IV SA/PO 516/22

IV SA/Po 516/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Maciej Busz /sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Sygn. powiązane
I OSK 2422/22 - Wyrok NSA z 2023-08-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi U. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...]
Uzasadnienie
IV SA/Po 516/22
Uzasadnienie
Prezydent Miasta L. decyzją z 14.07.2022 r. nr [...] [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17ust.1, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 poz. 615 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.) odmówił przyznania U. W. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i nie podejmowania pracy zarobkowej w celu opieki nad bratem F. A..
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w dniu 14.06.2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad bratem F. A. ur. [...], legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Do wniosku dołączyła ww. orzeczenie nr [...] z dnia 10.07.2015r. Wynika z niego, że stopień niepełnosprawności datuje się od [...]., a niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa. Ponadto skarżąca złożyła postanowienie sądu o sygn. akt [...] z dnia [...] r. w którym ustanowiono ją opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego F. A., a także akty zgonu rodziców F. - matki W. A. oraz ojca L. A. .
W dniu 23.06.2022r. skarżąca udzieliła odpowiedzi na pytania organu. Oświadczyła m.in., że opiekuje się bratem od 1999 roku od kiedy zmarła jej mama, opieka jest w pełnym całodniowym wymiarze, a wcześniej przez prawie 40 lat była główną pomocą w opiece nad bratem, mogła podjąć zatrudnienie, gdyż posiada wykształcenie, jednak ze względu na niepełnosprawność brata zrezygnowała z jakiejkolwiek pracy już od wieku młodzieńczego. Nie posiada świadectwa pracy z ostatniego zatrudnienia. W oświadczeniu napisała też, że nie miała wiedzy, że może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad bratem.
Stan zdrowia skarżącej pozwala na sprawowanie opieki i nie legitymuje się ona orzeczeniem o niepełnosprawności.
Dalej skarżąca wyjaśniła, że "zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Kompromisów związanych ze sprawowaniem opieki nad bratem jest zdecydowanie więcej niż tylko brak możliwości rozwoju przez całe życie i niepodejmowanie pracy zarobkowej. Wraz z mężem nie wyjeżdżała przez wiele lat poza miasto i na wakacje ponieważ opieka nad F. jest na tyle obciążająca, że nie można go zostawić samego choćby na jeden dzień. Zgodnie opinią sądowo-psychiatryczną z dnia 12.11.2007r. stan brata jest określany jako: "orientacja suto i allopsychiczna zaburzona, kontakt bardzo trudny"
Skarżąca napisała, że czynności opiekuńcze są opieką na pełen etat, zarówno w dzień jak i w nocy. W harmonogramie szczegółowo opisała jak wygląda dzienna opieka. Napisała też, że nie ma ustalonego prawa do żadnych świadczeń. Wyjaśniła, że bratem opiekuje się od wielu lat, sprawowała ją jeszcze za życia mamy, która była schorowana i w podeszłym wieku, a zmarła w [...] r.
W dniu 23.06.2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w celu potwierdzenia sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym bratem. Podczas wywiadu skarżąca oświadczyła, że sprawuje opiekę nad bratem, pracownik socjalny potwierdził, że opieka faktycznie jest sprawowana. Jej brat faktycznie potrzebuje opieki, a skarżąca należycie dba o jego potrzeby. Ustalono, że nikt oprócz skarżącej nie może podjąć się opieki nad F. . Syn skarżącej ma przyznaną rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i sam wymaga opieki, jednakże pomaga mamie w opiece nad wujem F. .
Ustalono, że skarżąca nie choruje przewlekle, nie ma orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jednakże do [...]. była [...] w związku z problemami układu moczowego. W szpitalu przebywała od dnia 06.06.2022r. do dnia 13.06.2022r.
W wywiadzie środowiskowym potwierdzono, iż skarżąca jest osobą sprawną ruchowo, w rozmowie logiczną, konkretną chętną do współpracy. Szczegółowo opisano w jaki sposób skarżąca sprawuje opiekę, którą jest w stanie sprawować.
Wskazano, iż w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd mówiący o tym, iż ustawa nie wskazuje na kryterium wieku jako przesłankę dopuszczalności przyznania świadczenia. Zatem dowolne wprowadzenie przez organ ograniczenia do prawa przyznania świadczenia ze względu na wiek narusza przepisy prawa materialnego (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 26 lipca 2011 r., II SA/Bd 621/11, niepubl.).
Następnie organ I instancji zacytował treść art.17 u.ś.r. ust 1-5 u.ś.r. i wyjaśnił, że przesłanką odmowy wnioskowanego świadczenia jest brak określonej w art. 17 ust. 1 rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka musi mieć charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą bliską, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Organ powołując się na wyrok WSA w Poznaniu o sygn. IV SA Po 416/20 z dnia 07.07.2020 r. wskazał, że o rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Skarżąca natomiast jest osobą, która nigdy zatrudnienia nie podjęła. Musi istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowanie przez niego pracy ), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art.17 u ś r.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawiera wprost wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jedynie przez osoby będące w wieku aktywności zawodowej, jednak nie można twierdzić, że ustawa ta jest kierowana do wszystkich osób niezatrudnionych, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła U. W. podnosząc, że nie uwzględniono jej wniosku z uwagi na jej wiek. Zauważyła, że sprawowana przez nią opieka nad bratem pomimo podeszłego wieku powinna być zaletą i argumentem na jej korzyść, a nie powodem odmowy przyznania świadczenia.
Pomimo swojego wieku jest sprawna zarówno intelektualnie i fizycznie. Prawdopodobnie, gdyby złożyła wniosek dwadzieścia, czy trzydzieści lat temu, gdy rozpoczynała opiekę nad bratem przyznano by jej świadczenie. Jednak nie wiedziała o tym, że rezygnacja z zatrudnienia i pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad bratem daje możliwość wnioskowania o to świadczenie. Dlatego wniosek składa dopiero teraz.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 02.08.2022 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Dalej, w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 2) 25 roku życia.
Wyjaśniono, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. wydanym w sprawie o sygn. akt K 38/13 (LEX nr 1523271) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W myśl art. 17 ust. 5 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4)(uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Artykuł 24 ust. 2 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych co do zasady ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Artykuł 24 ust. 4 przewiduje natomiast, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Skarżąca jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego brata F. A. (postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] r. sygn. akt [...]). Rodzice F. A. i U. W. nie żyją, czego dowodem są znajdujące się w aktach sprawy odpisy skrócone aktów zgonu. Skarżąca jest zatem osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Bezsporne jest w sprawie, że U. W. zamieszkuje wspólnie z bratem.
Nie ulega wątpliwości, że brat skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...]).
F. A. choruje przewlekle. Stwierdzono u niego upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim, w związku z czym jest życiowo całkowicie niesamodzielny zarówno w czynnościach samoobsługowych, fizjologicznych jak i prawnych (opinia sądowo-psychiatryczna z dnia [...] r., orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] r., oświadczenia skarżącej, rodzinny wywiad środowiskowy). Brat skarżącej bezsprzecznie wymaga stałej opieki w codziennym funkcjonowaniu, a opiekę tą zapewnia w sposób całkowity i stały U. W..
Według oświadczenia skarżącej sprawuje ona opiekę nad bratem w pełnym całodobowym wymiarze od 1999 r., kiedy to zmarła jej matka. Wcześniej, tj. przez prawie 40 lat, skarżąca pomagała w opiece nad bratem. Jak oświadczyła, nie podjęła pracy, bowiem już od wczesnych lat pomagała w opiece nad F. A.. Skarżąca oświadczyła również, że nie posiada ostatniego świadectwa pracy, a jej jedyną pracą zawodową był staż i praca w zakładzie f. . Strona nie posiada prawa do emerytury bądź renty. Jest natomiast zgłoszona do ubezpieczenia jako członek rodziny (przy mężu). Skarżąca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.
W ocenie Kolegium okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia objętego wnioskiem jest fakt, że nie sposób uznać, że U. W. zrezygnowała z zatrudnienia bądź nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem.
Zwrócono uwagę, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewiduje, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli opiekun nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13 (LEX nr 1773689), wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.
Zaznaczono, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ona bowiem fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia bądź z problemem braku środków do życia spowodowanym brakiem chęci podjęcia zatrudnienia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 413/12, LEX nr 1224032). Świadczenie nie może być, zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
Przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być bowiem rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12).
Istotne jest, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Tymczasem ze stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy wynika, że skarżąca ma 83 lata, a w dniu 3 października 2022 r. ukończy [...] lata. Z akt sprawy wynika, że choruje przewlekle. W czerwcu 2022 r. podczas leczenia na Oddziale Urologicznym rozpoznano u niej zatrzymanie moczu, ostre zanerkowe uszkodzenie nerek, zwężenie cewki moczowej, niedoczynność tarczycy, nadciśnienie tętnicze. Skarżąca przeszła również operację usunięcia zaćmy, a także ma założony cewnik.
Przez "możliwość podjęcia pracy" należy rozumieć posiadanie takich warunków osobniczych, które w momencie decyzji w przedmiocie jej podjęcia, nie stwarzają żadnych ograniczeń do jej rozpoczęcia. W sytuacji, gdy skarżąca nawet samej takiej możliwości nie posiada, nie można zaliczyć jej do osoby uprawnionej do świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, że skarżąca nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad bratem, skoro pracy tej w zasadzie nie może podejmować ze względu na swój wiek i stan zdrowia. Nie istnieje zatem bezpośredni i ścisły związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaną opieką.
Wyjaśniono, że pomimo tego, że przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. brak związku między rezygnacją z pracy tudzież jej niepodjęciem, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stanowi także przesłankę odmowy udzielenia świadczenia, która choć nie została wprost wskazana przez ustawodawcę, to jednak w wyniku dokonania wykładni funkcjonalnej, dochodzi do wyinferowania kolejnej przesłanki, która w myśl normatywnej koncepcji źródeł prawa, należy do systemu prawnego jako norma prawna wywnioskowana z innej normy prawnej.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w ustawowym terminie U. W. podnosząc, że gdyby przedmiotowy wniosek złożyła 40, czy nawet 20 lat temu, gdy była osobą w pełni sprawną, mającą możliwość podjęcia pracy, nie borykającą się z żadnymi problemami zdrowotnymi, to świadczenie by otrzymała. Jej jedynym błędem jest fakt, że nie dochodziła swoich praw już lata temu - świadczenie pielęgnacyjne powinna pobierać od kilkudziesięciu lat, wtedy nie byłoby wątpliwości co do tego iż jest ono słusznie przyznane.
Według SKO faktem jest iż świadczenie należało jej się w latach poprzednich - ponieważ nie mogła podjąć pracy. Nie zgodziła się z argumentacją wskazującą na brak związku między rezygnacją z pracy tudzież jej niepodjęciem a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swą dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej – p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art.119 pkt 2 p.p.s.a.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej u.ś.r.).
Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 02.08.2022 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...].07.2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania U. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i nie podejmowania pracy zarobkowej w celu opieki nad bratem F. A..
W myśl art.17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Według art. 17 ust.1b. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Sąd wskazuje, że Kolegium trafnie uznało, że w kontrolowanej sprawie nie znajduje zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. gdyż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (sygn. K 38/13) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Zauważyć należy, że obecne znaczenie art.17 ust.1b u.ś.r., a właściwie podstawowe konsekwencje wejścia w życie w/w orzeczenia TK dla jego stosowania, zostało już wielokrotnie wyjaśnione w orzecznictwie sądów administracyjnych. Warto podkreślić, że odmienna linia orzecznicza, która ostatecznie się nie utrzymała, oparta była na wyrokach sądów z 2015 r. Uznać należy zatem, że w zakresie konieczności uwzględnienia zmian wynikających z orzeczenia TK z 21 października 2014r. przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. nie mógł budzić żadnych wątpliwości interpretacyjnych chwili wydania kwestionowanej decyzji organu I instancji.
Zasadniczą osią sporu w tej sprawie jest to, czy skarżąca spełnia podstawową przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie przesłankę nie podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyraźnie wskazano, że świadczenie przysługuje wtedy, gdy wnioskujący nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc musi istnieć ścisły i bezpośredni związek pomiędzy nie podjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem w/w opieki. Nie podejmowanie zatrudnienia powinno wynikać z konieczności sprawowania opieki, a sprawowanie jej powinno to zatrudnienie uniemożliwiać. W kontrolowanej sprawie istnieje taki związek.
Ustalony przez organy stan faktyczny był niesporny. Wyraźnie zarówno skarżąca w swoim oświadczeniu, jak i pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym, wskazali, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na to, że sprawuje permanentną opiekę nad batem, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W szczególności niespornym w sprawie jest, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad bratem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 17.07.1973 r. Organ nie podważał tego faktu, ani też zakresu opieki. Opiekę tą skarżąca sprawuje samodzielnie od 1999 r., a wcześniej sprawowała przez ok. 40 lat wspólnie ze swoją matką. Bezspornym jest także, że po zakończeniu szkoły nie podjęła właśnie z tego względu zatrudnienia. Jej jedyną pracą zawodową był staż i praca w zakładzie fotograficznym Foto-Studio Usługi Fotograficzne. Skarżąca nie posiada prawa do emerytury bądź renty. Jest natomiast zgłoszona do ubezpieczenia jako członek rodziny (przy mężu). Nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego brata F. A. (postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] r. sygn. akt [...]), który wraz z nią od wielu lat zamieszkuje. Rodzice F. A. i U. W. nie żyją. Skarżąca jest zatem osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy przyjął, że skoro skarżąca w dniu [...] października 2022 r. ukończy [...] lata i choruje przewlekle, to nie ma możliwości podjęcia pracy. W sytuacji, gdy skarżąca nie posiada aktualnie takiej możliwości, to zdaniem Kolegium nie można zaliczyć jej do osoby uprawnionej do świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Z tego względu nie przyjęto, że skarżąca nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad bratem, skoro pracy tej w zasadzie nie może podejmować ze względu na swój wiek i stan zdrowia. Z tych samych przyczyn odmówił przyznania skarżącej świadczenia organ I instancji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18).
A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19), jak na przykład osiągnięcie wieku emerytalnego. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Celem tego uregulowania jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia lub jego podjęcia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2022 r., o sygn. IV SA/Po 995/21, publ. LEX nr 3292326). Zgodnie z ustawą, na równi z rezygnacją zatrudnienia, należy traktować niepodejmowanie pracy.
Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej.
Ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy wyczerpane są łącznie wszystkie przesłanki pozytywne wymienione w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkujące przyznanie takiego świadczenia, przy jednoczesnym braku zaktualizowania się którejkolwiek z przesłanek prawnych negatywnych zawartych w treści art. 17 ust. 5 u.ś.r. Taka sytuacja zachodzi w kontrolowanej sprawie.
Jak trafnie wskazał WSA w Gdańsku w wyroku z 15.04.2021 r. o sygn. III SA/Gd 1214/20 (publ. CBOSA) zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). A zatem chodzi o różne formy podejmowania pracy, w tym w niepełnym wymiarze czasu.
Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, że w wieku [...] lat oraz przy istniejących schorzeniach, aktualnie skarżąca nie posiada realnej możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.
W ocenie Sądu nie oznacza to jednak w realiach tej konkretnej sprawy, że skarżąca nie spełniła podstawowej przesłanki niezbędnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Należy przypomnieć, że to w każdej indywidualnej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).
W istocie rzeczy spór w tej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżąca powyższą zdolność do rezygnacji z zatrudnienia lub rezygnacji z podjęcia zatrudnienia musi posiadać w dacie złożenia wniosku i wydania zaskarżonych decyzji, czy wystarczającym jest, że wcześniejszą decyzję o nie podjęciu zatrudnienia z uwagi na opiekę nad bratem F. podjęła wiele lat temu, kiedy to posiadała realną zdolność do pracy.
Sąd podkreśla i akcentuje, że ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny ma charakter szczególny. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca w istocie prawie całe swe dorosłe życie poświęciła opiece nad niepełnosprawnym bratem. W okresie sprawowania nieprzerwanej opieki nie pobierała żadnych świadczeń, nie pracowała i nie uzyskała uprawnień emerytalnych. Utrzymanie jej i niepełnosprawnego brata w pełni ciążyło na mężu skarżącej. Skarb Państwa nie ponosił żadnych kosztów utrzymania niepełnosprawnego. Sąd nie ma nadto wątpliwości, że gdyby skarżąca wystąpiła o wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne po 2003 r., a więc po śmierci matki w 1999 r. i wejściu w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w okresie gdy z przyczyn biologicznych (wiek) oraz zdrowotnych posiadała zdolność do pracy, to otrzymałaby wnioskowane świadczenie.
Jak już wspomniano w badaniu spełnienia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy mieć przede wszystkim na uwadze cel uregulowany w art. 17 u.ś.r., a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym spośród członków społeczeństwa, którzy podejmując się opieki nad osobami najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. W kontrolowanej sprawie cel ten został osiągnięty, gdyż skarżąca kosztem własnej kariery zawodowej (początkowo wspólnie z matką) i normalnego życia zapewniła bratu pełną i właściwą opiekę zdejmując ten obowiązek z instytucji państwowych.
Trzeba podkreślić, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania nie podejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21 oraz wyrok WSA w Krakowie z 22 lipca 2021 r. sygn. III SA/Kr 780/21). W przeciwnym razie należałoby uznać, że do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma prawa osoba, która kiedyś w przeszłości zrezygnowała z pracy, aby np. zająć się dziećmi w okresie ich dorastania, a następnie utraciła faktyczną możliwość ponownego podjęcia pracy w związku z koniecznością podjęcia opieki na małżonkiem, który w międzyczasie uległ wypadkowi i stał się osobą niepełnosprawną.
Należy zauważyć, że brak "okresowości" przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie oznacza, że świadczenie to jest przyznawane "raz na zawsze". W stosunku do tego świadczenia nie zostały bowiem wyłączone art. 30 i art. 32 u.ś.r. pozwalające na uchylenie decyzji przyznającej świadczenie oraz żądanie zwrotu świadczeń pobranych nienależnie. Podstawa takich działań może być np. sytuacja kiedy osoba dotychczas sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym zyskuje możliwość podjęcia zatrudnienia wskutek przejęcia (na stałe) opieki nad niepełnosprawnym przez inną osobę. Nie jest też wykluczone, że po utracie w ten sposób prawa do świadczenia zainteresowana osoba ponownie znajdzie się w sytuacji pozwalającej jej na skuteczne ubieganie się o świadczenie, np. wycofanie się innej osoby z opieki nad niepełnosprawnym (patrz wyrok WSA w Bydgoszczy z 04.08.2021 r. o sygn. II SA/Bd 685/21, publ. CBOSA)
Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znany jest pogląd, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2019 r., I OSK 1361/19, CBOSA), a zatem nie może być odnoszona do czasu sprzed wystąpienia z wnioskiem. Jedną z podstawowych zasad rządzących postępowaniem administracyjnym jest bowiem zasada aktualności, zgodnie z którą organy I i II instancji orzekają w oparciu stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania (tak w wyroku WSA w Krakowie z dnia 10.05.2021 r. o sygn. III SA/Kr 386/21, publ. CBOSA). Pogląd ten nie został jednak szerzej uzasadniony. W ocenie Sądu orzekającego znajduje on ewentualne zastosowanie do sytuacji, gdy opieki w rozumieniu art.17 ust.1 u.ś.r. podejmuje się osoba nie posiadająca już z przyczyn wieku lub stanu zdrowia możliwości zatrudnienia.
W kontrolowanej sprawie stan faktyczny jest jednak diametralnie odmienny, gdyż skarżąca podjęła decyzję o nie podjęciu pracy zarobkowej ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym bratem krótko po ukończeniu nauki, gdy była w pełni sprawna i zdolna do podjęcia pracy zarobkowej. I od tego momentu przez całe swe życie ową opiekę nieprzerwanie sprawowała. Co należy podkreślić, to właśnie sprawując tą opiekę utraciła z uwagi na wiek i stan zdrowia zdolność do podjęcia zatrudnienia. Dlatego też nieracjonalnym, niezgodnym z celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego i niesprawiedliwym byłoby przyjęcie, że utrata przez skarżącą zdolności do pracy po wielu latach sprawowania opieki dyskwalifikuje obecnie przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Sąd orzekający w tym konkretnym i szczególnym stanie faktycznym przychyla się do poglądu wyrażonego przez WSA w Poznaniu w wyroku z 02.06.2022 r. o sygn. IV SA/Po 254/22 (publ. CBOSA), że ocenę spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy odnosić do ram czasowych, które zostają wyznaczone orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności podopiecznego, a więc w tym przypadku od 1973r. W tym czasokresie skarżąca niewątpliwie opiekowała się bratem i z tego względu nie podejmowała zatrudnienia zarobkowego.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma wpływu na jej wynik to, iż skarżąca nigdy nie pracowała. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem przyznawane również osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Ważne jest natomiast wykazanie związku niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z celem sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w powyżej zacytowanym przepisie.
Ustawodawca w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ściśle określił sytuacje, w których świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują. W art. 17 ust. 5 pkt 1 pośród ograniczeń do przyznania świadczenia wymienił okoliczności, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna. Jak wynika z akt administracyjnych skarżącej nie przysługuje żadne z w/w świadczeń.
Organ nie wskazał również przepisu prawa materialnego, który ograniczałby pracę osób w wieku [...] lat i powyżej tego wieku. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie daje organowi możliwości oceny predyspozycji fizycznych i psychicznych osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd mówiący o tym, iż ustawa nie wskazuje na kryterium wieku jako przesłankę dopuszczalności przyznania świadczenia. Zatem dowolne wprowadzenie przez organ ograniczenia do prawa przyznania świadczenia ze względu na wiek narusza przepisy prawa materialnego (tak w wyroku WSA w Bydgoszczy z 26.07.2011 r. o sygn. II SA/Bd 621/11, publ. CBOSA).
Jak już wspomniano, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).
W ocenie Sądu skarżąca w kontrolowanej sprawie w istocie nie podjęła aktywności zawodowej z uwagi na sprawowanie opieki nad bratem.
W chwili obecnej faktycznie trudno uznać, że już [...] letnia skarżąca (z problemami zdrowotnymi w zakresie nadciśnienia, nerek, tarczycy) jest zdolna do podjęcia zatrudnienia i rezygnuje z podejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Niemniej nie można tracić z pola widzenia okoliczności sprawy, z których wynika, że skarżąca opiekuje się bratem od około 40 lat (jeszcze za życia matki), a od 20 lat brat mieszka z nią. Skarżąca tak naprawdę nigdy nie pracowała, nie posiada prawa do żadnych świadczeń, w tym emerytury i renty. Z akt sprawy wynika, że nie podjęła nigdy pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad bratem. Okoliczności te nie są sporne, organy ich nie podważają. W ocenie Sądu w tej szczególnej sprawie właściwe jest uznanie, że istnieje ścisły związek pomiędzy rezygnacją z podejmowania zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad bratem. W tym przypadku należy takiej oceny dokonać wstecz cofając się do przynajmniej 1999 r., gdy skarżąca zrezygnowała z podejmowania zatrudnienia zabierając niepełnosprawnego brata do swojego domu. Błędem skarżącej było, że nie złożyła wniosku o świadczenie pielęgnacyjne lata wcześniej. W realiach ustalonego stanu faktycznego nie sposób jednak kwestionować, że skarżąca nie podjęła zatrudnienia w czasie swego dorosłego życia zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad bratem i gdyby złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w czasie kiedy to świadczenie powstało i kiedy była jeszcze zdolna do pracy, to niewątpliwie świadczenie to by uzyskała i nadal by je otrzymywała jako że jest to świadczenie bezterminowe. W ocenie Sądu składając wniosek tak późno skarżąca nie pozbawiła się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie je ograniczyła w zakresie czasokresu, gdyż oczywiście nie jest możliwe przyznanie go za okres poprzedzający złożenie wniosku. W myśl bowiem art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych co do zasady ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Artykuł 24 ust. 4 przewiduje natomiast, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.
W świetle powyższego skarżącej oczywiście nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne za okres przed złożeniem wniosku w dniu 14.06.2022 r. Natomiast przysługuje jej to świadczenie od miesiąca czerwca 2022 r.
Z przyczyn powyżej wskazanych i opisanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku i oceni ponownie wniosek będąc na podstawie art.153 p.p.s.a. związanym dokonaną oceną prawną i wykładnią prawa.