IV SA/Po 391/24

IV SA/Po 391/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Sebastian Michalski /sprawozdawca/
Wojciech Rowiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 136 ust. 3-3b, art. 137 ust. 1 pkt 1-2 i ust. 2,
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 września 2024 r. sprawy ze skargi V. P., W. P., P. P., P. P.1. na decyzję Wojewody z dnia 03 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta P., po rozpoznaniu wniosku V. P., W. P., P. P. i P. P.1 (spadkobierców W. i B. małżonków P.), decyzją z dnia 27 września 2023 roku (nr [...]), na podstawie art. 104 oraz art. 105 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 4 pkt 9bą, art. 136 ust. 3 i 7, art. 137, art. 142 ust. 1 oraz art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami:
1. odmówił zwrotu zbytej na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości, grunt o powierzchni 25.792m˛ wydzielony z dawnych działek nr [...] i [...]), położonej w P., a zapisanej w dawnej księdze wieczystej KW nr [...], odpowiadającej obecnie częściom działek o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy 11 w obrębie N., zapisanym aktualnie w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa,
2. umorzył jako bezprzedmiotowe:
- postępowanie o zwrot pozostałej części nieruchomości opisanej w pkt 1. decyzji (grunt o powierzchni 70.779m˛ wchodzący w skład dawnych działek nr [...] i [...]) oraz
- postępowanie o zwrot działki nr [...] o powierzchni 3.695m˛ zapisanej w dawnej księdze wieczystej KW nr [...], odpowiadającej obecnie działkom o numerach [...], [...], [...] i [...] arkusza mapy 11 w obrębie N., zapisanym aktualnie w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że część nieruchomości z dawnej księgi wieczystej Kw nr [...], stanowiąca gruntu o powierzchni 25.792m˛ wchodzący ówcześnie w skład działek o numerach [...] oraz [...], została nabyta na rzecz Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Rolnego Zakład Ogrodniczy w P. . Umowę sprzedaży zawarto w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości.
W umowie sprzedaży nie określono celu nabycia. Ustalenia w tym zakresie przyjęto na podstawie uchwały nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 31 sierpnia 1962 roku w sprawie wykupu gruntów prywatnych przez Państwowe Gospodarstwo Rolne Zakłady Ogrodnicze P. oraz wykaz gruntów prywatnych włączonych do Państwowego Gospodarstwa Rolnego Zakłady Ogrodnicze P. i przewidzianych do wykupu. Z dokumentów tych wynika, że wykupienie gruntów było niezbędne do prowadzenia racjonalnej gospodarki rolnej.
Na podstawie dzienników gospodarczych oraz planów zasiewów Kombinatu ustalono, że na działkach o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...] i [...] z arkusza mapy 11 w obrębie N. do 28 lipca 1988 roku prowadzona była produkcja rolna, zasiewy, nawożenie i zbiór plonów.
W ocenie organu nie zostały spełnione przesłanki zbędności nieruchomości określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stąd odmówiono zwrotu nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa o powierzchni 25.792m˛.
Natomiast część nieruchomości stanowiącej ówcześnie działkę nr [...] o powierzchni 3.695m˛ zapisaną w dawnej księdze wieczystej Kw nr [...], odpowiadającą obecnie działkom o numerach [...], [...], [...] i [...] arkusza mapy 11 w obrębie N. oraz część ówczesnych działek o numerach [...] oraz [...], odpowiadających obecnie działkom o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...] i [...] z arkusza mapy 11 w obrębie N., przejęto na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z 16 sierpnia 1949 roku o wymianie gruntów.
Skoro nieruchomość w tej części nie została wywłaszczona ani przejęta lub nabyta na podstawie ustaw wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to opisane części nieruchomości nie mogą być przedmiotem postępowania o zwrot. Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stanowi podstawy prawnej żądania zwrotu nieruchomości.
W konsekwencji postępowanie o zwrot co do tej części nieruchomości z dawnej księgi wieczystej Kw nr [...] stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Wojewoda, po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu odwoławczym, decyzją z dnia 3 kwietnia 2024 roku (znak: [...]), utrzymał w mocy pkt 1. decyzji Prezydenta Miasta P..
Organ drugiej instancji nie dopatrzył się naruszenia art. 7 w związku z art. 80 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Nie dopatrzył się także naruszenia art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wojewoda wskazał, iż tylko część nieruchomości, która została wywłaszczona w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości może stanowić przedmiot zwrotu i to przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 roku, sygn. akt P 38/11 organ odwoławczy przyjął, że art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy wykładać w ten sposób, iż nieruchomość nie jest zbędna na cel wywłaszczenia, jeśli została wywłaszczona przed 27 maja 1990 roku, a w dniu złożenia wniosku o jej zwrot, lecz nie później niż przed 22 września 2004 roku, zrealizowano na niej cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Wojewoda wyjaśnił, że ocena celu wywłaszczenia powinna opierać się na dokumentach, w oparciu o które dokonano wywłaszczenia. Takim dowodem jest uchwała Nr [...] z 31 sierpnia 1962 roku w sprawie wykupu gruntów prywatnych przez Państwowe Gospodarstwo Rolne Zakłady Ogrodnicze P. . Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. uznało za celowe wykupienie gruntów prywatnych położonych w P. o łącznej powierzchni 30,15,38 ha według załączonego wykazu. Ze względu na swe położenie grunt były niezbędne do należytego rozwiązania zadań produkcyjnych Zakładu Ogrodniczego N. w zakresie melioracji, nawożenia i użyźniania gleby. W załączniki do uchwały - wykazie gruntów do wykupu, wskazano W. P. i powierzchnię do wykupu od niego 2,57,29 ha.
W ocenie Wojewody zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Sporne działki były terenem uprawianym i użytkowanym rolniczo. Na polach były prowadzone prace rolnicze (orka, sadzenie, nawożenie, oprysk roślin, zbiór plonów). Dopiero w latach 90. XX wieku stan ten uległ zmianie w wyniku likwidacji Kombinatu Państwowych Gospodarstw Ogrodniczych w P. .
Organ zaznaczył, że przy badaniu przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia nie jest istotny aktualny stan ogólnego zagospodarowania będący następstwem upływu czasu, czy też innych okoliczności. Istotne nie jest to, czy obecnie jest realizowany cel ówczesnego wywłaszczenia, ale to czy w przeszłości cel ten został zrealizowany, nawet jeśli potem od niego odstąpiono.
V. P., W. P., P. P. i P. P.1, reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystali z prawa skargi do sądu administracyjnego.
Strony zaskarżyły w całości decyzję Wojewody utrzymującą w mocy pkt 1. decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 27 września 2023 roku oraz zażądały uchylenia tej decyzji i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W ocenie skarżących decyzja została wydana z naruszeniem:
1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienia stanu faktycznego i nieuwzględnienie słusznego interesu strony, wybiórczą, dowolną ocenę materiału dowodowego prowadzącą do błędnego ustalenia, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia,
2) art. 137 § 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że:
- wystarczające jest poprzestanie na ogólnikowym wskazaniu celu wywłaszczenia z uwagi na brak wymogu sprecyzowania tego celu w ustawie obowiązującej w chwili wywłaszczenia,
- niezbędność spornej nieruchomości do należytego rozwiązania zadań produkcyjnych Zakładu Ogrodniczego N. w zakresie melioracji, nawożenia i użyźniania gleby oraz wejście w posiadanie nieruchomości przez ten Zakład są wystarczające dla stwierdzenia, że cel został zrealizowany,
- ewentualne wykorzystanie nieruchomości na cele produkcji rolnej na 10 lat po upływie ustawowego terminu na osiągnięcie celu wywłaszczenia stanowi negatywną przesłankę uznania nieruchomości za zbędną, chociaż taka wykładania nie daje się wyprowadzić z treści przepisów i nie znajduje żadnego uzasadnienia, przesłanki zwrotu nieruchomości zaktualizowały się z upływem 7 i 10 lat od daty nabycia nieruchomości i dla uprawnienia wnioskodawców nie ma znaczenia wtórne działanie mające na celu późniejsze wykorzystanie nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ odmówił wnioskodawcom zwrotu zbytej na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości o powierzchni 25.792m˛ położonej w P.. Skarżący nie podzielają argumentacji organu i stoją na stanowisku, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Z treść decyzji wprost wynika naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię. Treść art. 137 § 1 i 2 u.g.n. nie pozwala na odejście od wskazanych w treści przepisów terminów 7 i 10 lat od daty wywłaszczenia. Brak realizacji celu wywłaszczenia w tych terminach aktualizuje uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości.
Wojewoda, po wpłynięciu skargi, postanowieniem z dnia 23 maja 2024 roku (znak: [...]), na podstawie art. 113 § 1 K.p.a., sprostował omyłkę pisarską w sentencji zaskarżonej decyzji, w taki sposób, że wyrażenie "utrzymuję w mocy zaskarżony punkt I decyzji" zastąpił zapisem "utrzymuję w mocy zaskarżoną decyzję".
Organ wyjaśnił, że z treści uzasadnienia decyzji i jej przedmiotu wynika wprost, że jej sentencja powinna obejmować utrzymanie w mocy całego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, sentencja decyzji wraz z jej uzasadnieniem muszą tworzyć spójną i logiczną całość.
Wojewoda, w piśmie z dnia 2 września 2024 roku (k. 49 akt sądowych), wyjaśnił ponadto, że postanowienie w przedmiocie sprostowania zaskarżonej decyzji jest prawomocne. Nie zostało ono zaskarżone zażaleniem, ani nie złożono na nie skargi do sądu administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie pełnomocnik skarżących podtrzymał żądania oraz argumentację skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Sąd nie stwierdził podstaw do tego, aby przyjąć stanowisko, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.; dalej w skrócie "u.g.n.").
Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n.).
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2017 roku o sygn. akt SK 39/15 stwierdził, że "Przepis art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 624, 820, 1509, 1529 i 1595) w zakresie, w jakim wyłącza prawo do żądania przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę zwrotu nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze umowy, o której mowa w art. 114 ust. 1 tej ustawy, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel publiczny uzasadniający jej nabycie, jest niezgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".
Zgodnie natomiast z treścią art. 137 ust. 1 pkt 1-2 oraz ust. 2 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11 stwierdził, że "Art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, Nr 106, poz. 675, Nr 143, poz. 963, Nr 155, poz. 1043, Nr 197, poz. 1307 i Nr 200, poz. 1323, z 2011 r. Nr 64, poz. 341, Nr 106, poz. 622, Nr 115, poz. 673, Nr 129, poz. 732, Nr 130, poz. 762, Nr 135, poz. 789, Nr 163, poz. 981, Nr 187, poz. 1110 i Nr 224, poz. 1337, z 2012 r. poz. 908, 951, 1256, 1429 i 1529, z 2013 r. poz. 829 i 1238 oraz z 2014 r. poz. 40) w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".
Przyjmuje się, że ocena zbędności nieruchomości na cel określony w wywłaszczeniu poprzez pryzmat terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie odnosi się do wywłaszczenia dokonanego przed wprowadzeniem art. 137 ust. 1 pkt 1 oraz art. 137 ust. 1 pkt 2 do systemu prawnego. Przesłanki te nie mogą wstecznie oddziaływać. Terminy te zaczęły obowiązywać: 7-letni z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, czyli z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 242 u.g.n.), oraz 10-letni z dniem 22 września 2004 r. (art. 1 pkt 89 lit. a i art. 19 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492). Natomiast przed tymi datami obowiązujące przepisy nie przewidywały żadnych okresów dotyczących realizacji celu publicznego na wywłaszczonej nieruchomości, bo nie uzależniały jej zbędności od upływu jakiegokolwiek terminu. Oznacza to, że jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 1 stycznia 1998 r., to okoliczność, kiedy ten cel zrealizowano, nie ma znaczenia prawnego, a terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie znajdują zastosowania (wyrok NSA z 13.07.2023 r., I OSK 1419/20, LEX nr 3654756).
Sąd nie stwierdził podstaw do przyjęcia stanowiska, że organy zaniechały podjęcia jakichkolwiek działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w rozumieniu art. 7 w związku z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) w związku z przepisami art. 136 ust. 3-3b u.g.n., czy też przepisami art. 137 ust. 1 pkt 1-2 oraz ust. 2 u.g.n.
Skarżący w toku postępowania administracyjnego nie wykazywali żadnej inicjatywy dowodowej.
Prezydent na potrzeby rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy ustalił, że dawna nieruchomość z księgi wieczystej nr [...] stanowiąca:
- działkę nr [...] o powierzchni 3.667m˛, obecnie odpowiada działkom o numerach [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy 11 w obrębie N., o łącznej powierzchni 3.695m˛ (przybytek powierzchni +18m˛ nastąpił na skutek odnowienia ewidencji), zapisanym w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa, we władaniu Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w P. ,
- działkę nr [...] o powierzchni 30.568m˛ obecnie odpowiada działkom o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy 11 w obrębie N. o łącznej powierzchni 26.673m˛ (ubytek powierzchni -3.985m˛ nastąpił na skutek odnowienia ewidencji), zapisanym w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa, we władaniu Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w P. .
- działkę nr [...], o powierzchni 65.933m˛, odpowiada obecnie działkom nr [...], [...], [...], [...], [...] z arkusza mapy 11 w obrębie N. o łącznej powierzchni 69.526m˛ (przybytek powierzchni +3.593m˛ nastąpił na skutek odnowienia ewidencji), zapisanym w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa, we władaniu Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w P. ,
Wnioskodawcy nie udzielili odpowiedzi na wezwanie o wskazanie, które z wymienionych powyżej działek odpowiadają niezabudowanemu obszarowi gruntu o powierzchni 25.792m˛, który został nabyty na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z 22 grudnia 1962 roku.
W tym stanie rzeczy organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające w kontekście celu nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w odniesieniu do dawnych działek o numerach [...] oraz [...] stanowiących nieruchomości z księgi wieczystej nr [...], w skład których wchodził nieoznaczony odrębnie ewidencyjnie grunt o powierzchni 25.792m˛.
Materiał dowodowy włączony do akt sprawy potwierdza, że W. i B. małżonkowie P. byli właścicielami nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] składającej się z działek numerach [...], [...] oraz [...].
Właściciele, aktem notarialnym z 22 grudnia 1962 roku, rep. [...], zbyli na rzecz Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Rolnego Zakład Ogrodniczy w P. , część nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] o powierzchni 25.792m˛. Umowę sprzedaży zawarto w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości.
Zgodnie z § 4 umowy gruntu o powierzchni 25.792m˛ był uwzględniony w obszarze 96.591m˛, na który składają się działki nr [...] i [...], lecz nie posiadał odrębnego numeru. W chwili nabycia działka znajdował się już w posiadaniu Państwowego Gospodarstwa Rolnego (§ 6 aktu notarialnego).
W umowie sprzedaży nie określono celu, dla którego nastąpiło nabycie nieruchomości.
W oparciu o treść uzasadnienia uchwały nr [...]/62 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 31 sierpnia 1962 roku w sprawie wykupu gruntów prywatnych przez Państwowe Gospodarstwo Rolne Zakłady Ogrodnicze P. oraz w oparciu o wykaz gruntów prywatnych włączonych do Państwowego Gospodarstwa Rolnego Zakłady Ogrodnicze P. i przewidzianych do wykupu organy ustalił, że działka o powierzchni 25.792m˛ znajdowała się w posiadaniu Gospodarstwa Rolnego od jesieni 1961 roku, a włączenie jej do Gospodarstwa było niezbędne do należytej realizacji zadań produkcyjnych. Nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa - Kombinat Państwowych Gospodarstw Ogrodniczych w P. z przeznaczeniem pod prowadzenie gospodarki rolnej.
Natomiast działka nr [...] oraz pozostała część gruntu z działek o numerach [...] i [...] zostały włączone do postępowania w sprawie wymiany gruntów, którego projekt zatwierdzono decyzją Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej P. – Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia 20 lipca 1967 roku wydaną na podstawie przepisów dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. Nr 48, poz. 367 z późn. zm.).
Na podstawie dzienników gospodarczych za okres od 7 kwietnia 1982 roku do dnia 28 lipca 1988 roku, planów zasiewów za lata 1988-1991, mapy ewidencyjnej i zdjęć lotniczych organy ustaliły, że działki o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...] i [...] z arkusza mapy 11 w obrębie N. wchodziły w skład pola oznaczonego symbolem "C" oraz pól uprawnych położonych pomiędzy zbiornikiem wodnym a ulicą [...] przeciętych linia kolejową. Po 20 latach od daty nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa pole "C" wraz z polami sąsiednimi było nadal użytkowane rolniczo, wykonywano prace rolnicze takie jak orka, sadzenie, nawożenie, oprysk roślin, zbiór plonów.
Po likwidacji Kombinatu Państwowych Gospodarstw Ogrodniczych w P. (decyzja Wojewody P. z dnia 30 czerwca 1992 roku) wskazane działki zostały przekazane do zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.
Oględziny nieruchomości przeprowadzone 17 lutego 2023 roku wykazały, że sporne działki są nieogrodzone i niezagospodarowane, porośnięte samosiewami drzew, krzewów i traw.
Opisane powyżej okoliczności sprawy Sąd przyjmuje je jako własne ustalenia faktyczne na potrzeby przeprowadzenia oceny legalności zaskarżonych decyzji.
Brak jest podstaw do formułowania stanowiska, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie.
Rozstrzygniecie o umorzeniu postępowania administracyjnego w odniesieniu do gruntów aktualnie obejmujących działki o numerach [...], [...], [...] i [...] arkusza mapy 11 w obrębie N. zostało przyjęte z poszanowaniem art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 105 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Organy zgodnie z prawem uznały, że tryb zwrotu nieruchomości określony w przepisach rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dotyczy gruntów przejętych na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. Nr 48, poz. 367 z późn. zm.).
Prawidłowe jest również rozstrzygnięcie o odmowie zwrotu gruntu o powierzchni 25.792m˛, który został nabyty na rzecz Skarbu Państwa - Państwowe Gospodarstwo Rolne Zakłady Ogrodnicze P. na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94).
Nie budzi żadnych wątpliwości, że prowadzenie racjonalnej gospodarki rolnej stanowiło rzeczywisty cel wywłaszczenia spornych nieruchomości. Takie ustalenie znajduje potwierdzenie w treści dokumentów urzędowych włączonych do akt administracyjnych, a także w zasadach doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania. Celem scalenia gruntów jest tworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie poprzez racjonalne ukształtowanie rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu.
Argumentacja o naruszeniu prawa materialnego została zbudowana na błędnych założeniach co do treści norm prawnych, tj. niezgodnych z Konstytucją RP założeniach o dopuszczalność wstecznego (retroaktywnego) działania art. 137 ust. 1 pkt 1-2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Jednocześnie wyjaśnić należy, że Sąd nie ujawnił żadnej dowolności w przyjęciu ustalenia, iż stan realizacji celu wywłaszczenia powstał już w 1961 roku, czyli na długo przed wejściem w życie przepisów art. 137 ust. 1 pkt 1-2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Z akta sprawy wynika, że grunt o powierzchni 25.792m˛ zakupiony przez Skarb Państwa na podstawie umowy z dnia z 22 grudnia 1962 roku były w posiadaniu Państwowego Gospodarstwa Rolnego Zakłady Ogrodnicze P. już od jesieni 1961 roku.
Okoliczność, że organy dotarły do dowodów z dokumentów, które potwierdzają prowadzenie działalności rolniczej za okres od 1982 roku do 1988 roku nie przesądza o braku rolniczego użytkowania spornego gruntu od jesieni 1961 roku.
W ocenie Sądu logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego jest rozumowanie, że tylko przy założeniu faktycznie prowadzonej działalności rolniczej na spornych gruntach mogła zaistnieć potrzeba objęcia gruntu w posiadanie jeszcze przed nabyciem jego własności.
Postanowienia planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego Miasta P. zatwierdzone uchwałą Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr [...] z dnia 9 września 1966 roku wskazujące, że dla północnej część spornego terenu ustalono inne przeznaczenie niż produkcja rolnicza (C12 US usługi) nie dowodzą fałszywości ustaleń przyjętych przez skarżone organy.
Ustalenie w planie miejscowym, już po wywłaszczeniu, przeznaczenia gruntu innego niż rolnicze nie stanowiło o konieczności zaprzestania rolniczego użytkowania tego gruntu, co potwierdzaj pozyskane przez organy dowody z dokumentów.
Jednocześnie, w świetle stanowisk prezentowanych przez strony (skarżących i organ), zasadne jest przyjmować, że także na dzień 17 lutego 2023 roku sporne grunty posiadały przeznaczeni rolnicze, bo wchodziły w skład zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz stanowiły nieogrodzony i niezagospodarowany grunt porośnięty samosiewami drzew, krzewów i traw.
Niezależnie od powyższego Sąd podziela, uznaje za zgodne z prawem, że przy badaniu przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia nie jest istotne to, czy obecnie jest realizowany cel ówczesnego wywłaszczenia, ale to czy w przeszłości cel ten został zrealizowany, nawet jeśli potem od niego odstąpiono. Z treści art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami płynie jednoznaczny komunikat, że zrealizowanie celu wywłaszczenia wyklucza zwrot nieruchomości.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obie skargi podlegały oddaleniu.