IV SA/Po 437/22

IV SA/Po 437/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Monika Świerczak
Tomasz Grossmann /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 17 ust. 1, art. 21
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1914
art. 3a, art. 4 ust. 1,
Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 574
art. 381 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Redaktora Naczelnego Dziennika "K. na decyzję Dyrektora Instytutu C. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Instytutu C. na rzecz skarżącego Redaktora Naczelnego Dziennika "K. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. nakazuje ściągnąć od Instytutu C. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) nieuiszczonej przez skarżącego części wpisu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 17 maja 2022 r. nr [...] Dyrektor Instytutu (dalej jako "Dyrektor Instytutu" lub "Organ"), po rozpoznaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej złożonego przez Redakcję dziennika "K. " z 07 kwietnia 2022 r., odmówił udostępnienia żądanej informacji publicznej.
Zaskarżona decyzja zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Dnia 07 kwietnia 2022 r. o godz. 14:33 M. C. (dalej jako "Wnioskodawca" lub "Skarżący") złożył do Instytutu [...] (dalej jako "Instytut" lub "I. "), za pośrednictwem poczty elektronicznej, wniosek o udzielenie informacji publicznej, zawierający się w pytaniach: "Jaką drogę przebywały próbki, o których mowa w oświadczeniu Instytutu [...]? Cytuję: «Do CEGC przekazano około 3000 próbek DNA i sukcesywnie odbierano wyniki ich sekwencjonowania». Proszę bardzo szczegółowo opisać wszystkie etapy, począwszy od miejsca/miejsc pobrania próbek aż do miejsca, gdzie były one badane. Proszę o to, by odpowiedź zawierała nazwy i adresy miejsc, instytucji, firm, które miały styczność z próbkami. Dotyczy to również firm kurierskich (o ile takie były zaangażowane) czy linii lotniczych, które przewoziły je do C. (przypuszczalnie zazwyczaj korzystano z tych samych linii lotniczych). Moje pytanie obejmuje oczywiście informację na temat etapu końcowego, czyli laboratorium, gdzie próbki były rozpakowywane i badane".
Dnia 14 kwietnia 2022 r. Wnioskodawca został wezwany do podania adresu zamieszkania, w przypadku gdy wniosek został złożony przez niego osobiście, bądź nazwy, siedziby oraz numeru z właściwego rejestru - w przypadku gdy wniosek składał w imieniu osoby prawnej oraz wykazania w takim przypadku umocowania do działania w imieniu tej osoby prawnej - z uwagi na konieczność wydania przez Instytut decyzji o odmowie udostępnienia żądanych informacji.
W piśmie z 15 kwietnia 2022 r. Wnioskodawca wskazał, że występuje w imieniu redakcji dziennika "K. ", którego jest redaktorem naczelnym. Załączył skan postanowienia Sądu Okręgowego wydanego w przedmiocie uzupełnienia wpisów w rejestrze dzienników i czasopism.
Po weryfikacji tych okoliczności Organ uznał, że zaistniały przesłanki do wydania, przywołanej na wstępie, decyzji odmownej wobec Redakcji dziennika "K. ".
Jako podstawę prawną orzeczonej odmowy Dyrektor Instytutu wskazał art. 5 ust. 2 ustawy dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej w skrócie "u.d.i.p."), mówiący o ograniczeniu prawa do informacji publicznej ze względu na "tajemnicę przedsiębiorcy". Organ zaznaczył, że z uwagi na brak definicji tego pojęcia w u.d.i.p., należy posiłkować się definicją "tajemnicy przedsiębiorstwa" z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (dalej w skrócie "u.z.n.k.") oraz stosownego orzecznictwa sądów administracyjnych. Odwołując się do tego orzecznictwa wyjaśnił, że aby dana tajemnica podlegała ochronie na podstawie art. 11 ust. 2 u.z.n.k. musi zostać spełniona zarówno przesłanka formalna, jak i materialna. Przesłanka formalna jest spełniona wówczas, gdy zostanie wykazane, że przedsiębiorca podjął działania w celu zachowania poufności tych informacji. Natomiast wymóg spełnienia przesłanki materialnej oznacza, że aby określone informacje mogły zostać objęte tajemnicą przedsiębiorcy muszą ze swej istoty dotyczyć kwestii, których ujawnienie obiektywnie mogłoby negatywnie wpłynąć na sytuację przedsiębiorcy (informacje takie muszą mieć choćby minimalną wartość).
Na tym tle normatywnym Organ wskazał, że w umowie zawartej pomiędzy I. i Politechniką P. a C. sp. z o.o. na dostawę produktów innowacyjnych tworzących Genomiczną Mapę Polski (dalej w skrócie "GMP"), strony umowy zobowiązały się do traktowania jako poufnych i zachowania w tajemnicy, następujących informacji pozyskanych w związku z zawarciem i wykonywaniem tej umowy:
a) informacji technicznych, technologicznych, naukowych, ekonomicznych, finansowych, prawnych, organizacyjnych i innych dotyczących danej Strony, w tym jej konsultantów, pracowników lub usługodawców, produktów, procesów, wynalazków, oprogramowania;
b) informacji dotyczących działalności badawczo-rozwojowej ujawnionych w trakcie współpracy,
c) informacji dotyczących prowadzonych prac w ramach umowy, w tym ich efektów na każdym etapie realizacji, bez względu na stopień szczegółowości.
Strony uzgodniły również, że informacje poufne niezależnie od sposobu, formy i źródła ich udostępnienia, stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i podlegają również tam wskazanej ochronie, co wypełnia przesłankę formalną. O spełnieniu przesłanki materialnej przesądza wartość projektu (w tym dofinansowania), która uzasadnia konieczność i potrzebę ochrony całego know-how związanego z powstaniem i sposobem realizacji projektu. Zdaniem Dyrektora Instytutu brak uznania tych informacji za tajemnicę przedsiębiorcy i objęcia ich ochroną przed nieuprawnionym ujawnieniem, mógłby negatywnie wpłynąć na sytuację przedsiębiorcy, umożliwiając np. konkurencji zdobycie wiedzy fachowej (związanej z realizowanym projektem) bez żadnego wysiłku finansowego, organizacyjnego, biznesowego i naukowego.
W konkluzji Organ stwierdził, że ponieważ przedmiotowy wniosek dotyczy informacji, które Strony traktują jako poufne i stanowiące tajemnicę przedsiębiorcy, konieczna jest odmowa udzielenia informacji publicznej w żądanym zakresie. Odmowa ta znajduje swoje oparcie w przepisie art. 5 ust. 2 u.d.i.p., a wydanie przedmiotowej decyzji następuje na podstawie art. 17 ust. 1 oraz art. 16 u.d.i.p.
W skardze na opisaną decyzję Dyrektora Instytutu wniesionej, za pośrednictwem Organu, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (a omyłkowo zaadresowanej w części wstępnej skargi przez jej autora do WSA "w G.") Redaktor naczelny dziennika "K. " M. C. - zarzuciwszy obrazę prawa materialnego, tj.:
1. art. 5 ust. 2 u.d.i.p. - przez bezpodstawne uznanie, że udzielenie Skarżącemu żądanej informacji naruszy tajemnicę przedsiębiorstwa;
2. art. 14 i 15 Konstytucji RP - przez ograniczenie wolności prasy i zasady jawności życia publicznego;
3. art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (dalej w skrócie "p.p.") - przez ograniczenie prawa obywateli do rzetelnego ich informowania oraz kontroli i krytyki społecznej;
4. art. 2 p.p. - przez ograniczenie prasy w wykonywaniu jej funkcji i zadań;
5. art. 4 p.p. - przez bezpodstawne twierdzenia, że żądana informacja jest objęta tajemnicą przedsiębiorstwa;
6. art. 6 p.p. - przez bezpodstawną odmowę udzielenia odpowiedzi na krytykę prasową
- wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadniając skargę jej autor wyjaśnił, że Genomiczna Mapa Polski jest projektem o charakterze publicznym i finansowanym ze środków publicznych. Wniosek dotyczący stworzenia GMP zgłoszony został do konkursu zorganizowanego przez Ośrodek Przetwarzania Informacji - Państwowy Instytut Badawczy w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020; Priorytet IV: Zwiększenie Potencjału Naukowo Badawczego; Działanie 4.2: Rozwój Nowoczesnej Infrastruktury Badawczej Sektora Nauki (Konkurs 1/4.2/2015). Wytworzona w ramach realizacji projektu platforma bioinformatyczna ma służyć wszystkim krajowym podmiotom zajmującym się genomiką. Za realizację projektu odpowiedzialne jest konsorcjum utworzone przez Instytut [...] oraz Politechnikę P. ([...]). W drodze przetargu nieograniczonego na sekwencjonowanie oraz transfer technologii niezbędnych do stworzenia GMP wyłoniona została spółka z siedzibą w B. , która spełniła wysokie wymagania postawione wykonawcom w warunkach udziału w postępowaniu oraz w specyfikacji technicznej zamówienia, gdyż podjęła współpracę z jednym ze światowych liderów w zakresie genomiki, [...] spółką B. Wartość projektu, finansowanego wyłącznie ze środków publicznych, to [...] zł brutto. W ramach projektu od kilku tysięcy osób pobierane są próbki materiału biologicznego i wysyłane do szczegółowej analizy molekularnej. Pozyskane w ten sposób dane mają złożyć się na GMP. Pytania i wnioski skierowane do I. były częścią dziennikarskiego procesu śledczego, związanego z pracą nad artykułami prasowymi oraz materiałami filmowymi poświęconymi GMP. W ocenie Skarżącego odmowa dotyczyła pytania, na które odpowiedź nie stanowi tajemnicy przedsiębiorstwa, jako nie może nią być: podanie fizycznych adresów, nazw miejsc i instytucji oraz firm, w tym firm kurierskich czy firm lotniczych. Ponadto Dyrektor Instytutu w uzasadnieniu decyzji w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że żądane informacje mogą być objęte tajemnicą przedsiębiorstwa. Skarżący zaznaczył także, że interes publiczny przeważa w tym wypadku nad interesem przedsiębiorstwa i nie można się powoływać na interes przedsiębiorstwa, skoro projekt ma charakter publiczny, realizuje go konsorcjum złożone z podmiotów będących instytucjami publicznymi, których działalność finansowana jest ze środków publicznych, a sam projekt realizowany jest również ze środków publicznych.
W odpowiedzi na skargę Organ, reprezentowany przez r.pr. A. K., wniósł o oddalenie skargi w całości, powtarzając in extenso argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto Organ - wyjaśniwszy, że przedmiotowy projekt, którego dotyczy wniosek, bezspornie znajduje się na Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej (zwanej dalej "Mapą") - zwrócił uwagę, że zaprezentowana argumentacja jest spójna z wolą ustawodawcy usankcjonowaną w art. 381 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej w skrócie "p.s.w.n."), który w ust. 1 stanowi, że wnioski, opinie, umowy i raporty dotyczące zadań finansowanych ze środków finansowych, o których mowa w art. 365 pkt 4 lit. b oraz pkt 5, 7, 11 i 12, oraz dotyczące Mapy stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu, pełnomocnik Organu przy piśmie procesowym z 14 października 2022 r. nadesłał kopię umowy na dostawę produktów innowacyjnych, wzmiankowanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wraz z wnioskiem o ograniczenie Skarżącemu prawa wglądu do tego materiału dowodowego z uwagi na tajemnicę przedsiębiorstwa.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 31 października 2022 r. (k. 61 akt sądowych) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.COVID-19"), o czym strony zostały powiadomione pismami z 31 października 2022 r.
W piśmie procesowym z 7 listopada 2022 r. (zatytułowanym "OSTATECZNE STANOWISKO ORGANU W SPRAWIE") pełnomocnik Organu podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć w istotnej mierze z innych przyczyn, niż w niej podniesiono.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 u.COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału.
Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
W myśl art. 21 in principio ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902; w skrócie "u.d.i.p.") przepisy p.p.s.a. stosuje się także do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej.
Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja nr [...] Dyrektora Instytutu z 17 maja 2022 r. odmawiająca udostępnienia Redakcji dziennika "K. ", reprezentowanej przez redaktora naczelnego M. C., informacji publicznej na wniosek z 7 kwietnia 2022 r.
W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prasa ma zdolność sądową przed sądem administracyjnym nawet wtedy, gdy w konkretnej sprawie jest to jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Legitymowana do wniesienia skargi na decyzję jest redakcja, a uprawniony do występowania za redakcję w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest jej redaktor naczelny (por. wyroki WSA: z 20.01.2005 r., II SAB/Gd 66/04; z 05.12.2012 r., II SAB/Gd 79/12; dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"). Inaczej rzecz ujmując, "w sytuacji, gdy wniosek o udostępnienie informacji publicznej wnosi dziennikarz działający w imieniu określonego dziennika, interes prawny w postępowaniu zainicjowanym tym wnioskiem będzie miał dziennik, a nie tylko dziennikarz jako osoba fizyczna. Redaktorowi naczelnemu takiego dziennika - jako osobie kierującej na mocy art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (...) jego redakcją - przysługuje legitymacja do wniesienia skargi w takim postępowaniu" (zob. wyrok NSA z 17.03.2016 r., I OSK 1088/15; podobnie wyroki WSA: z 20.05.2014 r., II SAB/Lu 120/14; z 12.02.2015 r., II SAB/Po 150/14; dostępne w CBOSA).
Wniosek w niniejszej sprawie Skarżący złożył w formie wiadomości e-mail, opatrzonej tytułem: "P. ", z adresu "[...]", rozpoczynając tę wiadomość od słów: "W związku z wykonywaną działalnością dziennikarską (...)", przy czym nie powołał w tym wniosku żadnej podstawy prawnej. To pracownik Organu w odpowiedzi poinformował, że "pozyskiwanie przez dziennikarzy informacji publicznych odbywa się zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. W związku z tym traktujemy Pana maila jako stosowny wniosek o udzielenie informacji publicznej (...)".
Z uwagi na powyższe istotne dla oceny niniejszej sprawy jest również wskazanie, że zgodnie z art. 3a ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914; w skrócie "p.p.") w zakresie prawa dostępu prasy do informacji publicznej stosuje się przepisy u.d.i.p. Jak z kolei stanowi art. 4 ust. 1 p.p., przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile na podstawie odrębnych przepisów informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności.
W przeważającym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że kategoria podmiotów sprecyzowanych w art. 4 ust. 1 p.p. obejmuje te, które są zobowiązane do udzielenia prasie informacji o swej działalności, natomiast w zakresie informacji publicznej zobowiązane są podmioty wskazane w u.d.i.p. Prawo prasowe poszerza więc krąg podmiotów zobowiązanych do udzielenia prasie informacji - o przedsiębiorców i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku, zawężając wszakże zakres informacji, jakie mają one udzielać - do informacji o ich działalności. Jednakowoż w obu wypadkach żądanie złożone w trybie przepisów omawianej ustawy winno w pierwszej kolejności zostać ocenione na jej gruncie, w tym najpierw w zakresie tego, czy pochodzi od prasy. Dopiero wstępne ustalenia co do strony podmiotowej wnioskodawcy (wykazania przesłanki pochodzenia wniosku od prasy), a następnie ewentualnie strony przedmiotowej (charakteru żądanej informacji) oraz charakteru podmiotu, do którego skierowano żądanie, mogą pozwolić na obranie właściwego sposobu i trybu jej udzielenia czy podjęcia innych działań. Przejście na grunt przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej jest możliwe tylko na skutek prawidłowego wniosku prasy, o ile na taki status wnioskodawca się powołuje. Innymi słowy, dla uzyskania dostępu do informacji określonych w art. 4 ust. 1 p.p. konieczne jest wykazanie statusu dziennikarza. Konieczność taka zachodzi także w przypadku ubiegania się o informację publiczną przez prasę na podstawie art. 3a p.p., który odnosi się do dostępu prasy do informacji publicznej (por. m.in. wyroki NSA: z 09.02.2016 r., I OSK 1380/15 i I OSK 971/15; z 16.02.2016 r., I OSK 1228/15 i I OSK 1135/15; z 17.03.2016 r., I OSK 1088/15; z 26.07.2016 r., I OSK 1912/15; dostępne w CBOSA).
Jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów oraz orzecznictwa NSA, po ustaleniu, iż wniosek o udostępnienie informacji złożył dziennikarz, a informacja ta stanowi informację publiczną, zastosowanie znajduje tryb określony w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Już na tej podstawie można stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie jako niezasadne jawią się zarzuty Skarżącego dotyczące obrazy wyszczególnionych przepisów Prawa prasowego. Podobnie niezasadne, a wręcz niezrozumiałe, są zarzuty naruszenia art. 14 i art. 15 Konstytucji RP, bowiem z uzasadnienia skargi nie wynikają powody, dla których Skarżący uznał, że w tej sprawie Rzeczpospolita Polska nie zapewniła wolności prasy (o której mowa w art. 14), ani tym bardziej - że doszło w niej do naruszenia zasady decentralizacji władzy publicznej (statuowanej w art. 15).
W kontrolowanej sprawie, po otrzymaniu wniosku Skarżącego, pracownik Instytutu (koordynator ds. wniosków o udostępnienie informacji publicznej) wiadomością e-mail z 14 kwietnia 2022 r., z powołaniem się na art. 64 § 2 k.p.a., wezwał Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez "podanie Pana miejsca zamieszkania – w przypadku gdy wniosek został złożony przez Pana osobiście bądź nazwy, siedziby oraz numeru z właściwego rejestru – w przypadku gdy wniosek składał Pan w imieniu osoby prawnej wraz z wykazaniem Pana umocowania do działania w imieniu tej osoby prawnej" i wyznaczył 10-dniowy termin od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wyjaśnił, że wezwanie jest uzasadnione koniecznością wydania decyzji o odmowie udostępnienia żądanych informacji, na podstawie art. 5 ust. 2 u.d.i.p.
W odpowiedzi Skarżący poinformował, że występuje w imieniu redakcji dziennika "K. " z siedzibą w K., którego jest redaktorem naczelnym, i w załączeniu przesłał skan postanowienia o wpisie do rejestru dzienników i czasopism.
W oparciu o te dane została wydana zaskarżona decyzja o odmowie udostępnienia Skarżącemu żądanej informacji publicznej.
Zaznaczyć jeszcze trzeba, że nie ma sporu pomiędzy stronami - i nie budzi też wątpliwości Sądu - że Dyrektor I. , jako organ kierowniczy Instytutu, wykonującego zadania publiczne i dysponującego majątkiem publicznym, jest podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. W myśl tego przepisu obowiązane do udostępniania informacji publicznej są w szczególności "podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów" (zob. szerzej: wyrok WSA z 18.09.2015 r., II SAB/Po 73/15, CBOSA).
Sporny nie jest także aspekt przedmiotowy kontrolowanej sprawy, rozumiany jako zasadność uznania wnioskowanych informacji za informację publiczną. Wypada więc jedynie zauważyć, że w zamieszczonym w art. 6 ust. 1 u.d.i.p. katalogu (otwartym) informacji mających walor informacji publicznej wymienia się m.in. informacje o majątku publicznym (pkt 5). Na kanwie tego przepisu należy podzielić stanowisko, zgodnie z którym "jakiekolwiek zadysponowanie majątkiem publicznym będzie stanowiło informację publiczną, niezależnie od przeznaczenia wydatkowanych środków publicznych i celu, jaki mają one zaspokoić. To nie przeznaczenie środków publicznych decyduje o tym, czy konkretna informacja ma walor publicznej, sam fakt ich wydatkowania sprawia, że informacje na ten temat mają publiczny charakter i winny podlegać ujawnieniu w trybie i na zasadach określonych ustawą o dostępie do informacji publicznej" (zob. wyrok WSA z 10.06.2022 r., IV SAB/Wr 1393/21, CBOSA). "Informacją publiczną jest każda informacja wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Status informacji publicznej uzyskuje przy tym taka informacja, która związana jest z funkcjonowaniem wspólnoty publicznoprawnej (państwa). Informacją publiczną są informacje dotyczące wykonywania zadań publicznych, w tym gospodarowania mieniem publicznym, utrwalone na nośniku w formie pisemnej, dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej, eksponując powiązania informacji publicznej z dynamiczną działalnością państwa, jako organizatora życia społeczno-gospodarczego z jednoczesnym wskazaniem, że w demokratycznym państwie prawa jak najszerszy katalog informacji musi być przedmiotem kontroli społecznej" (zob. wyrok NSA z 07.07.2021 r., III OSK 3195/21, CBOSA).
W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera twierdzenie Skarżącego, niezakwestionowane przez Organ, że przedmiotowy projekt ("Genomiczna Mapa Polski"), realizacji którego dotyczą pytania wniosku, jest w pełni finansowany ze środków publicznych.
Publiczny walor wnioskowanych informacji potwierdził zresztą sam Organ, "kwitując" wniosek Skarżącego wydaniem decyzji o odmowie udostępnienia "informacji publicznej", z powołaniem się na art. 5 ust. 2 u.d.i.p.
W myśl tego przepisu: "Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa".
Właściwą formę odmowy udostępnienia informacji publicznej, w tym z uwagi na przesłankę ograniczającą określoną w art. 5 ust. 2 u.d.i.p., statuuje art. 16 ust. 1 u.d.i.p. (w brzmieniu: "Odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji"), do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.d.i.p. (w brzmieniu: "Do rozstrzygnięć podmiotów obowiązanych do udostępnienia informacji, niebędących organami władzy publicznej, o odmowie udostępnienia informacji oraz o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji przepisy art. 16 stosuje się odpowiednio"). I to właśnie w odpowiednio zastosowanej formie decyzji administracyjnej Dyrektor Instytutu rozstrzygnął o odmowie udostępnienia informacji żądanych we wniosku Skarżącego, potwierdzając tym samym (jak to już wyżej wskazano), że także w ocenie Organu wnioskowana informacja stanowi informację publiczną.
Przy wydaniu zaskarżonej decyzji Organ nie ustrzegł się jednak istotnego uchybienia, którego wystąpienie przesądziło o konieczności stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 16 ust. 2 u.d.i.p. do decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że: 1) odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni; 2) uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji zawiera także imiona, nazwiska i funkcje osób, które zajęły stanowisko w toku postępowania o udostępnienie informacji, oraz oznaczenie podmiotów, ze względu na których dobra, o których mowa w art. 5 ust. 2, wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji. Również ten przepis znajduje odpowiednie zastosowanie do rozstrzygnięć podmiotów obowiązanych do udostępnienia informacji, niebędących organami władzy publicznej, o odmowie udostępnienia informacji (art. 17 ust. 1 u.d.i.p.), z tym że od takiego rozstrzygnięcia nie służy odwołanie, lecz - w myśl art. 17 ust. 2 u.d.i.p. - wnioskodawca może wystąpić do podmiotu, o którym mowa w ust. 1, o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołania.
W konsekwencji do omawianych rozstrzygnięć znajduje także zastosowanie zasada z art. 52 § 3 zd. pierwsze p.p.s.a., w myśl której jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Niewątpliwie informacja o tym uprawnieniu powinna znaleźć się w pouczeniu, którym opatruje się rozstrzygnięcie ("pierwszoinstancyjne"), o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.d.i.p., zgodnie z art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 i art. 17 ust. 1 u.d.i.p.
Wypada w tym miejscu zauważyć, że kontrolowana decyzja Dyrektora Instytutu nie zawierała w pouczeniu informacji o możliwości wniesienia od razu skargi do sądu administracyjnego, bez uprzedniego skorzystania z prawa wystąpienia do Organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Sądu uchybienie to pozostało jednak bez wpływu na wynik sprawy, już z tego względu, że Skarżący, pomimo braku stosownego pouczenia, skorzystał z prawa wniesienia skargi do sądu.
Powracając do głównego toku wywodu, należy podkreślić, że ustawodawca dla wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie przewiduje jakichkolwiek wymagań formalnych (poza utrwaleniem go w postaci pisemnej), co w szczególności oznacza, że możliwe jest jego przesłanie także drogą elektroniczną, bez użycia podpisu elektronicznego (czyli np. "zwykłą" pocztą e-mail). Wynika to z braku konieczności pełnego zidentyfikowania wnioskodawcy, który żądając informacji publicznej, nie musi wykazać się jakimkolwiek uzasadniającym to interesem faktycznym lub prawnym. Co do zasady wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie stanowi "podania" w rozumieniu art. 63 k.p.a., ponieważ na tym etapie postępowania przepisów k.p.a. się nie stosuje. Minimalne wymogi w odniesieniu do takiego wniosku sprowadzają się do jasnego sformułowania, co jest przedmiotem żądania. W konsekwencji brak np. podpisu na wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie stanowi jego braku formalnego (por. wyroki NSA: z 16.03.2009 r., I OSK 1277/08; z 30.11.2012 r., I OSK 1991/12; z 27.03.2018 r., I OSK 1701/16; z 29.04.2020 r., I OSK 3085/19; dostępne w CBOSA).
Sytuacja ulega jednak istotnej zmianie z chwilą, gdy – tak jak w kontrolowanej sprawie – organ rozpatrujący wniosek o udostępnienie informacji publicznej dojdzie do przekonania o konieczności załatwienia tego wniosku przez wydanie decyzji administracyjnej (odpowiednio: "rozstrzygnięcia", o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.d.i.p.). Wówczas bowiem wniosek o udostępnienie informacji publicznej musi już spełniać wymogi określone w art. 63 k.p.a. W konsekwencji ustalenie, że istnieje podstawa do odmowy udostępnienia informacji publicznej (bądź umorzenia postępowania o udostępnienie informacji, w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 u.d.i.p.) uzasadnia wezwanie wnioskodawcy o uzupełnienie braków formalnych wniosku, jeżeli wniosek jest obarczony brakami, o jakich stanowi k.p.a. W takiej bowiem sytuacji, z mocy art. 16 ust. 2 in principio u.d.i.p., do decyzji – a w konsekwencji i do postępowania poprzedzającego jej wydanie – znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku znajduje uzasadnienie, po dokonaniu powyższej analizy i uzewnętrznieniu zamiaru organu (por. wyrok NSA z 19.06.2020 r., I OSK 1342/19, CBOSA). Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 grudnia 2009 r. o sygn. akt I OSK 1002/09 (CBOSA), "wszystkie te przypadki, w których ma dojść do podjęcia przez organ aktu administracyjnego, w tym zwłaszcza kwalifikowanego, jakim jest decyzja administracyjna (odmowna oraz o umorzeniu postępowania), bezwzględnie wymagać będą własnoręcznego podpisu wnioskodawcy (podpisu elektronicznego) na wniosku o udostępnienie informacji publicznej, a jego brak winien być usuwany w postępowaniu naprawczym, regulowanym w art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (...). Zgodnie z art. 16 ust. 2 u.d.i.p. do decyzji odmownej oraz o umorzeniu postępowania stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że Kodeks ten ma zastosowanie do całego procesu wydawania decyzji, a więc także do kwestii usuwania braków formalnych wniosku o dostęp do informacji publicznej, o ile zobowiązany organ zmierza do wydania takiej decyzji (podjęcie decyzji administracyjnej w sytuacji niepodpisania wniosku wykazuje cechy działania organu z urzędu, co w przypadku postępowania wszczynanego jedynie na wniosek oznacza wydanie decyzji nieważnej – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.)". Stanowisko to zostało zaakceptowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. postanowienie NSA z 29.02.2012 r., I OW 196/11; a także wyroki NSA: z 04.02.2016 r., I OSK 873/15; z 26.05.2017 r., I OSK 2534/16; z 27.09.2017 r., I OSK 7/17; z 12.10.2017 r., I OSK 430/17; z 10.01.2018 r., I OSK 758/16; z 19.06.2020 r., I OSK 1342/19; dostępne w CBOSA).
Normujące formę oraz sposób wnoszenia podań (w tym wniosków) przepisy art. 63 § 1-3a k.p.a., w znajdującym zastosowanie w kontrolowanej sprawie brzmieniu, które obowiązywało od 05 października 2021 r. do 06 lipca 2022 r., stanowiły że:
"§ 1. Podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania.
§ 2. Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, również w przypadku złożenia podania w postaci elektronicznej, i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych.
§ 3. Podanie wniesione na piśmie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu.
§ 3a. Podanie wniesione na adres do doręczeń elektronicznych zawiera dane w ustalonym formacie, zawartym we wzorze podania określonym w odrębnych przepisach, jeżeli te przepisy nakazują wnoszenie podań według określonego wzoru."
Adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w cytowanych przepisach, określony został w art. 39 § 1 k.p.a. jako "adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych". Z kolei w myśl ostatnio przywołanego przepisu adres do doręczeń elektronicznych to "adres elektroniczny, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344), podmiotu korzystającego z publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej albo z kwalifikowanej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego, umożliwiający jednoznaczną identyfikację nadawcy lub adresata danych przesyłanych w ramach tych usług". W konsekwencji, jak trafnie wskazuje się w doktrynie: "Adresem do doręczeń elektronicznych w postępowaniach unormowanych w Kodeksie jest zatem taki adres elektroniczny, który: i) jest wpisany do bazy adresów elektronicznych, o której mowa w art. 25 ustawy z 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych albo ii) adres do doręczeń elektronicznych powiązany z kwalifikowaną usługą rejestrowanego doręczenia elektronicznego, za pomocą której wniesiono podanie, jeżeli adres do doręczeń elektronicznych strony lub innego uczestnika postępowania nie został wpisany do bazy adresów elektronicznych albo iii) adres do doręczeń elektronicznych wskazany w podaniu. Adres do doręczeń elektronicznych nie jest adresem e-mail" [zob. P.M. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2022, uw. 2 art. 39(1)].
W świetle analizowanych przepisów normujących formę oraz sposób wnoszenia podań na gruncie k.p.a. kluczowym aspektem i celem tych unormowań jest zapewnienie możliwości jednoznacznej identyfikacji nadawcy (oraz adresata) wnoszonych podań.
Koresponduje to poniekąd także z tezą, że "jeżeli wnioskodawca domaga się udzielenia informacji prasie, a więc powołuje się na swój przymiot wynikający z art. 7 ust. 2 pkt 1 lub pkt 5 p.p., to winien go wykazać, bo bez tego nie może uzyskać żadnej informacji prasowej, w odróżnieniu od udostępniania informacji w trybie u.d.i.p., o którą mogą ubiegać się również osoby anonimowe, posługujące się przykładowo jedynie nazwą internetową" (zob. wyrok NSA z 17.03.2016 r., I OSK 1411/15, CBOSA).
W kontrolowanej sprawie wniosek Skarżącego z 07 kwietnia 2022 r. został przesłany do Instytutu drogą mejlową. Wniosek ten nie został ani – co oczywiste – własnoręcznie podpisany, ani też nie został doręczony adresatowi w przewidziany w k.p.a. sposób, umożliwiający jednoznaczną identyfikację nadawcy. Mimo to Organ, który, powziąwszy zamiar wydania decyzji odmownej, zasadnie wezwał Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku, uczynił to jedynie w zakresie wskazania domicylu. Tymczasem uzupełnienia wymagał również brak w zakresie autoryzowanego podpisu (w najprostszym, "tradycyjnym" wariancie: własnoręcznego podpisu na papierowym egzemplarzu wniosku).
Organ, powziąwszy zamiar odmowy udostępnienia informacji publicznej, powinien był wezwać Skarżącego, zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., również do podpisania wniosku w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 7 dni, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania – czego błędnie nie uczynił. W konsekwencji wydana przezeń decyzja obarczona jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyroki NSA: z 26.05.2017 r., I OSK 2534/16; z 27.09.2017 r., I OSK 7/17; z 12.10.2017 r., I OSK 430/17; z 10.01.2018 r., I OSK 758/16; z 19.06.2020 r., I OSK 1342/19; dostępne w CBOSA) – jako decyzja wydana bez skutecznie złożonego wniosku w rozumieniu k.p.a., a więc w istocie z urzędu, czyli z rażącym naruszeniem zasady wnioskowości (skargowości) postępowania administracyjnego w sprawie udostępnienia informacji publicznej (por. art. 10 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 61 § 1 i 2 k.p.a.).
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.
Ustalenie, że kontrolowany akt został wydany z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.), sprawia, że nie ma potrzeby badania przez sąd, czy ponadto akt ten zawiera ewentualnie inne jeszcze uchybienia, gdyż już ta przyczyna prowadzi do jego nieważności (por. wyrok WSA z 04.02.2004 r., I SA 1521/02, CBOSA). Stwierdzenie zaś nieważności zaskarżonego aktu czyni zbędną – a wręcz niedopuszczalną – merytoryczną ocenę zarzutów zawartych w skardze, co wynika z istoty kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, uw. 12 do art. 145; por. też wyrok NSA z 10.02.1998 r., I SA 1342/97, LEX nr 45991; a także wyroki NSA: z 16.09.1998 r., I SA 2223/97; z 06.09.2011 r., I OSK 1487/10; z 15.09.2011 r., II GSK 777/10; z 24.11.2016 r., II GSK 3423/16, dostępne w CBOSA).
W związku z tym jedynie ubocznie wypada zauważyć, że kwestionowana decyzja dotknięta jest jeszcze dalszymi wadami, które dotyczą jej treści, a które sprawiają, że orzeczona nią odmowa udostępnienia żądanych informacji jawi się jako niedostatecznie uzasadniona, a więc co najmniej przedwczesna.
Oto bowiem Organ odmówił Skarżącemu udostępnienia informacji publicznej z powołaniem na tajemnicę przedsiębiorcy, czyli na podstawę z art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Wskazał przy tym na spełnienie się przesłanki formalnej zaistnienia takiej tajemnicy, tj. na zobowiązanie się stron zawartej pomiędzy I. , a C. sp. z o.o. umowy na dostawę produktów innowacyjnych tworzących Genomiczną Mapę Polski (zwanej dalej "Umową GMP") do traktowania jako poufnych i zachowania w tajemnicy wyszczególnionych informacji pozyskanych w związku z zawarciem i wykonywaniem ww. umowy – które są zasadniczo zbliżone treściowo do informacji wymienionych w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1233; w skrócie "u.z.n.k.") – a nadto że w świetle postanowień tej umowy informacje poufne, niezależnie od sposobu, formy i źródła ich udostępnienia, stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. W ocenie Organu o spełnieniu zaś przesłanki materialnej "przesądza wartość projektu (w tym dofinansowania), która uzasadnia konieczność i potrzebę ochrony całego know-how związanego z powstaniem i sposobem realizacji projektu", bowiem brak objęcia ich ochroną mógłby negatywnie wpłynąć na sytuację przedsiębiorcy, w konkurencyjnym otoczeniu.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd, zgodnie z którym "przesłanki przemawiające za nieudzieleniem informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy muszą być wyjaśnione oraz omówione wyczerpująco i precyzyjnie. Nie wystarczy ogólnikowe wskazanie w decyzji odmawiającej udostępnienia wnioskowanej informacji, że żądane informacje objęte są tajemnicą przedsiębiorstwa; konieczne jest wykazanie, że w istocie tę tajemnicę zawierają. Nie jest tu decydująca wyłącznie wola przedsiębiorcy, nadającego klauzulę poufności całemu pakietowi informacji. Istnienie tajemnicy przedsiębiorcy musi być rzeczywiste i niewątpliwe. Ta przesłanka ograniczająca zasadę jawności informacji publicznej musi być oceniana obiektywnie, niezależnie od woli danego przedsiębiorcy. Nie wystarczy, by żądana informacja odnosiła się do prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i by była wolą przedsiębiorcy objęta tajemnicą. W takich przypadkach organ musi szczegółowo określić, z czego wywodzi daną przesłankę odmowy i w czym znajduje ona uzasadnienie. Zatem w sytuacji odmowy udostępnienia informacji w tym zakresie, istotną rolę spełnia uzasadnienie decyzji wydanej z powodu ograniczeń wynikających z art. 5 ust. 2 u.d.i.p." (zob. wyrok NSA z 07.12.2021 r., III OSK 455/21, CBOSA).
Poza tym należy mieć na względzie, że "w przypadku kolizji prawa do tajemnicy przedsiębiorcy z prawem do informacji publicznej nie można a limine przyjąć, że prawo przedsiębiorcy do zachowania tajemnicy ma zawsze pierwszeństwo przed prawem do informacji publicznej. Tajemnica przedsiębiorcy z uwagi na ochronę innych zasad i wartości konstytucyjnych może być przedmiotem ingerencji. W doktrynie wskazuje się, że wkraczanie w tę sferę musi być dokonywane w sposób ostrożny i wyważony, z należytą oceną racji, które przemawiają za taką ingerencją (...). Uzasadnienie odmowy winno umożliwiać sądowi weryfikację stanowiska, że ten określony interes gospodarczy może uzyskać pierwszeństwo przed prawem do informacji oraz winno wykazywać, że zachowanie tajemnicy przedsiębiorcy w korelacji do konstytucyjnej zasady jawności informacji publicznej ma większą doniosłość niż racje przemawiające za udostępnieniem informacji" (zob. wyrok NSA z 23.03.2021 r., III OSK 232/21, CBOSA).
Należy przy tym pamiętać, że definicję legalną "tajemnicy przedsiębiorstwa" zawiera także art. 2 pkt 1 lit. b Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/943 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie ochrony niejawnego know-how i niejawnych informacji handlowych (tajemnic przedsiębiorstwa) przed ich bezprawnym pozyskiwaniem, wykorzystywaniem i ujawnianiem (Dz. Urz. UE L 2016, Nr 157, str. 1), który to przepis stanowi, że: "«tajemnica przedsiębiorstwa» oznacza informacje, które spełniają wszystkie następujące wymogi:
a) są poufne w tym sensie, że jako całość lub w szczególnym zestawie i zbiorze ich elementów nie są ogólnie znane lub łatwo dostępne dla osób z kręgów, które zwykle zajmują się tym rodzajem informacji;
b) mają wartość handlową dlatego, że są objęte tajemnicą;
c) poddane zostały przez osobę, która zgodnie z prawem sprawuje nad nimi kontrolę, rozsądnym, w danych okolicznościach, działaniom dla utrzymania ich w tajemnicy".
W świetle cytowanej definicji informacje składające się na "tajemnicę przedsiębiorstwa" mają wartość handlową dlatego, że są objęte tajemnicą (odmiennie zatem od krajowej regulacji, zgodnie z którą dobrem chronionym są określone rodzaje informacji posiadających wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął działania w celu utrzymania ich w poufności).
Mając na względzie prounijną wykładnię przepisów, Organ winien zatem wykazać, w czym konkretnie przejawia się wartość handlowa poszczególnych zażądanych przez Skarżącego informacji, czego dotychczas nie uczynił.
Zaznaczyć także trzeba, że dla uzasadnienia orzeczonej odmowy Organ odwołał się – acz, zauważmy, dopiero na etapie odpowiedzi na skargę i późniejszych pism procesowych – do przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r., poz. 574, w skrócie "p.s.w.n."). Jednak również w tym zakresie Organ swych twierdzeń nie ukonkretnił, tj. nie wykazał, by żądane przez Skarżącego informacje stanowiły "wnioski", "opinie", "umowy" lub "raporty", o których mowa w powołanym przez Organ art. 381 ust. 1 p.s.w.n. Trafną analizę w tym zakresie przeprowadził w analogicznej sprawie - toczącej się też z udziałem Dyrektora Instytutu i na kanwie postanowień Umowy GMP - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w (jak dotychczas nieprawomocnym) wyroku z 27 września 2022 r. o sygn. akt II SA/Po 488/22 (CBOSA). Sąd w niniejszym składzie podziela zawarte w nim uwagi, także co do konieczności uwzględnienia i właściwego rozumienia odnośnych unormowań ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634), a zwłaszcza jej art. 33 ust. 1 i art. 35.
Już powyższe zasygnalizowanie niedostatków uzasadnienia zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, że Organ uchybił regule, w myśl której nie jest dopuszczalne w świetle przepisów u.d.i.p. powoływanie się na przesłankę wyłączenia informacji z obowiązku jej udostępnienia bez wskazania wyczerpującej, konkretnej argumentacji, uzasadniającej przyczyny uznania, że zachodzą szczególne okoliczności wskazane w art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Tylko jasne, nieabstrakcyjne i szczegółowe przedstawienie stanowiska może oprzeć się zarzutowi naruszenia w decyzji przepisu art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyroki NSA: z 18.05.2018 r., I OSK 684/17; z 10.03.2020 r., I OSK 3922/18; dostępne w CBOSA).
Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 21 u.d.i.p. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku, tj. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. O zwrocie kosztów postępowania (pkt 2 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 21 u.d.i.p., uwzględniając poniesiony przez Skarżącego koszt części wpisu od skargi, w wysokości 100 zł. Pozostałą, nieuiszczoną przez Skarżącego części wpisu, w wysokości 100 zł, Sąd nakazał ściągnąć od Instytutu, na podstawie art. 223 § 2 p.p.s.a. (pkt 3 wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę wniosku Skarżącego z 07 kwietnia 2022 r. Organ uwzględni przedstawione w niniejszym uzasadnieniu oceny prawne i wskazania Sądu (art. 153 p.p.s.a.).