IV SA/Po 447/07

IV SA/Po 447/07 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2007-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
art. 16
Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Tezy
1. Założeniem systemu zabezpieczenia społecznego, realizującego w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.. (Dz. U 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm. 200/05/1471) jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady- chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej- klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika  otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego.
2. W żadnym wypadku zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowanie w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci, na barki podatników. Wskazują na to w szczególności poszczególne rozwiązania ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U.  86/05/732 zm. 164/05/1366 - dalej uzal.), mające zwiększyć ściągalność zaliczek alimentacyjnych od dłużników. W szczególności należą doń: nałożenie na dłużnika alimentacyjnego obowiązku zwrotu organowi właściwego wierzyciela należności  w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5% (art. 12 ust. 1 uzal); określenie skutków prawnych czynności materialno-technicznej przekazania komornikowi decyzji przyznającej zaliczkę- w art. 12 ust. 4-6 i art. 13 uzal (art. 12 ust. 3 uzal); możliwość wystąpienia z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego (art. 5 uzal).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 28 września 2007 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. oddala skargę /-/M. Dybowski MB
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta K. decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], na podstawie art. 9a, art. 12, art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. 86/05/732 ze zm.- dalej uzal) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. 98/00/1071 ze zm.– dalej kpa) odmówił A.L. umorzenia kwoty [...] zł stanowiącej Jego należność jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz P., I. i E. L. w okresie od 01 września 2005 r. do 31 marca 2007 r.
W trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że Wnioskodawca posiada stałe źródło utrzymania z tytułu umowy o pracę, z której dochód po dokonaniu potrącenia na poczet prowadzonej egzekucji komorniczej wynosi [...] zł. Organ administracyjny uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał również, że A.L. jest osobą samotną (prócz obowiązku alimentacyjnego nie ma na utrzymaniu żadnych osób), za zajmowany lokal mieszkalny nie ponosi żadnych kosztów ani opłat, nie choruje przewlekle i nie legitymuje się niepełnosprawnością a w okresie gdy był bezrobotny, nie ubiegał się o obniżenie kwoty zasądzonych alimentów. Powyższe zdaniem organu administracyjnego orzekającego w sprawie przesądza, iż w niniejszej sprawie nie występują przesłanki do umorzenia należności.
A.L., kwestionując powyższe rozstrzygnięcie, pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odwołujący w piśmie z dnia [...] maja 2007r. wskazał, że obecnie jest zobowiązany do płacenia alimentów w łącznej kwocie [...] zł na rzecz dzieci a Jego wynagrodzenie za pracę, którą podjął od kwietnia 2006 r. wynosi [...] zł netto. Wnoszący odwołanie podniósł również, że choruje na zwyrodnienie kręgosłupa i odczuwa bóle w plecach. Po potrąceniach egzekucyjnych pozostaje Mu niewielka kwota- jeśli przeznaczy ją na leczenie, nie będzie miał na jedzenie (k. 3-4 akt odwoławczych).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy po szczegółowej analizie akt sprawy a w szczególności dokumentów dotyczących zatrudnienia, wysokości zarobków, pomocy udzielanej przez MOPS w K. w formie wyżywienia, przy uwzględnieniu braku inicjatywy dowodowej po stronie Wnioskodawcy w zakresie obniżenia alimentów oraz schorzeniu kręgosłupa i kosztach leczenia stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości.
A.L. kwestionując decyzję organu odwoławczego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, do której załączył kserokopię pisma kuratora sądowego w sprawie o ustalenie prawa do lokalu socjalnego prowadzonej przed Sądem Rejonowym w K. pod sygn. akt. [...] zawierającego opis zajmowanego lokalu. W piśmie z dnia [...] maja 2007 r. stanowiącym uzupełnienie skargi, A.L. zarzucił organowi odwoławczemu nierzetelność przy ustaleniu wysokości dochodu wskazując na fakt, iż jego dochód netto w wysokości [...]zł nie został pomniejszony o składkę PZU ([...]), składkę na związki zawodowe (1% netto), kasę zapomogowo – pożyczkową ([...]ł), składkę na fundusz emerytalny "Pogodna Jesień" ([...]) a także koszty dojazdu do pracy (ok. [...]). Skarżący podniósł, że nie ubiegał się o obniżenie alimentów, bowiem na podstawie informacji prasowych i wiadomości przekazanych od znajomych ustalił, że najniższa kwota przyznawanych alimentów wynosi 170– 200 zł na dziecko. A.L. przesłał kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w K.- Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]- sygn. [...] wraz z uzasadnieniem, na mocy którego Sąd zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w ten sposób, że umorzył A.L. należności likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego powstałego z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz 5 % opłaty na pokrycie kosztów związanych z działalnością funduszu za okres 01 lipca 2002 r. do 30 kwietnia 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł (k. 3, 7-10 akt sądowych).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie.
Mając na względzie zgłoszony przez Skarżącego wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zażądało przeprowadzenia rozprawy, niniejsza sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. – dalej ppsa) podlega rozpoznaniu w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył więc, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
1. Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. 86/05/732 ze zm.) organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób.
Powyższy przepis formułuje uprawnienie dla właściwego organu do umarzania należności alimentacyjnych, które to rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ właściwy przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że w gestii organu jest odmowa albo przychylenie się do wniosku strony. Warunkiem wydania niewadliwej decyzji będzie jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania tychże przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji (wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 r. sygn. III SA 3118/01, POP 2004/4/77, Lex nr 116545). W niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i należycie rozważyły przesłanki umorzenia należności.
2. Uprzednio A.L. obowiązany był łożyć po [...] zł alimentów (łącznie [...] zł miesięcznie)- na każde z trojga dzieci: P. ur. [...] 1984 r. (obecnie pełnoletnią); I. ur. [...] 1992 r. i E. ur. [...]1993 r. W marcu 2007 r. na A.L. ciążył obowiązek alimentacyjny jedynie wobec małoletnich I. i E. braci L. w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. Skarżący nie wykazał, by w dacie orzekania przez organy obu instancji obowiązany był łożyć tytułem alimentów po [...] zł miesięcznie (k. 3 akt odwoławczych). Wynagrodzenie netto w styczniu 2007 r. wynosiło [...] zł płacy zasadniczej oraz [...] zł premii (tyle samo A.L. otrzymał premii w grudniu 2006 r.). Powyższych ustaleń Sąd dokonał na podstawie odpisu uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w K. Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] - sygn. [...] (k. 8 akt sądowych), który w tej części nie nasunął Sądowi wątpliwości co do jego autentyczności i wiarogodności, i na podstawie odpisu zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] lutego 2007 r. (k. 6 akt administracyjnych; art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z art. 245 w zw. z art. 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2001 t. 1 s. 474 uw. 32 zd. 4).
3. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego bezspornym jest, że A.L. posiada stałe źródło utrzymania z tytułu umowy o pracę, jest osobą samotną (prócz obowiązku alimentacyjnego nie ma na utrzymaniu żadnych osób), za zajmowany lokal mieszkalny nie ponosi żadnych kosztów ani opłat; nie wykazał, by chorował przewlekle i nie legitymuje się niepełnosprawnością. Ze znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń z zakładu pracy (k. 5-6 akt administracyjnych) wynika, że od pensji netto Skarżącego wynoszącej [...] zł potrącana jest kwota egzekucji komorniczej ([...] zł), ubezpieczenie ([...] zł) i składka na związki zawodowe ([...]zł), co po dokonaniu w/w potrąceń daje nam kwotę [...]zł. Odpowiada to kwocie dochodu oszacowanej przez organy pierwszej jak i drugiej instancji. Wspomnieć należy przy tym, iż organy te przy ustalaniu kryterium dochodowego nie wzięły pod uwagę comiesięcznej premii wynoszącej [...] (k. 6 akt). Nadto zauważyć należy, że wymienione wyżej potrącenie na ubezpieczenie w PZU i wskazane w piśmie z dnia [...] maja 2007 r. potrącenia z tytułu funduszu emerytalnego "Pogodna Jesień" oraz składki do kasy zapomogowo– pożyczkowej, nie zaliczają się do wydatków obniżających dochód uzyskiwany z tytułu umowy o pracę. Stanowią one bowiem wydatki obciążające bieżące koszty utrzymania i to od woli Wnioskodawcy zależy, czy kwoty te będzie gromadził z myślą o sobie, czy też przeznaczy je na spłatę zobowiązań z tytułu wypłaconych zaliczek. Oznacza to, iż faktyczny dochód Skarżącego- po potrąceniach egzekwowanej kwoty [...] zł- wynosi [...] zł.
4. Dochód uzyskiwany przez A.L. przekracza kwotę 477 zł określoną w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 64/04/593 ze zm.- dalej ups) jako kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej przy ubieganiu się o świadczenia z pomocy społecznej. Przekroczenie owego dochodu- przy braku innych, szczególnych okoliczności- powoduje, że nieuzasadnionym byłoby umorzenie Skarżącemu kwoty [...] zł stanowiącej Jego należność jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.
5. Z art. 128 w zw. z art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 9/64/59 ze zm.- dalej kro) wynika zasada, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo; rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości obowiązanego ( art. 135 § 1 kro). Całkowicie dowolnym jest zatem przeświadczenie Skarżącego, że "najniższe alimenty to kwota ok. 170, 200 zł na dziecko i żaden Sąd jej nie obniży" (k. 6 akt sądowych)- w każdej sprawie Sąd rodzinny waży indywidualnie usprawiedliwione potrzeby każdego z uprawnionych i zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego. Jedynie wytoczywszy powództwo o obniżenie alimentów Skarżący mógłby się przekonać, czy uprzednio zasądzone alimenty pozostałyby w dotychczasowej wysokości.
6. Konstytucyjna kategoria zabezpieczenia społecznego zawiera w sobie szereg instytucji prawa socjalnego- w szczególności: prawo pracy ( w tym sferę pracy socjalnej), pomoc społeczną, zatrudnienie ( organizację administracji i rynku pracy wraz ze świadczeniami na wypadek pozostawania bez pracy), ochronę prawa do mieszkania ( L. Garlicki w: "Konstytucja RP. Komentarz" Wyd. Sejm. 2003 t. III s. 2 uw. 2, s. 4- 8 uw. 7-9 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo i piśmiennictwo; W. Muszalski "Prawo socjalne" PWN 1999 s. 12 i n.; I. Sierpowska "Prawo pomocy społecznej" Zakamycze 2006 s. 25-34).
Do prawa zabezpieczenia społecznego należą w szczególności: ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.), ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U. 122/03/1143 ze zm.- dalej uzs), ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 99/04/1001), ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. 71/01/734 ze zm.- dalej udm), ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. 86/05/732 ze zm.), ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. 267/05/2259) i szereg innych- z uwagi na stan faktyczny- nie mających zastosowania w sprawie. Ustawy te tworzą system zabezpieczenia społecznego, realizujący w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP. Założeniem tego systemu jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady- chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej- klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego (przykładowo: art.1 ust. 3 uzs, art. 3 ust. 3 udm, art. 6 pkt 3 i 4, i art. 8 ust. 3- 13 ups, art. 3 pkt 1- 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.).
7. Skarżący korzystał bądź korzysta z różnych form zabezpieczenia społecznego- zasiłku dla bezrobotnych, ubezpieczenia zdrowotnego i form pośrednictwa pracy ( od [...] kwietnia 2000 do [...] kwietnia 2006 r.- k. 3-4 akt administracyjnych); od [...] marca 2007 r. z zasiłku celowego specjalnego w formie wyżywienia w stołówce MOPS w K. (k. 11 akt administracyjnych); dochodzi prawa do lokalu socjalnego (k. 3 akt sądowych). Co najmniej w okresie od [...] lipca 2002 r. do [...] marca 2007 r. na potrzeby utrzymania trojga dzieci Skarżącego podatnicy wypłacili kwotę [...] zł, z czego kwotę [...] zł Skarżącemu umorzono.
8. Formy zabezpieczenia społecznego, będące instytucjami polityki społecznej państwa, mają na celu umożliwienie (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcie niniejszej sprawy) osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tak pomyślane zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.- (Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm. 200/06/1471). Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8; odpowiednio- Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej" Wyd. LEGES 2007 s. 10-11).
9. W żadnym wypadku zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowanie w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci, na barki podatników. Wskazują na to w szczególności poszczególne rozwiązania ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. 86/05/732 ze zm.), mające zwiększyć ściągalność zaliczek alimentacyjnych od dłużników. W szczególności należą doń: nałożenie na dłużnika alimentacyjnego obowiązku zwrotu organowi właściwego wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5% (art. 12 ust. 1 uzal); określenie skutków prawnych czynności materialno-technicznej przekazania komornikowi decyzji przyznającej zaliczkę- w art. 12 ust. 4-6 i art. 13 uzal (art. 12 ust. 3 uzal; W. Maciejko "Postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczka alimentacyjna. Komentarz" CH Beck 2007 s. 382 nb 4); możliwość wystąpienia z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego (art. 5 uzal). W sytuacji, gdy Skarżący korzysta z umorzenia należności likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego w kwocie [...] zł; jego obowiązek alimentacyjny dotyczy obecnie jedynie dwojga (nie zaś jak uprzednio- trojga) dzieci, znalazł stałą pracę, może zakładać, że do czasu przedawnienia się należności spłaci w dostatecznie długim okresie pozostałą należność w kwocie [...] zł. Na coraz przyjaźniejszym dla pracobiorców rynku pracy oczekiwać można, że zarobki A.L. będą rosły, a stopniowa spłata należności przyczyni się do możliwości udzielania pomocy w ramach zabezpieczenia społecznego dalszym oczekującym.
10. Umarzanie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w okresie od 1 września 2005 do 31 marca 2007 r., dla osób przekraczających kryterium dochodowe określone w przepisach o pomocy społecznej, byłoby niczym nieuzasadnionym przerzucaniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dzieci Skarżącego.
11. Na marginesie odnosząc się do przedłożonej przez Skarżącego kserokopii uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w K. Sądu Ubezpieczeń Społecznych sygn. [...] stwierdzić należy, że ustalenia w nim zawarte i oceny prawne nie są dla Sądu Administracyjnego wiążące. Na tle art. 3 § 2 ppsa, który wskazuje na przedmiot sądowej kontroli, a także art. 134 i art. 135 ppsa, które regulują zakres sądowej kontroli, przyjąć należy, że ustawodawca odsyła do pojęcia sprawy administracyjnej w jej rozumieniu materialnoprawnym, której granice określają elementy wyznaczające tożsamość skonkretyzowanego w decyzji administracyjnej stosunku administracyjnoprawnego, a więc identyczność podmiotów tego stosunku oraz identyczność obu jego podstaw – prawnej i faktycznej ( T. Woś "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – komentarz" W. Pr. 2005 r., s. 300; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, ONSA 1/01/7). Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje związanie sądu administracyjnego tylko w przypadku ustaleń co do popełnienia przestępstwa zawartych w prawomocnym wyroku skazującym.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 w zw. z art. 133 § 1 zd. 2 ppsa orzekł jak w sentencji.
/-/M. Dybowski
mb