IV SA/Po 500/23

IV SA/Po 500/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Maciej Busz /sprawozdawca/
Monika Świerczak
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 282 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi J. S. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 września 2019 r. o sygn. akt IV SA/Po 377/19 sprawy ze skargi J. S. na czynność Burmistrza Miasta w przedmiocie włączenia zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
IV SA/Po 500/23
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 377/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. S. na czynność Burmistrza Miasta w przedmiocie włączenia zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków oddalił skargę w całości. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 08.11.2019 r., co zostało stwierdzone postanowieniem z dnia 03.12.2019 r.
Pismem z dnia 17.08.2023 r. J. S. (dalej jako skarżący), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem, swoje żądanie opierając na podstawie art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) w zw. z art. 272 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 273 §2 p.p.s.a. w zw. z art. 275 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 277 p.p.s.a. w zw. z art. 279 p.p.s.a. oraz na podstawie:
1. wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej jako TK) z dnia 11 maja 2023 r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt P 12/18 ogłoszonego dnia 18 maja 2023 r. (opublikowanego Dz. U. 2023 poz. 951) stwierdzającego, że art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840., dalej jako u.o.z.o.z.) w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
2. wykrycia za pomocą uzasadnienia ww. wyroku TK z dnia 11 maja 2023 roku, opublikowanego dnia 19 maja 2023 roku (za Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Urzędowy Seria A, pozycja 46) okoliczności faktycznej istniejącej w momencie rozpatrywania przez tutejszy Sąd pierwotnej sprawy (o sygn. IV SA/Po 377/19), to jest okoliczności o jakiej mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. polegającej na prawdopodobnej niezgodności z konstytucją zachowania Burmistrza Miasta polegającego na dopuszczeniu ujęcia części nieruchomości skarżącego w postaci działki numer [...] obręb S. jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 września 2019 r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt: IV SA/Po 377/19, zaś po wznowieniu postępowania, uchylenie czynności materialnoprawnej Burmistrza Miasta polegającej na ujęciu nieruchomości skarżącego tj. działki o numerze ew. [...] (obręb [...], ark. 11) położonej w S. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy P. , [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...], jako części nieistniejącego obecnie cmentarza [...] w S. w Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej jako GEZ) oraz o zasądzenie od Burmistrza Miasta kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że w dniu 16.01.2018 r. Burmistrz Miasta działając na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2019 r., poz. 730, ze zm.) wydał zarządzenie w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy S.. Zgodnie z tym zarządzeniem w ewidencji tej znalazł się obszar obejmujący niegdyś Cmentarz [...] przy ul. [...] w S., obejmujący m.in. część działki o numerze ew. [...], obręb S., stanowiącej własność skarżącego.
Jak następnie wskazał skarżący, pismem z dnia 05.03.2019 r. (doręczonym mu w dniu 08.03.2019 r.) Burmistrz Miasta udzielając informacji publicznej skarżącemu w ramach rozpatrzenia jego wniosku o udzielenie informacji publicznej, poinformował, że część działki o numerze ew. [...] objęta jest Gminną Ewidencją Zabytków nie podając jednak żadnych szczegółów powstania wpisu ani konkretnej podstawy prawnej na jakiej został dokonany.
Na opisaną wyżej czynność Burmistrza Miasta skarżący w dniu 08.04.2019 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zaś ten - wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 18 września 2019 r. - oddalił skargę w całości.
Dalej skarżący uzasadnił, że z uwagi na wydanie wyroku TK z dnia 11 maja 2023 r. w sprawie o sygnaturze akt P 12/18 zachodzą przesłanki wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 18 września 2019 r. Zdaniem skarżącego, na mocy wyroku TK art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Skarżący podzielił pogląd Trybunału Konstytucyjnego oddany w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku, podkreślający brak zabezpieczenia przy czynności wpisu do gminnej ewidencji podstawowych, konstytucyjnych praw jednostki - w tym przypadku właściciela nieruchomości.
W ocenie skarżącego taka rażąca sytuacja miała miejsce także w niniejszej sprawie, bowiem skarżący w ogóle nie został poinformowany o toczącym się postępowaniu dotyczącym wpisu do Gminnej Ewidencji Zabytków, a Burmistrz Miasta zwlekał z udzieleniem mu informacji, czy jego nieruchomość jest objęta Gminą Ewidencją Zabytków.
Skarżący ponadto podniósł, że w sprawie doszło do daleko idącego ograniczenia jego prawa własności, w praktyce skutkującego wstrzymaniem procesu inwestycyjnego oraz utratą znaczących korzyści liczonych w setkach tysięcy złotych. Wskazał również, że skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zasadności objęcia ochroną konserwatorską jego nieruchomości. Uważa on działania Burmistrza Miasta za bezpodstawne (w zakresie pewnych danych historycznych) oraz arbitralne.
Marginalnie skarżący wskazał, że zaskarżył także wpis do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków części swojej nieruchomości tj. działki numerze ew. [...] (obręb S.). Obecnie w sprawie tej Naczelny Sąd Administracyjny Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2022 roku, sygnatura akt II OSK 3843/19 zadał pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego (podzielając de facto argumentację skarżącego) o następującej treści: Czy art 22 ust 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z §14 i §15 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem w wersji ww. przepisów rozporządzenia obowiązującej do dnia 19 października 2019 r. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości poprzez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w wojewódzkiej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest zgodny z art. 64 ust 1 i ust 2 w związku z art 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175, ze zm.).
W ocenie skarżącego wyrok TK z dnia 11 maja 2023 roku w sprawie o sygnaturze akt P 12/18 ma w jego sytuacji podwójne znaczenie. Uzasadnienie przywołanego wyroku wyznacza, intuicyjny wektor granicy ochrony konstytucyjnego prawa własności przed bezprawną ingerencją w to prawo dokonaną za pomocą jednostronnej, władczej czynności organu administracji. Wyrok więc powinien mieć szersze zastosowanie aniżeli tylko do spraw wpisów do gminnych ewidencji, zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Opisuje on bowiem stan faktyczny powtarzalny także przy dokonywaniu wpisów na innych podstawach wymienionych w art. 22 ust. 5 u.o.z.o.z.
Zdaniem skarżącego przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego powinien więc przesądzać o potrzebie wznowienia przedmiotowej sprawy i następnie zadania przez tutejszy Sąd na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność art. 22 ust. 4 u.o.z.o.z. z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r.
Następnie skarżący wskazał, że zdaje sobie sprawę z wykładni art. 272 §1 p.p.s.a., nakazującej ograniczać, co do zasady, możliwość wznowienia tylko i wyłącznie do przypadków, w których uznana za niekonstytucyjną norma prawna była lub powinna być stosowana. Jednocześnie jednak skarżący uważa, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze swoistym precedensem orzeczniczym, który zgodnie z wykładnią celu oznaczoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej powinien wywrzeć skutek także w jego sprawie.
W ocenie skarżącego, Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt: P 12/18 podważył w uzasadnieniu orzeczenia zgodność z Konstytucją RP semi-procedur towarzyszącym wpisom do gminnej ewidencji zabytków w ogóle (w dawnym brzmieniu przepisów). Wyrok ten ma więc charakter wyroku kierunkowego. Zatem zasadnym jest wywodzenie także skutków przedmiotowego orzeczenia dla orzeczeń takich, jakie zapadło w niniejszej sprawie o sygn. akt. IV SA/Po 377/19, gdzie mamy do czynienia z oczywistą niekonstytucyjnością przepisów, na podstawie których doszło do zaskarżonej pierwotnie czynności materialno-prawnej i która co do zasady nie różniła się (pod względem respektowania konstytucyjnego prawa własności) od zachowania organu w sprawie w której zapadł w/w Wyrok Trybunału.
Argumentując na rzecz drugiej z przesłanek wznowieniowych skarżący wskazał, że opublikowany 18.05.2023 r. wyrok TK w sprawie o sygn. akt: P 12/18 stanowi okoliczność o jakiej mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. Wraz z wejściem w życie tego wyroku (a w szczególności opublikowaniem jego uzasadnienia) skarżący wszedł bowiem w posiadanie znanego z urzędu Sądowi dowodu dotyczącego istniejącej, a nieznanej wcześniej okoliczności faktycznej co najmniej sugerującej niekonstytucyjność zachowania Burmistrza Miasta w jego sprawie.
Przy czym skarżący uważa, że okoliczność faktyczna w postaci niekonstytucyjności art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. istniała w momencie wyrokowania przez tutejszy Sąd w pierwotnej sprawie, tyle, że nie była ani Sądowi, ani skarżącemu znana. Taką stała się dopiero wraz z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Skarżący stoi także na stanowisku, że w jego sprawie Burmistrz Miasta stosował w praktyce administracyjnej właśnie podważony przez Trybunał Konstytucyjny art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. Karta zabytku istniejąca w Gminnej Ewidencji Zabytków ma inną treść niż karta znajdująca się w wojewódzkiej ewidencji i co za tym idzie, nie powstała tylko i wyłącznie na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.o.z. Według skarżącego bezspornym jest również, że Burmistrz Miasta prowadził konsultacje z W. Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w sprawie przedmiotowego wpisu i w ich wyniku dokonał bezprawnego rozszerzania granic ochrony konserwatorskiej, co najmniej na część działki o numerze ew. [...], która nie była objęta wpisem do ewidencji wojewódzkiej.
Kolejno skarżący wskazał na chronologię zdarzeń w niniejszej sprawie, która miała wzmocnić jego argumentację na rzecz okoliczności, że zaskarżona czynność materialno-techniczna nie mogła być oparta tylko i wyłącznie na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.o.z., ale także art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z.
Końcowo skarżący podkreślił, że tutejszy Sąd (podobnie jak wcześniej Burmistrz Miasta) rozpoznając pierwotną sprawę powinien był więc także stosować do niej 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. co z kolei, w opinii skarżącego powinno stanowić obecnie podstawę do wznowienia niniejszego postępowania.
Burmistrz Miasta w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że w podstawą czynności materialno-technicznej organu był art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.o.z., nie zaś art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. W ocenie organu w sprawie nie zachodzi przesłanka do wznowienia postepowania, o której mowa w art. 272 § 1 p.p.s.a.
W ocenie organu nieuzasadniona jest także argumentacja skarżącego, zgodnie z którą powoływany wyrok TK miałby być okolicznością, o której mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. Organ uzasadnił, że istota wznowienia postępowania w tym przypadku jest wykrycie po zapadnięciu prawomocnego orzeczenia takiego faktu albo dowodu, który istniał w dacie orzekania i który pozwala rzucić "nowe światło" na sprawę już rozstrzygniętą, skarżący zaś nieprawidłowo wykłada ten przepis.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga o wznowienie postępowania nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie Sąd wskazuje, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego stanowi tryb nadzwyczajny, w którym obowiązują szczególne reguły.
Zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) dotyczy ono wyłącznie orzeczeń prawomocnych, a podstawy jego wszczęcia i prowadzenia są ściśle określone w ustawie (art. 271-273 p.p.s.a.), na złożenie skargi o wznowienie strona ma określony termin (co do zasady art. 277 p.p.s.a.), zaś sąd przystępuje do jej załatwienia dwuetapowo: najpierw bada na posiedzeniu niejawnym czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia - w braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę (art. 280 § 1 p.p.s.a), na której rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia (zachowanie terminu, wskazanie ustawowej podstawy wznowienia) z rozpoznaniem sprawy (art. 281 p.p.s.a.). Również rozstrzygnięcia sądu po merytorycznym rozpoznaniu skargi o wznowienie postępowania są ściśle określone przez ustawę (art. 282 § 2 p.p.s.a.), przy czym sąd orzekający w postępowaniu ze skargi o wznowienie nie rozpoznaje sprawy na nowo w całości, ale w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia (art. 282 § 1 p.p.s.a.).
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021 poz. 2095 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 15.04.2023 r.
Skarżący zażądał w sprawie wznowienia postępowania na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. podnosząc, że na skutek wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 stwierdzającego niekonstytucyjność art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., postępowanie w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt: IV SA/Po 377/19 powinno zostać wznowione. Ponadto skarżący domagał się wznowienia postępowania na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a. wskazując, że okoliczność faktyczna, o której mowa w tym przepisie polega na "prawdopodobnej niezgodności z konstytucją zachowania Burmistrza Miasta polegającego na dopuszczeniu ujęcia części nieruchomości skarżącego w postaci działki numer [...] obręb S. jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia."
Wstępna analiza skargi o wznowienie oraz akt sprawy o sygn. IV SA/Po 377/19 uzasadniała połączenie badania dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.
Przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania spełniała przesłanki określone w art. 279 p.p.s.a., a więc zawierała oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia zaskarżonego orzeczenia sądowego wydanego w sprawie o sygnaturze akt IV SA/Po 377/19 w dniu 18 września 2019 r.
Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w wypadku, gdy jej podstawę stanowi orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie określa art. 272 § 2 p.p.s.a. - termin ten wynosi 3 miesiące od dnia wejścia w życie orzeczenia TK. Przedmiotowy wyrok TK z dnia 11 maja 2023 r. wszedł w życie w dniu 18.05.2023 r. Skarga o wznowienie wniesiona została natomiast w dniu 17.08.2023 r. (data stempla pocztowego), a zatem w ustawowym terminie. W przypadku zaś podstawy wznowienia z art. 273 § 2 p.p.s.a termin do złożenia skargi o wznowienie wynosi trzy miesiące od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Termin ten również został zachowany.
W sprawie objętej skargą o wznowienie, tj. sprawie o sygn. akt IV SA/Po 377/19, J. S. był stroną skarżącą. Wówczas, po rozpoznaniu sprawy w przedmiocie włączenia zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków, Sąd oddalił skargę. Wyrok ten nie został zaskarżony.
Odnosząc się do kwestii wznowienia postępowania, stwierdzić przyjdzie, że wskazana przez skarżącego podstawa wznowieniowa określona w art. 272 § 1 p.p.s.a. nie wystąpiła.
W myśl art. 22 ust. 4 u.o.z.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Zgodnie zaś z art. 22 ust. 5 u.o.z.o.z. w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2023 r, sygn. akt: P 12/18 orzekł, że art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840) w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wskazać należy, że w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 18.09.2019 r. o sygn. akt: IV SA/Po 377/19 Sąd wyjaśnił, że "samodzielnej oceny podstaw do ujęcia zabytku w gminnej ewidencji organ gminy dokonuje w przypadku podstawy wpisu wskazanej w art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. W rozpoznawanej sprawie przepis ten nie ma zastosowania." Sąd ten wskazał również, że: "Podstawą wpisania nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków (jak i wydanie zarządzenia Burmistrza z dnia 16.01.2018 r.) był art. 22 ust. 5 punkt 2 cytowanej ustawy (choć błędnie nie wskazany w zarządzeniu). W myśl tego przepisu ustawodawca nie pozostawił organowi gminy żadnej swobody: podobnie jak w przypadku ujęcia w ewidencji gminnej zabytku wpisanego do rejestru, tak i w przypadku ujęcia w ewidencji gminnej zabytku wpisanego do ewidencji wojewódzkiej, działanie organu gminy opiera się na swoistym automatyzmie. Innymi słowy: organ gminy nie może nie wpisać do ewidencji gminnej zabytku, który jest wpisany do ewidencji wojewódzkiej."
W prawomocnym wyroku Sąd przesądził więc, że w przedmiotowej sprawie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. nie miał zastosowania. Tymczasem skarżący wywodzi podstawę do wznowienia postępowania sądowego z powodu stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją RP właśnie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. W tych okolicznościach nie istnieją podstawy by wznawiać postępowanie sądowe z powodu stwierdzenia nieważności przepisu, który de facto nie miał w sprawie zastosowania.
Skarżący w skardze o wznowienie postępowania podważa ustalenia faktyczne prawomocnego wyroku, wskazując, że organ - wbrew ustaleniom Sądu - zastosował jednak art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. Na etapie postępowania wznowieniowego nie sposób jednak kwestionować dokonanych ustaleń faktycznych i oceny prawnej prawomocnego wyroku. Jeżeli skarżący nie zgadzał się z dokonaną przez Sąd oceną prawną mógł ten wyrok zaskarżyć do Naczelnego Sądu Administracyjnego, czego nie uczynił. Skarga o wznowienie postępowania wszczyna zaś postępowanie o charakterze nadzwyczajnym i ze ściśle określonymi przesłankami. Powtórzyć więc należy, że skoro Sąd uznał, że organ zastosował art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.o.z., natomiast TK stwierdził nieważność art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., to brak jest podstaw do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie.
Organ dokonał wpisu do gminnej ewidencji zabytków zabytku znajdującego się w ewidencji wojewódzkiej. Sąd w kwestionowanym wyroku wyjaśnił, że "o ujęciu części przedmiotowej działki nr [...] (stanowiącej część dawnego cmentarza [...]) w wojewódzkiej ewidencji zabytków świadczy pismo W. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 22.05.2018 r. skierowane do Burmistrza S., z którego wprost wynika, że wskazane przez konserwatora zabytków granice powinny być respektowane przez organ w gminnej ewidencji zabytków oraz wszelkich dokumentach planistycznych. Według karty cmentarza znajdującej się w wojewódzkiej ewidencji zabytków opracowanej w 1995 r. cmentarz [...] powinien być ujęty w gminnej ewidencji zabytków, co zostało uczynione.". W ocenie orzekającego Sądu te okoliczności świadczą o zastosowaniu art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.o.z. Artykuł 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. miałby zastosowanie, gdyby organy gminy postanowiły wpisać do ewidencji zabytków obiekt, który nie znajduje się w ewidencji wojewódzkiej, co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca, ponieważ przedmiotowy obiekt znajdował się w ewidencji wojewódzkiej. Wyrok TK w sprawie o sygn. P 12/18 dotyczy (stwierdza nieważność) tylko art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., a tym samym może stanowić podstawę wznowienia postępowań sądowych wyłącznie w sprawach, w których zastosowanie miał wskazany przepis.
W odniesieniu do drugiej przesłanki wznowienia postępowania wskazanej przez skarżącego tj. art. 273 § 2 p.p.s.a., a polegającej na wykryciu za sprawą wyroku TK z dnia 11 maja 2023, sygn. akt: P 12/18 okoliczności faktycznej istniejącej w momencie rozpatrywania przez WSA w Poznaniu sprawy sygn. IV SA/Po 377/19 w postaci prawdopodobnej niezgodności z Konstytucją zachowania Burmistrza Miasta, tj. dopuszczeniu ujęcia części nieruchomości skarżącego jako zabytku nieruchomego w GEZ bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony przed dokonaniem takiego ograniczenia, wskazać należy, że przedstawiona w skardze o wznowienie postępowania argumentacja, nie uzasadnia w żadnym stopniu wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem sądu z dnia 18 września 2019 r. wydanego w sprawie IV SA/Po 377/19 .
Sąd wskazuje, że podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2021 r. II OSK 2596/18 (CBOSA), w którym wyjaśniono, że z konstrukcji art. 273 § 2 p.p.s.a wynika, iż chodzi o takie okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które nie zostały ujawnione w zakończonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. nieznanych w jego trakcie stronom i z których strona nie mogła skorzystać. Dodatkowo okoliczności te lub środki dowodowe muszą pozostawać w związku z prawomocnym orzeczeniem, które jest przedmiotem postępowania wznowieniowego, tzn. muszą być tego rodzaju, że mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w poprzednim postępowaniu. Innymi słowy, chodzi więc o sytuację, w której przy wiedzy sądu o tych faktach czy dowodach w momencie orzekania zapadłoby rozstrzygnięcie innej treści. Jak wskazuje się w doktrynie, logiczna wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że chodzi w nim o takie okoliczności faktyczne lub dowody, które dotyczą podstawy, a w szczególności podstawy faktycznej skontrolowanej przez sąd decyzji administracyjnej (J. P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 4, Warszawa 2010, s. 625). Środkiem dowodowym, o którym mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. może być każdy środek, który zgodnie z prawem służyć może wykazaniu konkretnego faktu. Okolicznością faktyczną jest zaś zdarzenie, fakt lub wydarzenie zaistniałe w sensie fizycznym lub ich niewystąpienie. Okoliczności te i dowody muszą być przy tym tego rodzaju, że ich znajomość w dacie wydania prawomocnego orzeczenia mogłaby spowodować wydanie rozstrzygnięcia odmiennej treści (postanowienie WSA w Białymstoku z 12.09.2023 r., sygn akt: II SA/Bk 549/23, CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie nie została spełniona przesłanka wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że przez okoliczności faktyczne lub środki dowodowe (które zostały później wykryte) należy rozumieć tylko takie okoliczności faktyczne i dowody, które istniały przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które miałoby zostać wznowione (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, 6. wydanie, wyd. Wolters Kluwer, s. 1183; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 22 września 2017 r. sygn. akt II FSK 679/17, 16 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1676/17, 21 września 2021 r. sygn. akt II OSK 1719/21, z dnia 21 września 2022 r., sygn. akt: II FSK 13/22). Wyrok w sprawie o sygn. akt: IV SA/Po 377/19 zapadł w dniu 18.09.2019 r., zaś wyrok TK w sprawie o sygn. akt: P 12/18 pochodzi z dnia 11.05.2023 r., a zatem już chociażby z tej przyczyny, należało uznać, że przedstawiony przez skarżącego wyrok TK nie stanowi podstawy wznowieniowej zakończonego postępowania przed sądem administracyjnym – nie istniał on w dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, nie mógł mieć zatem wpływu na wynik sprawy.
Poza tym, wyjaśnienia wymaga, że przedmiotowy wyrok TK nie spowodował wykrycia takich okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Przy analizie tej podstawy restytucyjnej należy wpierw wskazać, co należy rozumieć pod pojęciem "nowych okoliczności". W literaturze wskazuje się, że według jednej koncepcji nowa okoliczność to taka, którą przepis prawny nakazywał ustalić, a której organ nie ustalił w toku postępowania lub, którą ustalił, lecz ustalił ją, w świetle wówczas posiadanego materiału dowodowego, niezgodnie z rzeczywistością. Według zaś drugiej przez nową okoliczność należy rozumieć także i tą okoliczność, której organ nie usiłował ustalić pierwotnie w toku postępowania, gromadząc materiał dowodowy w granicach swobodnego uznania. Obie koncepcje przyjmują bez sporu, że jeśli konkretny przepis prawny nakazuje bezpośrednio lub pośrednio ustalenie określonych okoliczności, przy czym łączy z nimi określony skutek prawny, to okoliczności takie należy uznać za istotne dla sprawy (por. K. Sobieralski, Przesłanki pozytywne wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, w Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, publ. baza LEX; wyrok NSA z 19.01.2023 r., sygn. akt: II FSK 12/22, CBOSA).
Końcowo wskazać należy, że w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że negatywny wynik merytorycznej oceny podstawy o wznowienie postępowania powoduje oddalenie wniosku (skargi) na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., a nie jego odrzucenie w oparciu o art. 281 p.p.s.a. (por. NSA z dnia 26 października 2012r, II OSK 2577/12, LEX nr 1240714, wyrok NSA z dnia 15 listopada 2005 r., sygn. FSK 2654/04 - LEX nr 195822; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2005 r., sygn. OSK 1342/04 - LEX nr 168048, wyrok WSA w Warszawie z 09.03.2018 r., sygn. akt: VII SA/Wa 1627/17, CBOSA).
W tym stanie rzeczy skarga o wznowienie postępowania podlegała oddaleniu na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a.