IV SA/Po 340/24

IV SA/Po 340/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący/
Monika Świerczak
Wojciech Rowiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta i Miasta na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących Prezydenta Miasta i Miasta, solidarnie, kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 19 marca 2024 r. (znak: [...], dalej "decyzja z 19 marca 2024r.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "SKO", "Kolegium" ) umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] 1 z dnia 6 marca 2012r. (dalej "decyzja z 6 marca 2012r.") utrzymującego w mocy własną decyzję z dnia 29 września 2011 r. (nr [...] dalej decyzja z 29 września 2011r.) stwierdzającej nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Miasta [...] - Wydział Finansowy z dnia 30 czerwca 1963r. nr [...] (dalej "decyzja z 30 czerwca 1963r.") w części dotyczącej działek oznaczonych geodezyjnie obręb 20, ark, mapy 41, działki nr [...] o powierzchni łącznej 2467 m2 a w części obejmującej działki [...] o łącznej powierzchni 659 m2 stwierdzającej, iż decyzja wydana została z naruszeniem prawa.
Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z 6 marca 2012r. Kolegium utrzymało w mocy własną decyzje z dnia 29 września 2011 r. stwierdzającej nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Miasta [...] - Wydział Finansowy z dnia 30 czerwca 1963r.
Wnioskiem z dnia 8 maja 2014r., Skarb Państwa - Prezydent Miasta [...] wniósł do SKO o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z dnia 6 marca 2012r. W dniu 18 maja 2015r. SKO wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji.
Decyzją z dnia 19 marca 2024 r. Kolegium umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia 6 marca 2012r. W uzasadnieniu wskazało, że od decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności upłynęło 10 lat. Kolegium podkreśliło, że wprawdzie postępowanie w sprawie stwierdzenia w/w decyzji zostało wszczęte w dacie 18 maja 2015r. jednakże zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.1491) do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W związku z powyższym kierując się powyższym oraz treścią art. 105 § 1 k.p.a. zdaniem Kolegium należało umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Skarżący Prezydent Miasta [...] wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej oraz Miasto [...] (dalej "skarżący") nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 17 kwietnia 2024 r. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 19 marca 2024 i zobowiązanie organu administracyjnego do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w terminie 3 miesięcy od zwrotu akt. Skarżący zarzucili:
- art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021r., o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 poz. 1491) poprzez błędne zastosowanie przepisu w niniejszej sprawie,
- art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 poz. 775) poprzez nie zawiadomienie wnioskodawcy o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji (Dz. U. z 2023 poz. 775),
- art. 36 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 poz. 775) poprzez nie poinformowanie wnioskodawcy o nowym terminie zakończenia postępowania,
- art. 107 § 1 pkt 7 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 poz. 775), poprzez nie pouczenie wnioskodawcy o możliwości wniesienia środka odwoławczego w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc jednocześnie o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarga była zasadna.
Przedmiotem skargi jest decyzją Kolegium z dnia 19 marca 2024 r. o umorzeniu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji tego Kolegium z dnia 6 marca 2012r. utrzymującego w mocy decyzję SKO z dnia 29 września 2011 r. stwierdzającej w części nieważność wydanie z naruszeniem prawa decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Miasta [...] - Wydział Finansowy z dnia 30 czerwca 1963r.
Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności zostało wszczęte w dniu 18 maja 2015r.,a zaskarżona decyzja wydana w dniu 19 marca 2024r. Z nadesłanych w toku postępowania sądowego odpisów aktów zgonu wynika, że w dniu wydana zaskarżonej decyzji nie żyły strony postępowania: K. K., który zmarł [...]., H. B., który zmarł [...]. i W. G., zmarły [...]. Natomiast L. K. zmarł w dniu [...]. (już po wydaniu decyzji o umorzeniu). Nadto K. K. i L. K. byli spadkobiercami P. R., która była współwłaścicielem nieruchomości, której dotyczyły kolejne decyzje administracyjne, w tym wydawane przez SKO. Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Miasta [...] - Wydział Finansowy z dnia 30 czerwca 1963r. na podstawie przepisu art. 22 ustawy z dnia 6 maja 1945r. o wyłączeniu ze społeczeństwa wrogich elementów ( Dz.U. Nr 17 póz. 96 ), § 13 ust. 4 dekretu z dnia 28 czerwca 1946r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939 - 45 r. ( Dz.U. Nr 41 poz.237 ) oraz § 6 ust.2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1950r. w sprawie wykonania ustawy o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swoją przynależność do narodowości niemieckiej ( Dz.U. Nr 32 póz. 294 ) oddano w zarząd Dzielnicowemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych [...]: 1/2 idealnej części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] (kw nr [...]), 1/2 idealnej części nieruchomości, położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], 1/2 idealnej części nieruchomości, położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], stanowiących poprzednio własność P. R.. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż w księdze wieczystej [...] wpisano jako współwłaściciela idealnej połowy P. R.. Wskazano, że nieruchomości te zostały w 1945 r. zajęte jako mienie [...] przez były tymczasowy zarząd państwowy, który decyzjami z dnia 30.11 1945 r. przekazał je byłemu Zarządowi Miasta [...]. Pismem z dnia 14 sierpnia 1953 r. P. R. wniosła o wydanie nieruchomości w częściach stanowiących jej własność do jej rąk, lecz bezskutecznie. W dniu 20 sierpnia 2008 r. H. N. wystąpiła do Wojewody z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Miasta [...] - Wydział Finansowy z dnia 30 czerwca 1963r. Nr [...] oddającej w zarząd Dzielnicowemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych [...] 1/2 idealnej części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] ( kw nr [...]), 1/2 idealnej części nieruchomości, położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] oraz 1/2 idealnej części nieruchomości, położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], stanowiących poprzednio własność P. R.. Z postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, znajdujących się w aktach administracyjnych, wynika, że należące do P. R., która zmarła [...] udziały w przedmiotowych nieruchomościach przy ul. [...] w P., dziedziczą H. N. w udziale 5/8 części spadku oraz L. K., K. K. i K. K. po 1/8 części.
Koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to z pojęcia strony i jej zdolności prawnej. Stosownie do art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zdolność prawną każdy człowiek ma od chwili urodzenia (art. 8 Kodeksu cywilnego). Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości (art. 11 Kodeksu cywilnego). Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych kończy się z chwilą śmierci. W konsekwencji także, przysługujący osobie fizycznej status strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., z chwilą jej śmierci wygasa. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Prowadzenie postępowania w stosunku do osoby zmarłej i wydanie wobec takiej osoby decyzji, stanowi bez wątpienia naruszenie prawa (por. wyrok NSA z 29.11.2024 r., I OSK 1525/21, LEX nr 3827245, wyrok NSA z 1 grudnia 2015 r. I OSK 626/14, LEX nr 1988141). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien bowiem, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (por. wyrok NSA z 19 października 2018 r. I OSK 2781/16, LEX nr 2607417; wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r. I OSK 1833/20, LEX nr 3709209). Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Rozpoznając ponownie sprawę Kolegium weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną wyżej i poprowadzi postępowanie z udziałem wszystkich stron posiadających zdolność prawną.
Jednocześnie odniesienie się do zarzutów skargi byłoby przedwczesne, konieczne jest bowiem zagwarantowanie następcom prawnym stron możliwości uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym.
Skierowanie decyzji do osób zmarłych i przeprowadzeniu postępowania bez udziału następców prawnych osoby zmarłej, stanowi naruszenie procedury administracyjnej art. 10 § 1 i art. 28 k.p.a. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a tym samym stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Składa się na nie wpis od skargi w kwocie 200 zł.