IV SA/Po 532/24

IV SA/Po 532/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Donata Starosta /przewodniczący/
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Wojciech Rowiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy objęcia składką na ubezpieczenie zdrowotne 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K. z dnia 7 września 2023 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7 maja 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną przez B. W. (dalej również: skarżąca; strona) decyzję Wójta Gminy K. (dalej również: Wójt; organ I instancji) z dnia 7 września 2023 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy objęcia składką na ubezpieczenie zdrowotne.
Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.
Decyzją z dnia 27 lipca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną przez B. W. decyzję Wójta Gminy K. z dnia 18 marca 2022 r. nr. [...] i przyznało jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na czas nieokreślony od 1 stycznia 2022 r., w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. W..
W dniu 9 stycznia 2023 r. B. W. (k. 14 akt I instancji) wystąpiła do Wójta Gminy K. o objęcie jej ubezpieczeniem zdrowotnym od dnia 1 stycznia 2022 r., wskazując, że od tego dnia utraciła status osoby bezrobotnej. Do oświadczenia strona dołączyła kopię decyzji Starosty P. z dnia 1 września 2022 r. nr [...] (znak [...]) orzekającego o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 stycznia 2022 r. (k. 13 akt I instancji).
Decyzją z dnia 1 czerwca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Wójta Gminy K. z dnia 10 stycznia 2023 r. nr [...] "w części dotyczącej odmowy przyznania składki na ubezpieczenie zdrowotne" z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. W. za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Wójt Gminy K. decyzją z dnia 7 września nr [...] ponownie odmówił B. W. ["przyznania" - uw. wł. Sądu] "w części" składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. W. "na okres" od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. .
W uzasadnieniu Wójt m.in. wyjaśnił, że w dniu 11 sierpnia 2023 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w K. zwrócił się do skarżącej w celu ustalenia faktu korzystania za okres 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. z porad lekarskich, gdyż do Wójta Gminy K. w tym czasie nie wpłynęło żadne zgłoszenie ani informacja od innego organu, ani tez od B. W., że "w systemie instytucji zdrowotnej »wyświetla się na czerwono« i nie jest (...) B. W. objęta ubezpieczeniem zdrowotnym". Organ I instancji podniósł, że decyzję z dnia 1 września 2022 r. o utracie statusu osoby bezrobotnej, którą B. W. – jak oświadczyła w dniu 28 sierpnia 2023 r. – odebrała z Powiatowego Urzędu Pracy w pierwszej połowie września 2022 r., należało na ten moment niezwłocznie dostarczyć do organu I instancji. Ponadto Wójt stwierdził, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 28a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r., poz.2561 ze zm.) - dalej również: u.ś.o.z. składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.
W odwołaniu od tej decyzji B. W. domagała się zmiany tej decyzji i przyznania jej składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. W. za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 7 maja 2024 r. stwierdziło, że punktem wyjścia dla oceny sygnalizowanego wyżej problemu jest analiza regulacji materialnoprawnych odnoszących się do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, której przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne. Organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 28a u.ś.o.z. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne, przyznane na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób posiadających ustalone prawo do wskazanego wyżej świadczenia obejmuje okres od dnia przyznania tegoż świadczenia do dnia utraty prawa do jego pobierania (art. 73 ust. 10 u.ś.o.z.). Jak z kolei stanowi art. 75 ust. 11 u.ś.o.z. - osoby, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28-28b, zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Wskazany w powołanym wyżej przepisie podmiot opłaca też składki na ubezpieczenie zdrowotne osób, którym przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 86 ust. 1 pkt 9 u.ś.o.z.). Składki te finansowane są z dotacji celowej z budżetu Państwa (por. art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - Dz.U. z 2022 r., poz. 615).
Organ odwoławczy stwierdził, że w przedstawionych uwarunkowaniach przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie przewidują formy decyzji administracyjnej tak dla zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osoby posiadającej ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jak też do opłacania składki na to ubezpieczenie. Odnotował przy tym, że w przepisie art. 54 tej ustawy [u.ś.o.z.] przewidziano wydanie przez wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, decyzji administracyjnej potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Chodzi tu o "potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej innych niż ubezpieczeni osób posiadających miejsce zamieszkania na terytorium RP, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy (...) - spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej". Organ stwierdził, że "cytowanym wyżej przepisem nie jest zatem regulowany przypadek, który odnosiłby się do sytuacji skarżącej w tej sprawie".
Reasumując, Kolegium stwierdziło, że osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne, co do zasady, podlega z mocy prawa obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, o ile jednak nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Natomiast obowiązkiem organu administracji publicznej (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) jest zgłoszenie takiej osoby do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacanie należnej za nią składki zdrowotnej. Jeśli natomiast osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu i innej podstawy niż wskazany wyżej, wówczas organ administracji nie zgłasza takiej osoby do ubezpieczenia zdrowotnego i składki za nią nie opłaca.
Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy uznał, że organ I instancji w sposób prawidłowy rozstrzygnął niniejszą sprawę, gdyż o fakcie utraty statusu osoby bezrobotnej B. W. nie poinformowała Wójta Gminy K. .
W skardze na decyzję odwoławczą B. W., zaskarżając w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia 7 września 2023 r., wniosła o "zmianę ww. decyzji i przyznanie (...) składek na ubezpieczenie zdrowotne" z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. W. za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do jej ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W uzasadnieniu strona stwierdziła, że uważa zaskarżoną decyzję Kolegium za niesprawiedliwą i krzywdzącą. Podniosła, że w decyzji tej oparto się na nieprawdziwej informacji, że nie poinformowała OPS w K. o tym, że nie mam statusu osoby bezrobotnej, a przecież po otrzymaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego niezwłocznie skontaktowała się z OPS w K. i telefonicznie przekazała do OPS informację o tym, że będę wykreślona z rejestru osób bezrobotnych; pytała też, czy powinna dopełnić jakichś formalności, ponieważ w Urzędzie Pracy poinformowano ją, że osoba otrzymująca świadczenie pielęgnacyjne jest ubezpieczana przez płatnika tegoż świadczenia – i wówczas pracownica OPS poinformowała ją, że nie musi dopełniać żadnych formalności. Stwierdziła też, że brak należytej informacji, a wręcz wprowadzenie jej w błąd, spowodowały, że może zostać obciążona składkami zdrowotnymi za cały 2022 rok.
W ocenie skarżącej, organy administracyjne złamały w ten sposób zasadę określoną w art 9 k.p.a., gdyż logicznym jest, że gdyby miała świadomość konsekwencji niezłożenia zawiadomienia w formie pisemnej o utracie statusu osoby bezrobotnej nie działałaby wbrew własnym interesom. Podniosła, że zarówno Ośrodek Pomocy Społecznej, jak i Urząd Pracy to instytucje, które powinny nieść pomoc osobom w trudnej sytuacji życiowej, co odnosi się właśnie do właśnie do jej bardzo trudnej sytuacji.
Ponadto strona stwierdziła, że OPS w K. nie wywiązał się względem niej ze swoich powinności, gdyż po pierwsze w żaden sposób nie została poinformowana o powinności pisemnego zgłoszenia w Ośrodku Pomocy Społecznej faktu utraty statusu osoby bezrobotnej natychmiast po uzyskaniu takiej decyzji z Powiatowego Urzędu Pracy, a po drugie nie poinformowano jej, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w jej przypadku nie skutkuje objęciem ubezpieczeniem zdrowotnym. Dodatkowo zaznaczyła, że Powiatowy Urząd Pracy w P. nie powiadomił jej, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie skutkowało tym, że zostaną wycofane wcześniej opłacane przez PUP składki na jej ubezpieczenie zdrowotne.
Strona argumentowała, że świadczenie pielęgnacyjne zostało jej przyznane decyzją SKO w P. w dniu 27 lipca 2022 r. od dnia 1 stycznia 2022 r., a więc z mocą wsteczną, nie miała zatem możliwości poinformowania PUP w P. o otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego tak, aby utrata statusu osoby bezrobotnej z tytułu otrzymanego świadczenia pielęgnacyjnego nie nastąpiła z mocą wsteczną. Stwierdziła też, że skoro zatem PUP w P. pozbawił ją statusu osoby bezrobotnej z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 2022 r. i z tym dniem utraciła inny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego w postaci statusu osoby bezrobotnej, to nie można przerzucać konsekwencji tej sytuacji na stronę i pozbawiać ubezpieczenia zdrowotnego za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r.
Podkreśliła przy tym, że ubezpieczenie zdrowotne z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego jest obowiązkowe, zgłoszenie do tego ubezpieczenia spoczywa na wójcie, burmistrzu lub prezydencie miasta i żadna okoliczność nie może uzasadniać odmowy przez wójta zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym nie ma innego tytułu do tego ubezpieczenia, np. statusu osoby bezrobotnej. Nieuprawnione są zatem rozważania organów obydwu instancji co do tego, czy, kiedy i kogo poinformowała o utracie statusu osoby bezrobotnej.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. skarżąca oświadczyła, że podtrzymuje skargę. Podniosła, że już przy przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać poinformowana o zasadach objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i o opłacaniu bądź nie składki na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu. Stwierdziła, że nie stać jej na opłacenie kosztów opieki zdrowotnej. Urząd powinien wspomagać osoby ubiegające się o świadczenia i udzielać niezbędnej pomocy. Dodała, że w sprawie o świadczenie wspierające ZUS poinformował ojca skarżącej o przyznaniu tego świadczenia oraz o nieobjęciu składką na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż podlega ubezpieczeniu z innego tytułu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy – wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu – nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek miało to miejsce z innych powodów niż podniesione w skardze, które to zarzuty w tym wypadku – ze względu na charakter rozstrzygnięcia, jakie zapadło w niniejszej sprawie – nie były przedmiotem rozważań Sądu.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy objęcia składką na ubezpieczenie zdrowotne.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w sytuacji gdy sąd pierwszej instancji uwzględnia skargę na decyzję, to może także stwierdzić jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 85/12 (dostępnym w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jest to o tyle istotne, że oznacza także eliminację z obrotu prawnego decyzji ze skutkiem prawnym ex tunc. W takiej sytuacji zbędna byłaby w tym zakresie dalsza kontrola sądu pierwszej instancji dotycząca ewentualnego naruszenia innych przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego. Dlatego też sąd powinien w pierwszej kolejności zbadać, czy w danej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 k.p.a.
Według art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Z kolei art. 156 § 2 k.p.a. stanowi, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności (patrz np. wyrok NSA z dnia 2 marca 2006 r. sygn. akt II GSK 398/05, dostępny jw.). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują bowiem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (tak np. NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 4431/18, dostępnym jw.).
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie decyzje organów obydwu instancji zostały wydane bez podstawy prawnej.
Zgodnie z art. 104 k.p.a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej (§ 1). Decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (§ 2).
Kwestia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne jest uregulowana w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 146).
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 28a u.ś.o.z. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne, przyznane na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób pobierających m.in. takie świadczenia obejmuje okres od dnia przyznania tego rodzaju świadczenia do dnia utraty prawa do jego pobierania. Wynika to z art. 73 pkt 10 u.ś.o.z., który stanowi, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28 i 28a, obejmuje okres od dnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania do dnia utraty prawa do ich pobierania. Z kolei zgodnie z art. 75 ust. 11 u.ś.o.z. osoby, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28-28b, zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Według art. 86 ust. 1 pkt 9 u.ś.o.z. ten sam podmiot opłaca też składki na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28-28b, a zatem również tych, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne. Dodać jeszcze należy, że zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) składki na ubezpieczenie zdrowotne są finansowane w formie dotacji celowej z budżetu państwa.
W związku z przytoczonymi regulacjami prawnymi – w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym (patrz: wyrok z dnia 5 października 2023 r. sygn. akt II GSK 1012/23, dostępny jw.), do którego to stanowiska Sąd będzie się odwoływał w dalszych rozważaniach – należy zauważyć, że nie można mieć jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że przepisy ustawy o świadczeniach zdrowotnych, jak i ustawy o świadczeniach rodzinnych w ogóle nie przewidują decyzyjnej formy dla czynności zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osoby posiadającej ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jak również opłacania za nią składki na to ubezpieczenie.
Wprawdzie w art. 54 u.ś.o.z. przewidziano, że wójt (burmistrz, prezydent) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, wydaję decyzję administracyjną potwierdzającą prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Chodzi tu jednak o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej innych niż ubezpieczenie osób posiadających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, przy tym spełniające m.in. kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (patrz: art. 54 ust. 1 i 3 u.ś.o.z.). Przepis ten niewątpliwie nie odnosi się do sytuacji strony skarżącej w niniejszej sprawie.
W następnej kolejności trzeba zauważyć, że osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne co do zasady podlega z mocy prawa obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, o ile jednak nie podlega temu obowiązkowi z innego tytułu. Obowiązkiem właściwego organu (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta) jest zatem niezwłoczne dokonanie zgłoszenia takiej osoby do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacanie należnej składki - po uprzednim przeprowadzeniu analizy, czy osoba taka nie ma innego tytułu ubezpieczenia zdrowotnego (nie podlega temu ubezpieczeniu z innego tytułu). Jedynym wyjątkiem wymienionym w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 28a u.ś.o.z. jest bowiem podleganie przez taką osobę ubezpieczeniu zdrowotnemu na innej podstawie niż świadczenie pielęgnacyjne. Wówczas nie ma też podstaw do zgłoszenia takiej osoby do ubezpieczenia zdrowotnego ani też do opłacania za nią składki. Odpowiednie ustalenia w przedmiotowym zakresie powinien poczynić właściwy organ, działając w tym względzie z urzędu.
Podkreślić również należy, że zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacanie należnej składki stanowi czynność materialno-techniczną z zakresu administracji publicznej. Jakkolwiek też zgłoszenie i opłacanie składki nie wymaga skonkretyzowania w formie decyzji administracyjnej, to jednak stosowny obowiązek obciąża organ, zaś strona posiada uprawnienie do domagania się respektowania należnych jej praw (prawa do ubezpieczenia zdrowotnego, z którego korzysta), co musi z kolei pozostawać w sferze kontroli sądów administracyjnych.
Wobec tego w niniejszej sprawie obowiązek zgłoszenia skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego ciąży na organie z mocy prawa (z urzędu), gdyż nie ma podstaw prawnych do orzekania w tym przedmiocie – tj. ani o zgłoszeniu i opłacaniu składek, ani też o odmowie – w drodze rozstrzygnięcia administracyjnego. Tymczasem organy obydwu instancji rozstrzygnęły odmownie dla strony kwestię zgłoszenia i opłacania składek ubezpieczenia zdrowotnego za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. Decyzja taka ma zatem negatywny wpływ na żądanie wykonania obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż organ właściwy tym samym powstrzymał się od takiego zgłoszenia za okres, którego dotyczy przedmiotowa sprawa.
Z uwagi na przedstawione okoliczności sprawy, trzeba również przyjąć, że obowiązek dokonania czynności materialno-technicznej zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego jest objęty kontrolą sądów administracyjnych. Za dopuszczalną uznać należy w takiej sytuacji skargę na bezczynność organu, polegającą na niepodjęciu określonej czynności materialno-technicznej (zob. art. 3 § 2 pkt 4 i 8 p.p.s.a.), jeżeli przepis prawa zobowiązuje do tego organ. To właśnie w ramach skargi na bezczynność sądy administracyjne władne są zweryfikować, czy niezgłoszenie danej osoby do ubezpieczenia zdrowotnego ma uzasadnienie. Skoro zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego osoby, która nabyła uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, odbywa się w formie czynności materialno-technicznej, to brak jest podstaw, aby rozstrzygać w tym przedmiocie w formie decyzji administracyjnej. Nie oznacza to jednak, że strona została de facto pozbawiona możliwości obrony, gdyż w takiej sytuacji pozostaje jej właśnie skarga na bezczynność, którą może zwalczać bezzasadną odmowę objęcia ubezpieczeniem, pomimo istnienia takiego obowiązku (patrz: przywołany wyrok NSA z dnia 5 października 2023 r. sygn. akt II GSK 1012/23, dostępny jw.).
W związku z tym należy mieć na względzie, że skarżąca nie może ponosić negatywnych konsekwencji działania organów publicznych w zakresie dotyczącym jej statusu jako osoby podlegającej ubezpieczeniu zdrowotnemu. Można bowiem uznać, że pierwotnym źródłem problemów w tym względzie było już wadliwe rozstrzygnięcie organu I instancji w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. To bowiem dopiero organ II instancji decyzją reformatoryjną z dnia 27 lipca 2022 r. nr [...] przyznał skarżącej przedmiotowe świadczenie – na czas nieokreślony, począwszy od 1 stycznia 2022 r. Stan taki, po doręczeniu tej decyzji Wójtowi Gminy K. , nie różnił się jednak zasadniczo od sytuacji, w której świadczenie od razu przyznałby organ I instancji (wcześniej Wójt decyzją z dnia 18 marca 2022 r. nr [...] odmówił skarżącej przyznania świadczenia). W obydwu przypadkach wymagane byłoby niezwłoczne podjęcie działań w celu realizacji obowiązku zgłoszenia osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne do ubezpieczenia zdrowotnego, po wspominanej już uprzedniej analizie, czy świadczeniobiorca nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Organ powinien w takim wypadku działać z urzędu. Wniosek ani oświadczenia samego zainteresowanego niczego tu nie zmieniają, gdy zgodnie z przywołanym wcześniej art. 75 ust. 11 u.ś.o.z. osoby, o których mowa w tym przepisie, do ubezpieczenia zdrowotnego zgłasza wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
W tym też zakresie istotną dla organu właściwego okolicznością powinien być fakt wydania przez Starostę P. , na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a, art. 2 pkt 2 lit. j w związku z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2022 r., poz. 690 [aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 475] ze zm.), decyzji z dnia 1 września 2022 r. (znak [...]) orzekającej o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 stycznia 2022 r., co – jak wynika z twierdzeń strony – miało skutkować tym, że zostaną wycofane wcześniej opłacane przez PUP składki na (...) [jej] ubezpieczenie zdrowotne". Sąd zaznacza zarazem, że w niniejszej sprawie nie jest uprawniony do weryfikacji prawidłowości decyzji wydanej w przedmiocie utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej stanowiącego inny tytuł podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (art. 66 ust. 1 pkt 24 u.ś.o.z.). Z kolei Wójt Gminy K. , jako organ właściwy do załatwienia sprawy zgłoszenia i opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, kierując się podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego (jak zasada praworządności - art. 6 k.p.a. i zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.), powinien z urzędu, przy wykorzystaniu instrumentów zapewniających współpracę z innymi organami, jak Powiatowy Urząd Pracy w P. (Starosta P.) czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podjąć odpowiednie działania w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy (patrz: wyrażona w art. 7b k.p.a. zasada współdziałania).
W rozpatrywanej sprawie rozstrzygające jest to, że domniemane niepodjęcie odpowiednich działań w omawianym zakresie – tj. co do zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego za sporny okres (i opłacanie składek z tego tytułu) – powinno być zatem zwalczane przy pomocy skargi na bezczynność. Jak bowiem stanowi art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 [chodzi tu co do zasady o inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa] lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Przy czym, zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
W kontekście powyższego należy zauważyć, że wniesione przez skarżącą do organu żądanie zgłoszenia jej do ubezpieczenia za odpowiedni okres nie ma w sprawie kluczowego znaczenia, gdyż strona w ogóle nie musiała tego czynić, a organ zobowiązany był w tym zakresie działać z urzędu, wcześniej wyjaśniając okoliczności niezbędne do skutecznego wykonania tej czynności, tj. przede wszystkim, czy skarżąca nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Tymczasem w niniejszej sprawie Wójt, a efekcie również i organ II instancji, zachowywały się tak, jakby działały w trybie wnioskowym, a nie z urzędu. W konsekwencji zaś zostały w przedmiotowej sprawie wydane decyzje administracyjne bez istnienia podstawy prawnej w tym względzie.
Sąd ponownie wskazuje na to, że z art. 73 pkt 10 u.ś.o.z. wynika, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje od dnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do dnia utraty prawa do jego pobierania, o ile po stronie świadczeniobiorcy nie istnieje inny tytuł do ubezpieczenia. Niepodjęcie w rozsądnym terminie odpowiedniej czynności zgłoszenia, a następnie opłacenia składek na ubezpieczenie, może zaś być analizowane na płaszczyźnie zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Jeszcze raz podkreślić należy, że zasadniczo organ nie jest uprawniony do oczekiwania na jakikolwiek wniosek świadczeniobiorcy, a tym bardziej nie mógłby takim wnioskiem być związany. Dlatego też oświadczenie strony bądź jego brak nie zwalnia organu z obowiązku weryfikacji danych oraz – po stosownym wyjaśnieniu okoliczności – ustalenia od kiedy skarżąca nie jest ubezpieczona z innego tytułu, co z kolei ma znaczenie dla objęcia jej ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd stwierdza zarazem, że wszystkie powyżej wskazane kwestie leżą poza granicami niniejszej prawy i nie mogły być merytorycznie rozważone ani wiążąco rozstrzygnięte przez Sąd w sprawie ze skargi na decyzję w przedmiocie odmowy zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego czy też objęcia składką na ubezpieczenie zdrowotne.
Z uwagi na powyższe Sąd uznał za konieczne stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K. z dnia 7 września 2023 r. w przedmiocie odmowy objęcia składką na ubezpieczenie zdrowotne.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji.
Przedstawiona przez Sąd ocena prawna powoduje jednocześnie, że dalsze procedowanie w trybie administracyjnym w tym przedmiocie i zakończenie postępowania decyzją administracyjną stało się bezprzedmiotowe. Zatem prowadzone postępowanie administracyjne w tej sprawie – tj. co do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i opłacania składek z tego tytułu za sporny okres – podlegało umorzeniu, jak też Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.