycznia 2002 r. prowadziła działalność gospodarczą, którą dopiero z tym dniem wyrejestrowała z ewidencji działalności gospodarczej, co potwierdza decyzja Wójta Gminy O. z dnia [...]r. nr [...]. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu (...) bezrobotnym jest osoba, która nie podjęła pozarolniczej działalności od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności.
Składając odwołanie od powyższej decyzji M. K. wniósł o jej uchylenie oraz o zobowiązanie organu I instancji do uwzględnienia wniosków wymienionych w jego wystąpieniu o przyznanie świadczenia. Podniósł, iż decyzja Wójta o wykreśleniu działalności gospodarczej ma charakter deklaratoryjny, natomiast dowód na okoliczność faktycznego zaprzestania działalności gospodarczej stanowi fakt zaprzestania wykonywania tej działalności, potwierdzony terminem wpłat składek na ubezpieczenie społeczne na dzień 31 grudnia 2001 r. Zdaniem odwołującego się organ I instancji nie uwzględnił ponadto wskazanej przez niego a niezawinionej zwłoki w rejestracji w PUP. W uzupełnieniu odwołania pismem z dnia [...] r. M. K. przedłożył deklarację rozliczeniową dostarczoną przez niego do ZUS w dniu [...] lutego 2002 r. na okoliczność nie zadeklarowania na 2002 rok składek na ubezpieczenie społeczne.
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], opartą na przepisach art. 127 §1 i 2 i art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 150a ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...) Wojewoda zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wyjaśniając, iż organ I instancji zasadnie odmówił przyznania stronie prawa do zasiłku przedemerytalnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż rejestrując się w PUP w dniu 14 stycznia 2002 r. strona spełniała warunek do przyznania wnioskowanego zasiłku w postaci wymaganego stażu lecz nie spełniała warunku posiadania statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku w okresie do 12 stycznia 2002 r. z uwagi na fakt prowadzenia działalności gospodarczej do dnia 31 stycznia 2002 r. Organ wskazał, iż tym samym do tego dnia strona nie mogła dokonać rejestracji jako bezrobotny, nie spełniała więc warunków ustawowych do uzyskania statusu bezrobotnego orz prawa do zasiłku dla bezrobotnych, koniecznych w dalszym etapie do uzyskania prawa do zasiłku przedemerytalnego.
W skardze na powyższą decyzję M. K. wniósł o jej uchylenie, przytaczając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zarzucił organom obu instancji pominięcie zaistniałej w jego przypadku zwłoki w rejestracji w PUP. Pismem procesowym z dnia [...]r. skarżący powołał się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 15/05.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa w stopniu, który skutkuje koniecznością jej uchylenia.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest odmowa przyznania stronie skarżącej prawa do zasiłku przedemerytalnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2001 r. Zgodnie z art. 150a ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.), na podstawie której rozpatrywane są wnioski złożone po dniu 1 listopada 2005 r., prawo do zasiłku przedemerytalnego na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w jej brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2001 r., przysługuje osobie, która do dnia 12 stycznia 2002 r. spełniła warunki do jego nabycia, jak również osobie, która do dnia 12 stycznia 2002 r. nie spełniła warunku posiadania okresu uprawniającego do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, jeżeli w dniu 31 grudnia 2001 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych i w wyniku zaliczenia okresu pobierania tego zasiłku do okresu uprawniającego do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego uzyskałaby prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Zgodnie z art. 37j ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w jej brzmieniu obowiązującym w dniu 31 stycznia 2001 r., zasiłek przedemerytalny przysługiwał osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli posiadała okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn (pkt 1) lub posiadała okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (2). Strona skarżąca domaga się przyznania przedmiotowego zasiłku na zasadach określonych w punkcie 1 wskazanego przepisu, dokumentując ponad 36-letni staż zasiłkowy, co jest w sprawie bezspornym; kwestią sporną jest natomiast odmowa uwzględnienia przez rozpatrujące sprawę organy faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2001 r.; za datę zaprzestania tej działalności uznano wskazany w decyzji Wójta Gminy O. dzień 31 stycznia 2002 r., w wyniku czego do dnia 12 stycznia 2002 r. w ocenie właściwych w sprawie organów administracji publicznej strona nie spełniała wymogu uprawniającego do zarejestrowania w PUP i otrzymania zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący podnosi natomiast, iż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2001 r. i z faktu tego wywodzi spełnienie przesłanki uprawniającej do otrzymania wnioskowanego zasiłku w postaci prawa do uzyskania od tego dnia statusu bezrobotnego.
Uznając potrzebę ochrony osób uprawnionych przed skutkami wadliwej legislacji, jaką wykazały się kolejne zmiany cytowanej powyżej ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, na co wskazywał Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 30 marca 2005 r. sygn. akt K 19/02 i co powtórzył w wyroku z dnia 18 września 2006 r. sygn. akt SK 15/05, jak również zawartą w art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.) zasadę zaufania do organów Państwa, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, iż zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym. Wielokrotnie w swych orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny, Sąd Najwyższy oraz Naczelny Sąd Administracyjny podkreślali, że nie może być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania organów państwa są prawidłowe i odpowiadające prawu. W tej sytuacji za sprzeczne z powyższą zasadą ogólną uznać należy przerzucenie skutków błędnego ustalenia stażu zasiłkowego skarżącego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w związku z ustaleniem kapitału początkowego oraz pośpieszną zmianę przepisów prawa na skarżącego i odmówienie mu prawa do świadczenia z powodu zbyt późnego wyrejestrowania działalności gospodarczej z ewidencji, bez poczynienia w tym kierunku ustaleń faktycznych oraz mimo spełnienia przez niego materialnoprawnej przesłanki do otrzymania świadczenia w oparciu o przepisy obowiązujące do dnia 31 grudnia 2001 r. w postaci legitymowania się wymaganym stażem zasiłkowym.
W ocenie Sądu fakt wyrejestrowania przez skarżącego działalności gospodarczej po dniu [...] stycznia 2002 r. nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania mu wnioskowanego zasiłku. Na dzień 31 grudnia 2001 r. skarżący legitymował się bowiem stażem zasiłkowym w wymiarze 36 lat, a jedynie z racji braku stosownej wiedzy, tak w zakresie zmiany przepisów prawa oraz niewiedzy co do posiadanego stażu zasiłkowego, nie zgłosił wyrejestrowania działalności gospodarczej w terminie do [..] stycznia 2002 r., lecz zrobił to dopiero w dniu 1 lutego 2002 r., choć z jego twierdzeń oraz złożonych w ZUS deklaracji wynika, iż działalności tej nie prowadził od dnia 1 stycznia 2002 r. W tych okolicznościach obowiązkiem organu I instancji było przeprowadzenie w tym zakresie stosownego postępowania dowodowego. Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f) powołanej ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. bezrobotnym może być osoba, która - oprócz spełnienia innych wymagań określonych przez ustawę - "nie podjęła pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności albo nie podlega - na podstawie odrębnych przepisów - obowiązkowi ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego". Rozwiązanie to było zsynchronizowane z unormowaniami zawartymi w ustawie z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 z późn. zm.), która wyraźnie rozróżniała zgłoszenie działalności gospodarczej do ewidencji i wpis do ewidencji od faktycznego podjęcia (rozpoczęcia) działalności gospodarczej. Deklaratywny charakter wpisu do ewidencji działalności gospodarczej wynika także z przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173 poz. 1807 ze zm.). Wykazanie przez osobę, która uzyskała wpis do ewidencji działalności gospodarczej, iż nie podjęła działalności gospodarczej, lub jej zaprzestała jest związane z dokonaniem wpisu do ewidencji lub jego z niej wykreśleniem. Już samo sformułowanie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f) cytowanej ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. wskazuje, iż osoba, która uzyskała wpis do ewidencji działalności gospodarczej, musi wykazać nie tylko to, że nie podjęła działalności gospodarczej, ale także to, że działalności tej nie podjęła do dnia jej wyrejestrowania, co oznacza, iż wykazanie tych okoliczności jest związane z wykreśleniem wpisu z ewidencji (por. uchwała 7 sędziów NSA z dni 16 grudnia 1996 r. sygn. OPS 5/96 ONSA 1997/2/47). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę w sytuacji, gdy strona podnosi, iż faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nastąpiło wcześniej, aniżeli wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej i z faktu tego wywodzi prawo do uzyskania zasiłku przedemerytalnego, organy zatrudnienia powinny umożliwić wykazanie, że działalność tę zakończyła wcześniej. Ciężar dowodu wykazania tych okoliczności spoczywa bowiem na osobie, która jest zainteresowana wcześniejszym uzyskaniem statusu bezrobotnego. Wskazać należy, iż do organów rozpatrujących wniosek o przyznanie zasiłku przedemerytalnego należy ocena, z jaką datą strona mogła zostać uznana za osobę bezrobotną, niezależnie od faktów wynikających z treści decyzji rejestracyjnej w PUP oraz decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej. Takich ustaleń nie poczyniono w niniejszej sprawie, choć skarżący dowodził, iż działalności gospodarczej nie prowadził już w miesiącu styczniu 2002 r., naruszając tym samym zasady wynikające z art. 7 i 77 k.p.a.
Wobec treści zarzutów skargi rozważenia wymaga, czy na wynik niniejszej sprawy ma wpływ powoływany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2006 r. sygn. akt SK 15/05.
Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, której przepisy zmieniono ustawą nowelizującą z dnia 17 grudnia 2001 r. i uzupełniającą z dnia 20 grudnia 2002 r., utraciła moc z dniem 31 maja 2004 r. na podstawie art. 151 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...). Uchwalona 30 kwietnia 2004 r. ustawa o świadczeniach przedemerytalnych w art. 23 ust. 1 i art. 25 ust. 1 określiła warunki nabywania i utraty praw do świadczeń przedemerytalnych przyznanych na zasadach określonych w poprzednio obowiązujących przepisach ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia (...) wprowadzono do systemu tej ustawy nowe art. 150a-150d, regulujące w sposób kompleksowy zasady i tryb realizacji prawa do zasiłku przedemerytalnego albo świadczenia przedemerytalnego na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu (...) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2001 r. osobom, które do 12 stycznia 2002 r. spełniły warunki do jego nabycia oraz osobom, które 31 grudnia 2001 r. pobierały zasiłek dla bezrobotnych. Regulacja ta weszła w życie 1 listopada 2005 r. i objęła również przepis art. 150a ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia (...), wprowadzający termin zawity do 28 lutego 2006 r.. składania przez osoby uprawnione wniosków o przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego na omawianych zasadach.
Trybunał Konstytucyjny wskazanym przez stronę skarżącą wyrokiem z dnia 18 września 2006 r. sygn. akt SK 15/05, który ogłoszony został w Dz.U. Nr 170 poz. 1222 z dnia 26 września 2006 r. orzekł, iż art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty (Dz.U. z 2003 r. Nr 6 poz. 65) w części, w jakiej obejmuje wyrazy "do dnia 12 stycznia 2002 r." jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wyjaśnił, iż ustawa uzupełniająca z 20 grudnia 2002 r. ukształtowała sytuację prawną tej grupy osób, które do 12 stycznia 2002 r. nabyły prawo do świadczeń na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu sprzed nowelizacji z 17 grudnia 2001 r. , przy czym termin "12 stycznia 2002 r." przyjęto mimo wejścia w życie ustawy uzupełniającej z 20 grudnia 2002 r. dopiero 6 lutego 2003 r. Trybunał wskazał, iż przepis ten nie rozwiązał sprawy praw do zasiłku wszystkich osób, które "spełniły warunki do ich nabycia" między 1 stycznia 2002 r., a dniem wejścia w życie ustawy z 20 grudnia 2002 r., tj. 6 lutego 2003 r. Trybunał stwierdził ponadto, iż "kolejna nowelizacja z 20 grudnia 2002 r. jej przepisem art. 3 ust. 1 nie zapewniła ochrony praw nabytych i nie wyrównała strat poniesionych przez podmioty, których prawa nabyte przed 1 stycznia 2002 r., tj. przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z dnia 17 grudnia 2001 r. zostały naruszone jej przepisem przejściowym art. 11 ust. 2, którego niekonstytucyjność stwierdzono wyrokiem z dnia 30 marca 2005 r. sygn. K 19/02".
Zważyć należy, iż rozstrzygnięcie to dotyczy regulacji zawartej w ustawie z dnia 20 grudnia 2002 r., podczas gdy w rozpatrywanej sprawie odmowa przyznania skarżącemu prawa do zasiłku przedemerytalnego oparta została na podstawie art. 150a ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...), w którym to przepisie ustawodawca ponownie uzależnił prawo do otrzymania tego świadczenia od spełniania wszystkich wymogów do dnia 12 stycznia 2002 r. Do dnia rozpatrywania przez Sąd niniejszej sprawy do Trybunału Konstytucyjnego nie wpłynął wniosek o stwierdzenie niekonstytucyjności tego przepisu, tym samym przepis ten korzysta z domniemania jego konstytucyjności, co oznacza jego stosowanie w praktyce orzeczniczej organów administracji publicznej. Ponieważ w niniejszej sprawie odmowa przyznania skarżącemu zasiłku przedemerytalnego wynikała z faktu nie spełnienie przez niego do dnia [...] stycznia 2002 r. warunków umożliwiających jego rejestrację w PUP i przyznanie mu statusu bezrobotnego oraz zasiłku dla bezrobotnych, a jak wyżej wyjaśniono, Sąd uznał, iż powyższe ustalenie organów administracji publicznej było wadliwe, to nie zachodziła w tym przypadku konieczność wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o konstytucyjność powyższego przepisu. Sąd uznał, iż skoro zachodzą przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia podstawowej zasady postępowania administracyjnego oraz uchybień proceduralnych w zakresie braku ustaleń odnośnie daty zaprzestania prowadzenia przez stronę skarżącą działalności gospodarczej, to kwestia oceny konstytucyjności przepisu art. 150 a ust. 1 przedmiotowej ustawy w tej części, w której ustalono datę [...] stycznia 2002 r. jako graniczną dla spełnienia przesłanek do uzyskania prawa do zasiłku przedemerytalnego, nie ma wpływu na wynik sprawy.
Zważyć także należy, iż wprowadzając do ustawy o promocji zatrudnienia (...) art. 150a ustawodawca z jednej strony przyjął rozwiązania, które dotychczas uregulowane były w przepisach ustawy o świadczeniach przedemerytalnych i wcześniej w regulacji zawartej w art. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r., w tym w zakresie określenia daty "[...] stycznia 2002 r." jako granicznej dla spełnienia wymogów uprawniających do przyznania prawa do świadczeń, z drugiej zaś strony zliberalizował zasady przyznawania przedmiotowych świadczeń. W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 września 2006 r. Trybunał Konstytucyjny w pkt 5 zauważył, iż ustawodawca zastąpił użyte w art. 3 ust. 1 ustawy uzupełniającej z dnia 20 grudnia 2002 r. słowa "bezrobotnych" słowem "osoba" oraz pominął w art. 151 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia (...) użyte w ustawie z dnia 20 grudnia 2002 r. słowa "od następnego dnia po złożeniu wniosku" słowami "za okres od dnia spełnienia warunków do jego nabycia określonych w ustawie". Powyższe wskazuje, iż wolą ustawodawcy było umożliwienie otrzymania świadczeń osobom, które do dnia 12 stycznia 2002 r. spełniły warunki materialnoprawne uprawniające do świadczeń na gruncie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2001 r. lecz z uwagi na zbyt krótki okres vacatio legis obu ustaw nowelizujących ustawę o zatrudnieniu (...) i brak możliwości dostosowania sytuacji życiowej do wymogów określonych w nowych regulacjach, na dzień [...] stycznia 2002 r. nie spełniały wymogów do uzyskania statusu bezrobotnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, w której skarżący wyrejestrował działalność gospodarczą z dniem 31 stycznia 2002 r., rejestracji w PUP dokonał w dniu 25 lutego 2002 r. i jednocześnie na dzień 31 grudnia 2001 r. legitymował się stażem zasiłkowym w wymiarze ponad 36 lat, choć nie dysponował wówczas decyzją ZUS, w której staż w tej wysokości został ustalony.
Z dniem wejścia w życie Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r. (Dz.U.78/97/483) Sądy utraciły kompetencje do wydawania niekonstytucyjnych wyroków (art. 8 ust.1 i 2 w zw. z art. 178 ust.1 Konstytucji). Prawo do sądu – także w zakresie rzetelności proceduralnej- określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (Dz.U. 61/94/61, 36/94/175 i 176, 36/95/177, 147/98/692; art.: 9, 87 ust.1, 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r.- OTK I/95/219 wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny - możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury; sądy mają obowiązek stosować Konstytucję wprost, chyba że Konstytucja stanowi inaczej, a obowiązkiem sądu jest badanie w każdym przypadku zgodności stosowanego prawa z Konstytucją (art. 8 ust.1 i 2, art.178 ust.1 Konstytucji RP; uzasadnienie wyroku TK z 12.3.2002- P 9/01- OTK A 2/02/14; wyrok SN z 29.8.2001-III RN 189/00-OSNAP 6/02/130). Obowiązek stosowania przez sądy Konstytucji wprost przejawia się w szczególności w tym, by kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe- wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (uzasadnienie wyr. TK z 8.11.2000-SK 18/99-OTK ZU 7/00 s.1273). Jeśli Sąd nie osiągnąłby w procesie dekodowania normy prawnej z uwzględnieniem przepisów Konstytucji pomyślnego rezultatu, wówczas winien odmówić zastosowania owego przepisu ustawy w konkretnej sprawie (wyroki SN z dnia: 7.4.1998- I UKN 90/98- OSNAP 1/00/6 z częściowo aprobującą glosą A. Józefowicza- Przegląd Sejmowy 2/01/88; 29.8.2001- III RN 189/00- OSNAP 6/02/130; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5.X.2000- III Aua 1494/99- OSA 4/01/18; W.Skrzydło "Konstytucja RP-komentarz" Zakamycze 1998 s.188-9), bądź winien zadać pytanie prawne (art.193 Konstytucji).
W wyniku powołanego przez stronę skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dni 18 września 2006 r. niekonstytucyjnym okazał się art. 3 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty (Dz.U. z 2003 r. Nr 6 poz. 65) w części w której obejmuje wyrazy "do dnia 12 stycznia 2002 r.", gdyż naruszał zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadę praw nabytych (art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Realizacja celu przyznania osobom z racji wieku najsłabszym na trudnym rynku pracy zasiłków i świadczeń przedemerytalnych uległa nieproporcjonalnemu ograniczeniu (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) bez dostatecznego usprawiedliwienia, co doprowadziło do naruszenia istoty prawa do świadczenia. Obowiązek prokonstytucyjnej wykładni prawa spoczywa nie tylko na sądach lecz i na organach administracji publicznej (art. 7, art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji; art. 6 kpa). Podstawą orzekania nie jest przepis lecz norma prawna dekodowana w drodze wykładni (operacji myślowej, w której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów – Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230; M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i nast.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" PWN 2002 s. 48). Wykładnia systemowa i wzgląd na spójność systemu prawa nakazują w tej sytuacji brać pod uwagę przepis art. 150a ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w brzmieniu nie uwzględniającym określonego w nim terminu "do dnia [...] stycznia 2002 r." Tym samym w ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę skutki prawne wynikające z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2006 r. sygn. akt SK 15/05 w drodze wykładni systemowej prawa rozciągają się także na treść orzeczeń wydawanych w oparciu o przepis art. 150a ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Powyższa okoliczność stanowi samodzielną podstawę do odmowy zastosowania w niniejszej sprawie wskazanego przepisu w zakresie, w jakim uzależniono przyznanie uprawnień od spełnienia na dzień [...]stycznia 2002 r. wymogu posiadania uprawnień do uzyskania statusu osoby bezrobotnej.
Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...]r. Nr [...]. Przepisu art. 152 tej ustawy nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter zaskarżonych rozstrzygnięć.
Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego organ I instancji uwzględni wskazania zawarte w treści niniejszego wyroku i jego uzasadnienia i przyzna stronie skarżącej wnioskowany zasiłek.
/-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak
jf