IV SA/Po 383/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2024-09-18
NSAAdministracyjneWysokawsa
plan zagospodarowania przestrzennegoochrona gruntów rolnychzmiana przeznaczenia gruntówzgoda ministranaruszenie trybuWSA Poznańteren rolniczyeksploatacja kruszywa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność części miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dotyczącej terenów rolnych dopuszczonych do eksploatacji kruszywa z powodu braku wymaganej zgody ministra.

Wojewoda Wielkopolski zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej Trzemeszna w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zarzucając istotne naruszenie trybu sporządzania planu poprzez dopuszczenie eksploatacji kruszywa na gruntach rolnych klasy III bez uzyskania zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi. Sąd administracyjny uznał argumentację Wojewody za zasadną, stwierdzając nieważność uchwały w części dotyczącej terenów 1R/PG i 2R/PG, ponieważ brak wymaganej zgody stanowi istotne naruszenie procedury planistycznej.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody Wielkopolskiego na uchwałę Rady Miejskiej Trzemeszna z dnia 26 lipca 2023 r. nr LXXVII/552/2023 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części wsi Ławki, gmina Trzemeszno. Wojewoda zarzucił istotne naruszenie trybu sporządzania planu, polegające na przeznaczeniu gruntów rolnych klasy III (tereny 1R/PG i 2R/PG) pod eksploatację kruszywa bez uzyskania zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, co jest wymagane na mocy art. 7 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Sąd administracyjny, analizując przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, uznał, że dopuszczenie eksploatacji surowców mineralnych na gruntach rolnych klasy III w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, bez uprzedniego uzyskania zgody ministra, stanowi istotne naruszenie trybu sporządzania planu. Sąd podkreślił, że intencje organu uchwałodawczego, takie jak planowane przywrócenie funkcji rolniczej po zakończeniu eksploatacji, nie mogą zastąpić wymogu uzyskania wymaganej zgody. W związku z tym, na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., Sąd uwzględnił skargę i stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej terenów 1R/PG i 2R/PG. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, dopuszczenie eksploatacji surowców mineralnych na gruntach rolnych klasy III w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego bez uzyskania wymaganej zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi stanowi istotne naruszenie trybu sporządzania planu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak uzyskania zgody ministra na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych klasy III na cele nierolnicze (eksploatacja kruszywa) jest istotnym naruszeniem procedury planistycznej, co uzasadnia stwierdzenie nieważności uchwały w tej części. Intencje organu uchwałodawczego nie mogą zastąpić wymogu ustawowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (19)

Główne

u.p.z.p. art. 15 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 17 § 6

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 28 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.o.g.r.l. art. 7 § 1

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

u.o.g.r.l. art. 7 § 2

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.z.p. art. 3 § 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 4 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 15 § 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.o.g.r.l. art. 4 § 6

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 93 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

P.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.u.s.a. art. 3 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 175

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 184

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dopuszczenie eksploatacji kruszywa na gruntach rolnych klasy III w planie miejscowym bez uzyskania zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi stanowi istotne naruszenie trybu sporządzania planu.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Rady Miejskiej, że zgoda ministra nie jest potrzebna, ponieważ po wydobyciu kruszywa teren zostanie przywrócony do funkcji rolniczej.

Godne uwagi sformułowania

Sąd bada zgodność z prawem uchwały planistycznej, odnosi przyjętą regulację w jej zapisanym brzmieniu do wzorca ustawowego, zaś plany, deklaracje czy intencje organu uchwałodawczego nie stanowią kryterium badania zgodności z prawem i Sąd nie może się na nich opierać. Naruszenie odnosi się do trybu sporządzania planu miejscowego i sprowadza do przeznaczenia gruntu rolniczego na cele nierolnicze w planie miejscowym bez uzyskania zgody właściwego organu.

Skład orzekający

Izabela Bąk-Marciniak

przewodniczący sprawozdawca

Wojciech Rowiński

członek

Sebastian Michalski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Naruszenie procedury planistycznej przy zmianie przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze, w szczególności wymóg uzyskania zgody ministra."

Ograniczenia: Dotyczy głównie planów miejscowych i zmiany przeznaczenia gruntów rolnych klasy I-III na cele nierolnicze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony gruntów rolnych i prawidłowości procedur planistycznych, co jest istotne dla samorządów i inwestorów.

Planowanie przestrzenne: czy można wydobywać kruszywo na ziemi rolnej bez zgody ministra?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 383/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-09-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Wojciech Rowiński
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Sygn. powiązane
II OSK 3099/24 - Wyrok NSA z 2025-10-28
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi Wojewody Wielkopolskiego na uchwałę Rady Miejskiej Trzemeszna z dnia 26 lipca 2023 r. nr LXXVII/552/2023 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części wsi Ławki, gmina Trzemeszno 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części, tj. w zakresie terenu 1R/PG i 2R/PG; 2. zasądza od Gminy Trzemeszno na rzecz skarżącego Wojewody Wielkopolskiego kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 26 lipca 2023 r. Rada Miejska Trzemeszna uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego części wsi Ławki, gmina Trzemeszno (dalej plan miejscowy, uchwała planistyczna). Uchwała planistyczna wpłynęła do Wojewody Wielkopolskiego (dalej Wojewoda, organ nadzoru) dnia 3 stycznia 2024 r. Z uwagi na upływ terminu, o którym mowa w art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, dostrzegając naruszenie w istotny sposób trybu sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, Wojewoda, skargą z dnia 22 kwietnia 2024 r. wniósł o stwierdzenie nieważności części planu, tj. w zakresie terenów 1R/PG i 2R/PG.
W wyniku analizy uchwały nr Nr LXXVII/552/2023 Wojewoda stwierdził, iż w § 3 pkt 2 uchwały ustalono przeznaczenie pod tereny rolnicze dopuszczone do powierzchniowej eksploatacji, oznaczone symbolami 1R/PG i 2R/PG. Następnie w § 8 ust.2 dla terenów 1R/PG i 2R/PG ustalono parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu : 1) przeznaczenie podstawowe : tereny rolnicze z zakazem zabudowy; 2) przeznaczenie dopuszczalne : tereny prowadzenia eksploatacji surowców mineralnych. Jednocześnie uzasadnieniu do uchwały o przystapieniu do sporządzania planu jednoznacznie wskazano, że plan ma na celu umożliwienie powstania, w obrębie działek objętych tym planem terenu eksploatacji kruszywa. W granicach terenu 1R/PG występuje udokumentowane złoże kruszywa naturalnego, dla którego zgodnie z § 5 pkt 9 uchwały dopuszczono eksploatację udokumentowanych złóż kruszywa naturalnego jedynie metodą odkrywkową. Jednocześnie w granicach terenu 1 R/PG występują grunty klasy R III b, dla których nie wystąpiono i nie uzyskano stosownej zgody ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na zmiane przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, zgodnie z art.7 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (DZ.U. z 2022 r. poz.2409 ze zm.).
Organ nadzoru zarzucił w skardze, że wskazany wyżej fragment planu miejscowego podjęto z istotnym naruszeniem przepisów art. 15 ust. 1 i art. 17 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2022 r. poz. 503) w związku z art. 7 ust. 1 oraz art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1326 ze zm.). Naruszenie odnosi się do trybu sporządzania planu miejscowego i sprowadza do przeznaczenia gruntu rolniczego na cele nierolnicze w planie miejscowym bez uzyskania zgody właściwego organu.
W związku ze wskazanym naruszeniem Wojewoda wniósł o: stwierdzenie nieważności uchwały w zakresie terenów 1R/PG i 2R/PG oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie. Rada między innymi wskazała, że jeśli chodzi o konieczność uzyskania zgody ministra na przeznaczenie gruntów rolnych na cele niewolne to nie wystąpiono o taką zgodę, ponieważ plan przewiduje, że po wydobyciu kruszywa teren poeksploatacyjny zostanie przywrócony do funkcji rolniczej w dotychczasowych parametrach glebowych. W istocie więc zgoda taka nie jest potrzebna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Podstawę prawną rozstrzygnięcia wyznaczają w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 503, dalej jako upzp), przepisy ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1326 ze zm.), natomiast ogólną kompetencję dla oceny skargi kreują przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej z dnia 2 kwietnia 1997 r wraz z przepisami ustaw o sądownictwie administracyjnym.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej., która w art. 175 sytuuje sądy administracyjne w systemie wymiaru sprawiedliwości, a poprzez art. 184 nakazuje sądom administracyjnym, w zakresie określonym w ustawie, sprawować kontrolę działalności administracji publicznej.
Ustawą, o której mowa w Konstytucji jest przede wszystkim ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej także jako p. p. s. a.). Jak stanowi art. 1 §1 - 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Według przepisu art. 3 §2 pkt 5 ustawy p. p. s. a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej.
W niniejszym postępowaniu kontrola sądowa ogniskuje się na będącym, w myśl art. 14 ust. 8 upzp, aktem prawa miejscowego, miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego części wsi Ławki, gmina Trzemeszno.
Oceniając chronologię sprawy należy podkreślić, że po upływie 30 dni od daty doręczenia uchwały organowi nadzoru, organ ten nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności aktu, i pozostaje mu zaskarżenie uchwały do sądu administracyjnego (art. 91 ust. 1 w związku z art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1372 ze zm.). Zważywszy, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu, to podmiotem kompetentnym do oceny prawnej i ewentualnego stwierdzenia nieważności uchwały jest sąd administracyjny.
Kryterium badania przedmiotowej uchwały stanowi zgodność z prawem.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 upzp istotne naruszenie zasad sporządzania studium lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub części.
Zasady sporządzania planu dotyczą merytorycznej jego zawartości (przyjętych w nim ustaleń, część tekstowej, graficznej oraz załączników), a także standardów dokumentacji planistycznej.
Naruszenie zasad sporządzania planu to przyjęcie rozwiązań niezgodnych z normami konstytucyjnymi lub zawartymi w ustawach materialnoprawnych - które to normy wyznaczają granice wykonywania władztwa planistycznego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2008 r., sygn II OSK 215/08, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej CBOIS).
Tryb sporządzania planu miejscowego obejmuje sekwencję czynności poprzedzających jego uchwalenie, podejmowanych w toku procedury planistycznej przez organ w celu uchwalenia planu.
Wśród tych czynności, sprecyzowanych w art. 17 ust. 6 upzp, ustawodawca umieścił w punkcie 6 lit.c obowiązek wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wystąpienia o zgodę na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, jeśli wymagają tego przepisy odrębne. Przepis art. 15 ust. 1 upzp wymaga zgodności projektu planu z przepisami odrębnymi.
Adekwatnym dla sprawy przepisem odrębnym jest przepis art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w następującym brzmieniu: przeznaczenie na cele nierolnicze i nieleśne gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas I-III - wymaga uzyskania zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, z zastrzeżeniem ust. 2a.
Treść przepisu jednoznacznie dowodzi, że grunty rolne określonej jakości (klasy I-III) na cele nierolne mogą być przeznaczone dopiero, gdy wyrazi na to zgodę minister właściwy do spraw rozwoju wsi.
W tym miejscu Sąd chce wyjaśnić, że u podstaw reglamentacji prawnej zmiany przeznaczenia gruntów leży dążenie ustawodawcy do ochrony tych gruntów, związane z poprawą ich wartości użytkowej oraz rekultywacją, czyli przywróceniem ich wartości. Należy podkreślić, że jednym z kierunku ochrony gruntów rolnych, sformułowanym w art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, jest ograniczenie przeznaczania tych gruntów na cele nierolnicze lub nieleśne. W literaturze prawniczej wskazuje się, że prawna ochrona gruntów rolnych pomyślana jest jako wyodrębniona ochrona kompleksowa powiązana z planowaniem przestrzennym, której celem jest ochrona ziemi jako środka produkcji (Teresa Kurowska, Ochrona gruntów rolnych, w: Prawo rolne pod red. Andrzeja Stelmachowskiego, Warszawa 2009, s. 254). Ponadto ochrona gruntów rolnych związana jest z ochroną środowiska ponieważ grunty te stanowią element środowiska (zob. W. Radecki, Ochrona gruntów rolnych i leśnych. Komentarz, Warszawa 2021, s. 45).
W konsekwencji, realizując założenia ochronne, ustawodawca reglamentuje przemianę (przeznaczenie) gruntu rolnego w grunt nierolny, mając na względzie produkcyjne, ale także środowiskowe funkcje gruntu. Przeznaczenie na cele nierolnicze lub nieleśne, zdefiniowane w art. 4 pkt 6 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, to ustalenie innego niż rolniczy lub leśny sposobu użytkowania gruntów rolnych. Prowadzi to do modyfikacji produkcyjnych oraz związanych ze środowiskiem funkcji spełnianych przez grunty.
Sekwencja zdarzeń związanych ze zmianą przeznaczenia gruntu, w świetle art. 7 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w związku z art. 17 upzp jest klarowna. Oznacza to, że wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza projekt planu miejscowego, i jeżeli ów projekt przewiduje zmianę przeznaczenia gruntu rolnego na cele nierolne, występuje do ministra o zmianę przeznaczenia, jeżeli taka zgoda jest wymagana na zasadzie art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.
W kontrolowanym przez Sąd postępowaniu związanym z przyjęciem planu miejscowego ta modelowa sekwencja została zakłócona poprzez brak uzyskania zgody wskazanego przez przepisy organu administracji (ministra). Problem prawny zasadza się na rozstrzygnięciu o konsekwencjach prawnych takiego zaniechania organów planistycznych.
Odwołując się do przywołanego wyżej rozumienia trybu sporządzania planu miejscowego, Sąd chce przypomnieć, że stosownie do orzecznictwa sądowego, procedura sporządzenia planu z pominięciem etapu, który przewidują przepisy prawa, wypełnia znamiona istotnego naruszenia trybu sporządzania planu miejscowego. Istotne naruszenie trybu sporządzania planu następuje, gdy ustalenia planistyczne są odmienne od tych, które zostałyby podjęte, gdyby nie naruszono procedury sporządzania aktu planistycznego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2011 r., sygn. II OSK 1593/11, CBOIS).
Podważona przez organ nadzoru regulacja planu miejscowego dotyczy gruntów rolnych. Ustawodawca definiuje grunty rolne. W realiach sprawy okolicznością bezsporną jest to, że przedmiotowe obszary stanowią użytki rolne klasy III. Musi za tym podążać konkluzja, że przeznaczenie na cele nierolnicze wymaga zgody właściwego organu, i następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych). Tej zgody zabrakło, co nie jest zresztą okolicznością kwestionowaną przez organ.
Grunt rolny bezpośrednio koresponduje z celem rolnym, użytkiem rolnym, czy potrzebami rolnictwa. Są to określenia związane z działalnością rolniczą, zdefiniowaną w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2647) jako działalność polegająca na wytwarzaniu produktów roślinnych lub zwierzęcych w stanie nieprzetworzonym (naturalnym) z własnych upraw albo hodowli lub chowu, w tym również produkcja materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcja warzywnicza gruntowa, szklarniowa i pod folią, produkcja roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadownicza, hodowla i produkcja materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcja zwierzęca typu przemysłowo-fermowego oraz hodowla ryb. Sąd ma świadomość sformułowania powyższej definicji dla potrzeb prawa podatkowego, jednak biorąc pod uwagę rozumienie prawa i porządku prawnego jako jednego systemu, i mając na względzie językowe, potoczne rozumienia rolnictwa, uważa taką definicję za trafną dla realiów sprawy.
Co do zasady w takim rozumieniu działalności rolniczej, czy celu rolnego nie będzie mieścić się eksploatacja i wydobycie surowców mineralnych – kruszywa naturalnego metodą odkrywkową, ponieważ wykorzystanie to nie ma na celu wytwarzania produktów rolnych.
Ponownie podkreślając, z treści art. 15 ust. 2 pkt 1 u.p.z.p. wynika, że w planie miejscowym określa się obowiązkowo przeznaczenie terenów oraz linie rozgraniczające tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania.
Jednym z elementów procedury planistycznej jest obowiązek uzyskania zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne. Brak zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych (w sytuacji gdy jest wymagana) na cele nierolnicze (nieleśne), stanowi naruszenie procedury uchwalania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uzasadniające stwierdzenie nieważności planu lub jego części (por. wyroki NSA z dnia 25 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 1900/08 i z dnia 25 listopada 2013 r. sygn. akt II OPS 1/13).
W § 3 pkt 2 uchwały ustalono przeznaczenie pod tereny rolnicze dopuszczone do powierzchniowej eksploatacji, oznaczone symbolami 1R/PG i 2R/PG. Następnie w § 8 ust. 2 dla terenów 1R/PG i 2R/PG ustalono następujące parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu:
1) przeznaczenie podstawowe: tereny rolnicze z zakazem zabudowy;
2) przeznaczenie dopuszczalne: tereny prowadzenia eksploatacji surowców mineralnych.
Jednocześnie w uzasadnieniu do uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu, jednoznacznie wskazano, że plan ma na celu umożliwienie powstania, w obrębie działek objętych tym planem, terenu eksploatacji kruszywa.
W granicach terenu 1R/PG występuje udokumentowane złoże kruszywa naturalnego "Ławki JR IX", dla którego, zgodnie z § 5 pkt 9 uchwały, dopuszczono eksploatację udokumentowanych złóż kruszywa naturalnego jedynie metodą odkrywkową. Jednocześnie w granicach terenu 1R/PG występują grunty klasy R III b, dla których nie wystąpiono i nie uzyskano stosownej zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na zmianę przeznaczenie gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2409 ze zm.). W myśl art. 7 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2409 ze zm.), przeznaczenie na cele nierolnicze gruntów rolnych, które są położone poza granicami administracyjnymi miast i stanowią użytki rolne klas I-III, wymaga uzyskania zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, przy czym, taka zmiana przeznaczenia terenu może być dokonana wyłącznie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego sporządzonym w trybie określonym w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (art. 17 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym Dz. U. z 2023 r. poz. 977 ze zm.).
Zgodnie z art. 4 pkt 6 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, poprzez przeznaczenie gruntów na cele nierolnicze lub nieleśne rozumie się ustalenie innego niż rolniczy lub leśny sposobu użytkowania gruntów rolnych oraz innego niż leśny sposobu użytkowania gruntów leśnych.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę przeznaczenie gruntów rolnych (nawet tymczasowe) na cel wydobywania kruszywa powinien być poprzedzony wystąpieniem o zgodę o jakiej mowa w art. 7 ust. 2 pkt t ustawy o ochronie gruntów
Zdaniem Sądu trzeba jeszcze wyjaśnić, że instrumentem prawnym, za pomocą które ustala się przeznaczenie terenów jest co do zasady, jak stanowi art. 4 ust. 1 upzp, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Widząc powołany przepis w związku z art. 15 ust. 2 pkt 1 upzp wskazującym określenie przeznaczenia terenu jako obligatoryjny element planu miejscowego, dojdziemy do wniosku, że jeżeli prawodawca miejscowy obejmuje dany teren planem miejscowym, to musi jednocześnie określić (ustalić) przeznaczenie tego terenu. Jednocześnie, jeżeli prawodawca obejmuje określony teren planem miejscowym, i zamierza pewną część tego terenu transformować z dotychczasowego użytkowania rolnego na użytkowanie inne niż rolne (cele nierolnicze), to ma obowiązek kierować się wskazaną wyżej procedurą, opierającą się na uprzednim wystąpieniu o stosowną zgodę, która uruchamia możliwość zapisania w planie miejscowym nierolniczego celu gruntu, który wcześniej miał charakter gruntu rolnego.
Orzecznictwo sądowe podkreśla, że dokonanie zmiany przeznaczenia gruntów rolnych na cel nierolniczy powinno być poprzedzone wystąpieniem organu gminy o uzyskanie zgody, o jakiej mowa w art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Uchybienie w tym zakresie zaliczyć należy do istotnego naruszenia trybu sporządzania planu miejscowego, a także właściwości organów w tym zakresie, co prowadzić musi do stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy w tej części (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 490/19, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach).
Sąd uwzględnił ponadto, że nie każde naruszenie trybu sporządzania planu miejscowego będzie naruszeniem istotnym. "Test" istotności naruszenia wykreowała judykatura Sądu Naczelnego podkreślająca, że istotne naruszenie trybu postępowania prowadzi do sytuacji, w której przyjęte ustalenia planistyczne są odmienne od tych, jakie zostałyby podjęte, gdyby nie doszło do naruszeń (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2021 r. II OSK 453/21, CBOIS). Pominięcie przedmiotowego etapu procedury wypełnia warunek istotności naruszenia, ponieważ minister może, ale nie musi udzielić zgody, i w zależności od tego ustalenia planistyczne nie będą tożsame. W ten sposób ustalenia planistyczne mogłyby być odmienne, gdy zastosowano się do przewidzianej prawem procedury.
Sąd dostrzegł, jednak uznał za nietrafną argumentację organu zawartą w odpowiedzi na skargę, jakoby funkcje zagospodarowania terenu miały zgodnie z ustaleniami planu następować jedna po drugiej. Najpierw funkcja rolna, a później ewentualnie górnicza (eksploatacja kruszywa), a po wyeksploatowaniu kruszywa przywrócenie funkcji rolniczej. A skoro po wyeksploatowaniu kruszywa teren poeksploatacyjny zostanie przywrócony do funkcji rolniczej w dotychczasowych parametrach glebowych, zdaniem organu zgoda ministra nie jest potrzebna. Należy podkreślić, że Sąd bada zgodność z prawem uchwały planistycznej, odnosi przyjętą regulację w jej zapisanym brzmieniu do wzorca ustawowego, zaś plany, deklaracje czy intencje organu uchwałodawczego nie stanowią kryterium badania zgodności z prawem i Sąd nie może się na nich opierać.
Reasumując, w niniejszej sprawie Rada ustawowym standardom planistycznym nie sprostała, co trafnie zauważył Wojewoda, i co potwierdził Sąd w oparciu o powyższe rozważania. Tym samym Sąd uznał zasadność wywiedzionych w skardze argumentów Wojewody, i potraktował uchybienie Rady jako istotne naruszenie trybu sporządzania planu miejscowego.
Kontrolując pozostałą część planu miejscowego Sąd nie dopatrzył się istotnego naruszenia ani zasad i trybu sporządzania planu, ani naruszenia właściwości organów w tym zakresie.
Z powyższych powodów, na zasadzie art. 147§1 p. p. s. a. Sąd uwzględnił skargę i w części stwierdził nieważność miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 §2 p. p. s. a. zasądzając na rzecz Wojewody kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI