IV SA/Po 302/13

IV SA/Po 302/13 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2013-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Anna Jarosz /sprawozdawca/
Donata Starosta
Maciej Busz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1702/13 - Wyrok NSA z 2014-11-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, art. 23a ust. 5, ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 ust. 1 lit. c, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa W. z dnia (...) r. nr (...); 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej M.S. kwotę (...) (...) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Marszałek Województwa W. na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 8, art. 32 ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 9 i art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej u.ś.r.) w pkt 1 uznał, że kwota w wysokości (...) PLN wypłacona w okresie od dnia (...) r. do dnia (...)r. M. S. (dalej zwana wnioskodawczynią lub skarżącą) była nienależnie pobranymi świadczeniami, natomiast w pkt 2 orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w terminie 14 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna w kwocie (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym.
M. S. na mocy decyzji Wójta Gminy P. z dnia (...) r. nr (...) nabyła prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko S. S. (ur. (...) r.) w kwocie (...) zł miesięcznie na okres od dnia (...) r. do dnia (...) r. oraz w kwocie (...) zł miesięcznie na okres od dnia (...) r. do dnia (...) r.
W dniu (...) r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej (dalej ROPS) w P. otrzymał formularz E001 z właściwej instytucji niemieckiej, z którego wynika, że K. S., mąż wnioskodawczyni, od dnia (...) r. wykonuje pracę najemną na terytorium Niemiec i podlega tam ubezpieczeniom społecznym.
W związku z powyższym ROPS jako instytucja właściwa do realizacji zadań w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych, działający z upoważnienia Marszałka ustalił, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia (...) r. i poinformował o tym fakcie Wójta Gminy P..
Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Wójt Gminy P. uchylił od dnia (...) r. własną decyzję z dnia (...) r. i zmieniającą ją decyzję z dnia (...) r. przyznającą świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego na syna S. S., w związku z tym, że od dnia (...) r. M. S. podlega ustawodawstwu innego państwa – Niemiec – w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia.
Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Marszałek Województwa W. odmówił M. S. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia (...) r. do dnia (...) r. z powodu ustalenia pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych po stronie niemieckiej oraz przyznał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia (...) r. do dnia (...) r.
Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Marszałek Województwa W. orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego – zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia (...) r. do dnia (...) r.
W wyniku wniesionego odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia (...) r. nr (...) uchyliło decyzją Marszałka Województwa W. z dnia (...) r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego oraz uwzględnieniu zaleceń organu II instancji, Marszałek wskazał, że w przedmiotowej sprawie za dzień, w którym rodzina stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych na terenie Niemiec uznać należy, zgodnie z art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) NR 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. (Dz. Urz. WE Nr L 149 z dnia 21 marca 1971 r. ze zm.) dzień 19 marca 2008 r. tj. dzień, w którym zaczęły obowiązywać przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Polsce.
Każdy kraj Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego ma wyodrębniony pakiet świadczeń rodzinnych, które wchodzą w skład świadczeń podlegających koordynacji wspólnotowej.
Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych oraz załącznikiem nr II do rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (dalej rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71), w skład polskich świadczeń rodzinnych podlegających koordynacji wchodzą: zasiłek rodzinny z dodatkami, zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie pielęgnacyjne.
Z informacji otrzymanych z instytucji niemieckiej wynika, że K. S. otrzymuje "Kindergeld" od miesiąca marca (...) r. w wysokości (...) euro miesięcznie, co znacznie przewyższa wysokość zasiłku pielęgnacyjnego w Polsce.
Wnioskodawczyni składając w dniu (...) r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, podpisała oświadczenie, w którym zobowiązała się do niezwłocznego poinformowania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Również w decyzji z dnia (...) r. wnioskodawczyni o tym obowiązku została pouczona.
W przypadku rodziny wnioskodawczyni przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia (...) r., co równoznaczne jest z nabyciem uprawnień do świadczeń rodzinnych w innym państwie. Zatem świadczenia rodzinne (zasiłek pielęgnacyjny) pobrane w okresie od dnia (...) r. do dnia (...) r. należy uznać jako nienależnie pobrane i w związku z tym podlegają one zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Według obliczeń organu kwota podlegająca zwrotowi to (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami.
W odwołaniu od powyższej decyzji M.S. wniosła o jej zmianę poprzez uznanie, że nie ma obowiązku zwrotu powyższego świadczenia, ponieważ jest ono jej należne, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Odwołująca wskazała, że nie pobierała zasiłku pielęgnacyjnego w Niemczech i nie zachodzi w związku z tym sytuacja, że świadczenie rodzinne zostało wypłacone w jednym kraju Wspólnoty Europejskiej i z tego powodu nie może być wypłacone w drugim kraju. W toku postępowania odwołująca okazała pismo, w którym odpowiednia instytucja niemiecka zawiadomiła jej męża, że nie może przyznać żadnych wypłat na syna z powodu zamieszkiwania członków rodziny na stałe w Polsce (wypłacenie zasiłku pielęgnacyjnego w Niemczech jest możliwe tylko wtedy, gdy członkowie rodziny mieszkają na stałe w Niemczech). Powołując się powyższe pismo odwołująca podniosła, że zasiłek pielęgnacyjny na syna był należny w Polsce , ponieważ nie był wypłacany w Niemczech.
Decyzją z dnia (...) r. nr (...) SKO na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej K.p.a.) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W uzasadnieniu SKO wskazało, że zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych i załącznikiem nr II do rozporządzenia EWG nr 1408/71 przy ustalaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego należy stosować przepisy wspólnotowe obowiązujące w zakresie świadczeń rodzinnych, gdyż zasiłek ten wchodzi w skład polskich świadczeń rodzinnych i podlega koordynacji. Ponadto stosownie do art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady EWG nr 574/72 w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (dalej rozporządzenie Rady EWG nr 574/72) prawo do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie z ustawodawstwem Państwa Członkowskiego, którym nabycie prawa do świadczeń lub zasiłków nie jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek jest zawieszone, jeżeli w tym okresie i dla tego samego członka rodziny przyznane są świadczenia tylko zgodnie z krajowym ustawodawstwem innego Państwa Członkowskiego lub w zastosowaniu z art. 73,74,77 lub 77 rozporządzenia, do wysokości tych świadczeń. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że ww. przepisie nie ma mowy o zawieszeniu świadczeń z uwagi na rozróżnienie ich poszczególnych rodzajów tylko ze względu na ich wysokość. Aby określić wysokość ewentualnej nadwyżki świadczeń, która mogłaby być przyznana w kraju zamieszkiwania, stosownie do ww. art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady EWG nr 574/72 należy ustalić najpierw wysokość świadczeń zgodnie z ustawodawstwem tego kraju. Jeżeli świadczenia rodzinne w państwie zamieszkiwania członków rodziny (dzieci) przewyższają kwotę świadczeń należnych od państwa, w którym wykonywana jest praca najemna, państwo zamieszkania członków rodziny (dzieci) wypłaca różnicę miedzy tymi świadczeniami.
W przedmiotowej sprawie rozważenia wymaga, czy M. S. w okresie od dnia (...) r. do dnia (...) r. nienależnie pobierała świadczenia rodzinne.
Organ II instancji powołując przepisy art. 30 ust. 2, art. 23a ust. 5 u. ś. r. oraz art. 73 rozporządzenia Rady EWG nr 1408/71 wskazał , że zgodnie z orzecznictwem sadów administracyjnych zasadnicze znaczenie ma nie hipotetyczne uprawnienie do uzyskania świadczeń za granicą lecz faktyczne ich przyznanie za granicą. Nie przyznanie świadczeń w Polsce (a w dalszej kolejności ewentualna możliwość ustalenia nienależnie pobranych świadczeń) może mieć miejsce, gdy w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny przyznane są świadczenia za granicą , w kraju zatrudnienia jednego z rodziców dziecka, w przedmiotowej sprawie na terenie Niemiec. Wówczas bowiem znajdują zastosowanie reguły "antykumulacyjne", a w szczególności art. 10 ust. 1 rozporządzenia Rady EWG nr 574/72. Reguły mające na celu zapobieganie nakładaniu się świadczeń rodzinnych mają zastosowanie jedynie w zakresie, w jakim nie pozbawiają one bezpodstawnie osób zainteresowanych świadczeń przyznanych im przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego.
Przepis art. 73 rozporządzenia Rady EWG nr 1408/71 pozbawia zatem członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w miejscu zamieszkania.
Z uwagi na powyższe konieczne jest ustalenie i prawidłowe udokumentowanie, czy w okresie od dnia (...) r. do dnia (...) r. K.S. uzyskiwał, a jeśli tak, to w jakiej wysokości świadczenia rodzinne w kraju zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, że mąż odwołującej ma przyznany na terytorium Niemiec zasiłek rodzinny. Z odpisu uwierzytelnionego tłumaczenia pisma z dnia (...) r. odpowiedniej instytucji niemieckiej wynika ogólna informacja, że K. S. pobiera miesięcznie na syna S. zasiłek w wysokości (...) euro. W ww. piśmie nie został jednak wskazany okres czasu, za jaki świadczenie to zostało przyznane. Nie można więc na jego podstawie ustalić, czy obejmuje on okres objęty niniejszym postępowaniem (tj. od dnia (...) r. do dnia (...) r.). W aktach sprawy znajduje się również formularz E001, w którym informacje w nim zawarte nie zostały odpowiednio przetłumaczone, w związku z czym nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Niemniej jednak wskazać należy, że z ww. formularza wynika, ze od (...) r. jest wypłacany zasiłek rodzinny w wysokości (...) euro miesięcznie. Wskazując na powyższe, zwrócić należy uwagę na występujące rozbieżności ww. kwotach, które wymagają wyjaśnienia. Konieczne jest także ustalenie, czy świadczenie przyznane w Niemczech, mężowi odwołującej obejmowało okres objęty niniejszym postępowaniem, bowiem zasiłek pielęgnacyjny wchodzi w skład polskich świadczeń rodzinnych i podlega koordynacji. Nie wyjaśnienie powyższych kwestii stanowi naruszenia art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.
Ponadto należy zwrócić uwagę, ze organ I instancji w zaskarżonej decyzji obliczając sumę wypłaconych świadczeń rozpisał miesięcznie kwoty wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, jednak dokonał błędnego ich podsumowania – otrzymał kwotę 516,00 zł zamiast 1989,00 zł.
W skardze M. S. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zarzuciła naruszenia art. 12/9/11 i art. 73 rozporządzenia Rady EWG nr 1408/71 oraz art. 10 ust. 1 lit.a rozporządzenia Rady EWG nr 574/72 oraz art. 30 ust. 2 i ust. 2 pkt 3 u. ś. r. poprzez ich błędne zastosowanie oraz naruszenie art. 7 i 77 K.p.a. poprzez niedokonanie ustaleń faktycznych czy zasiłek pielęgnacyjny wypłacany skarżącej w imieniu jej dziecka w Polsce odpowiada rodzajowo świadczeniom rodzinnym wypłacanym w Niemczech. Biorąc pod uwagę powyższe wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Marszałka z dnia (...) r.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, iż nie ma znaczenia dla oceny, czy dane świadczenia podlegają kumulacji, okoliczność czy rodzaj wypłacanego świadczenia w jednym z krajów członkowskich pokrywa się ze świadczeniami wypłaconym w drugim kraju. Na poparcie powyższego stanowiska pełnomocnik skarżącej przywołał orzecznictwo krajowe i unijne.
W niniejszej sprawie nie może być mowy o wypłacaniu takiego samego świadczenia w obu krajach w tym samym okresie na tego samego członka rodziny nie tylko dlatego, że są to różne świadczenia, ale także dlatego, że zasiłki rodzinne są wypłacane dla rodzica dziecka, a zasiłek pielęgnacyjny jest wypłacany dziecku (do rąk rodzica) nie ma więc tożsamości osoby uprawnionej do zasiłku.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. SKO jeszcze raz podkreśliło, że w przepisie art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady EWG nr 574/72 nie ma mowy o zawieszeniu świadczeń z uwagi na rozróżnienie ich poszczególnych rodzajów, tylko ze względu na ich wysokość. Dodatkowo Kolegium wskazało na wyrok NSA z dnia 29 września 2011 r., I OSK 713/11, z którego treści wynika m.in. że przepisy ww. rozporządzenia nie nakładają na organy obowiązku porównania poszczególnych rodzajów świadczeń, lecz obowiązek porównania ogólnych kwot świadczeń przyznanych w obu krajach. W wyroku tym NSA także wskazało, że art. 12 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 1408/71 przewiduje zakaz kumulacji świadczeń rodzinnych w tym samym czasie i na tego samego członka rodziny, niezależnie od tego, kto jest bezpośrednim beneficjentem tego świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012..270, dalej P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając niniejsza sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych, niż w niej wskazane. Decyzje poddane kontroli Sądu naruszają bowiem przepisy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 23a ust. 9 u.ś.r. marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 u.ś.r. stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś r. osoba, która pobierała nienależnie świadczenie rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Aby skutecznie można było orzec o nakazaniu zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych musza być one uznane za "nienależnie pobrane świadczenia rodzinne". O kwalifikacji świadczeń rodzinnych jako nienależnie pobranych organ nie orzeka dowolnie. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r., za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Trzeba także odnotować, że art. 30 ust. 1 u.ś.r., nie tylko nakłada obowiązki na osobę pobierającą świadczenie w sposób nieuprawniony, lecz także nakazuje właściwemu organowi podjecie działań zmierzających do wyegzekwowania świadczeń uznanych za nienależnie pobrane. Jednocześnie ustawodawca definiuje w ust. 2 pkt 3 wskazanego przepisu pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego", uznając za takie m. in. świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W wyroku z dnia 29 września 2011 r., I OSK 1710/09 (dostępny na CBOIS) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie tylko z samym pojęciem "nienależnego świadczenia’, lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego", które to pojęcia nie są tożsame. Pierwsze z nich jest pojęciem obiektywnym i występuje m. in. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast drugie dotyczy świadczenia pobranego przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Powszechnie przyjmuje się, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy, co dotyczy zarówno osoby , która została pouczona o okolicznościach , w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Z powyższego wynika zatem, że nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, na skutek okoliczności leżących po stronie świadczeniobiorcy (wyrok NSA z 29 września 2011 r., I OSK 1710/09 dostępny na CBOIS)..
W kontrolowanej sprawie organ I instancji ustalił podmiot, na rzecz którego dokonano nieuzasadnionej wypłaty świadczeń rodzinnych (podmiotu zobowiązanego); wystąpienie zdarzenia, o jakim mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. -uchylenie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne z uwagi na wyjazd (przebywanie) – w trakcie okresu pobierania świadczenia – członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – decyzja Wójta Gminy P. z dnia (...) r. uchylająca decyzję z dnia (...) r. przyznającą świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego na syna S. S. ). Ustalił także, że skarżąca nie poinformowała o wykonywaniu przez męża pracy poza granicami kraju od dnia (...) r. pomimo, że o obowiązku tym była pouczona w momencie składania wniosku z dnia (...) r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, co wynika ze złożonego przez skarżącą podpisu na przedmiotowym wniosku. Jednak co słusznie wskazał organ II instancji w niniejszej sprawie nie ustalono czy zasiłek przyznany na syna w kraju zatrudnienia ojca obejmował okres czasu objęty niniejszym postępowaniem tj. od (...) r. do (...) r. oraz nie ustalono jednoznacznie w jakiej wysokości był wypłacany. W aktach sprawy znajduje się jedynie odpis uwierzytelniony tłumaczenia pisma instytucji niemieckiej z dnia (...)r. informujący, że K.S. pobiera miesięcznie na syna S. zasiłek w wysokości (...) euro oraz formularz E001 (bez odpowiedniego tłumaczenia), którego wynika, że od marca (...) r. jest wypłacany zasiłek rodzinny w wysokości (...) euro miesięcznie. Z dokumentów tych nie wynika bowiem jednoznacznie, czy świadczenie przyznane w Niemczech mężowi odwołującej obejmowało okres objęty niniejszym postępowaniem oraz jaka była jego faktyczna wysokość.
Wobec powyższego rację ma Kolegium, że nie wyjaśnienie powyższych kwestii oraz brak odpowiedniego przetłumaczenia dokumentów znajdujących się w aktach sprawy stanowi istotne naruszenia art. 7, 77 §1 oraz 80 K.p.a.
Również zgodzić należy się z organem II instancji, że art. 10 rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 nie przewiduje – poza porównaniem kwoty świadczeń oraz zawieszeniem praw do świadczeń lub zasiłków należnych na podstawie ustawodawstwa państwa zamieszkania do wysokości kwoty świadczeń przewidzianych w państwie zatrudnienia z tytułu art. 73 lub art. 74 – porównania typów zawieszanych świadczeń lub zasiłków. Zawieszaniu w takim przypadku podlegają zasiłki lub świadczenia rodzinne do wysokości kwoty świadczeń rodzinnych należnych w zastosowaniu ww. przepisów z państwa zatrudnienia.
Przepis art. 10 § 1 lit. a rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 określając sytuacje, w których znajduje zastosowanie inkorporowana w nim norma koordynująca systemy zabezpieczenia społecznego, odwołuje się do pojęcia "przyznanych" świadczeń rodzinnych, jako warunku stosowania instytucji "zawieszenia świadczenia". Tym samym Sąd uznaje, że kolizja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego, a tym samym konieczność zastosowania opisanej w owym przepisie reguły koordynacji owych systemów następuje dopiero wówczas gdy dochodzi już do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach systemów zabezpieczenia społecznego dwóch państw członkowskich. Stosowanie w takiej sytuacji przepisu art. 10 rozporządzenia Rady Nr 574/72 zapobiega równoległemu pobieraniu świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny i za ten sam okres z dwóch różnych źródeł.
Przedstawioną powyżej wykładnię przepisu art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574772 wspiera przyjęta przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości linia orzecznicza dotycząca interpretowania przepisów rozporządzeń Rady nr 1408/71 i nr 574/72. W swoich orzeczeniach ETS wielokrotnie podkreślał, iż zastosowanie owych rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do wywołania skutków negatywnych, w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego (vide: wyrok ETS z dnia 21 października 1975 r., w sprawie o sygn. C-24/75, ECR 1975/7/01149 (orzeczenie wstępne w sprawie Teresa i Silvana Petroni v. Office national des pensions pour travaileurs salaries (ONPTS) Bruksela) oraz G. Uściska, Komentarz do rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie. Ministerstwo Polityki Społecznej, Warszawa 2005, s. 314-316).
Ponadto pogląd - iż reguła przeciwdziałająca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych już przyznanych w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny - podzielił Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 19 lutego 1981 r. w sprawie o sygn. C-104/80 ECR 1981/2/00503 (orzeczenie wstępne w sprawie Kurt Beeck v. Bundesanstalt fur Arbeit) stwierdzając, że przepis art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 574/72 zawiesza wypłatę świadczeń rodzinnych lub zasiłków rodzinnych wypłacanych na podstawie ustawodawstwa państwa zatrudnienia jedynie do wysokości świadczenia otrzymywanego, w odniesieniu do tego samego okresu i tego samego członka rodziny w państwie zamieszkania przez małżonka prowadzącego działalności zawodową lub gospodarczą na terytorium tego Państwa. W tym samym wyroku Trybunał podkreślił także, iż reguły mające na celu zapobieganie nakładaniu się świadczeń rodzinnych mają zastosowanie jedynie w zakresie, w jakim nie pozbawiają one, bezpodstawnie, osób zainteresowanych świadczeń przyznanych im przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego.
Natomiast uwadze organów administracji uszło, że nie dopuszczalne jest jednoczesne rozstrzygnięcie w jednej decyzji, że dane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązanie do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami, a w taki właśnie sposób organy I i II instancji orzekły.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 22lipca 2010 r., I OSK 620/10 (dostępny na CBOIS) zgodnie, z którym nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może zostać orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane.
Zgodnie z art. 30 ust. ust. 2 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się:
1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.
Dodatkowo stosownie do treści art. 30 ust. 1u.ś.r. osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
W rozpoznawanej sprawie organ I instancji orzekł, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą w okresie od 1 kwietnia 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi oraz jednocześnie zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz ustawowymi odsetkami.
Mając na uwadze wyżej przytoczoną regulację ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjąć należy, że obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych może zostać nałożony na stronę dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez organy pomocy społecznej, że określone świadczenie zostało przez nią nienależnie pobrane. Dlatego organy administracji pierwotnie winny orzekać w kwestii nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a dopiero, gdy sprawa ta zostanie ostatecznie rozstrzygnięta można wszczynać postępowanie zmierzające do nakazania zwrotu takich świadczeń.
W ocenie Sądu wydanie jednej decyzji mocą której organ stwierdza, że dane świadczenia są nienależnie pobrane i jednocześnie zobowiązuje stronę do zwrotu kwoty tych świadczenie nie jest możliwe i stanowi naruszenie wyżej wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (wyrok WSA w Bydgoszczy, II SA/Bd 846/11; wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09, dostępne na CBOIS).
Za takim stanowiskiem przemawia również brzmienie art. 3 ust. 3 u.ś.r. zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulęgają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Przy czym ust. 5 omawianego przepisu stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Treść tych przepisów w sposób jednoznaczny określa kolejność wydawania stosownych decyzji związanych z nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi.
Zatem stwierdzić należy, że orzekając w jednej decyzji zarówno o uznaniu danych świadczeń za nienależnie pobrane, jak i zobowiązując skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organy I i II instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro bowiem dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w kwestii zwrotu tychże świadczeń, - zaskarżone w niniejszym postępowaniu decyzje należało uchylić z uwagi na naruszenie procedury, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organy wezmą pod uwagę wyżej poczynione rozważania, a więc w pierwszej kolejności dokonają jednoznacznych ustaleń za pomocą dostępnych środków dowodowych, czy świadczenia za okres od (...) r. do (...) r. zostały nienależnie pobrane, a jeżeli tak to prawidłowo ustalą ich wysokość, a dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu tej kwestii podejmą rozstrzygniecie w sprawie ewentualnego zwrotu tychże świadczeń rodzinnych wraz z należnymi odsetkami.
W tym miejscu wskazać należy, że wprawdzie organ II instancji uchylił na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. decyzję organu I instancji to jednak sąd administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. władny jest uchylić zaskarżoną decyzję kasacyjną w sytuacji, gdy samo rozstrzygnięcie odpowiada prawu, ale uzasadnienie decyzji narusza przepis art. 107 § 3 K.p.a. i wskazuje kierunek rozstrzygnięcia naruszający prawo materialne.
Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a inne, niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, naruszenie przepisów postępowania (a wiec m. in. naruszenie art. 107 § 3 K.p.a.). wtedy stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia zatem wymaga, że decyzja administracyjna jako przejaw woli organu administracji stanowi całość, w której poszczególne jej części, a w szczególności podstawa prawna, przesłanki faktyczne, samo rozstrzygniecie oraz uzasadnienie rozstrzygnięcia są nierozerwalnie ze sobą związane i powinny być oceniane łącznie. Wszelkie nieprawidłowości w sferze określonego elementu mogą oznaczać wadliwość całej decyzji, w zależności od okoliczności danej sprawy.
Dlatego też uznać należy, że udzielenie przez organ odwoławczy w decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. błędnych wskazówek wytyczających ramy rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej przez organ I instancji, które naruszają przepisy prawa materialnego, powoduje konieczność uchylenia takiej decyzji przez sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a.
W niniejszej sprawie właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia. Organ odwoławczy wprawdzie prawidłowo wskazał na uchybienia dotyczące przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie okresu w jakim przedmiotowe świadczenia były wypłacane w państwie zatrudnienia męża skarżącej oraz ich wysokości, to jednak uwadze organu uszło, że niedopuszczalne jest orzekanie w jednej decyzji zarówno o uznaniu danych świadczeń za nienależnie pobrane i o zobowiązaniu do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.