IV SA/PO 421/23

IV SA/Po 421/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Monika Świerczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
6412 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące powiatu; skargi organów powiatu na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Oświata
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 64 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi Powiatu Pilskiego na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia 5 maja 2023 r., nr NP-II.4131.1.200.2023.4 w przedmiocie nieważności uchwały nr 891.2023 Zarządu Powiatu w Pile z dnia 21 marca 2023 r. w sprawie odwołania ze stanowiska dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy - ze względu na istotne naruszenie prawa uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze.
Uzasadnienie
W dniu 21 marca 2023 r. Zarząd Powiatu w Pile podjął uchwałę nr 891.2023 w sprawie odwołania ze stanowiska dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy, zwaną dalej "uchwałą". Uchwałę podjęto na podstawie art. 32 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1526 ze zm., zwanej dalej "u.s.p.") oraz art. 29 ust. 1 pkt 2 i art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 z późn. zm., zwanej dalej: "p.o.").
Mocą uchwały Zarząd Powiatu w Pile postanowił odwołać S. D. z dniem 21 marca 2023 r. ze stanowiska dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy.
W uzasadnieniu uchwały wskazano, że na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych oraz na podstawie § 3 ust. 2 zarządzenia Nr 82.2022 Starosty Pilskiego z dnia 2 grudnia 2022 r. w sprawie sposobu przeprowadzania służby przygotowawczej i organizowania egzaminu kończącego tę służbę dla Kierowników jednostek organizacyjnych Powiatu Pilskiego, S. D. (jako pracownik samorządowy - dyrektor niebędący nauczycielem) został skierowany decyzją Starosty Pilskiego WOŚ.2123.47.2022.III z dnia 27 grudnia 2022 r. do odbycia służby przygotowawczej na okres od dnia 28 grudnia 2022 r. do dnia 27 stycznia 2023 r. Po zakończeniu odbytej służby przygotowawczej Komisja Egzaminacyjna powołana Zarządzeniem Nr 11.2023 Starosty Pilskiego z dnia 1 lutego 2023 r. przeprowadziła w dniu 6 lutego 2023 r. egzamin ustny dla S. D.. Wynik egzaminu okazał się negatywny. O wyniku egzaminu Komisja Egzaminacyjna poinformowała S. D. pisemnie w dniu 7 lutego 2023 r.
W uzasadnieniu wskazano również, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o., organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce "w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, [...], może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
Uchwała została doręczona Wojewodzie Wielkopolskiemu 14 kwietnia 2023 r., na wezwanie organu nadzoru dokonane pismem z 7 kwietnia 2023 r. znak NP-II.4110.2.2023.4.
Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 5 maja 2023 r. nr NP-II.4131.1.200.2023.4 Wojewoda Wielkopolski, działając na podstawie art. 79 ust. 1 u.s.p., stwierdził nieważność uchwały nr 891.2023 Zarządu Powiatu w Pile z dnia 21 marca 2023r. w sprawie odwołania ze stanowiska dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy.
W ocenie organu nadzoru ustalenia Zarządu Powiatu w Pile nie są wystarczające do wykazania "przypadku szczególnie uzasadnionego", stanowiącego warunek sine qua non podjęcia uchwały w oparciu o art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 67 ust. 1 p.o. W szczególności nie wyjaśniono dlaczego przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy nie uwzględniono wszystkich okoliczności, a które mogły mieć istotny wpływ na ocenę prawną tego stanu, w szczególności pod kątem spełnienia warunku dalszego zatrudnienia, o którym mowa w art. 19 ust. 6 u.p.s.
Wojewoda wskazał, że o wyniku egzaminu Komisja Egzaminacyjna poinformowała S. D. pisemnie w dniu 7 lutego 2023 r., wskazując, iż otrzymał on wynik (ocenę) końcowy negatywny z uwagi na nieuzyskanie na części ustnej egzaminu wymaganej liczby punktów. W dniu 9 lutego 2023 r. S. D. uzyskał certyfikat o pomyślnym ukończeniu egzaminu Służba przygotowawcza dla pracowników JST (certyfikat o nr UkAz2EiYEH, datowany na dzień: 9 lutego 2023 r., opatrzony logo jednostek certyfikujących: Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego). W dniu 9 lutego 2023r. o godz. 20.26 na e-mail pracownika Wydziału Oświaty wpłynęła wiadomość od S. D. o treści: "W załączeniu przesyłam certyfikat z egzaminu kończącego kurs - Służba przygotowawcza dla pracowników JST z prośbą o przekazanie Pani Dyrektor oraz Staroście. Kurs i egzamin był zrealizowany i przeprowadzony na platformie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji".
Wojewoda wskazał, że organ prowadzący, przed podjęciem uchwały, posiadał wiedzę o ww. certyfikacie.
Ponadto wskazano, że pismem WNS.544.5.1.2023 z 9 marca 2023 r. Wielkopolski Kurator Oświaty przedstawił swoje stanowisko w sprawie, wyjaśniając, że: "w zakresie swoich kompetencji określonych wart. 51 w zw. z art. 55 ustawy Prawo oświatowe, stwierdza, że w tym zakresie nie ma podstaw do odwołania pana S. D. ze stanowiska". W piśmie znajduje się również zapis: "Wielkopolski Kurator Oświaty nie zajmuje stanowiska w sprawach związanych z postępowaniem dotyczącym służby przygotowawczej dla pracowników samorządowych, w tym zdania egzaminu ze służby przygotowawczej".
Wojewoda wskazał, że status prawny S. D., niebędącego nauczycielem, powołanego i zatrudnionego na stanowisko dyrektora ZPW w Łobżenicy, jednostki prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - Powiat Pilski, określają przepisy o pracownikach samorządowych. Pan S. D. mógł być zatem uznany (i został uznany) za osobę podejmującą po raz pierwszy pracę w rozumieniu art. 16 ust. 3 u.p.s. W konsekwencji zastosowanie powinien znaleźć także przepis art. 16 ust. 2 u.p.s. (obowiązek zawarcia umowy o pracę na czas określony, nie dłuższy niż 6 miesięcy), a w dalszej kolejności także przepisy art. 19 u.p.s. dotyczącej służby przygotowawczej i obowiązku przeprowadzenia egzaminu kończącego tę służbę. Należy jednak zauważyć, że Pan S. D. został powołany na stanowisko dyrektora ZPW w Łobżenicy "na okres od dnia 1 września 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2027 r.". Na tak też zakreślony czas (tj. "na okres kadencji trwającej od dnia 1 września 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2027 r.) - wbrew dyspozycji art. 16 ust. 2 u.p.s. - zawarta została umowa o pracę z Panem S. D.. W ocenie Wojewody rodzi się zatem w tym miejscu wątpliwość, czy Pan S. D. był pracownikiem " o którym mowa wart. 16 ust. 2" u.p.s. Należy zauważyć, że przepis art. 19 ust. 1 u.p.s. wyraźnie stanowi, że służbę przygotowawczą organizuje się "dla pracownika, o którym mowa wart. 16 ust. 2", a zatem pracownika, z którym zawarto umowę o pracę na czas określony, nie dłuższy niż 6 miesięcy - z uwagi na to, że jest on osobą podejmującą po raz pierwszy pracę na (kierowniczym) stanowisku urzędniczym.
W ocenie Wojewody bezsporny jest fakt, że S. D. ukończył przeprowadzony w oparciu o ww. zarządzenie egzamin kończący służbę przygotowawczą z wynikiem negatywnym.. Wojewoda wskazał, że wobec powyższego rodzi się pytanie o spełnienie warunku kontynuacji zatrudnienia pracownika w postaci "pozytywnie zdanego egzaminu kończącego służbę przygotowawczą", o którym mowa wart. 19 ust. 6 u.p.s. Według Wojewody ocena prawna tego zagadnienia nie jest prosta i jednoznaczna. Przyjęcie przez Zarząd P. P., że S. D. tego warunku nie spełnił tylko w oparciu o wynik egzaminu przeprowadzonego w dniu 6 lutego 2023 r., bez jakiegokolwiek odniesienia się do przedłożonego certyfikatu, i uczynienie z tego bezwzględnej podstawy do odwołania Pana S. D. z powierzonego stanowiska w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 67 ust. 1 Pr. ośw., nie jest, w ocenie organu nadzoru, wystarczające.
Według Wojewody Zarząd Powiatu w P., podejmując uchwałę, nie przeprowadził szerokiej i bardzo starannej analizy stanu faktycznego i prawnego i wydał rozstrzygnięcie w sposób dowolny, bez odniesienia się do zaistniałych w sprawie dowodów. W ocenie Wojewody w uzasadnieniu uchwały nie wykazano też, że negatywny wynik z pierwszego egzaminu kończącego służbę przygotowawczą (szczególnie w kontekście braku jakichkolwiek rozważań w odniesieniu do uzyskanego certyfikatu), stanowi jednocześnie "szczególnie uzasadniony przypadek". Nie wyjaśniono w żaden sposób, dlaczego ta okoliczność wymagała natychmiastowego przerwania pracy pana S. D. na powierzonym stanowisku dyrektora i czy pracownik ten utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji, czy wreszcie mogło to prowadzić do destabilizacji działania kierowanej przez niego placówki.
Powiat Pilski - reprezentowany przez Zarząd Powiatu w Pile wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na ww. rozstrzygnięcie nadzorcze.
Skarga z dnia 30 maja 2023 r. wpłynęła do siedziby Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu 5 czerwca 2023 r.
Powyższemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. art. 16 ust. 2 w związku z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 530) i art. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r., poz. 900) poprzez zakwestionowanie, że odwołany dyrektor Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy (nie będący nauczycielem), nie był pracownikiem dla którego należało zorganizować służbę przygotowawczą;
2. art. 19 ust. 6 ustawy o pracownikach samorządowych poprzez uznanie certyfikatu [...] datowanego na dzień 9 lutego 2023 r., "uzyskanego" przez Pana S. za dowodu na pozytywny wynik egzaminu kończącego służbę przygotowawczą, podczas gdy egzamin przeprowadzony w dniu 6 lutego 2023 r. przez Komisję Egzaminacyjną powołaną zarządzeniem Nr [...] Starosty [...] z dnia 1 lutego 2023 r. zakończył się dla Pana S. D. wynikiem negatywnym;
3. art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r., poz. 900) poprzez błędną jego wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że przesłanki wskazane w uchwale nr 891.2023 Zarządu Powiatu w Pile z dnia 21 marca 2023 r. nie stanowią przypadku szczególnie uzasadniającego, który przemawiałby za odwołaniem dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy;
4. naruszenie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z w związku z art. 67 ust. 1 ustawy oświatowe, poprzez wskazanie, że Zarząd Powiatu w Pile w uchwale o odwołaniu dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych powinien uwzględnić odmienną opinię Wielkopolskiego Kuratora Oświaty w zakresie zaistnienia przesłanki wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" jako przesłanki koniecznej do odwołania Pana S. D. z powierzonego stanowiska;
5. art. 29 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego poprzez uznanie, że właściwy organ, to jest Zarząd Powiatu w Pile podjął uchwałę o odwołania Pana S. D. z powierzonego stano bez uzasadnienia, gdyż uzasadnienie nie pochodzi od organu właściwego;
6. naruszenie przepisu art. 79 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że przedmiotowa uchwała nr 891.2023 Zarządu Powiatu w Pile z dnia 21 1 2023 r. w sprawie odwołania ze stanowiska dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy poprzez "niewystarczające" uzasadnienie i "nieuwzględnienie wszystkich okoliczności, a które mogły mieć istotny wpływ na ocenę prawną tego stanu" jest sprzeczna z prawem i istotnie narusza porządek prawny, w sytuacji gdy Zarządu Powiatu w Pile wyjaśnił podstawy swojej decyzji i przedmiotowej uchwały, uzasadniając je w sposób należyty wskazując wymóg podjęcia określi kroków prawnych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie i wskazał, że w pełni podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w rozstrzygnięciu nadzorczym nr NP-II.4131.1.200.2023.4 z dnia 5 maja 2023 r. W ocenie Wojewody Wielkopolskiego podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 10 lipca 2023 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).
Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).
Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, zwanej dalej: "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Stosownie do art. 85 ust. 3 u.s.p. do złożenia skargi uprawniony jest powiat lub związek powiatów, którego interes prawny, uprawnienie albo kompetencja zostały naruszone. Podstawą do wniesienia skargi jest uchwała organu, który podjął uchwałę lub którego dotyczy rozstrzygnięcie nadzorcze. Jak wynika z postanowienia NSA z 6 października 2016r. sygn. akt II OSK 2110/16, które Sąd podziela, art. 85 ust. 3 ustawy u.s.p. ma charakter lex specialis w stosunku do art. 50 p.p.s.a. i wynika z niego, że legitymowanym do wniesienia skargi na rozstrzygnięcie organu nadzoru jest powiat lub związek powiatów, którego interes prawny, uprawnienie albo kompetencja zostały naruszone.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia 5 maja 2023 r. nr NP-II.4131.1.200.2023.4 stwierdzające nieważność uchwały nr 891.2023 Zarządu Powiatu w Pile z dnia 21 marca 2023r. w sprawie odwołania S. D. ze stanowiska dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy.
Wojewoda Wielkopolski słusznie wskazał, że S. D. - jako dyrektor ZPW w Łobżenicy, podlegał przepisom u.p.s. W myśl art. 2 pkt 2 u.p.s., przepisy ustawy stosuje się do pracowników samorządowych zatrudnionych w starostwach powiatowych oraz powiatowych jednostkach organizacyjnych. Jak jednak stanowi art. 3 u.p.s.: "Przepisów ustawy nie stosuje się do pracowników zatrudnionych w jednostkach wymienionych w art. 2, których status prawny określają odrębne przepisy". Odrębne przepisy stanowią w tym przypadku przepisy Prawa oświatowego, jednak tylko w takim zakresie, w jakim odnoszą się do nauczycieli oraz do osób niebędących nauczycielami, zatrudnionych w publicznych przedszkolach i szkołach, na szczególnych zasadach, o których mowa wart. 15 p.o.
Jak bowiem stanowi art. 7 p.o.: "Status prawny pracowników niebędących nauczycielami, zatrudnionych w szkołach i placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, z wyjątkiem osób, o których mowa w art. 15, określają przepisy o pracownikach samorządowych".
W świetle powołanych wyżej przepisów uznać należy, że status prawny pracownika S. D., niebędącego nauczycielem, powołanego i zatrudnionego na stanowisko dyrektora ZPW w Łobżenicy, jednostki prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - Powiat Pilski, określają przepisy o pracownikach samorządowych. S. D. został więc prawidłowo uznany za osobę podejmującą po raz pierwszy pracę w rozumieniu art. 16 ust. 3 u.p.s.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy uzyskanie negatywnego wyniku egzaminu kończącego służbę przygotowawczą można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. Kluczowe jest także ustalenie, czy uzyskanie we własnym zakresie certyfikatu o pomyślnym ukończeniu egzaminu "Służba przygotowawcza dla pracowników JST", ale już po niezdanym egzaminie ma wpływ na ocenę, czy zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.
Sąd wskazuje, że służbę przygotowawczą, stosownie do zapisów art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 530), zwanej dalej "u.p.s.", organizuje się "dla pracownika, o którym mowa w art. 16 ust. 2, w czasie trwania zawartej z nim umowy o pracę na czas określony", z zastrzeżeniem ust. 5.
Zgodnie z art. 16 ust. 2 u.p.s., do którego odsyła przepis art. 19 ust. 1 u.p.s.,: "W przypadku osób podejmujących po raz pierwszy pracę na stanowisku urzędniczym, w tym na kierowniczym stanowisku urzędniczym, w jednostkach, o których mowa w art. 2, umowę o pracę zawiera się na czas określony, nie dłuższy niż 6 miesięcy".
Jak stanowi art. 16 ust. 3 u.p.s.: "Przez osobę podejmującą po raz pierwszy pracę, o której mowa w ust. 2, rozumie się osobę, która nie była wcześniej zatrudniona w jednostkach, o których mowa w art. 2, na czas nieokreślony albo na czas określony, dłuższy niż 6 miesięcy, i nie odbyła służby przygotowawczej zakończonej zdaniem egzaminu z wynikiem pozytywnym".
Bardzo istotny z punktu widzenia sprawy jest art. 19 ust. 6 u.p.s.: "Pozytywny wynik egzaminu kończącego służbę przygotowawczą jest warunkiem dalszego zatrudnienia pracownika".
Należy wskazać, że materialnoprawną podstawą wydania przedmiotowej uchwały Zarządu Powiatu w Pile z dnia 21 marca 2023 r. jest art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe.
Powołany przepis stanowi, że: "Organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia".
Treść powołanego przepisu wskazuje, że po pierwsze ustawodawca wprowadza klauzulę generalną w postaci "przypadków szczególnie uzasadnionych", po drugie, przepis wskazuje na uznaniowość organu, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce. Oznacza to, że organ może, ale nie musi decydować się na podjęcie tego rozstrzygnięcia.
Przechodząc do zagadnienia "przypadku szczególnie uzasadnionego" należy odwołać się do słownikowego znaczenia słowa "szczególnie", które przesądza o kwalifikowanym charakterze przedmiotowej przesłanki. I tak, szczególny oznacza "jedyny w swoim rodzaju, odznaczający się czymś osobliwym, zwracający uwagę, niezwykły, wyjątkowy" (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 986). Znaczenie słownikowe podkreśla wyjątkowość wystąpienia czegoś.
Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że: "Przypadki szczególnie uzasadnione" są wąsko ujmowane - jako sytuacje, w których doszło do rażących uchybień niepozwalających na dalsze zajmowanie stanowiska, zatem prowadzących do konieczności natychmiastowego odsunięcia osoby pełniącej funkcję kierowniczą w szkole lub placówce oświatowej od pracy na tym stanowisku w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Dotyczą sytuacji drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a więc innych od tych, dla których przewidziany jest normalny tryb odwołania ze stanowiska z końcem roku szkolnego". (wyrok WSA z 24 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 690/20, dostępny w CBOSA).
Przypadki szczególnie uzasadnione, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, to nie są sytuacje, które w subiektywnym odczuciu organu prowadzącego mają charakter szczególny, tylko takie, które obiektywnie powodują destabilizację szkoły pod względem dydaktycznym, wychowawczym czy oświatowym, a jedyną możliwością zapobiegnięcia takiej sytuacji jest odwołanie dyrektora placówki w trakcie roku szkolnego (wyrok WSA z 14 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 1047/18, dostępny w CBOSA).
W ocenie Sądu "szczególnie uzasadniony przypadek" może wiec dotyczyć sytuacji wyjątkowych, kiedy organ uprawniony do wydania zarządzenia w sprawie odwołania ma prawo ocenić czy dalsze pełnienie funkcji kierowniczej w szkole lub placówce oświatowej stanowi istotne zagrożenie dla funkcjonowania tych jednostek lub z jakichkolwiek innych, obiektywnie ważnych przyczyn jest nie do przyjęcia.
Ponadto pojęcie "szczególnie uzasadnionych przypadków" winno być rozumiane wąsko i oznaczać takie sytuacje, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności zachodzi ze względu na zagrożenie interesu publicznego, ponieważ naruszenie prawa przez dyrektora lub wicedyrektora jest na tyle istotne, że nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, a stwierdzone w ich pracy uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, a przy tym nie ulega wątpliwości, że osoba sprawująca funkcję kierowniczą utraciła zdolność wykonywania powierzonej jej funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na jej obowiązków.
W ocenie składu orzekającego sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W niniejszej sprawie jako "przypadek szczególnie uzasadniony" odwołania Pana S. D. ze stanowiska dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy należy uznać brak pozytywnego wyniku egzaminu kończącego służbę przygotowawczą, który to wynik - w świetle art. 19 ust. 6 u.p.s., stanowi warunek dalszego zatrudnienia pracownika. Sąd wskazuje, że w momencie uzyskania negatywnego wyniku z egzaminu kończącego służbę przygotowawczą S. D. utracił dalszą możliwość sprawowania przez niego funkcji kierowniczej na stanowisku dyrektora ZPW w Łobżenicy. O wyniku egzaminu Komisja Egzaminacyjna poinformowała S. D. pisemnie w dniu 7 lutego 2023 r., wskazując, iż otrzymał on wynik (ocenę) końcowy negatywny z uwagi na nieuzyskanie na części ustnej egzaminu wymaganej liczby punktów.
Uzyskanie przez niego certyfikatu o pomyślnym ukończeniu egzaminu Służba przygotowawcza dla pracowników JST (certyfikat o nr [...], datowany na dzień: 9 lutego 2023 r., opatrzony logo jednostek certyfikujących: Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego) miało miejsce post factum i nie prowadzi do poprawienia wyniku niezdanego egzaminu. Przepisy bowiem nie przewidują takiej możliwości. Zasady przedmiotowego egzaminu określono w Zarządzeniu nr 82.2022 Starosty Pilskiego z dnia 2 grudnia 2022 r. Zgodnie z § 7 ust. 4 zarządzenia kierownik, który nie zaliczył egzaminu wynikiem pozytywnym, nie ma możliwości powtórnego przystąpienia do egzaminu.
Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że S. D. w momencie uzyskania negatywnej oceny w egzaminu kończącego służbę przygotowawczą utracił zdolność formalną do pełnienia funkcji kierowniczej na stanowisku dyrektora ZPW w Łobżenicy, ponieważ wynik tego egzaminu - w świetle art. 19 ust. 6 u.p.s., stanowi warunek dalszego zatrudnienia pracownika.
Orzeczenie o stwierdzeniu nieważności uchwały organu powiatu (gminy) przez organ nadzoru (wojewodę) może być wydane tylko wtedy, gdy uchwała taka pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawa. Dochodzenie do wniosku, iż uchwała organu powiatu (gminy) jest sprzeczna z prawem, w drodze zawiłej nieraz wykładni określonego przepisu prawnego, a szczególnie gdy zachodzić może w tym przedmiocie niejednolitość poglądów prawnych, może powodować negatywne następstwa społeczne, niezamierzone przez ustawodawcę, w postaci ograniczania samodzielności organów samorządu terytorialnego przez organy nadzoru. Dlatego też orzeczenia organów nadzoru powinny mieć zawsze niebudzącą wątpliwości podstawę prawną. Aby zastosować przewidziany przez ustawę środek nadzoru, właściwy organ musi w sposób niebudzący wątpliwości wykazać sprzeczność postanowień badanej uchwały z prawem, wyjaśniając sens przepisów, które – w jego ocenie – zostały naruszone, oraz wypływające z nich dyrektywy - nakazy i zakazy. Przyjąć zatem należy, że dla stwierdzenia nieważności uchwały konieczne jest istotne naruszenie prawa (oczywiste i bezpośrednie).
W ocenie Sądu Wojewoda Wielkopolski w zaskarżonym rozstrzygnięciu nadzorczym błędnie uznał, że w sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek z art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.
Należy wskazać, że uzasadnienie przedmiotowej uchwały nie zawiera odniesienia do okoliczności uzyskania przez S. D. certyfikatu ukończenia służby przygotowawczej we własnym zakresie, a także częściowo odnosi się do opinii Kuratora Oświaty, wskazując jedynie, że taka została sporządzona. Uchwała organu jednostki samorządu terytorialnego nie podlega co prawda rygorom k.p.a., jednak bezsporne jest w orzecznictwie i doktrynie, że każda uchwała powinna zostać uzasadniona. Uzasadnienie powinno zawierać przesłanki i motywy jakimi kierował się organ podejmując uchwałę. Jest ono integralną częścią uchwały.
Niemniej wskazane powyżej uchybienia mają charakter nieistotnego naruszenia prawa i nie stanowią przesłanki do stwierdzenia nieważności. Jakiekolwiek rozważania organu na temat uzyskania przedmiotowego certyfikatu we własnym zakresie nie miałyby wpływu na prawidłowe rozstrzygnięcie uchwały.
Natomiast w odniesieniu do opinii Wielkopolskiego Kuratora Oświaty z 9 marca 2023 r. należy wskazać, że Kurator przedstawił swoje stanowisko w sprawie, wyjaśniając, że: "w zakresie swoich kompetencji określonych wart. 51 w zw. z art. 55 ustawy Prawo oświatowe, stwierdza, że w tym zakresie nie ma podstaw do odwołania pana S. D. ze stanowiska". W piśmie jednak znajduje się również zapis, że: "Wielkopolski Kurator Oświaty nie zajmuje stanowiska w sprawach związanych z postępowaniem dotyczącym służby przygotowawczej dla pracowników samorządowych, w tym zdania egzaminu ze służby przygotowawczej".
Biorąc pod uwagę powyższe należy wskazać, że braki w uzasadnieniu uchwały w zakresie ww. elementów stanu faktycznego sprawy nie mają wpływu na jej prawidłowe rozstrzygnięcie.
Na marginesie Sąd postanowił odnieść się również do podniesionej przez Wojewodę kwestii nieprawidłowego okresu zatrudnienia S. D..
Zgodnie z art. 19 ust. 1 u.p.s. dla pracownika, o którym mowa w art. 16 ust. 2, w czasie trwania zawartej z nim umowy o pracę na czas określony organizuje się służbę przygotowawczą, z zastrzeżeniem ust. 5.
Zgodnie z art. 16 ust. 2: "W przypadku osób podejmujących po raz pierwszy pracę na stanowisku urzędniczym, w tym na kierowniczym stanowisku urzędniczym, w jednostkach, o których mowa w art. 2, umowę o pracę zawiera się na czas określony, nie dłuższy niż 6 miesięcy".
Wojewoda wskazał w rozstrzygnięciu nadzorczym, że S. D. został zatrudniony na okres od [...] września 2022 r. do [...] sierpnia 2027 r., czyli nie spełnia przesłanki z art. 16 ust. 2, ponieważ zatrudniono go na dłużej niż 6 miesięcy, dlatego nie jest adresatem dyspozycji art. 19 ust. 1 u.p.s.
Sąd wskazuje, że Wojewoda nie zwrócił uwagi na treść art. 16 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym: "Przez osobę podejmującą po raz pierwszy pracę, o której mowa w ust. 2, rozumie się osobę, która nie była wcześniej zatrudniona w jednostkach, o których mowa w art. 2, na czas nieokreślony albo na czas określony, dłuższy niż 6 miesięcy, i nie odbyła służby przygotowawczej zakończonej zdaniem egzaminu z wynikiem pozytywnym.". Przepis ten wskazuje kogo należy uznać za osobę podejmującą pracę po raz pierwszy i kwestia długości umowy na czas określony z art. 16 ust. 2 w żaden sposób tej definicji nie zmienia. Treść art. 16 ust. 2 należy w tym przypadku traktować jako dyspozycję dla pracodawcy w zakresie długości okresu zawarcia umowy, jednak nie zmienia to rozumienia definicji pracownika zatrudnionego po raz pierwszy na stanowisku urzędniczym, do której to definicji odwołuje się właśnie art. 19 ust. 1 ustawy.
Podsumowując Sąd wskazuje, że Zarząd Powiatu w Pile prawidłowo zastosował art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. i odwołał S. D. ze stanowiska dyrektora Zespołu Placówek Wychowawczych w Łobżenicy, ponieważ w momencie uzyskania negatywnej oceny w egzaminu kończącego służbę przygotowawczą utracił on zdolność formalną do pełnienia funkcji kierowniczej na stanowisku dyrektora ZPW w Łobżenicy, co z kolei stanowi przykład szczególnie uzasadnionego przypadku wskazanego w art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. Tym samym nie było podstaw do stwierdzania nieważności uchwały w trybie nadzoru.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 148 p.p.s.a. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze.