IV SA/WR 395/23

IV SA/Wr 395/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska
Ewa Kamieniecka /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1692
art. 2 ust. 3
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Protokolant: Referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 7 marca 2023 r. nr SKO 4304/304/23 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. (nr GOPS.414.DW.1685.2022.O), wydaną po rozpoznaniu wniosku D. Z. z dnia 21 września 2022 r. Wójt Gminy Kostomłoty w powołaniu na art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692, 1967 i 2236) oraz art. 104 § 1, art. 107 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 202 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) odmówił stronie przyznania dodatku węglowego.
Z zawartych w tej decyzji ustaleń faktycznych wynika, że strona w dniu 21 września 2022 r. wystąpiła z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego. We wniosku wskazano, że wnioskodawczyni zamieszkuje pod adresem: R. [...], kod pocztowy [...]-[...]. Z kolei w deklaracji złożonej do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków w dniu 1 lipca 2022 r. strona zadeklarowała, że we wspomnianym gospodarstwie domowym, rodzajem stosowanego paliwa w kotle na paliwo stało jest pelet drzewny.
Organ pierwszej instancji na tle tych ustaleń wskazał na treść art. 2 ustawy o dodatku węglowym, regulującego przesłanki przyznania dodatku węglowego a następnie objaśnił, że przez paliwo stałe w rozumieniu tego przepisu rozumie się - węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W związku z faktem, że do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków strona zgłosiła jako rodzaj stosowanego paliwa – pelet drzewny organ stwierdził, że wniosek o wypłatę innego – niż węglowy - dodatku, tj. dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła dla gospodarstw domowych wykorzystujących m.in. pelet drzewny jako paliwo stałe do ogrzewania domów/mieszkań należało złożyć na odrębnym druku, który był przyjmowany także do 30 listopada 2022 r. Zatem wnioskodawczyni wypełniła nieprawidłowy wniosek o dodatek, tj. o dodatek węglowy zamiast wniosku przeznaczonego dla innych źródeł ciepła. Złożenie wniosku na niewłaściwym druku organ pierwszej instancji ocenił jako przesłankę wydania decyzji z dnia 9 stycznia 2023 r.
W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że pobierając wniosek celem jego wypełnienia wnioskodawczyni wskazała w urzędzie na palenie peletem, jednak nikt jej nie poinformował o tym, że są różne rodzaju peletu oraz różne rodzaje wniosków. Strona zwróciła uwagę na datę złożenia wniosku (21 września 2022 r.) argumentując, że gdyby odpowiednio wcześniej została poinformowana o rozbieżnościach między danymi w deklaracji zgłoszonej do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków a złożonym wnioskiem, a przede wszystkim o tym, że są różne formularze wniosków, to by te rozbieżności wyjaśniła w urzędzie i złożyłaby nowy wniosek (na odpowiednim formularzu).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, organ drugiej instancji) w decyzji z dnia 7 marca 2023 r. (nr SKO 4304/304/23) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W treści tej decyzji organ zwrócił uwagę, że świadczenie w postaci dodatku węglowego zostało uregulowane w ustawie o dodatku węglowym, natomiast świadczenie w postaci dodatku dla gospodarstw domowych oraz dodatku dla podmiotów wrażliwych oraz warunki przyznawania tego świadczenia zostały uregulowane w ustawie z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, dalej: specustawa), która weszła w życie w dniu 20 września 2022 r., przy czym wzór wniosku o dodatek dla gospodarstw domowych jako załącznik do rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 20 września 2022 r. w sprawie wzoru wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła opublikowany został w Dzienniku Ustaw z dnia 21 września 2022 r.
Następnie organ przytoczył treść art. 24 ust. 1 specustawy w myśl którego, dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest - kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy. Wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 11 specustawy, -w przypadku gdy głównym źródłem ciepła jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy, zasilane peletem drzewnym lub innym rodzajem biomasy - dodatek dla gospodarstwa domowego wynosi 3000 złotych.
W dalszej kolejności odnotował, że wniosek dla gospodarstwa domowego należało złożyć w terminie do 30 listopada 2022 r. w urzędzie gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy.
W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy podniósł, że w dniu 21 września 2022 r. strona złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Organ przypomniał, że według art. 2 ust. ustawy o dodatku węglowym w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2022 r. (nadanym przez art. 50 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967), dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Jak dalej podniósł, we wniosku z dnia 21 września 2022 r. strona wskazała, że głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest "kocioł na paliwo stałe", zasilany paliwem stałym, o którym mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, tj. węglem kamiennym, brykietem lub peletem, zawierającym co najmniej 85% węgla kamiennego. Tymczasem, w deklaracji z dnia 1 lipca 2022 r. dotyczącej źródeł ciepła i spalania paliw strona podała, że eksploatowanym źródłem ciepła wykorzystywanym w celach grzewczych (funkcja c.o. i c.w.u.) jest "kocioł na paliwo stałe(węgiel, pelet lub inny rodzaj biomasy) z automatycznym podawaniem paliwa /z podajnikiem a wykorzystywanym do jego zasilania paliwem jest pelet drzewny". Na tle tych ustaleń organ skonstatował, że w sprawie kluczowe znaczenie miał zatem fakt, że strona złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego sytuacji, gdy paliwem stosowanym do ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest pelet drzewny. W tym kontekście SKO podniosło, że dla osób, które stosują w kotle na paliwo stałe pelet drzewny ustawodawca przewidział możliwość ubiegania się o wypłatę dodatku, o którym mowa w art. 24ust. 1 specustawy, jednak taki wniosek należało złożyć do dnia 30 listopada 2022 r. SKO odnotowało jednocześnie, że "w tej sytuacji organ pierwszej instancji powinien jednak rozważyć możliwość zastosowania art. 24 ust. 25a specustawy.
Końcowo organ drugiej instancji podniósł, że w świetle okoliczności faktycznych sprawy nie było podstaw do wzywania strony o sprecyzowanie wniosku, którego treść była jednoznaczna. W tym kontekście organ zwrócił uwagę, że wyrażenie "dodatek węglowy" w złożonym przez stronę wniosku występuje nie tylko w tytule, ale także kilkukrotnie w kolejnych jego częściach. Zdaniem SKO, zmianę treści żądania po dniu 30 listopada 2022 r. należałoby zatem uznać za nieskuteczną i prowadzącą do obejścia prawa.
Dodał, że wnioskodawczyni powinna była być świadoma, że istnieją dwa rodzaju peletu.
W skardze na decyzję SKO z dnia 7 marca 2023 r. strona podniosła, że czuje się poszkodowana "nie otrzymując dodatku węglowego". Jak wskazała, wniosek wypełniła na takim formularzu, jaki dostała. Była pewna, że wypełnia właściwy wniosek. Gdyby wiedziała, że jest inaczej, złożyłaby właściwy wniosek w listopadzie 2022 r. Tym bardziej że wymieniła piec tzw. "kopciuch" na bardziej ekologiczny.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie istotne są okoliczności faktyczne, z których wynika, że strona złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego w sytuacji, gdy – jak twierdzi i co wynika ze złożonej przez nią w dniu 1 lipca 2022 r. do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw – paliwem stosowanym do ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest pelet drzewny.
Organy orzekające w sprawie nie kwestionowały stanowiska strony odnośnie do deklarowanego przez stronę faktu ogrzewania gospodarstwa domowego peletem drzewnym. W swoim rozstrzygnięciu organy kierowały się natomiast rodzajem wniosku jaki złożyła strona (wniosku o wypłatę o dodatku węglowego), treścią danych ujawnionych w deklaracji złożonej w dniu 1 lipca 2022 r. do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków oraz regulacjami prawnymi pomieszczonymi w ustawie o dodatku węglowym.
Zgodnie z art. 2 dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Z kolei w myśl art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
Organy administracji orzekające w sprawie uznały, że skoro źródło ogrzewania wnioskodawcy ogrzewane jest peletem drzewnym (a więc surowcem nie wymienionym w art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym), to wnioskodawca nie spełnia przesłanki do przyznania mu dodatku węglowego. Niewątpliwie, pelet drzewny nie jest został wymieniony w treści art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym. W przepisie tym mowa jest o pelecie, ale zawierającym co najmniej 85% węgla kamiennego. Surowiec o nazwie pelet drzewny pojawia się natomiast w ustawie z dnia 15 września 2022 r. (która weszła w życie w dniu 20 września 2022 r.) o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, dalej także specustawa). Trafnie zauważają organy orzekające w sprawie, że w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe zasilane peletem drzewnym (zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r.) istnieje możliwość ubiegania się o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, o którym mowa w art. 24 ust. 1 specustawy, jednak wniosek o wypłatę takiego dodatku należało złożyć w terminie do 30 listopada 2022 r. w urzędzie gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy.
Faktem jest, że skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego, a nie wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych. Faktem jest również, że wniosek ten złożyła w dniu 21 września 2022 r. (a zatem jeszcze przed upływem terminu do wystąpienia z wnioskiem o dodatek gospodarstw domowych). Nadto również, że w złożonej w dniu 1 lipca 2022 r. deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw zadeklarowała jako rodzaj stosowanego paliwa – pelet drzewny. Niewątpliwie zatem występując z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, strona nie spełniała przesłanek ustawowych do przyznania jej tego dodatku. Natomiast choć strona nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, o jakim mowa w specustawie, to z treści złożonej (w terminie) deklaracji wynikało, że spełniała przesłanki ustawowe do wystąpienia z tego rodzaju wnioskiem, który należało jednak złożyć w terminie do 30 listopada 2022 r.
W świetle tych faktów a nadto również, w świetle przytoczonych przepisów prawa, organ pierwszej instancji, na którym ciąży wynikający z art. 7 k.p.a. obwiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego ale również i słusznego interes obywateli powinien był wezwać stronę do sprecyzowania treści swojego żądania wskazując na rozbieżności pomiędzy treścią danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków a rodzajem złożonego wniosku. Tego rodzaju staranność procesowa ze strony organu byłaby pożądana także z uwagi na to, że wniosek o dodatek do gospodarstw domowych należało złożyć do 30 listopada 2022 r., zaś wolą ustawodawcy, wnioski złożone po tym terminie pozostawiane są bez rozpoznania. Niezależnie od faktu niedopełnienia wspomnianej powinności, stanowisko organu pierwszej instancji, utrzymane w mocy przez organ drugiej instancji, nie może ostać się w obrocie prawnym przede wszystkim z uwagi na treść art. art. 24 ust. 25a specustawy. W myśl tego przepisu, w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się. Należy zauważyć, że powyższy przepis został dodany do ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 2243) zmieniającej ustawę o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła z dniem 4 listopada 2022 r. Oznacza to, że już w dniu wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. 9 stycznia 2023 r. przepis art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła obowiązywał, a więc organ powinien to uwzględnić. Skorzystanie przez organ pierwszej instancji z możliwości jakie daje art. 24 ust. 25a specustawy było tym bardziej pożądane jeżeli zważyć, że decyzję o odmowie przyznania stronie dodatku węglowego organ pierwszej instancji wydał już po upływie terminu na złożenie wniosku o dodatek dla gospodarstw domowych. Skarżąca została zatem realnie pozbawiona możliwości zawnioskowania o dodatek dla gospodarstw domowych.
Warto w tym miejscu wspomnieć, że ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła wyposaża właściwe organy gminy w wachlarz uprawnień procesowych właśnie po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku dla gospodarstw domowych jak największej liczbie osób spełniających warunki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 maja 2023 r., sygn.. akt IV SA/Po 281/23).
W okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy nie znajduje akceptacji Sądu wyrażona w decyzji obu instancji konstatacja, że strona mogła wystąpić z wnioskiem na właściwym formularzu, czego jednak nie zrobiła.
W świetle art. 24 ust. 25a specustawy uprawnione jest stanowisko, że jeżeli organ pierwszej instancji powziął informację, że w swoim gospodarstwie domowym skarżąca wykorzystuje pelet drzewny, to w celu ustalenia czy skarżąca spełnia warunki do przyznania dodatku dla gospodarstw domowych, organ ten był nie tylko uprawniony ale i zobowiązany do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem ustalenia stanu faktycznego. W przypadku zaś ustalenia, że skarżąca spełnia przesłanki wynikające ze specustawy, rolą organu było przyznanie skarżącej dodatku dla gospodarstw domowych w drodze decyzji administracyjnej z urzędu. W takiej sytuacji decyzja mogła więc zostać wydana bez konieczności składania wniosku przez stronę. Błąd organu pierwszej instancji nie został dostrzeżony przez Kolegium, które utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, ograniczając się w jej uzasadnieniu jedynie do poczynienia uwagi, że organ pierwszej instancji powinien rozważyć możliwość zastosowania art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła.
W tym miejscu należy podnieść, że obowiązkiem organu drugiej instancji jest ponowna ocena materiału dowodowego w jego całokształcie. Dysponując treścią odwołania organ drugiej instancji posiadał wiedzę o tym, że ze strony wnioskodawcy doszło do pomyłki polegającej na złożeniu wniosku na niewłaściwym formularzu. W istocie bowiem intencją strony od samego początku było zawnioskowanie o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, a nie o dodatek węglowy. Jak wyjaśniała strona w odwołaniu i co podtrzymała w skardze, główne źródło ogrzewania jej gospodarstwa domowego zasilane jest peletem drzewnym. W sprawie nie było zatem podstaw do wydania przez organ drugiej instancji decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji albowiem zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Końcowo należy wskazać, że przedstawione rozważania Sądu nie pozostają w sprzeczności do tego, co wynika z materiału dowodowego sprawy. Znajdująca się w aktach sprawy "notatka służbowa z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego" z dnia 1 grudnia 2022 r., z której wynika, że podczas wizyty pracowników organu nie zastano wnioskodawcy, nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla strony, skoro z akt sprawy nie wynika, by strona miała w ogóle wiedzę o dacie przeprowadzenia takiego wywiadu. Co ważne, z treści tej notatki dodatkowo wynika, że podjęta próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego była przeprowadzona w kierunku ustalenia czy strona posada odrębny lokal mieszkalny.
Ponownie prowadząc postępowanie organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Organ pierwszej instancji powinien mieć na uwadze, że intencją skarżącej (co wyraźnie wynika z odwołania i treści skargi) było uzyskanie dodatku przysługującego jej z tytułu użytkowania źródła ciepła zasilanego peletem drzewnym.