IV SA/Po 514/05

IV SA/Po 514/05 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Ewa Kręcichwost-Durchowska
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Paweł Miładowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr.) WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant ref.staż. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2006 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej D.S. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/M.Dybowski /-/P.Miładowski KB/
Uzasadnienie
Sygn. IV SA/Po 514/05
UZASADNIENIE
Dnia 10 listopada 2004 r. wpłynął do Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek D.S. ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu urodzenia się Zainteresowanej w czasie deportacji III Rzesza - Marne k/Heide, Lockstodter-Lager k/Itzechoe powiat Steinburg.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu) na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniu pieniężnym) odmówił przyznania Zainteresowanej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że warunkiem wynikającym z art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy.
Pismem z dnia 3 marca 2005 r. D.S. zwróciła się do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanych przez nią orzeczeniach stoi na stanowisku, że o deportacji w stosunku do dziecka można mówić zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami, jak i wówczas, gdy urodziło się w trakcie pobytu rodziców na deportacji.
Decyzją z dnia [...], [...], Kierownik Urzędu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu podniósł, że Zainteresowana urodziła się w miejscowości Marne k. Cuxhaven dnia 16 listopada 1944 r. Okolice te zostały wyzwolone dnia 29 kwietnia 1945 r. Dalszy pobyt Zainteresowanej w Niemczech nie stanowi represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym. Powołał się na opracowanie "Kronika II wojny światowej" pod red. D. Sommerville-a, Warszawa 1995.
D.S. złożyła skargę do sądu administracyjnego, wskazując, że należy się Jej świadczenie pieniężne za 5 miesięcy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Kierownik Urzędu wskazał, że w przypadku Skarżącej represja trwała 5 miesięcy i 13 dni, a więc krócej niż minimalny okres 6 miesięcy przewidziany w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym.
W piśmie z dnia 9 czerwca 2005 r. Skarżąca ponownie oświadczyła, że należy się jej świadczenie pieniężne. Podkreśliła, że nie można pomijać okresu życia płodowego. Wskazała, że względy humanitarne nakazują rozszerzenie pojęcia osoba w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kierownik Urzędu rozstrzygając niniejszą sprawę naruszył przepisy prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię. Art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w zakresie mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie wskazuje, że represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Kierownik Urzędu wprawdzie przychylił się do poglądu, iż dzieci urodzone w miejscu deportacji matki, bez względu na fakt, iż nie wykonywały pracy przymusowej, można zakwalifikować do grupy osób deportowanych (tak też wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2004 r., OSK 135/04, ONSAiWSA 1/2005, poz. 15, z aprobującą glosą W. Kręcisza, OSP6/2005, poz. 74). Jednakże, w ocenie Kierownika Urzędu, koniecznym warunkiem wynikającym z definicji represji, jest faktyczne przebywanie na deportacji przez co najmniej 6 miesięcy. Ta przesłanka, przy uwzględnieniu wskazanego przez organ pobytu Skarżącej na deportacji przez okres krótszy niż 6 miesięcy, stała się powodem odmowy przyznania D.S. wnioskowanego świadczenia.
Z taką wykładnią Sąd nie może się zgodzić. Art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, definiując represję, wskazuje na deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy. Nie oznacza to jednak, że w przypadku, gdy deportacja nastąpiła na czas nieoznaczony, a na skutek wyzwolenia faktyczny pobyt osoby deportowanej trwał krócej niż 6 miesięcy, brak jest podstaw do zastosowania powołanego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2000 r., V SA 674/00, LEX nr 50166, wskazał, że: "Z unormowania powyższego (tj. art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym - dop. wł.) - wbrew stanowisku organu - wcale nie wynika, że niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną, np. z powodu wieku lub innych przyczyn jak choroby, wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy". Już Sąd orzekający we wskazanej sprawie położył nacisk na aspekt zamiaru oraz celu, dla którego następowało wywiezienie na roboty przymusowe.
Wskazać należy więc, że przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym, konieczne jest odniesienie się do sfery zamierzeń okupanta, który przeprowadzał deportację, a nie wyłącznie do faktycznego okresu pobytu na deportacji. Formuła zawarta w omawianym przepisie w zestawieniu z regulacją objętą hipotezą art. 3 ust. 1 ustawy nakazuje odróżniać okres uprawniający do świadczenia pieniężnego od przesłanek nabycia uprawnień wynikających z ustawy.
Okres wykonywania pracy przymusowej jest bowiem przesłanką ustalenia wysokości świadczenia pieniężnego i z redakcji ostatnio wymienionej normy wynika iż świadczenie to wypłaca się począwszy od 1 m-ca pracy przymusowej i nie więcej niż za 20 miesięcy takiej pracy.
Gdyby przyjąć wykładnię przeprowadzoną przez organ orzekający nieuprawnionym byłoby wypłacać świadczenie za okres pracy przymusowej krótszy niż 6 miesięcy. Zatem wykładnia ta prowadziłaby do sprzeczności regulacji objętej art. 2 z wykładnią art. 3 ustawy. Tymczasem przy analizie tekstów prawnych dokonując wykładni norm prawnych należy zakładać racjonalność poczynień ustawodawcy.
W przypadku Skarżącej, w ocenie tutejszego Sądu, brak jest możliwości jednoznacznego wykazania, że w zamiarze okupanta deportacja nastąpiła na mniej niż 6 miesięcy. W takim przypadku nie można podnosić, iżby nieznany planowany okres trwania represji miał być krótszy niż 6 miesięcy. Wręcz przeciwnie, bez wątpliwości można uznać, że Skarżąca miała przebywać w miejscu urodzenia - poza granicami Polski - podobnie jak jej matka, bez oznaczenia terminu końcowego. Zresztą okres deportowania rodziców skarżącej przekroczył wykazywany przez okres 6 m-cy nawet przyjmując za datę jego zakończenia wyzwolenie tego rejonu przez wojska koalicji antyhitlerowskiej 29 kwietnia 1945 r.
Wskazane naruszenie prawa materialnego miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.
Na marginesie rozważań wskazać należy, że jeżeliby nawet zaakceptować wykładnię zaprezentowaną przez organ, co - jak wynika z powyższych rozważań - nie jest właściwe, to podkreślenia wymaga błędne nieuwzględnienie przez organ okresu życia płodowego. Skarżąca bowiem już w tym okresie życia poddana była represji, gdyż niewątpliwie złe warunki życia matki w okresie ciąży mają wpływ na stan zdrowia dziecka. W Kodeksie cywilnym - według stanu prawnego na dzień rozstrzygania przez organ przedmiotowej sprawy - brak jest wprawdzie art. 8 § 2, regulującego status prawny nasciturusa, przychylić się należy do poglądu M. Pazdana, który wskazuje na potrzebę traktowania dziecka poczętego tak jakby było osobą fizyczną, ilekroć chodzi o jego korzyść. Podkreśla, że za takim stanowiskiem przemawiają argumenty społeczne oraz poczucie sprawiedliwości (M. Pazdan [w:] K. Pietrzykowski (red.): Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1-4491, Warszawa 2005, s. 79). Zauważyć trzeba nadto, że niejako w oderwaniu od kwestii zdolności prawnej status nasciturusa określa art. 4461 Kodeksu cywilnego. Przepis ten wprowadza regulację, zgodnie z którą z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem. Nie może więc budzić zastrzeżeń teza, iż w systemie wartości, jakim kieruje się polski ustawodawca, jest miejsce dla ochrony niezależnej od kwestii zdolności prawnej.
W ocenie Sądu, Kierownik Urzędu prowadząc postępowanie w sprawie z wniosku Skarżącej, naruszył również przepisy regulujące jego przebieg. Mianowicie, zarówno w decyzji wydanej na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w odpowiedzi na skargę, organ powołał się na publikację, która potwierdza wskazaną przez niego datę wyzwolenia miejscowości, w której przebywała Skarżąca. Jak jednak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 sierpnia 2001 r. (V SA 3877/00, LEX nr 50162), data wyzwolenia konkretnej miejscowości nie należy do kategorii faktów, które z uwagi na treść art. 77 § 4 kpa nie wymagają dowodu. W ocenie sądu rozstrzygającego przedmiotową sprawę, powołanie w decyzji tytułu określonej publikacji, nie może być uznane za wystarczające. Strona postępowania nie może być zobowiązana do samodzielnego poszukiwania źródeł, na których oparł się organ.
Rozstrzygając ponownie przedmiotową sprawę Kierownik Urzędu winien prawidłowo zebrać i ocenić materiał dowodowy, zapewniając Skarżącej prawo czynnego udziału w postępowaniu. Ocena ustalonego stanu faktycznego, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: upsa) winna być dokonana z zastosowaniem wykładni zaprezentowanej wyżej przez Sąd.
Z uwagi na powyżej przedstawione naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c upsa orzekł, jak w pkt. 1 sentencji wyroku.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 upsa.
/-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/M.Dybowski /-/P.Miładowski
KB/