IV SA/Po 434/21

IV SA/Po 434/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2021-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Sebastian Michalski /sprawozdawca/
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2148/21 - Wyrok NSA z 2023-10-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 3 pkt 22 art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 266
art. 11 ust. 1 ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 30 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 roku nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
A. T., pismem z dnia [...] września 2020 roku, wstąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym synem J. M., urodzonym [...] maja 2020 roku.
Prezydent Miasta L. , decyzją z dnia [...] września 2020 roku (nr [...]), odmówił przyznania świadczenia.
Organ ustalił, że wnioskodawczyni z dniem [...] maja 2020 roku uzyskała prawo do zasiłku macierzyńskiego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ uznał, że w sytuacji pobierania zasiłku macierzyńskiego niespełniona pozostaje przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W ocenie organu nie można jednocześnie pobierać zasiłku macierzyńskiego oraz świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] listopada 2020 roku (nr [...]) uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni z dniem [...] kwietnia 2018 roku rozpoczęła prowadzenia działalności gospodarczej. W złożonym do akt sprawy wydruku z CEIDG nie ma wzmianki o zawieszeniu, bądź zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej. W sprawie nie zostało wyjaśnione czy wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy zarobkowej.
Prezydent Miasta L. , decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku (nr [...]), po ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ wyjaśnił, że zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem okresowym przyznawanym osobom pozostającym w zatrudnieniu, które powrócą do pracy, ale przysługuje także tym osobom, którym umowa o pracę wygasła. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne ma na celu zrekompensować utracony zarobek osobie, która rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Strona skorzystała z prawa do odwołania. Wnioskodawczyni zażądała uchylenia decyzji w całości oraz ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu odwołania wskazała, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej opłacała składki na ubezpieczenie chorobowe. W dniu [...] maja 2020 roku urodziła niepełnosprawnego syna i został przyznany jej zasiłek macierzyński. Strona wyjaśniła, że nie pracuje w ramach prowadzonej działalności. Nie pozwala jej na to stała opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] marca 2021 roku (nr [...]), po ponownym rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało A. T.-M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem od dnia [...] maja 2021 roku do dnia [...] sierpnia 2023 roku.
Organ odwoławczy uznał, ze wnioskodawczyni zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem i jednocześnie pobiera świadczenie macierzyńskie. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim.
W okresie otrzymywania zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustaniu stosunku pracy, nie można pobierać świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. W takiej sytuacji nie może zaistnieć przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z konieczności opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego pracownica z mocy prawa zwolniona jest z obowiązku świadczenia pracy w celu realizacji opieki nad dzieckiem. Zasiłek macierzyński przysługuje wnioskodawczyni do dnia [...] maja 2021 roku. Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na okres od następnego dnia po upływie okresu na jaki został przyznany zasiłek macierzyński do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna, tj. do dnia [...] sierpnia 2023 roku.
A. T.-M., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.
Strona zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części w jakiej utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta L. z dnia [...] grudnia 2020 roku.
Skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta L. w części, w której organ odwoławczy utrzymał ją w mocy, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
Zakwestionowanym decyzjom zarzucono naruszenie:
1) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z innej pracy zarobkowej,
2) art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie w spawie i błędne przyjęcie, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
3) art. 27 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sytuację jednoczesnego pobierania zasiłki macierzyńskiego i świadczenia pielęgnacyjnego można porównać do zbiegu wskazanych w tym przepisie uprawnień, do których należy świadczenie pielęgnacyjne oraz świadczenie rodzinne będące odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna.
Skarga podlegał oddaleniu, gdyż w ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Materialnoprawne warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020, poz. 111 ze zm.).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W części wspólnej przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca określił kto jest adresatem świadczenia pielęgnacyjnego, ale stwierdził także, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało prawidłowej wykładni prawa materialnego oraz prawidłowo zastosowało to prawo do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy administracyjnej.
Okoliczności faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia pozostają bezsporne.
Analiza dowodów włączonych do akt administracyjnych wskazuje, że skarżąca w okresie od marca 2004 roku do końca lutego 2013 roku uzyskiwała dochody z tytułu umowy o pracę. W okresie od [...] listopada 2013 roku do dnia [...] grudnia 2015 roku prowadziła działalności gospodarczą w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. Działalność ta została wykreślona z rejestru z dniem [...] czerwca 2016 roku. Ostatecznie z dniem [...] kwietnia 2018 roku skarżąca na nowo podjęła prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. W ramach prowadzonej działalności skarżąca odprowadzała składki na ubezpieczenie chorobowe, a w dniu [...] maja 2020 roku urodziła syna. Z dniem urodzenia dziecka skarżąca uzyskała prawo do zasiłku macierzyńskiego na okres do dnia [...] maja 2021 roku. Skarżąca nie zaprzestała jednak prowadzenia działalności gospodarczej. W dniu [...] sierpnia 2020 roku wydane zostało orzeczenie o zaliczeniu syna skarżącej do osób niepełnosprawnych do dnia [...] sierpnia 2023 roku. Niepełnosprawność datowana jest od urodzenia dziecka. Pismem z dnia [...] września skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast z dniem [...] listopada 2020 roku, w toku postepowania administracyjnego, po uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2019 roku i przekazaniu sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania, skarżąca zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej.
Odnosząc się zatem do zarzutów skargi wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rezygnacja z zatrudnienia musi być celowa, zaprzestanie wykonywania pracy, czy niepodejmowanie zatrudnienia musi być intencjonalne. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że rezygnacja z zatrudnienia na gruncie powołanego przepisu musi pozostawać w rzeczywistym związku przyczynowo-skutkowym z roztoczeniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, która wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie jest rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 roku o sygn. akt I OSK 2792/16). Treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nakazuje przyjmować, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być powodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja o sprawowaniu opieki ma pozbawiać dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. W takiej sytuacji osoby rezygnujące z zatrudnienia mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa (wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 roku o sygn. akt I OSK 1549/19, a także wyrok NSA z dnia 14 września 2017 roku o sygn. akt I OSK 695/17).
W orzecznictwie podkreśla się, że ustawodawca powiązał prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z zaistnieniem bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem się sprawowania opieki. Taka sytuacja zachodzi, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki musi być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2019 roku o sygn. akt I OSK 940/19).
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd tutejszego Sądu wyrażony w wyroku o sygn. akt IV SA/Po 80/16, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie także świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżony organ trafnie przyjął, że zasiłek macierzyński to świadczenie pieniężne mające na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Zasiłek ten zastępuje dochód z pracy (wynagrodzenie za pracę) mając na względzie to, że osoba taka jest zwolniona w tym okresie z wykonywania pracy zarobkowej. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem okresowym dla osób pozostających w zatrudnieniu (które powrócą do pracy), ale przysługuje także tym osobom, którym umowa o pracę wygasła. Natomiast instytucja, jaką jest świadczenie pielęgnacyjne to pomoc dla podmiotu opiekującego się osobą niepełnosprawną. Warunkiem jego przyznania jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną.
Z kolei urlop macierzyński jest uprawnieniem pracownicy, która w trakcie trwania stosunku pracy urodziła dziecko i ma służyć przygotowaniu się do porodu, odnowie organizmu po porodzie oraz umożliwia matce nawiązania więzi psychicznej z nowo narodzonym dzieckiem oraz roztoczeniu nad nim opieki w pierwszych miesiącach jego życia.
Świadczenie w postaci zasiłku macierzyńskiego ma charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę i pozostaje w ścisłym związku ze stosunkiem pracy kobiety albo innym stosunkiem z którym wiąże się obowiązek albo możliwość ubezpieczenia chorobowego (art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz.U. 2020, poz. 266), zapewniając środki utrzymania w okresie, który zgodnie z zamysłem ustawodawcy ma służyć zarówno rekonwalescencji jak i sprawowaniu opieki nad nowonarodzonym dzieckiem poprzez zwolnienie ze świadczenia pracy. Oznacza to, że w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego (a tym samym pobierania zasiłku macierzyńskiego) w istocie nie można mówić o niepodejmowaniu, czy rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, co do zasady uwalnia od aktywności zawodowej. Okolicznością bez znaczenia pozostaje brak zakazu podejmowania pracy w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Nie zmienia to bowiem charakteru prawnego tego zasiłku, który ze swej istotny ma umożliwiać opiekę nad dzieckiem poprzez stworzenie możliwości braku aktywności zawodowej.
Rozważania powyższe pozostają w całości aktualne także w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych zatrudnienie lub inna praca zarobkowa - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Z powyższych względów Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że w okresie otrzymywania zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustaniu stosunku pracy, nie można otrzymywać równocześnie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, bowiem w istocie nie może tu zaistnieć przesłanka "niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w celu sprawowania opieki.
W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego prawidłowo usunęło z obrotu prawnego decyzję Prezydenta Miasta L. i orzekło o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na okres przypadający po zakończeniu okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego do ostatniego dnia aktualności orzeczenia o niepełnosprawności syna J. M..
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.