IV SA/Po 352/19

IV SA/Po 352/19 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2019-08-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /sprawozdawca/
Maciej Busz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Sygn. powiązane
II OSK 3937/19 - Wyrok NSA z 2022-12-07
Skarżony organ
Generalny Konserwator Zabytków
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Protokolant Sekr. sąd. Agata Żebrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w W. na pismo [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia budynku z wykazu zabytków oddala skargę w całości
Uzasadnienie
UZASADNENIE
W dniu [...] listopada 2018 r. Pan A. S. jako Prezes Zarządu [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...] oraz jako Prezes Zarządu [...] sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w [...] złożył w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w [...] wiosek o wykreślenie z gminnej ewidencji zabytków budynku dawnego Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] położonego na działkach o nr [...] i [...], obręb [...], ark. [...]. Z uwagi na ujęcie przedmiotowego budynku w wykazie zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków, wniosek ten został potraktowany przez Konserwator Zabytków jako wniosek o wykreślenie z tego wykazu.
Konserwator Zabytków pismem z [...] stycznia 2019r. znak: [...], poinformował pełnomocników wnioskodawców o odmowie skreślenia budynku dawnego Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] położonego na działkach o nr [...] i [...], obręb [...], ark. [...] z wykazu zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków ze względu na posiadane przez zabytek wartości historyczne i artystyczne.
Na opisaną wyżej czynność Konserwator Zabytków skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł jeden z właścicieli nieruchomości - [...] sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w [...], reprezentowany przez r. pr. F. S.. Zaskarżonej czynności zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik tej sprawy, tj. art. 3 pkt 1-2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, dalej "u.o.z." poprzez dokonanie błędnej kwalifikacji Budynku i ustalenie, że budynek posiada wartość historyczna i artystyczną, która pozwala uznać go za zabytek
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej "kpa", a także art. 77 ust. 1 art. 80 kpa poprzez niepełne wyjaśnienie przez organ stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, niedokonanie prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, pominięcie przy rozstrzyganiu słusznego interesu Skarżącego, w szczególności poprzez:
• dokonane przez organ nadinterpretacje, nieuprawnione niczym nieodpartych tez oraz celowe przeinaczenia faktów, które są kluczowe dla ustalenia czy Budynek nosi cechy zabytku
• dowolną i nieprawidłową ocenę i interpretację treści opinii eksperckich przedłożonych w sprawie, a zwłaszcza oparcie się na opinii rzeczoznawcy mgra inż. K. A., powołanego przez organ, która zawiera szereg dyskwalifikujących błędów merytorycznych (np. stawianie twierdzeń przez autora opinii dotyczących stanu technicznego Budynku bez przeprowadzenia dowodu z oględzin wnętrza Budynku)
• brak możliwości wypowiedzenia się skarżącego co do zebranych przez organ dowodów i materiałów, materiałów zwłaszcza co do ww. opinii rzeczoznawcy K. A.,
- co skutkowało nieuzasadnionym i bezpodstawnym uznaniem przez organ, iż Budynek ma wartość zabytkową, w sytuacji gdy prawidłowe, obiektywne i całościowe rozpatrzenie materiału dowodowego powinno prowadzić do wniosku, że Budynek w aktualnym stanie zachowania nie ma wartości zabytkowej, a w szczególności nie ma wartości artystycznej, a już na pewno nie wyższej niż przeciętna. Odmowa skreślenia Budynku z wykazu zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków została dokonana na podstawie niepełnej dokumentacji, bez przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego, na podstawie dowolnie ocenionego materiału dowodowego, bez uwzględnienia słusznego interesu Skarżącego, jako współwłaściciela Budynku.
W motywach uzasadnienia skargi skarżący rozwinął podnoszone zarzuty i podkreślał, że organ do którego został skierowany wniosek o wykreślenie z ewidencji zabytków, nie ustalił czy budynek nadal może być kwalifikowany jako zabytek w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie zabytków z szczególności art. 3 pkt 1 i 2 tej ustawy. Skarżący podkreślał, że w jego ocenie organ nie wykazał, że budynek posiada wartość historyczną, której zachowanie leżałoby w interesie społecznym, ani że posiada aktualnie taką wartość artystyczna, która zasługiwałaby na ochronę w rozumieniu powyższego przepisu.
W szczególności skarżący zarzucił nieprawidłowe ustalenie przez organ daty powstania budynku, który stwierdził, że powstał on w latach 80-tych XIX wieku, a dokładnie wzniesiono go w latach 1884-85 dla T. S.. Tymczasem ze źródeł historycznych oraz dokumentów wynika, że co najmniej do roku 1901 w miejscu, w którym aktualnie znajduje się przedmiotowy budynek znajdował się dawny ogród, park bądź inny teren zieleni urządzonej bądź nieurządzonej.
Odnosząc się do stwierdzenia Konserwator Zabytków, że przedmiotowy budynek stanowi ważne historyczne świadectwo miasta [...], a to dlatego że historia Szpitala Miejskiego którego oddział stanowił, sięga XIX w. i jest nieodzownie związana z dziejami miasta i jego mieszkańców, skarżący wskazał, że Szpital w przedmiotowym budynku zaczął funkcjonować nie w XIX w. ale dopiero po roku 1945, do tego czasu budynek stanowił kamienicę mieszkalną.
Dalej skarżący zarzucił, że celowym przekłamaniem ze strony organu jest informacja, że Szpital funkcjonował w przedmiotowym budynku 100 lat, do około roku 2012. O ile bowiem historia Szpitala Miejskiego im. [...] mogła faktycznie mieć 100 lat, to jednakowoż tylko połowę tego okresu w budynku przy ul. [...], gdzie znajdował się tylko jeden z wielu obiektów składających się na kompleks szpitalny.
Skarżący zakwestionował twierdzenie organu, że budynek w obecnym stanie zachowania posiada również wartości artystyczne, których zachowanie miałoby leżeć w interesie społecznym - a tym samym powinien być w dalszym ciągu kwalifikowany jako zabytek.
W dalszej części skarżący wskazał, że kluczowa dla sprawy Opinia powołanego przez organ rzeczoznawcy mgr inż. K. A. zawiera bardzo wiele błędów merytorycznych, wynikających m.in. z tego, że nie została przez tego rzeczoznawcę przeprowadzona wizja oględzin wnętrza budynku. Faktyczny wygląd budynku odbiega obecnie w bardzo znaczącym stopniu od czasów kiedy został wzniesiony, a jego fasada w zasadzie utraciła cechy charakterystyczne dla budynków z jego epoki (początek XX w.), jak również elementy zdobień mogących stanowić o jego wartości artystycznej.
Nie jest prawdziwe stwierdzenie jakoby kompozycja elewacji budynku od strony ul. [...] pozostała bez zmian w stosunku do stanu z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Zarówno oryginalna, jak i też przedwojenna fasada kamienicy przy ul. [...] od dawna nie istnieje. W trakcie odbudowy ze zniszczeń wojennych oraz późniejszych remontów m.in. zlikwidowane zostało wejście główne od strony ul. [...] (widoczne jeszcze w latach 50-tych XX w.) i przeniesione na tył budynku, zamurowano część okien elewacji bocznej, a nowe okna o nowych podziałach przebito w innym miejscu, wykonano nowe tynki, a kamienica utraciła resztkę bogatego niegdyś detalu. Skarżący odwołał się do Opinii konserwatorskiej 2018, prof. dr hab. inż. arch. D. K., która podtrzymała opinię, że kompozycja elewacji budynku [...] zwłaszcza jej wartość dla krajobrazu ulicy uległa degradacji, a nie że pozostała bez zmian. Na podstawie zachowanych zdjęć można stwierdzić, że elewacja budynku uległa znaczącej zmianie i nie przypomina już tej z okresu międzywojennego i powojennego, doszło do utraty boniowania od trzeciej kondygnacji w górę oraz utraty balkonów. Również obecny stan elewacji bocznej znacznie odbiega od tego, który istniał w okresie przedwojennym. Zmieniła się liczba osi na elewacji, inne kształty mają kolumny, nie było okna z prawej strony, za to były okna na dole z lewej strony których brak obecnie, inne były obramowania okien, było boniowanie na wyższych kondygnacjach, inny gzyms pod kolumnami, inne okno na poddaszu, co wskazuje, że obecne braki powinny być wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu, czy budynek może w ogóle być kwalifikowany jako zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z.
Nadto skarżący zarzucił, że organ dopuszcza się przeinaczeń i fałszywych stwierdzeń co do stanu faktycznego budynku - podaje, że budynek pozostał 5-kondygnacyjny, podczas gdy faktycznie ma on 6 kondygnacji, co widać na poniższym szkicu.
Przygotowany przez rzeczoznawcę K. A., na zlecenie Konserwator Zabytków, dokument jest faktycznie opinią o Ekspertyzie budowlanej 2018, w której rzeczoznawca w żaden merytoryczny sposób nie odnosi się jednak do istoty zagadnienia jaką jest stan techniczny budynku oraz obowiązująca, opracowana jeszcze w 2008 roku koncepcja jego przebudowy. Lista zarzutów jakie można postawić rzeczoznawcy oraz sporządzonej przez niego Opinii jest długa i obejmuje m.in.:
1) nie przeprowadzenie przez rzeczoznawcę wizji lokalnej wnętrza budynku
2) powoływanie się przez rzeczoznawcę na wiedzę ogólną i przypuszczenia co do tego jak stawiano budynki w XIX w., a wyniku tego przywołanie rozwiązań technologicznych, które jednak nigdy nie miały zastosowania w przedmiotowym Budynku - stoją w rażącej opozycji do wniosków autora Ekspertyzy budowlanej 2018, który przestrzega przed możliwością doprowadzenia do katastrofy budowlanej;
3) negowanie wszelkich ustaleń autora Ekspertyzy budowlanej 2018 i podważanie autorytetu autora Ekspertyzy budowlanej 2018, w tym na niezasadnym i nieprawdziwym zarzucaniu mu braku kwalifikacji, czym jawnie łamie on Kodeks etyki zawodowej członków Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa,
4) jednostkowe rozpoznawanie każdego problemu przedstawionego w Ekspertyzie budowlanej 2018, jest podejściem nieprawidłowym.
W dalszej części skarżący podkreślał, że budynek nie będący zabytkiem a położony na terenie układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków nie staje się z mocy prawa zabytkiem. Położenie budynku na obszarze zespołu urbanistyczno-architektonicznego [...] wpisanego do rejestru zabytków, nie determinuje automatycznie statusu prawnego Budynku, jako zabytku w rozumieniu art. 3 pkt 1-2 u.o.z.
Zupełnie nieuprawnione jest twierdzenie, iż użyte w przepisie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit c u.o.z. wyrażenie "bez względu na stan zachowania" oznacza konieczność bezwarunkowej ochrony zabytku, niezależnie od zmian, jakie mogły mieć miejsce w strukturze obiektu objętego ochroną konserwatorską. Takie rozumienie powyższego przepisu niweczyłoby przewidziana chociażby przepisem art. 13 u.o.z. instytucję wykreślenia z rejestru zabytków.
Powołując się na orzecznictwo sadów administracyjnych skarżący wskazał, że o skreśleniu z rejestru zabytków bądź odmowie skreślenia decyduje stan obiektu w dacie wydania w tym zakresie decyzji. O wykreśleniu zabytku z rejestru może zadecydować również śmierć techniczna budynku, przy czym śmierć techniczna budynku, to znaczne zniszczenie budynku, a właściwie całkowite zniszczenie budynku, które nie sprowadza się do zaistnienia stanu zerowego budynku, ale również do stanu, gdy odbudowany budynek nie będzie zawierał starych elementów, bo ze względów technicznych niemożliwym jest ich zachowanie. W przedmiotowym stanie faktycznym Ekspertyza budowlana 2018 wyraźnie wskazuje na to, że budynek jest tak zdegradowany technicznie, że pozostawienie ścian frontowych nie gwarantuje bezpieczeństwa.
Odnośnie naruszenia art. 7, 8, 77 ust. 1 i 80 kpa skarżący wskazał, że organ nie zebrał pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza w świetle okoliczności podnoszonych przez skarżącego a znajdujących oparcie w Ekspertyzie budowlanej 2018 oraz Opinii konserwatorskiej 2018. Organ powinien prowadzić tak postępowanie dowodowe aby zweryfikować podnoszone okoliczności, a nie żeby znaleźć potwierdzenie na forsowaną przez siebie tezę za ochroną obiektu, którego wartości historyczne i artystyczną są bardzo wątpliwe. Zlecona przez organ Opinia Rzeczoznawcy nie mogła w sposób prawidłowy udzielić odpowiedzi na kluczowe pytania dotyczące stanu technicznego, ponieważ została sporządzona wadliwie.
Rozstrzygnięcia organu administracji o charakterze uznaniowym wymagają wnikliwego i logicznego podejścia a potem uzasadnienia. Trudno w tej sprawie twierdzić, że Konserwator Zabytków wykazał się taką wnikliwością. Argumenty podawane przez organ za zachowaniem przez Budynek wartości artystycznych są ze sobą niespójne a nawet sprzeczne, np. stwierdzenie jakoby kompozycja elewacji budynku od strony ul. [...] pozostała bez zmian w stosunku do stanu z okresu dwudziestolecia międzywojennego - które zostało przez Skarżącego obalone w ust. 3.7. niniejszej skargi przy użyciu historycznych zdjęć oraz szkiców elewacji. To organ powinien zebrać materiał dowodowy w taki sposób, który wykluczyłby formułowanie z gruntu fałszywych wniosków.
Skarżący zarzucił, że odmowa wykreślenia budynku z wykazu zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków, narusza zasadę równego traktowania wyrażoną w art. 8 kpa, wskazując iż Miejski Konserwator Zabytków w [...] zgodził się na rozbiórkę zabytkowych budynków należących niegdyś do Szpitala Miejskiego, położonych pomiędzy ul. [...] i ul. [...], położonych na tyłach Budynku przy ul. [...].
W odpowiedzi na skargę Konserwator Zabytków wniósł o jej odrzucenie, a w przeciwnym wypadku o oddalenie jako bezzasadnej.
Organ wywodził, że skarżący dowiedział się o zaskarżonej czynności najpóźniej w dniu [...] stycznia 2019 r., zatem określony w art. 53 § 1 p.p.s.a. termin na wniesienie skargi do sądu administracyjnego upłynął w dniu [...] lutego 2019 r. Natomiast skarga została wniesiona w dniu [...] marca 2019 r. (vide: pieczęć na kopercie), a więc po upływie terminu wyznaczonego przepisami prawa na dokonanie tej czynności procesowej.
Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że przedmiotem skargi jest czynność materialnoprawna wojewódzkiego konserwatora zabytków w przedmiocie kwalifikacji budynku dawnego Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] położonego na działkach o nr [...] i [...], obręb [...], ark. [...] jako zabytku i ustalenia, że budynek ten posiada wartość historyczną i artystyczną, która pozwala uznać go za zabytek. Wyjaśnił, że dla przedmiotowego budynku nie założono dotychczas karty ewidencyjnej wojewódzkiej ewidencji zabytków. Nie jest on zatem ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków w rozumieniu art. 22 ust. 2 u.o.z. Dla przedmiotowego obiektu założono wkładkę ze szczegółowym opisem i planem do karty ewidencyjnej: "Zespół obiektów Szpitala Miejskiego ul. [...], ul. [...], ul. [...]." na potrzeby gminnej ewidencji zabytków Miasta [...], jednak do chwili obecnej karta ta nie została włączona zarządzeniem Prezydenta Miasta [...] do gminnej ewidencji zabytków Miasta [...]. Obiekt, którego dotyczy czynność objęta skargą, znajduje się natomiast w wykazie zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Postępowanie w sprawie wyłączenia zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz wykazu zabytków przeznaczonych do ujęcia w tej ewidencji nie jest postępowaniem uregulowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w którym organ administracji, wydawałby decyzję lub postanowienie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego.
Organ wskazał, że przedmiotowy wniosek został przedstawiony Wojewódzkiej Radzie Ochrony Zabytków podczas jej posiedzenia w dniu [...] listopada 2018 r., która działa przy wojewódzkim konserwatorze zabytków, jako organ opiniodawczy w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Rada wyraziła stanowisko, że budynek stanowi istotną część zabudowy północnej pierzei ulicy [...] i jest znaczącym historycznie elementem układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków, zatem najistotniejsze w jego ochronie jest zachowanie bryły, gabarytów i elewacji południowej wraz z detalem architektonicznym, dopuszcza się natomiast możliwość przebudowy wnętrza w uzgodnieniu z Miejskim Konserwatorem Zabytków. Ze względu na bardzo zły stan techniczny budynku wykazany w przedłożonej przez Inwestora "Ekspertyzie dotyczącej stanu technicznego konstrukcji budynku d. Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] oraz możliwości rozbiórki z pozostawieniem ścian zewnętrznych" opracowanej przez dra inż. W. S., Rada stwierdziła, iż przed podjęciem decyzji o wyłączeniu bądź nie obiektu z ewidencji zabytków wskazane byłoby dodatkowe zbadanie stanu zachowania budynku przez rzeczoznawcę ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w specjalizacji zabytków architektury i budownictwa oraz konstrukcji budowlanych jak również zaopiniowanie przez rzeczoznawcę przedłożonej ekspertyzy."
W związku z zaleceniem Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków, Konserwator Zabytków zlecił Panu mgr. inż. K. A. - rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie opieki nad zabytkami w dziedzinie: architektura i budownictwo, w specjalizacji: konserwacja zabytków architektury i budownictwa, konstrukcje budowlane, wykonanie "Opinii z zakresu budownictwa nt. dokumentacji dotyczącej budynku dawnego Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] w tym m.in. na temat Ekspertyzy dotyczącej stanu technicznego konstrukcji budynku d. Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] oraz możliwości rozbiórki z pozostawieniem ścian zewnętrznych".
W dniu [...] grudnia 2018 r. Panu A., w celu przygotowania ww. opinii, zostały udostępnione dokumenty będące w zasobach Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] i Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...]. Oględziny obiektu odbyły się [...] grudnia 2018 r. Podczas oględzin stwierdzono ściągnięcie więźby dachowej i poszycia dachowego nad całością budynku oraz części stropu górnej kondygnacji, a także częściowe usunięcie stolarki okiennej w górnych kondygnacjach. Budynek był niezabezpieczony przed działaniem czynników atmosferycznych. Stwierdzono silne zawilgocenie i przesiąknięcia - w części pomieszczeń 3 i 4 kondygnacji zalegała na drewnianych stropach woda. Ujawniono pęknięcia ścian, wypłukane spoiny między cegłami oraz zarysowanie jednego filara w piwnicy. Wykonano dokumentację zdjęciową. Biorąc pod uwagę cały zebrany materiał Konserwator Zabytków odmówił skreślenia przedmiotowego budynku z wykazu zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Następnie, organ odniósł się kolejno do zarzutów podnoszonych przez skarżącego i stwierdził, że w jego ocenie wystarczająco wykazał, że przedmiotowy budynek posiada wartości historyczne i artystyczne, których zachowanie leży w interesie społecznym.
Data powstania kamienicy nie ma wpływu na posiadanie bądź nieposiadanie przez obiekt wartości historycznych. Sama metryka obiektu nie stanowi podstawy dla uznania jego wartości zabytkowych.
Nie jest celowym przekłamaniem informacja podana przez organ, że "Szpital Miejski zamknął swoją działalność w kompleksie budynków przy ul. [...] i [...] ok. 2012 r., tak więc funkcjonował w przedmiotowym budynku 100 lat." Nie bez znaczenia pozostaje postawiony przed datą 2012 przyimek "ok." tj. "około", który wskazuje na przybliżenie czasu. Poradnie i oddziały szpitalne były wyprowadzane z rzeczonego kompleksu budynków stopniowo, więc trudno było uchwycić dokładnie tę datę. Po konsultacji z przedstawicielem Miejskiego Konserwatora Zabytków przyjęto rok ok. 2012.
Dalej organ podnosił, że ważna jest autentyczność substancji historycznej obiektu, czyli materiału i struktury zachowana przynajmniej w taki części, która bez wątpienia jest widocznym poświadczeniem przeszłości. Pani prof. dr hab. inż. arch. D. K. nie kwestionuje oryginalności zachowanej substancji ścian, tj. materiału, z którego zbudowana jest fasada. "Kwestionowany jest jedynie stan techniczny kamienicy bliski katastrofie budowlanej".
Ostatecznie organ podkreślał, że nie mniej ważne, jest to, że, wartość historyczna obiektu staje się priorytetowa i godna uwagi jeżeli obiekt był miejscem ważnych funkcji społecznych. Bez wątpienia budynek przy ul. [...] przez lata działalności w nim Szpitala Miejskiego utrwalił się w świadomości [...] jako miejsce ważne i istotne w krajobrazie społecznym miasta.
Dalej organ wymienił okoliczności wskazujące na zachowanie wartości artystycznych.
Wojewódzki konserwator zabytków podał, że przed rozbiórką dachu przedmiotowy budynek należało określać jako 5-kondygnacyjny z użytkowym poddaszem.
Odnosząc się do zarzutów stawianych przygotowanej przez rzeczoznawcę mgra inż. K. A. "Opinii z zakresu budownictwa nt. dokumentacji dotyczącej budynku d. Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] w tym m.in. na temat Ekspertyzy dotyczącej stanu technicznego konstrukcji budynku d. Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] oraz możliwości rozbiórki z pozostawieniem ścian zewnętrznych", a przede wszystkim do nieprzeprowadzenia przez rzeczoznawcę wizji lokalnej przedmiotowego budynku, organ wskazał, że celem jego pracy była analiza dokumentów dotyczących budynku dawnego Szpitala Miejskiego w P. przy ul. [...] będących w posiadaniu Konserwator Zabytków i Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] oraz wydanie opinii z zakresu budownictwa na temat powyższej dokumentacji. Przeprowadzono też oględziny budynku podczas których nie stwierdzono, że budynek znajduje się w stanie katastrofy budowlanej, czy też jest bliski ruiny. Protokół z oględzin został odczytany, a uczestnicy oględzin nie wnieśli uwag do protokołu w związku ze stanem obiektu.
Odnosząc się do naruszenia przez organ art. 7, 8, 77 ust. 1 i 80 K.p.a., pomimo braku zastosowania do przedmiotowego postępowania reguł przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, organ wskazał w jak szerokim zakresie przeprowadził postępowanie wyjaśniające i na jakim materiale dowodowym się oparł.
Konserwator Zabytków wyjaśnił też, że nigdy nie zajął stanowiska w sprawie wyłączenia z wojewódzkiej ewidencji wspomnianych w skardze budynków położonych w pobliżu przedmiotowego Budynku przy ul. [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje inne niż określone w pkt 1- 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia oraz rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonując kontroli zaskarżonej czynności w zakresie wynikającym z powyższych przepisów Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli legalności w przedmiotowej sprawie poddano czynność Konserwator Zabytków w [...] z [...] stycznia 2019r. polegającą na odmowie skreślenia z wykazu zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków i wyznaczonych do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków dawnego Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] położonego na działkach o numerach ewidencyjnych [...] i [...], obręb [...], ark. [...].
W pierwszej kolejności za zasadne Sąd uznał odniesienie się do wniosku organu o odrzucenie skargi z uwagi na jej wniesienie po terminie.
W świetle zgromadzonych akt administracyjnych wniosek ten okazał się niezasadny. Zaskarżone pismo z [...] stycznia 2019r. zostało wysłane do wnioskodawcy Spółki [...] Sp. z o.o. spółka komandytowa w [...] przesyłką pocztową, która nie została przez tą Spółkę odebrana i z adnotacją "Zwrot nie podjęto w terminie" powróciła do organu (k. 56 - 59 akt adm.). Przesyłka była awizowana w dniu [...] stycznia 2019r. Zgodnie zatem z treścią art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 k.p.a. i art. 43 k.p.a. operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 44 § 4 k.p.a.). Skoro przesyłka była awizowana [...] stycznia 2019r. i pozostawiona u operatora pocztowego na okres 14 dni to dzień [...] lutego 2019r. był ostatnim dniem tego okresu i ten dzień uznać należy za dzień doręczenia przesyłki. Od tego też dnia liczyć należy 30-dniowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, który upływał w dniu [...] marca 2019r. Skargę tymczasem wniesiono do WSA w Poznaniu za pośrednictwem organu w dniu [...] marca 2019r. korzystając z usług operatora pocztowego (k. 53 akt sąd.). Skarga została zatem wniesiona w terminie o jakim mowa w art. 53 § 2 p.p.s.a.
Błędnie przyjmuje organ, że termin do wniesienia skargi biegł od [...] stycznia 2019r., kiedy to skarżący dowiedział się o piśmie z [...] stycznia 2019r., przesłanym mu drogą elektroniczną, w związku z wnioskiem jaki złożył [...] stycznia 2019r. o wydanie kopii dokumentacji drogą elektroniczną.
Skarżący bowiem składając wniosek w sprawie z [...] listopada 2018r. złożył go drogą pisemną, a nie elektroniczną i nie wnosił do organu o takie doręczenia, ani nie wyraził zgody na doręczanie pism w postępowaniu za pomocą tych środków i nie wskazał adresu elektronicznego, o czym mowa w art. 39ą § 1 k.p.a. Organ nie miał zatem podstaw do doręczania pism w sprawie, a w tym pisma z [...] stycznia 2019r drogą elektroniczną. Słusznie zatem doręczył rozstrzygnięcie w sprawie za pomocą operatora pocztowego, o czym było powyżej. Doręczenie elektroniczne rozstrzygnięcia w sprawie dokonane [...] stycznia 2019r., na które powołuje się organ, mając na uwadze treść korespondencji elektronicznej związane było z odpowiedzią na wniosek Spółki o wydanie kopii dokumentacji w sprawie, a nie o doręczenie rozstrzygnięcia w sprawie za pomocą środków przekazu elektronicznego (k. 34 – 48 akt adm.).
W dalszej kwestii dotyczącej dopuszczalności przedmiotowej skargi wskazać należy, że zaskarżone pismo z [...] stycznia 2019r. stanowi inną niż decyzja i postanowienie czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, tzw. czynność materialnotechniczną o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
W tym miejscu sprecyzować należy, że przedmiotowa sprawa dotyczy wykreślenia budynku z wykazu zabytków. Przedmiotowy budynek nie jest bowiem aktualnie ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków w rozumieniu art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2067, dale "u.o.z."), ani w gminnej ewidencji zabytków, o jakiej mowa w art. 22 ust. 4 u.o.z. oraz rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. Nr 113, poz. 661), a w wykazie zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków i wyznaczonych do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków.
Podstawą do utworzenia takiego wykazu jest art. 7 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 roku, Nr 75, poz. 474), zgodnie z którym w terminie 6 miesięcy od dnia jej wejścia w życie wojewódzki konserwator zabytków zobowiązany był przekazać wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) i staroście wykaz zabytków, o których mowa w art. 1 pkt 5 lit. b niniejszej ustawy (zabytki wpisane do rejestru zabytków i ujęte w wojewódzkiej ewidencji zabytków) oraz wykaz zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Wykaz zabytków nieruchomych, które powinny być ujęte w gminnej ewidencji zabytków sporządzono w opracowaniu zatytułowanym "Spis zabytków architektury z 2004r., w którym wskazano przy ul. [...], pod pozycją [...], Dom nr [...] i [...]. (k. 66 – 70 akt adm.).
W myśl natomiast przepisu art. 8 powyższej ustawy do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków, decyzje o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego oraz decyzje o warunkach zabudowy wydaje się po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków - w odniesieniu do zabytków znajdujących się w wykazie, o którym mowa w art. 7 niniejszej ustawy (ust. 1). Do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków, decyzję, o której mowa w art. 39 ust. 3 i art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, wydaje się po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków - w odniesieniu do zabytków znajdujących się w wykazie, o którym mowa w art. 7 niniejszej ustawy.
Przy czym wskazać należy, że przedmiotowy budynek jest częścią zespołu urbanistyczno-architektonicznego śródmieścia [...] wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej. [...], decyzją z dnia [...] r.
Przyjąć zatem należy, że w sprawie dotyczącej oceny, czy dany obiekt podlega wyłączeniu z wykazu zabytków przeznaczonych do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków wojewódzki zastosowanie znajdują przepisy ustawy o ochronie zabytków oraz rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. Nr 113, poz. 661), w szczególności przepis §16 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym kartę ewidencyjną nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, wyłącza się z krajowej i wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz przechowuje w archiwum zakładowym Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków.
W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego na czynność materialnotechniczną konserwatora zabytków polegającą na włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków zabytku nieruchomego (wyr. NSA z 09 listopada 2016r., sygn. akt II OSK 254/15, z 08 maja 2018r., sygn. akt II OSK 1926/17, z 29 listopada 2018r., sygn. akt II OSK 2225/18, dostępne www.orzeczenia.nas.gov.pl). Przyjąć zatem należy, że dopuszczalna jest także skarga do sądu administracyjnego w przedmiocie odmowy wyłączenia obiektu z wykazu zabytków nieruchomych. Stanowi bowiem czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, tzw. czynność materialnotechniczną o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Skarżący wykazał także, że ma interes prawny w sprawie, o jakim mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a., skoro jest współwłaścicielem nieruchomości o numerze ewidencyjnym [...] i [...] zabudowanych budynkiem będącym przedmiotem postępowania w sprawie (księga wieczysta nr [...]).
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że opracowanie dla obiektu zabytkowego karty ewidencyjnej i dołączenie jej do prowadzonego zbioru, czyli włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków, ma charakter czynności materialnotechnicznej, a nie jest aktem administracyjnym przybierającym postać decyzji, postanowienia bądź zarządzenia. W wyroku z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 96/15 (dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle ustawy zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i w związku z tym nie wydaje żadnej decyzji administracyjnej. Działanie organu stanowi czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, która z mocy art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. objęta została kognicją sądów administracyjnych.
Wynika z powyższego nie tylko to, że postępowanie w sprawie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest postępowaniem uregulowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w którym organ administracji wydawałby decyzję lub postanowienie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ale także to, że w tym postępowaniu nie ma miejsca na szczegółowe czynności wyjaśniające. Zwrócić należy uwagę na to, że przepisy regulujące prowadzenie wojewódzkiej ewidencji zabytków nie przewidują nawet tego, aby właściciel lub posiadacz zabytku został zawiadomiony o tym, że zabytek został włączony do takiej ewidencji. Charakterystyczny jest też art. 22 ust. 3 u.o.z., w którym przewidziano, że jedynie włączenie zabytku ruchomego, który nie jest wpisany do rejestru zabytków, do wojewódzkiej ewidencji zabytków wymaga zgody jego właściciela. Z powyższego przepisu można wywieść normę, według której w przypadku zabytku nieruchomego organ ochrony zabytków nie jest niczym skrępowany przy dokonywaniu takiej czynności. Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona.
W związku z tym, że postępowanie w sprawie włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków ma tak dalece uproszczony charakter, przyjąć należy, że w postępowaniach prowadzonych na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w których jedną z przesłanek jest fakt włączenia określonego zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków lub następnie do gminnej ewidencji zabytków, np. w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 106 k.p.a. w zw. z art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego, organ administracji nie może swojego rozstrzygnięcia oprzeć jedynie o to, że doszło do włączenia określonego zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków i następnie do gminnej ewidencji zabytków. W takim postępowaniu dopuszczalne jest badanie, czy zabytek włączony do tych ewidencji rzeczywiście odpowiada definicji zabytku określonej w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zdaniem NSA, taki sposób wykładni pozwala wyważyć potrzebę ochrony zabytków oraz niekiedy przeciwstawne tej potrzebie interesy właścicieli i posiadaczy zabytków (por wyr. NSA z 08 maja 2018r., sygn. akt II OSK 1926/18, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podobnie uproszczony charakter posiada zatem postępowanie z zakresu wykreślenia zabytku z wykazu zabytków. Skutkuje to tym, że skoro nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, skarżący niezasadnie podnosił naruszenie przez organ administracji w rozpoznawanej sprawie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. Nie było bowiem podstaw do przyjęcia, że przepisy te miały w sprawie zastosowanie oraz że organ administracji miał obowiązek przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające, którego przedmiotem byłaby analiza wartości nieruchomości ujętych w wykazie zabytków w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wystarczające było wskazanie przez organ administracji w postępowaniu przed sądem administracyjnym podstaw takiej oceny, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce.
W ocenie Sądu, uwzględniając uproszczony charakter postępowania w sprawie wykazu zabytków i dopuszczenia możliwości wykreślenia z tego wykazu Konserwator Zabytków w wystarczający sposób wykazał, że odmowa wykreślenia z wykazu zabytku nie była dowolna.
Zgodnie z art. 3 pkt 1 u.o.z. zabytek to "nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową". Zabytek nieruchomy to nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w punkcie 1 (art. 3 pkt 2 u.o.z.). Przede wszystkim, Sąd podkreśla, że przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.z. stanowi wprost, że zabytki nieruchome, w tym dzieła architektury i budownictwa podlegają ochronie i opiece, bez względu na stan zachowania. Stosując odpowiednio § 16 rozporządzenia podstawą do wykreślenia z wykazu zabytków nieruchomości jest utrata statusu zabytku.
W przedmiotowej sprawie organ zgromadził obszerny materiał dowodowy, mimo uproszczonego charakteru prowadzonego postępowania w sprawie wykreślenia budynku położonego w [...] przy ul. [...] z wykazu zabytków:
- wkładkę do karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa zespołu obiektów Szpitala Miejskiego ul. [...], [...] i [...], w tym Kamienicy ul. [...] (k. 71 – 112 akt adm.)
- dokumentację zdjęciową,
- Ekspertyzę dotyczącą stanu technicznego konstrukcji budynku d. Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] oraz możliwości rozbiórki z pozostawieniem ścian zewnętrznych sporządzona przez dra inż. W. S. (k. 114 – 139 akt adm.)
- "Opinię w sprawie inwestycji przy ulicy [...] i [...] w [...]" autorstwa Pani prof. dr hab. inż. arch. D. K. (k. 163 – 191 akt adm.),
- Opinię geotechniczną określającą warunki gruntowo-wodne w podłożu kamienicy przy ul. [...] w [...] autorstwa mgra A. S. (k. 192 – 203 akt adm.),
- Projekt rozbiórki kamienicy przy ul. [...] w [...] autorstwa mgra inż. O. R. (k. 204 234 akt adm.).
- ustalenia Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków, w której zasiadają tacy specjaliści, jak prof. dr hab. H. K. (przewodnicząca Rady), mgr M. S., [...], dr hab. P. N., prof. [...] dr hab. J. S., prof. [...] dr hab. J. J., prof. [...] dr hab. H. M. oraz mgr A. S.. Rada wyraziła stanowisko, że budynek stanowi istotną część zabudowy północnej pierzei ulicy [...] i jest znaczącym historycznie elementem układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków, zatem najistotniejsze w jego ochronie jest zachowanie bryły, gabarytów i elewacji południowej wraz z detalem architektonicznym, dopuszcza się natomiast możliwość przebudowy wnętrza w uzgodnieniu z Miejskim Konserwatorem Zabytków (k. 241 – 243 akt adm.)
- "Opinię z zakresu budownictwa nt. dokumentacji dotyczącej budynku dawnego Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] w tym m.in. na temat Ekspertyzy dotyczącej stanu technicznego konstrukcji budynku d. Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] oraz możliwości rozbiórki z pozostawieniem ścian zewnętrznych" rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Panu mgr. inż. K. A. w zakresie opieki nad zabytkami w dziedzinie: architektura i budownictwo, w specjalizacji: konserwacja zabytków architektury i budownictwa, konstrukcje budowlane; rzeczoznawczy budowlanego Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa; rzeczoznawcy Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków w dziedzinie architektura i budownictwo, specjalność architektura, inżynieria; przygotowanie i nadzór nad realizacją inwestycji, konstrukcje w obiektach zabytkowych; rzeczoznawcy Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych [...]. Przy czym jak podkreślił sam organ, w roku 2018, był to jedyny przypadek, kiedy do sprawy o wyłączenie z wojewódzkiej ewidencji zabytków Konserwator Zabytków zamówił specjalną opinię rzeczoznawcy (k. 248 – 292 akt adm.).
- protokół oględzin budynku z [...] grudnia 2018r. z udziałem przedstawiciela Spółki, w toku których stwierdzono ściągnięcie więźby dachowej i poszycia dachowego nad całością budynku oraz części stropu górnej kondygnacji, a także częściowe usunięcie stolarki okiennej w górnych kondygnacjach. Budynek był niezabezpieczony przed działaniem czynników atmosferycznych. Stwierdzono silne zawilgocenie i przesiąknięcia - w części pomieszczeń 3 i 4 kondygnacji zalegała na drewnianych stropach woda. Ujawniono pęknięcia ścian, wypłukane spoiny między cegłami oraz zarysowanie jednego filara w piwnicy (k. 245 – 247 akt adm.),
- raport o stratach wojennych [...] 1939 – 1945, i zdjęcia lotnicze z okresu 1944 do 1945r. (k. 293-297).
W oparciu o powyżej zgromadzony materiał organ odniósł się do zasadniczego zarzutu skargi dokonania błędnej kwalifikacji przedmiotowego budynku jako zabytku i ustalenia, że posiada on wartość historyczną i artystyczną, która pozwala uznać go za zabytek. Punktem wyjścia do powyższej oceny jest przepis art. 3 pkt 1 u.o.z., zgodnie z którym zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Organ powołując się na opracowania M. W. - architekta i konserwatora zabytków, autora wielu publikacji o tematyce ochrony zabytków architektury i krajobrazu kulturalnego oraz ich ekspozycji, członka Rządowej Międzyresortowej Komisji do Spraw Rewaloryzacji Miast i Zespołów Staromiejskich oraz rzeczoznawcy MKiDN – który w kanonicznym tekście "Kryteria oceny wartości zabytkowej obiektów architektury jako podstawa wpisu do rejestru zabytków" wyjaśnia na czym polegają owe wartości historyczne, artystyczne lub naukowe zabytku. Według W. "obiekt dawny ma wartość historyczną, jeśli wiąże się on z czymś ważnym lub co najmniej istotnym dla szeroko pojętej historii (miejscowej, regionalnej, kraju)" i w związku z tym obiekt staje się dokumentem dziejów, który niesie istotne informacje historyczne. "Wartość historyczna obiektu staje się priorytetowa i godna uwagi, jeżeli obiekt był m.in. miejscem ważnych funkcji społecznych". Wartość historyczna nie występuje więc samodzielnie jako metryka (data powstania), ale zawsze w powiązaniu z inną wartością jako świadectwo czegoś nieprzeciętnego, ważnego, niezwykłego co zdarzyło się w przeszłości." W przypadku wartości artystycznych ocenie podlegają cechy plastyczne, stylistyczne, dekoracyjne, funkcjonalne, konstrukcyjne, materialne oraz sytuacyjne. W przypadku zabytków architektury, wg. W., przedmiot oceny stanowią zatem, cechy przestrzenne obiektu,; a także sposób jego wkomponowania w otoczenie: usytuowanie w terenie - organizacja przestrzeni wnętrza ulicy (kwartał, pierzeja), kompozycja bryły, jej skala. Natomiast wartość naukowa jest pojęciem wielowątkowym, związanym z innymi wartościami zabytkowymi. Obiekt może posiadać ją jako dokument dziejów - świadectwo historii lub jako reprezentacja określonych zjawisk związanych z epoką - stylistycznych, prądów ideowych, stosunków społecznych itd.
Nadto, prawidłowo w oparciu zebrany materiał dowodowy, organ wykazał także, że zachowała się przynajmniej część autentycznej substancji budynku, co stanowi ważną cechę zabytku, która jest bez wątpienia widocznym poświadczeniem przeszłości. Twierdzenie to organ sformułował w oparciu o opinię prof. dr hab. inż. arch. D. K., przedłożoną przez skarżącego, która nie kwestionuje oryginalności zachowanej substancji ścian, tj. materiału, z którego zbudowana jest fasada.
Oryginalność chociażby części budynku ocalała po zakończeniu działań wojennych II Wojny Światowej - północna pierzeja ulicy [...], w tym przedmiotowy budynek, pozostała w stosunkowo dobrym stanie, w odróżnieniu od wielu innych budowli znajdujących się w sąsiedztwie - na terenie [...]. Zdjęcie zamieszczone w "Opinii w sprawie inwestycji przy ulicy [...] i [...] w [...]" autorstwa Pani prof. dr hab. inż. arch. D. K. - str. 26, ukazuje rzeczoną pierzeję ulicy [...] w całości, kontrastującą z pustym miejscem zajętym przez stertę gruzu na pierwszym planie fotografii. Natomiast zdjęcia lotnicze wykonane [...] maja 1944 roku i [...] kwietnia 1945 roku (po ustaniu walk o miasto) przez samolot Sił Powietrznych [...] z wysokości 7620 m również potwierdzają, że przedmiotowy budynek był zachowany ("[...] 1944-1945. Fotomapa", [...] 2016, k. 188 akt adm.).
Nadto, organ słusznie podkreślał, że wartość historyczna obiektu staje się priorytetowa i godna uwagi jeżeli obiekt był miejscem ważnych funkcji społecznych, a bez wątpienia budynek przy ul. [...] przez lata działalności w nim Szpitala Miejskiego utrwalił się w świadomości [...] jako miejsce ważne i istotne w krajobrazie społecznym miasta. Przy czym nie jest istotne czy budynek pełnił tą funkcje przez 100 lat, czy tylko 50. Przepisy u.o.z. nie wymagają bowiem upływu określonego czasu dla przyjęcia że dana funkcja utrwaliła się w świadomości społeczności lokalnej. Jak również nie wymagają określonego wieku obiektu by uznać go za zabytek. Słusznie zatem wskazuje organ, że nie jest istotne i decydujące o uznaniu przedmiotowego budynku za zabytek, to czy powstał pod koniec XIX wieku, czy też na początku XX.
Nadto wbrew temu co podnosił skarżący organ wykazał, że pomimo zniszczeń, przebudowy i późniejszej degradacji budynek przy ul. [...] zachował wartości artystyczne oceniane poprzez usytuowanie w terenie, kompozycję bryły, materiały, styl - dekoracje. Z załączonej dokumentacji zdjęciowej, także ze zdjęcia budynku dołączonego na rozprawie do akt sprawy przez skarżącego wynika, że przedmiotowy budynek zachował zwartą, historyczną bryłę, mimo zdjętego obecnie dachu, którego kształt można odtworzyć, nadal stanowi ważną część północnej pierzei ulicy [...] o charakterze zawartej zabudowy szeregu kamienic. Wobec bezspornych wartości zabytkowych układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków po nr rej. [...], decyzją z dnia [...] r" na terenie którego znajduje się przedmiotowy obiekt, należy stwierdzić, że stanowi on ważny element tego założenia przestrzennego, wpływający na jego wartości przestrzenne i historyczne oraz jego spójność i czytelność. Bowiem o jakości przestrzeni miejskiej, jej kompozycji i estetyce decyduje charakter zabudowy, tj. wygląd zewnętrzny pojedynczych budynków, sposób ich sytuowania i zachowywania odrębności architektonicznej.
Znajdujące się w aktach sprawy zdjęcia i ryciny budynku w jego obecnym stanie jednoznacznie wskazują, że kompozycja, czyli dyspozycja linii, płaszczyzn, podziałów elewacji budynku od strony ul. [...] pozostała bez zmian w stosunku do stanu z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Porównując obecny wygląd elewacji południowej ze zdjęciami archiwalnymi istotnie przedmiotowy budynek nadal pozostał pięciokondygnacyjny (do momentu ściągnięcia dachu był pięciokondygnacyjny z użytkowym poddaszem). Elewacja południowa nadal jest jedenastoosiowa z dwoma dwuosiowymi pseudoryzalitami. Nie zmieniły się kształt rytmicznie zgrupowanych otworów okiennych (3-2-2-2-2) - w partii drugiej kondygnacji zamkniętych arkadowo, w pozostałych kondygnacjach prostokątnych. Także sama Pani prof. dr hab. inż. arch. D. K. w opinii przedłożonej przez skarżącego akcentowała, że wielkość otworów elewacji południowej pozostała również bez zmian. Nadto kompozycja elewacji budynku od strony ul. [...] pozostała bez zmian w stosunku do stanu z okresu dwudziestolecia międzywojennego, mimo, że budynek "utracił tylko boniowanie od trzeciej do piątej kondygnacji, balkony w siódmej osi, naczółki zamykające otwory okienne trzeciej kondygnacji oraz sterczyny wieńczące lukarny dachowe". Oprócz zachowanych wspomnianych elementów związanych z kompozycją elewacji południowej (dyspozycja kondygnacji, otworów okiennych, ich wielkość i kształt, obecność pseudoryzalitów), zachowało się boniowanie pierwszej i drugiej kondygnacji, profilowane gzymsy pomiędzy drugą i trzecią oraz czwartą i piątą kondygnacjami, gzyms koronujący, profilowane obramienia okienne, gzymsy podokienne, nadokienniki czwartej kondygnacji, pilastry pomiędzy otworami okiennymi piątej kondygnacji. Do momentu ściągnięcia dachu, ważnymi elementami wystroju elewacji były dwie wystawki dachowe zwieńczone trójkątnymi tympanonami podtrzymywanymi przez pilastry ujmujące otwór okienny. Stylistycznie elewację można opisać jako posiadającą cechy neoklasycystyczne, co jest charakterystyczne dla zabudowy historycznych części miast z tego okresu.
Tego stanowiska organu nie podważa stwierdzenie skarżącego, że budynek utracił dawne zdobienia, balkony, boniowanie powyżej drugiej kondygnacji, a także - jak to mocno akcentowano - drzwi wejściowe do budynku od strony ulicy [...] zlikwidowano i nowe wejście usytuowano od tyłu budynku. Jak wskazał organ łatwo dostrzegalne są bowiem zachowane charakterystyczne detale elewacji budynku z okresu jego powstania, wskazujące na jego wartość historyczną i artystyczną, a także i to, że wpisuje się on w całość architektoniczną ulicy [...]. Przyjąć także należy, że zabytkowego charakteru budynku, zwłaszcza jego ściany frontowej i bocznej, nie odbiera mu przebudowanie wnętrza związane z dostosowaniem do potrzeb szpitala, skoro budynek powstał jako mieszkalny. W ocenie Sądu wyraźnie podnoszone przez skarżącego usunięcia charakterystycznych detali i ozdób nie przesądzają o utracie cech zabytku, którymi poza wyglądem zewnętrznym są także związane z nim wartości historyczne i artystyczne oraz świadomość jego określonych walorów w przeświadczeniu społeczności lokalnej. Nie może bowiem budzić większych wątpliwości, że budynek w obecnym kształcie zachował charakterystyczną stylistykę architektoniczną zabudowy przełomu XIX i XX w. istniejącą w obrębie ul. [...] - współczesne zdjęcie budynku zawarł sam skarżący w treści skargi (k. 16 akt sąd.). Zachowanie oraz odtworzenie zwłaszcza ściany frontowej i boczne budynku leży też w interesie społecznym (art. 3 pkt 1 u.o.z.).
Skarżący nie podważył także wyników pracy rzeczoznawcy mgra inż. K. A. "Opinii z zakresu budownictwa na temat dokumentacji dotyczącej budynku dawnego Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] w tym m.in. na temat Ekspertyzy dotyczącej stanu technicznego konstrukcji budynku d. Szpitala Miejskiego w [...] przy ul. [...] oraz możliwości rozbiórki z pozostawieniem ścian zewnętrznych". Po pierwsze biegły jest rzeczoznawcą Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie opieki nad zabytkami w dziedzinie: architektura i budownictwo, w specjalizacji: konserwacja zabytków architektury i budownictwa, konstrukcje budowlane; rzeczoznawczy budowlanego Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa; rzeczoznawcy Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków w dziedzinie architektura i budownictwo, specjalność architektura, inżynieria; przygotowanie i nadzór nad realizacją inwestycji, konstrukcje w obiektach zabytkowych; rzeczoznawcy Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych [...]. Powołany został także przez organ celem zajęcie stanowiska w sprawie, jako podmiot niezależny i niezainteresowany bezpośrednio wynikiem sprawy. Jako biegły rzeczoznawca zobowiązany był także do oceny zgromadzonej dokumentacji w tym Ekspertyzy dotyczącej stanu technicznego budynku, co wynika z samego tytułu Opinii. Nie można zatem zasadnie czynić zarzutu, że biegły w istocie dokonał oceny Ekspertyzy dotyczącej stanu technicznego budynku - taki był też przedmiot Opinii sporządzonej przez mgra inż. K. A.. Niecelne były także zarzuty skarżącego co do sprzeczności zawartych w Opinii, zwłaszcza na str. 19 Opinii, na której zadaniem skarżącego biegły błędnie wskazał, że budynek nie ma spękań elewacji, co jest w sposób oczywisty sprzeczne z aktualnym staniem budynku. Tymczasem biegły w tym miejscu Opinii wskazał, że nie stwierdził widocznych śladów spękań elewacji mogących być efektem nierównomiernego osiadania podłoża opisanych przez autora Ekspertyzy, a nie ze spękań nie ma w ogóle.
Chybiony był zarzut, że biegły osobiście nie dokonał oględzin budynku. W treści Opinii na str. 7 biegły wskazał, że wizję techniczną budynku przeprowadził w dniu [...] grudnia 2018r. Dokonano oględzin elementów z zewnątrz budynku w obrębie elewacji w dostępnych miejscach, dokonano także oględzin elementów pochodzących z rozbiórki drewnianej więźby dachowej zgromadzonych w bezpośrednim sąsiedztwie ściany szczytowej budynku. Skoro w sprawie nie miały zastosowania rygory kodeksu postępowania administracyjnego to brak było podstaw do zawiadamiania skarżącego o terminie oględzin budynku przez biegłego, co wynika z art. 79 § 1 k.p.a.
Wobec powyższego Sąd stwierdza, że w świetle zebranych materiałów dowodowych Wojewódzki Konserwator Zabytków wykazał, że przedmiotowy budynek przy ul. [...], mimo swojego niekwestionowanego złego stanu technicznego, nadal zachował i posiada walory oraz cechy zabytku o jakich mowa w art. 3 pkt 1 u.o.z.
Podkreślić także należy, że regulacja ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowi konkretyzację unormowań zawartych w art. 5, 6 i 73 Konstytucji RP. Już w preambule powołanej ustawy zasadniczej podkreśla się istnienie po stronie narodu polskiego (tzn. wszystkich obywateli Rzeczypospolitej) obowiązku przekazania przyszłym pokoleniom wszystkiego, co cenne z ponad tysiącletniego dorobku. Istotą regulacji jest zatem troską o zachowanie kulturowego dziedzictwa polskich miast, w obszarach staromiejskich oraz w ich bliskim sąsiedztwie, wszędzie tam gdzie to możliwe, jak to podkreślają specjaliści i znawcy przedmiotu, z czym Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całej rozciągłości się zgadza.
Mając powyższe na uwadze, skarga okazała się niezasadna, a jej zarzuty nie podważyły prawidłowości dokonania czynności materialnotechnicznej odmowy wykreślenia budynku położonego przy ul. [...] z wykazu zabytków nieruchomych wyznaczonych do ujęcia w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków.
W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak Sąd orzekł w wyroku.