IV SA/Po 526/24

IV SA/Po 526/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /przewodniczący/
Maciej Busz
Sebastian Michalski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 86 ust. 1 pkt 4, ust. 2,
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 57 § 4 pkt 2, art. 58 § 1 i 2, art. 63 § 1-3, art. 127 § 1, art. 127a § 1 i § 2, art. 129 § 1 i § 2, art. 145 § 1 pkt 2, art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sąd. WSA Sebastian Michalski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Akademii w Ś. z dnia 13 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Akademii w Ś. na rzecz skarżącej E. R. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Komisja Stypendialna Akademii w Ś. (dalej: "Akademia"), decyzją nr [...] z dnia 28 października 2023 roku, skierowaną do E. R., odmówiła przyznania stypendium rektora na rok akademicki [...] z powodu przekroczenia wskazanego w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce łącznego okresu przysługiwania świadczeń.
Decyzja została doręczona 23 marca 2024 roku, w tym dniu również podpisane zostało przez E. R. oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania.
Następnie, 25 marca 2024 roku (data nadania w placówce pocztowej), do organu wpłynęło pismo, w którym wnioskodawczyni poprosiła o przywrócenie możliwości złożenia odwołania od decyzji Komisji Stypendialnej Akademii, z uwagi na nieświadome podpisanie formuły o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, czego przyczyną miało być mylne wskazanie pracownika dziekanatu, że odbiór pisma należy potwierdzić w dwóch miejscach.
Rektor Akademii pismem z dnia 5 kwietnia 2024 roku, doręczonym E. R. 8 kwietnia 2024 roku, wyraził zgodę na wniesienie odwołania. Te z kolei zostało wniesione 9 kwietnia 2024 roku (data stempla pocztowego).
Odwoławcza Komisja Stypendialna Akademii, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 13 kwietnia 2024 roku nr [...], utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że E. R. w latach 2005-2008 studiowała 6 semestrów w innej uczelni, a obecnie jest na 9 semestrze studiów w Akademii. Oznacza to, że łącznie studiuje już przez okres 15 semestrów, z kolei zgodnie z art. 93 ust. 4 i ust. 6 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce świadczenia przysługują studentowi przez łączny okres nie dłuższy niż 12 semestrów, do którego wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach pierwszego stopnia, drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Wobec tego zasadnym było utrzymanie decyzji w mocy.
E. R. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W ocenie skarżącej decyzja została wydana z naruszeniem:
1) art. 93 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce polegającym na błędnym założeniu, że przepis odnosi się do okresu studiowania, a nie okresu, w który studentowi przysługuje prawo do świadczenia,
2) art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedopełnienie obowiązku działania na podstawie prawa,
3) art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak poszanowania dla obowiązku stania na straży praworządności oraz brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,
4) 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nierzetelne rozpatrzenie materiału dowodowego.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że istotnym jest rozróżnienie "okresu studiowania" od "okresu, w którym studentowi przysługuje prawo do świadczenia", czego organy w toku postępowania nie wzięły pod uwagę oraz błędnie uznały, iż liczy się sumę rozpoczętych przez studenta semestrów studiów.
W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Akademii wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935; dalej w skrócie "P.p.s.a.").
Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza nieważności decyzji, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione.
Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.) student może ubiegać się o stypendium rektora. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (art. 86 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce).
Zgodnie z art. 127 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej w skrócie "K.p.a.") od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji.
W świetle natomiast art. 127a § 1 i § 2 K.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 29 lutego 2024 roku o sygn. akt IV SA/Po 19/24, po rozpoznaniu skargi E. R., stwierdził nieważność decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii w Ś. z dnia 18 listopada 2023 roku (nr [...]) z uwagi na rażące naruszenie prawa.
Sąd wyjaśnił, że decyzja z 28 października 2023 roku Komisji Stypendialnej jako organu I instancji nie została doręczona stronie, co skutkowało tym, że decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego. Postępowanie odwoławcze jest oparte na zasadzie skargowości, a tym samym organ odwoławczy nie może działać z urzędu. Prawidłowe wszczęcie postępowania odwoławczego wymaga skutecznego wniesienia odwołania wolnego od braków formalnych przez uprawniony podmiot i w ustawowym terminie. Sąd zastrzegł, że skutecznie wniesione może być tylko odwołanie od prawidłowo wydanej decyzji organu I instancji, czyli takiej która znalazła się w obrocie prawnym.
Sąd zobowiązał Komisję Stypendialną, aby ta doprowadził do wejścia do obrotu prawnego decyzji I instancji. W związku z tym, Komisja Stypendialna, jako organ I instancji może albo doręczyć wydaną wcześniej decyzję z 28 października 2023 r., albo wobec braku związania tą decyzją, która nie weszła do obrotu, będzie mogła wydać i doręczyć nową decyzję kończącą postępowanie w sprawie Dopiero od takiej decyzji będzie możliwe wniesienie odwołania.
W wykonaniu wyroku Sądu, wiadomością SMS, strona została poproszona przez organ o stawienie się w dziekanacie celem odbioru decyzji.
Decyzja organu I instancji została doręczona skarżącej w ten sposób, że na odwrocie dokumentu decyzji przygotowane zostały przez organ wzory potwierdzenia odbioru decyzji oraz oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania.
Skarżąca złożyła podpis zarówno po potwierdzeniem odbioru, jak i pod oświadczeniem o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania.
W piśmie opatrzonym datą 25 marca 2024 roku (wpływ do organu 27 marca 2024 roku) skarżąca wystąpiła do organu o zgodę na wycofanie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Strona wyjaśniła, że została wprowadzona w błąd przez pracownika sekretariatu i złożyła podpis także pod oświadczeniem o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, co nie było zgodne z jej intencją. Strona zaznaczyła, że zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania budzi wątpliwości prawne, gdyż powinno ono mieć formę podania złożonego na zasadach art. 63 K.p.a.
Rektor Akademii, pismem z dnia 5 kwietnia 2024 roku (doręczone stronie w dniu 8 kwietnia 2024 roku), wyraził zgodę na złożenie odwołania.
Skarżąca skorzystała z prawa do odwołania pismem opatrzonym datą 8 kwietnia 2024 roku, które złożyła w placówce pocztowej w dniu 9 kwietnia 2024 roku.
Mając na uwadze powyżej przedstawione okoliczności kontrolowanej sprawy wyjaśnić należy, co następuje.
Zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania nie podlega kontroli organu administracji publicznej. Z dniem doręczenia organowi oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia dowołania decyzja uzyskuje przymiot ostateczności i prawomocności. Skuteczne zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania w związku z regulacjami art. 16 § 1 i § 3 K.p.a. oznacza brak możliwości zaskarżenia decyzji zarówno do organu odwoławczego, jak i do sądu administracyjnego. Zrzeczenie się prawa do odwołania powoduje niedopuszczalność odwołania. W takiej sytuacji wniesienie odwołania będzie wymagało wydania postanowienia na podstawie art. 134 K.p.a. (E. Śladkowska: "Roczniki Administracji i Prawa" 2020r., XX, z. 2: s. 219-235 oraz powołana tam literatura i orzecznictwo).
Oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania jest złożone z chwilą, gdy doszło do organu, zaś oświadczenie wyrażone w postaci elektronicznej zostaje złożone, gdy zostało wprowadzone do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby organ mógł zapoznać się z jego treścią. Strona może odwołać oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Jednak odwołanie oświadczenia jest skuteczne, jeżeli odwołanie dotarło do organu jednocześnie z takim oświadczeniem lub wcześniej. Odwołanie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania nie powoduje ponownego rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 127(a) oraz powołane tam literatura i orzecznictwo).
Skarżąca trafnie wskazała w piśmie z dnia 25 marca 2024 roku, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania powinno być złożone w jeden ze sposobów wskazanych w art. 63 § 1 K.p.a.. Powinno ono zawierać elementy wskazane w art. 63 § 2-3a K.p.a. (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 127(a) oraz powołane tam literatura i orzecznictwo).
Przyjmuje się ponadto, że zrzeczenie staje się skuteczne z chwilą sporządzenia protokołu podpisanego przez stronę, organ lub upoważnionego pracownika, jeżeli zostało złożone w formie ustnej (E. Śladkowska: "Roczniki Administracji i Prawa" 2020r., XX, z. 2: s. 219-235 oraz powołana tam literatura i orzecznictwo).
Sąd doszedł do przekonania, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania jest bezskuteczne.
Sporne oświadczenie nie spełnia wymogów opisanych w treści art. 63 § 1-3 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Skarżąca nigdy nie wystąpiła do organu z pisemny podaniem zawierającym oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komisji Stypendialnej Akademii w Ś. z dnia 28 października 2023 roku (nr [...]).
Dowody zalegające w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych nakazują przyjmować, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania zostało odebrane od skarżącej w siedzibie organu. Skarżącej przedłożono do podpisu przygotowane przez organ oświadczenie/adnotację o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania.
W takiej zaś sytuacji, odbierania od strony, w siedzibie organu, oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienie odwołania, wymagane jest zachowanie wymogów ustawowych ustalonych dla protokołu (art. 68 § 1-2 K.p.a.). Doniosłość skutków prawnych zrzeczenia się prawa do wniesienie odwołania nakazuje przyjmować, iż niewystarczające dla skuteczności takiej czynności jest to, że złożenie oświadczenie zostanie w inny sposób utrwalone na piśmie (art. 67 § 1 K.p.a.). Podpisanie adnotacji poczynionej przez organ na odwrocie dokumentu decyzji nie spełnia wymogów prawnych skutecznego zrzeczenia się prawa do wniesienie odwołania.
Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (art. 129 § 1 i § 2 K.p.a.).
Termin do wniesienia odwołania jest terminem ustawowym, zawitym, co oznacza, że wniesienie odwołania po terminie jest bezskuteczne (A. Golęba [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 129 oraz powołana tam literatura i orzecznictwo).
Jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu (art. 57 § 1 K.p.a.).
Analiza akt sprawy ujawnia, że decyzja Komisji Stypendialnej Akademii w Ś. z dnia 28 października 2023 roku (nr [...]) została skutecznie doręczona skarżącej w dniu 23 marca 2024 roku (sobota).
Ostatni, czternasty dzień, na wniesienie odwołania przypadał zatem na dzień 6 kwietnia 2024 roku (sobota).
Jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy lub na sobotę, termin upływa następnego dnia, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą (art. 57 § 1 K.p.a.).
W okolicznościach kontrolowanej sprawy ostatni dzień na wniesienie odwołania przypadał więc na 8 kwietnia 2024 roku (poniedziałek). W tym dniu skarżąca sporządziła odwołanie, ale złożyła je w palcówce pocztowej w dniu 9 kwietnia 2024 roku (data stempla pocztowego), a więc z jednodniowych uchybieniem terminowi na złożenie odwołania.
Zgodnie z art. 57 § 4 pkt 2 K.p.a. o zachowaniu terminu dla dokonania czynności procesowej, tu wniesienia odwołania, rozstrzyga nadanie w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 roku - Prawo pocztowe.
Wniesienie odwołania po upływie terminu powoduje bezskuteczność odwołania, w następstwie czego decyzja staje się ostateczna. Stąd organ odwoławczy jest zobowiązany do badania, czy odwołanie zostało wniesione w terminie, oraz do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 129 oraz powołana tam literatura i orzecznictwo).
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji nakazuje przyjmować, że organ w żadnym zakresie nie wykonał obowiązków procesowych odnośnie badania czy odwołanie zostało wniesione w terminie i od razu przystąpił do jego merytorycznego rozpoznania.
Tymczasem rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem termiu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która zgodnie z art. 16 § 1 K.p.a. korzysta z ochrony trwałości (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 129 oraz powołana tam literatura i orzecznictwo).
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, o czym orzeczono w punkcie pierwszym wyroku.
O zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono, na podstawie art. 200 P.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego przez skarżącą wpis od skargi w kwocie 200 zł.
Mając na uwadze ochronę interesu prawnego skarżącej wyjaśnić należy, że termin do wniesienia odwołania jest terminem ustawowym, zatem organ administracji publicznej nie może go skrócić ani przedłużyć. Tym samym zgoda organu na wniesienia odwołania nie wydłużała terminu na dokonanie tej czynności procesowej.
Jednak termin do wniesienia odwołania jest terminem przywracalnym, znajduje do niego zatem zastosowanie instytucja przywrócenia terminu (H. Knysiak-Sudyka, 1.4.2. Tryb i termin do wniesienia odwołania [w:] Pełnomocnik w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2020).
Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 K.p.a.).
W odniesieniu do zarzutów sformułowanych w skardze wyjaśnić należy, że z istoty kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika, iż stwierdzenie nieważności decyzji czyni zbędną potrzebę dokonania przez sąd merytorycznej oceny zarzutów zawartych we wniesionej przez stronę skardze (wyrok NSA z 15.09.2011 r., II GSK 777/10, LEX nr 966211).