II SA/Sz 189/23

II SA/Sz 189/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Grzegorczyk-Meder /przewodniczący/
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Zatrudnienie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2095
art. 15(4) ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 137
art. 1 par 1, 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 3 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2021 poz 735
art. 79a par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 września 2022 r., Wójt Gminy B. po ponownym rozpatrzeniu wniosku E. M., odmówił zwolnienia jej z odpłatności za pobyt matki - A. L. w Domu Pomocy Społecznej, za okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 26 września 2020 r. Rozstrzygnięcie powyższe organ oparł na stwierdzeniu braku uzasadnionych okoliczności, które stanowiłyby podstawę zwolnienia.
Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając organowi administracji naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez pominięcie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w zapadłym na wcześniejszym etapie rozpatrywania sprawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 890/21 a także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego dotyczących postepowania dowodowego oraz naruszenie art. 64 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię oraz oparcie rozstrzygnięcia na bazie ustalonego aktualnego stanu faktycznego dotyczącego wnioskodawczyni, występującego poza wnioskowanym okresem zwolnienia, z pominięciem właściwego stanu faktycznego w okresie którego dotyczył wniosek.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z 21 grudnia 2022 r. sygn. akt [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Organ odwoławczy po przywołaniu art. 64 ustawy o pomocy społecznej wyjaśnił, iż przepis ten reguluje zastosowanie zwolnienia z opłaty z pobyt w DPS. Jest on przykładem występującej w systemie prawa administracyjnego instytucji uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet zajście przesłanek uzasadniających wydanie legalnej decyzji uwzględniającej żądanie przyznania takiej ulgi nie daje tytułu do każdorazowego zaspokojenia żądania.
Kolegium nadmieniło także, iż w przedmiotowej sprawie, dla oceny prawidłowości pod tym względem decyzji organu, istotne jest to, że rozstrzygnięcie Wójta zapadło po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 890/21, którym Sąd uchylił uprzednią decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą zwolnienia E. M. z odpłatności za pobyt jej matki w DPS oraz decyzję Kolegium z dnia 24 czerwca 2021 r., utrzymującą decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Sąd w powyższym wyroku dokonał oceny prawnej sprawy oraz zawarł wskazania co do dalszego postępowania, tak dla organu pierwszej instancji, jak i Kolegium. Wobec powyższego organ I instancji był związany dokonaną w wyroku oceną prawną oraz wskazaniami Sądu.
Po przytoczeniu fragmentów uzasadnienia przywołanego powyżej wyroku WSA w Szczecinie, organ wyjaśnił, iż formułując wskazania co do dalszego postępowania sąd zobowiązał organy do pełnej oceny odnośnie sytuacji osobistej i finansowej strony, a zwłaszcza do wyjaśnienia jaką wartość przypisują określonej w przepisie art. 64 pkt 2 u.p.s. okoliczności mającej znacznie dla sprawy i występującej w sprawie, nie tracąc z pola widzenia słusznego interesu wnioskodawczyni jak i interesu społecznego. Sąd jednocześnie zaznaczył, że podnoszone przez stronę wydatki musza być przez nią udokumentowane tak, aby można było zweryfikować ich cel i zasadność natomiast obowiązkiem organu jest sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób umożliwiający poznanie wszystkich okoliczności natury faktycznej i prawnej, które przesądziły o wydaniu rozstrzygnięcia.
W ocenie Kolegium, w decyzji organu I instancji wykazano na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym w oparciu o wywiad środowiskowy z dnia 15 marca 2021 r., aktualny w relacji do daty złożenia wniosku o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt matki w DPS, że kwota jaką E. M. mogła dysponować po uiszczeniu opłaty, w wysokości [...] zł, pozwalała jej na funkcjonowanie bez zagrożenia dla egzystencji. Kolejne wywiady środowiskowe potwierdziły sytuację finansową i dochodową strony, umożliwiającą ponoszenie opłaty bez uszczerbku dla jej funkcjonowania. Na ich podstawie organ ustalił, że kwoty pozostające stronie po odliczeniu obciążeń pozwalają nie tylko na codzienne funkcjonowanie, ale i na poczynienie oszczędności. Odwołująca nie przedstawiła przy tym jakichkolwiek kosztów leczenia, poza kwotą 100,00 zł miesięcznie, wskazaną w toku wywiadu środowiskowego z dnia 15 marca 2021 r., które obciążałyby budżet jej gospodarstwa domowego. Jej sytuacja finansowa pozostawała niezmienna od czasu ustalenia opłaty za pobyt matki w DPS, przez okres, w którym wystąpiła z wnioskiem o ulgę, aż do aktualnej weryfikacji jej sytuacji w kolejnych wywiadach środowiskowych.
W zakresie sytuacji zdrowotnej, wnioskodawczyni w początkowym etapie procedowania powołała liczne schorzenia i przedstawiła dokumentację medyczną. Nie przedstawiła natomiast jakichkolwiek dowodów potwierdzających ponoszone koszty leczenia, zarówno na etapie składania wniosku, jego rozpatrzenia w toku pierwszych postępowań organów, jak i na etapie postępowania odwoławczego.
Zdaniem organu postępowanie pierwszej instancji ponad wszelką wątpliwość wykazało, że strona była w stanie płacić za pobyt matki w DPS, o czym świadczy bezpośrednio również okoliczność, iż dokonała dobrowolnie wpłaty sumy [...] zł na poczet tej płatności.
Kolegium nadmieniło także, iż strona nie jest osobą samotną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, ponieważ posiada zstępnych, ma stałe źródło dochodu, a jej miesięczne dochody oraz wydatki przedstawione w toku wywiadów środowiskowych oscylują na tym samym poziomie. Kolegium wskazało też, że w żaden sposób nie umniejsza faktu choroby strony i śmierci osoby najbliższej, która miała miejsce przed zindywidualizowaniem obowiązku strony w zakresie ponoszenia opłat w drodze decyzji organu z dnia 6 sierpnia 2019 r., jednakże okoliczności te nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do zwolnienia z odpłatności. Na skutek śmierci męża strona uzyskała rentę, która jest jej stałym, stosunkowo wysokim jak na polskie warunki, dochodem. Strona w żaden sposób nie udokumentowała, że śmierć osoby najbliższej wygenerowała dla niej jakiekolwiek długotrwałe koszty, gdyż nie przedstawiła na potwierdzenie tego faktu odpowiednich dowodów. Nie przedstawiła też dokumentów potwierdzających przeprowadzone remonty, na które się powoływała.
Kolegium podkreśliło, że odpłatność za pobyt członka rodziny w DPS jest dla zobowiązanego przede wszystkim obciążeniem finansowym, nie stanowi zaś obciążenia osobistego, polegającego na konieczności poświęcania czasu mieszkańcowi DPS, dbania o niego, czy zaspokajania jego potrzeb życiowych. Z powyższego względu oczywiste wydaje się, że jeżeli osoba zobowiązana jest w stanie udźwignąć finansowo ustaloną odpłatność, to wszelkie inne przesłanki brane pod uwagę, w tym także śmierć osoby najbliższej, muszą być badane w powiązaniu z możliwościami finansowymi strony zobowiązanej. Ani organ pierwszej instancji, ani Kolegium, nie są uprawnione również do wartościowania wyłącznie samej choroby strony wnioskującej o zwolnienie, jako samodzielnej przesłanki warunkującej pozytywne rozpatrzenie wniosku, w oderwaniu od obciążeń finansowych, jakie związane są z chorobą. Takie wartościowanie sprowadzałoby się w istocie do konieczności ustalenia przez organ hierarchii chorób, od najmniej poważnych do najcięższych, co powodowałoby konieczność wprowadzenia kryteriów zwalniania z opłat za koszty pobytu w DPS, zależnych od okoliczności, których organ, z powodu braku wiedzy specjalistycznej (medycznej), nie mógłby należycie ocenić.
Tym samym, to czy okoliczności wymienione w art. 64 ustawy o pomocy społecznej uzasadniają przyznanie zwolnienia, zostały prawidłowo zbadane w oparciu o możliwości finansowe strony i w powiązaniu z tymi możliwościami, i takie też stanowisko przyjęło orzecznictwo. Również Sąd wydający wyrok wiążący w przedmiotowej sprawie uznał za istotne w ocenie sytuacji strony koszty leczenia, zarówno realne, jak i potencjalne. Strona jednak takich kosztów nie udokumentowała na etapie całego postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia z odpłatności. Skoro wskazała, że jej wydatki kształtują się na zbliżonym poziomie, uznać zatem należy, że dotyczy to również kosztów leczenia, które stanowią kwotę ok. 100,00 zł miesięcznie.
Organ odwoławczy wskazał także, że na podstawie informacji uzyskanych w toku wywiadów dokonano zestawienia dochodów oraz wydatków strony, a także wyliczeń, jakie kwoty miesięcznie pozostawałyby do dyspozycji strony po odjęciu wydatków oraz opłaty za DPS, realizując w ten sposób wytyczne zawarte w wyroku WSA. Nadto, skoro strona złożyła wniosek w lutym 2021 r., zatem to aktualna na dzień złożenia wniosku sytuacja strona winna być przedmiotem oceny organu. Na sytuację strony w żaden sposób nie mogą też rzutować udokumentowane wydatki poniesione w 2018 r., wynikające z akt sprawy.
W ocenie Kolegium organ podjął próbę ustalenia sytuacji strony z okresu, za który wnioskowała o zwolnienie, kierując do niej wezwanie z dnia 26 lipca 2022 r., jednakże wezwanie w znaczącym stopniu pozostało bez odpowiedzi. Strona skupiła się jedynie na wykazaniu okoliczności świadczących o jej stanie zdrowia, podczas gdy była zobligowana przez organ do przedstawienia ponoszonych wydatków, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Sądu, który wyraźnie zaznaczył, że podnoszone przez stronę wydatki muszą być przez nią udokumentowane tak, aby można było zweryfikować ich cel i zasadność.
Końcowo Kolegium podkreśliło, iż organ dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie, który poparcie znalazł również w wyroku WSA w Szczecinie, z którego wynika, że podstawą do zwolnienia może być trudna sytuacja materialna związana m.in. z chorobą czy śmiercią członka rodziny. Jednak przyjęcie za podstawę zastosowania ulgi przewidzianej w art. 64 ustawy jedynie na przykład długotrwałej choroby, w oderwaniu od sytuacji ekonomicznej strony wnioskującej o ulgę, prowadziłoby do nieuprawnionego przerzucania kosztów utrzymania członków ich rodziny z osób o nawet bardzo dużych dochodach i bardzo dobrej sytuacji materialnej na całe społeczeństwo.
Pismem z 25 stycznia 2023 r. pełnomocnik E. M. wniósł skargę na powyższą decyzję domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji.
Wskazał, iż skażona decyzja narusza:
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy organ II instancji winien uchylić decyzję organu I instancji i orzec co do istoty sprawy, wydając decyzję w oparciu o treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.;
- art. 153 p.p.s.a., poprzez pominięcie przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2021 roku, sygn. akt II SA/Sz 890/21, a tym samym niepodporządkowanie się w pełnym zakresie do jego treści oraz niekonsekwentną jego realizację, co skutkuje odmiennym kierunkiem działania organu niż w tym określonym przez Sąd, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy;
- art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a przez to działanie w sposób sprzeczny z interesem społecznym i słusznym interesem wnioskodawczyni;
- art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, dokonaną z pominięciem całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, w tym przede wszystkim w oderwaniu od okresu czasu za jaki wnioskuje się o przedmiotowe zwolnienie (tj. od 1 lipca 2019 roku do 26 września 2020 roku), prowadząca do wyciągnięcia przez organ błędnych wniosków, sprzecznych z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, a także dokonaną z pominięciem wskazań Sądu administracyjnego, co do których organ był związany w przedmiotowym postępowaniu;
- art. 107 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez wydanie decyzji z uzasadnieniem faktycznym i prawnym, pozbawionym wskazania faktów uznanych przez organ za udowodnione, dowodów na których organ oparł rozstrzygnięcie oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a przy tym lakonicznym wyjaśnieniu dokonanej wykładni wobec przytoczonych podstaw prawnych, a tym samym niewyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy;
- art. 64 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do niezastosowania i nierozpatrzenia wszystkich przesłanek wynikających z jego treści, które winny podlegać uznaniowej ocenie przy wydawaniu rozstrzygnięcia przez organ, obiektywnie występujących i wynikających z jego przez wnioskodawczyni w toku postępowania dowodowego, a także dostrzeżonych przez Sąd Administracyjny w wydanym wyroku w przedmiotowej sprawie, zaś zupełnie pominiętych przez organ w treści wydawanej decyzji;
- art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez uzależnienie zwolnienia od wystąpienia trudnej sytuacji materialnej jako sytuacji łącznie spowodowanej inną przesłanką taką jak długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, utrzymywania się z jednego wynagrodzenia lub świadczenia, ponoszenie innych opłat za pobyt bliskich w domu pomocy społecznej lub w ośrodku wsparcia albo poniesienie strat w wyniku zdarzeń losowych, podczas gdy każda z tych przesłanek w literalnym brzmieniu przedmiotowego przepisu, może stanowić samodzielną podstawę do zwolnienia przez organ z odpłatności zobowiązanej za pobyt członka rodziny,
- art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną subsumpcję. przejawiająca się oparciem rozstrzygnięcia na bazie ustalonego aktualnego stanu faktycznego dotyczącego wnioskodawczyni, występującego poza wnioskowanym okresem zwolnienia, z pominięciem właściwego stanu faktycznego - w okresie którego dotyczy wniosek, ustalonego na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, z którego fakty wypływające winny stanowić pod sławę decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.
z 2019 r., poz. 2325, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.
Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowił art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901) stanowiący, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności, jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Przy czym, w niniejszej sprawie, wobec zapadnięcia na jej wcześniejszym etapie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 890/21, zastosowanie miał także art. 153 p.p.s.a, zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W powyższym wyroku wskazano na obowiązek wyeliminowania wskazanych przez Sądu uchybień, w tym na potrzebę dokonania pełnej oceny sytuacji osobistej i finansowej Skarżącej. Sąd wyjaśnił jaką wartość należy przypisać określonej w przepisie art. 64 pkt 2 u.p.s. okoliczności występującej w sprawie i podkreślił, iż nie można tracić z pola widzenia słusznego interesu wnioskodawczyni jak i interesu społecznego. Zaznaczono przy tym, że podnoszone przez Skarżącą wydatki muszą być przez nią udokumentowane tak, aby można było zweryfikować ich cel i zasadność, natomiast obowiązkiem organu jest sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób umożliwiający poznanie wszystkich okoliczności natury faktycznej i prawnej, które przesądziły o wydaniu rozstrzygnięcia.
W badanej sprawie organy poprowadziły uzupełnione postępowanie administracyjne, w ramach którego w szczególności przeprowadzono wywiady środowiskowe. W ich toku stwierdzono, iż z dochodów Skarżącej dokonywane były potrącenia komornicze (k. 228). Uzyskano też od Skarżącej oświadczenie majątkowe wg stanu na dzień 27 kwietnia 2022 r., z którego wynika między innymi, iż Skarżąca posiada mieszkanie natomiast nie posiada żadnych wartościowych ruchomości oraz oszczędności (k.177). W ramach postępowania wystosowano też do Skarżącej wezwanie do przedstawienia kosztów: utrzymania i remontów nieruchomości, mediów, utrzymania samochodu (choć z oświadczenia majątkowego nie wynika, aby takowy posiadła) oraz dokumentów powierzających aktualny stan zdrowia (pkt 7 i 8 na k. 251). Przy czym w zakresie wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości oraz mediów organ oczekiwał wskazania czy są one ponoszone przez Skarżącą samodzielnie czy tylko w nich partycypowała.
W oparciu o zgromadzony w aktach materiał dowody organy przyjęły, iż Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty rodzinnej. Organ I instancji nie zakwestionował przedłożonych przez stronę wydatków związanych z mieszkaniem i przeliczył je w wymiarze miesięcznym. W oparciu o powyższe ustalił kwotę jaka pozostaje Skarżącej do dyspozycji po uiszczeniu przedstawionych przez nią w wywiadach wydatków. Uznał, iż kwota pozostała po odliczeniu wydatków i opłaty za pobyt matki w DPS (tj. ok [...] zł) pozwalała Skarżącej na zaspokojenie innych bieżących potrzeb (m.in. w zakresie zakupu żywności, odzieży, opłat za telefon czy telewizję), a nawet poczynienie oszczędności. Nadto uznał, iż skoro Skarżąca zamieszkiwała z córką, także ona winna była partycypować w kosztach utrzymania zajmowanej nieruchomości. Przyjęto także przy orzekaniu, iż Skarżąca (w toku wywiadów środowiskowych) nie wskazała na żadne koszty leczenia i takich kosztów nie wykazała. Uznano, iż sytuacja finansowa Skarżącej była po złożeniu wniosku stabilna i taka pozostaje.
Powyższa argumentacja została w istocie powielona przez organ odwoławczy, który dodatkowo podkreślił, iż strona była w stanie płacić za pobyt matki w DPS, skoro dokonała dobrowolnie wpłaty sumy [...] zł na poczet takiej płatności.
Dokonując oceny tak poczynionych ustaleń Sąd stwierdził, iż nie znajdują one potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Organy nie kwestionowały danych wynikających z oświadczania majątkowego, z którego wynika między innymi, iż Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności. Natomiast przy orzekaniu przyjęły, iż uzyskiwane przez nią dochody były na tyle znacznie, że pozwalały na poczynienie oszczędności. Takie ustalanie jawi się zatem jako całkowicie dowolne i nie znajduje należytego uzasadnienia.
Sąd wskazuje, iż w prawidło prowadzonym postępowaniu, organy winny były w pierwszej kolejności ustalić kwotę, której dotyczył wniosek o zwolnienie. W tym zakresie nie można nie dostrzegać, że Skarżąca wystosowała do organu pismo z 21 lutego 2021 r., w którym zawnioskowała między innymi o "nieobciążanie jej kosztami pobytu matki w DPS" wskazując na zły stan zdrowia oraz śmierć niesamodzielnego męża, które to zdarzenie wywołało konieczność poniesienia kosztów związanych z przystosowaniem mieszkania do pełnego korzystania oraz zabezpieczenia przed wilgocią i grzybem. Organ wezwał Skarżącą upomnieniem z 9 lutego 2021 r. do zapłaty kwoty [...] zł. Pełnomocnik Skarżącej w dniu 23 lutego 2021 r. przedłożył organowi dokument przelewu kwoty [...] zł na poczet "częściowej odpłatności za DPS" oraz oświadczył, iż podtrzymuje wcześniejszy wniosek mocodawczyni i wnosi o uwzględnienie dokonanej wpłaty.
W swojej decyzji organ I instancji wskazywał, że w dniu 7 czerwca 2022 r. cała kwota należności przysługującej gminie została skutecznie wyegzekwowana bowiem była w okresie od lipca 2021 r. do czerwca 2022 r. (tj. 12 miesięcy) potrącana z renty kwota po [...] zł miesięcznie. Wskutek powyższego organy odmawiając zwolnienia Skarżącej z odpłatności za pobyt matki w DPS i motywując to możliwością uiszczenia tej kwoty w istocie nie odnosiły się do żadnej weryfikowanej wartości.
O ile nie jest sporne uiszczenie przez Skarżącą kwoty [...] zł - co w ocenie Kolegium ma świadczyć, iż strona była w stanie płacić za pobyt matki w DPS - to organy nie podjęły nawet próby weryfikacji w jaki sposób Skarżąca sfinansowała powyższy wydatek. Przy czym fakt uiszczenia dobrowolnie (tj. niezależnie od egzekucji) przedmiotowej kwoty, nie oznacza, że pochodziła ona z bieżących dochodów Skarżącej. Mogła ona zostać sfinansowana zarówno z posiadanych oszczędności jak i w inny sposób np. pożyczką czy kredytem. Mimo braku należytych ustaleń zostały w tym zakresie wysnuto daleko idące wnioski co do możliwości finansowych Skarżącej, nie mają one jednak oparcia w materiale dowodowym. Tak poczynionych ustaleń nie sposób zatem uznać za zgodne wymogami art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.
Organy przyjęły, że Skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponieważ jednak zamieszkuje z córką i jej rodziną, zatem te osoby powinny partycypować w kosztach utrzymania. Przy czym w aktach sprawy brak jest ustaleń pozwalających na stwierdzenie, iż owa wspólnie zamieszkującą rodzina jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania domu Skarżącej.
Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd miał też na względzie, iż w wywiadach środowiskowych odnotowano pozycje: "leki", "koszty leczenia", niemniej jednak nie sposób stwierdzić czego one dotyczą. Jest wiedzą powszechną, iż zarówno wskazywana przez Skarżącą choroba autoimmunologiczna jak i nowotworowa wiążą się z koniecznością stosowania odpowiedniej diety i profilaktyki. Skoro przedmiotem zainteresowania organu były jedynie "leki" i "koszty leczenia" nie sposób stwierdzić czy w ramach tych enigmatycznych pojęć były także weryfikowane całościowe koszty związane z tokiem leczenia.
Warto też dostrzegać, iż akcentowane przez organ odwoławczy wezwanie z 26 lipca 2022 r., z którego miałaby wynikać potrzeba udokumentowania wydatków Skarżącej związanych z leczeniem, nie odnosi się w swojej treści do kosztów leczenia a zawiera oczekiwanie przekazania dokumentacji medycznej oraz ewentualnego orzeczenia o niepełnosprawności. Nie sposób stwierdzić, aby w owym wezwaniu wskazywano na potrzebę przekazania przez Skarżącą innych dokumentów niż wyszczególnione w pkt 1-10. W szczególności nie wskazano, iż inne niż wyraźnie wskazane przez organ dokumenty mogą mieć znacznie dla sprawy. Tymczasem brak przedstawiania takich niewyszczególnionych w wezwaniu danych lub dokumentów legł u podstaw skarżonej decyzji.
W tym miejscu warto wskazać na art. 79a §1 k.p.a. stanowiący, iż w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Zatem jeśli organ uważał, iż brak przedstawienia przez stronę danych dotyczących może być podstawą decyzji odmownej, winien był powyższe w odpowiedni sposób wskazać.
Stąd zasadnymi okazały się zarzuty skargi dotyczące niepodjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy a także dokonania dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów. Mimo zatem uzupełnienia postępowania dowodowego, z uwagi na powyższe, skarżona decyzja w dalszym ciągu nie spełnia wymogu rzetelnej analizy całościowej sytuacji Skarżącej.
Jeśli chodzi natomiast o zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2021 roku, (sygn. akt II SA/Sz 890/21), należało dostrzec, iż w przedmiotowym wyroku wskazano, że trudno, odmówić sytuacji Skarżącej wyjątkowości w zakresie jej sytuacji zdrowotnej (nowotwór), rodzinnej (śmierć osoby bliskiej), ale także i finansowej; wszystko to bowiem, zdaniem Sądu reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamać powinien fiskalizm państwa. Zwrócono też uwagę na istotę choroby nowotworowej i jej koszty jej leczenia (realne, jak i potencjalne, na które trzeba być przygotowanym). Wyjaśniono przy tym, iż okoliczność, że Skarżąca jest osobą długotrwale i ciężko chorą może co do zasady stanowić przesłankę zastosowania instytucji zwolnienia z opłaty z pobyt w palcówce opiekuńczej w całości lub części na podstawie art. 64 u.p.s.
Jakkolwiek co do zasady należy zgodzić się z Kolegium, iż przyjęcie za podstawę zastosowania ulgi przewidzianej w art. 64 u.p.s. jedynie na przykład długotrwałej choroby, w oderwaniu od sytuacji ekonomicznej strony wnioskującej o ulgę, mogłoby prowadzić niekiedy do nieuprawnionego przerzucania kosztów utrzymania członków rodziny z osób o nawet bardzo dużych dochodach i bardzo dobrej sytuacji materialnej na całe społeczeństwo, to jednak wobec poczynionych przez organ dotychczas ustaleń nie sposób uznać aby zaistnienie takiej okoliczności potwierdzono w niniejszej sprawie. Skoro własnością wnioskodawczyni pozostaje mieszkanie - a jak wynika z oświadczania majątkowego nie posiada ona zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych a utrzymuje się z reny rodzinnej - to nie sposób stwierdzić na jakiej zasadzie organ odwoławczy, zestawił Skarżącą z grupą osób o bardzo dużych dochodach i bardzo dobrej sytuacji materialnej.
Jak ustalono dochody Skarżącej przekraczały kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2a) u.p.s. dla osoby samotnie gospodarującej. Gdyby jednak powyższe dochody nie przekraczały określonej w tym przepisie wartości 300% kryterium dochodowego (tutaj 2.228,00 zł), Skarżąca nie byłaby wogóle zobowiązana do partycypowania w kosztach utrzymania członka rodziny w DPS a rozstrzyganie o jej zwolnieniu z opłat za pobyt matki w DPS byłoby bezprzedmiotowe. Dopiero przekroczenie powyższej kwoty sprawiło, iż na Skarżącą został nałożony obowiązek uiszczania opłat. Stąd samo przekroczenie kryterium dochodowego nie daje podstaw do formułowania tak daleko idących wniosków co do sytuacji finansowej jak opisane w decyzji Kolegium.
Nie jest natomiast trafny zarzut jakoby organ miał obowiązek oceniać sytuację Skarżącej wyłącznie w okresie w jakim wnioskowała o zwolnienie. Jakkolwiek ówczesna sytuacja osobista i finansowa nie może być pomijana to jednak nie można pomijać ewentualnych jej zmian mających miejsce w toku postępowania, przy czym owe zmiany mogą dotyczyć zarówno sytuacji zdrowotnej jak i finansowej Skarżącej.
Ponownie prowadząc postępowanie, organ dokonując pełnej oceny sytuacji osobistej i finansowej Skarżącej winien przeprowadzić postępowanie z poszanowaniem zasady wynikającej z art. 79a k.p.a. W szczególności w razie dopatrzenia się przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jej żądaniem, organ winien umożliwić przedłożenie dodatkowych dowodów celem wykazania istotnych w sprawie okoliczności. Nadto rozstrzygnięcie kończące postępowanie winno odnosić się do należycie ustalonej kwoty będącej przedmiotem wniosku. Organy dotychczas nie zweryfikowały też daty zgonu męża Skarżącej, co w istocie uniemożliwia ocenę w jaki sposób powyższe zdarzenie daje się zakwalifikować jako podstawa częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt innego członka rodziny w DPS. Zatem i w tym zakresie postępowanie winno zostać uzupełnione.
Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.