IV SA/Po 28/25

IV SA/Po 28/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-04-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 kwietnia 2025 r. sprawy ze skarg A. S., M. S., J. R., A. S., M. W., T. G. i P. R. na decyzję Wojewody z dnia 08 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargi w całości.
Uzasadnienie
Wojewoda decyzją z dnia 8 listopada 2024 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 29 stycznia 2020 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu Z. W., J. R., P. R., A. S., M. S. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...], obręb D., arkusz mapy [...], KW nr [...]
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 3 marca 1999 r. S. S., S. R. oraz Z. W. wnieśli o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], obręb D., arkusz mapy [...].
W toku postępowania w miejsce wnioskodawców wstąpili ich spadkobiercy.
Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie do dyspozycji art. 137 ust. 1 ww. ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Zgodnie z art. 216 ww. ustawy przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz.64 i z 1982 r. Nr [...], poz. 79).
Organ I instancji argumentował, iż na nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb D., arkusz mapy [...], działka nr [...] w świetle przeprowadzonych parokrotnie oględzin znajdują się zabudowania, które pobudował okupant (murowane baraki mieszkalne). Nieruchomość, odstąpiona Skarbowi Państwa w 1964 roku, aż do dziś jest zabudowana barakami. Przez cały ten czas nikt nie podjął jakichkolwiek działań, by stan ten zmienić. W ocenie organu I instancji jednoznacznie można stwierdzić, że cel na który przejęto działkę nr [...] obecnie nie został wypełniony. Pomimo tego, zwrotu nieruchomości nie można dokonać z uwagi na wykorzystywanie tej nieruchomości. Budynki znajdujące się na działce nr [...] są zamieszkałe. Teren jest zagospodarowany, poprzecinany drogami dojazdowymi do posesji oraz jedną ulicą asfaltową ([...]). Stanowi on obszar zintegrowany. Lokale w barakach są objęte umowami najmu. Jak wyjaśnił organ I instancji w toku postępowania analizowano ewentualną możliwość przeprowadzenia projektu podziału z możliwością zwrotu części tego terenu. Jednak ze względu na zagospodarowanie terenu okazało się to niemożliwe, trudno bowiem zwracać ulicę czy część dróg wewnętrznych dojazdowych do budynków, czy pasów małych ogródków przydomowych lub też miejsc przeznaczonych na składowisko odpadów bytowych. Organ podkreślił, że wszystkie te okoliczności zostały opisane i udokumentowane zdjęciami podczas prowadzonego postępowania.
Odwołanie od ww. decyzji wywiódł P. R. podnosząc, że organ I instancji wskazał w treści zaskarżonej decyzji, że cel na jaki została przejęta przedmiotowa nieruchomość nie został zrealizowany pomimo upływu prawie 56 lat. Zakwestionował również twierdzenie organu I instancji o niemożliwości zwrotu nieruchomości z uwagi na zawarte umowy najmu. W jego ocenie najemcy podlegają ochronie prawnej i ich prawa są zagwarantowane, co nie stoi na przeszkodzie zwrotowi przedmiotowej nieruchomości.
Ponadto odwołanie od decyzji organu I instancji wywiedli A. S., M. S., Z. W. i J. R., którzy zarzucili, że organ I instancji nie podjął jakichkolwiek działań zmierzających do ustalenia czy znajdujące się na przedmiotowej działce baraki mieszkalne istotnie zostały wybudowane przez okupanta. Nadto zarzucili organowi I instancji brak ustalenia kiedy baraki zostały wybudowane i jaka była związana z tym wysokość nakładów na przedmiotową nieruchomość. W ich ocenie z powodu ww. uchybień brak jest możliwości wykazania, czy w sprawie zachodzi potrzeba zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa z tytułu nakładów, które stanowiły podstawę wywłaszczenia tej nieruchomości, jak też ustalenia czy Skarbowi Państwa w ogóle roszczenia takie przysługują. Odwołujący wskazali, że organ I instancji nie podał podstawy prawnej, na której oparł rozstrzygnięcie, iż zwrotu nieruchomości nie można dokonać z uwagi na wykorzystywanie tej nieruchomości, dlatego nie mogą w sposób merytoryczny odnieść się do przedmiotowej kwestii.
Wojewoda wskazaną na wstępie decyzją z dnia 8 listopada 2024 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał na przebieg postępowania w sprawie, podkreślając, że w dniu 14 września 2000 r. odbyły się oględziny nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Z protokołu przeprowadzonych oględzin wynika, że na działce nr [...] znajdują się trzy baraki całe, dwa baraki w części, kilka garaży oraz budynek gospodarczy. Baraki i budynek gospodarczy są murowane, zaś teren między barakami częściowo porośnięty jest trawą. Część nieruchomości urządzona jest jako drogi dojazdowe do mieszkań i garaży. Ponadto na częściach porośniętych trawą znajdują się suszarki do prania, lecz teren ten nie jest użytkowany.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia 2 sierpnia 2002 r., znak: [...], Archiwum Państwowe w P. przekazało uwierzytelnione kserokopie wykonane z akt Prezydium Rady Narodowej m. P. 1950-1973, sygn. [...], str. 285-287 dotyczące nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. położonej w P. przy ul. [...]. W skład powyższego wchodzi m.in. uchwała nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia 5 czerwca 1964 r. w sprawie nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] wraz z uzasadnieniem, która została wymieniona w § 4 lit. a aktu notarialnego z dnia 30 września 1964 r., nr rep. [...], którym wywłaszczono przedmiotową nieruchomość. W uzasadnieniu powyższej uchwały wskazano, że na ww. nieruchomości okupant pobudował kompleks 8 baraków mieszkalnych murowanych znajdujących się w administracji DZBM [...], a z uwagi na fakt, że wartość tych budowli przewyższa pozostałą wartość nieruchomości, zgodnie z art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64, dalej: "ustawa o wywłaszczeniu"), nieruchomość ta może być wywłaszczona.
Dnia 4 lutego 2011 r. odbyły się ponowne oględziny przedmiotowej działki. Z protokołu oględzin wynika, że na tej działce od strony ul. [...] znajdują się dwa budynki parterowe (baraki murowane), zaś linia graniczna posesji przy ul. [...] przebiega wzdłuż ciągu pieszego. Od strony wschodniej granica działki przecina budynek nr [...], a przez środkową część także budynek nr [...]. Dalej granica przebiega między budynkami nr [...] a [...] do granicy z ul. [...]. Na terenie nieruchomości znajdują się również garaże, trzepak, szopki gospodarcze, zasiek śmietnikowy a także ok. 16 drzew liściastych. Budynek nr [...] znajduje się w całości w granicach działki. Na działce znajduje się również ciąg komunikacyjny przebiegający od ul. [...] do ul. [...].
Kolejno organ II instancji wskazał, że pismem z dnia 11 lutego 2011 r., znak [...], Starosta [...] zwrócił się do Zarządu Komunalnych Zasobów Lokalowych w P. (dalej "ZKZL") o udzielenie informacji, czy działka nr [...] z arkusza mapy [...], położona w obrębie P. jest przedmiotem umów najmu. Pismem z dnia 11 marca 2011 r., znak: [...], ZKZL poinformował, że nieruchomość położona przy al. [...] w P., oznaczona jak wyżej nie znajduje się w jego zasobach.
Pismem z dnia 19 września 2013 r., znak: [...], Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta [...] poinformował, że działka nr [...], obręb D., arkusz mapy [...] w latach 1966-1975 objęta była ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego miasta [...], zatwierdzonym uchwałą nr [...]/66 Prezydium Rady Narodowej m. P. z 9 dnia września 1966 r. i znajdowała się na obszarze oznaczonym symbolem M17MW - rezerwa terenu pod mieszkalnictwo rodzinne o wysokiej intensywności.
Następnie decyzją z dnia 8 kwietnia 2016 r., znak: [...] Starosta [...] orzekł o odmowie Z. W., J. R., P. R., A.S. i M. S. zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta [...], położonej w P. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], obręb D., arkusz mapy [...], zapisana w księdze wieczystej nr [...]
Dalej uzasadniono, że decyzją z dnia 26 stycznia 2017 r., znak: [...] Wojewoda orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Starosty [...] z dnia 8 kwietnia 2016 r., znak: [...] w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że był zobowiązany do wydania decyzji kasatoryjnej z uwagi na fakt, że krąg stron niniejszego postępowania mógł zostać ustalony nieprawidłowo, co stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, albowiem niewyjaśnienie tej kwestii na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego mogło spowodować nieprawidłowe ustalenie kręgu stron niniejszego postępowania, a tym samym naruszenie art. 28 k.p.a. Z uwagi na zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a. jest to wada niemożliwa do konwalidacji na etapie postępowania odwoławczego, w związku z czym względy ekonomiki postępowania przemawiają za wydaniem decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy opisaną na wstępie decyzją z dnia 29 stycznia 2020 r., znak: [...], Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu Z. W., J. R., P. R., A. S., M. S. przedmiotowej nieruchomości, zaś decyzją z dnia 18 września 2020 r., znak: [...] Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Wyrokiem z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Po 746/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia 18 września 2020 r., znak: [...], odrzucił skargę skarżącej Z. W. oraz zasądził od Wojewody zwrot kosztów postępowania.
Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu w brzmieniu obowiązującym w dacie wywłaszczenia w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogły być wywłaszczane grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust. 2 ustawy o wywłaszczeniu (tj. instytucje państwowe bądź przedsiębiorstwa państwowe) lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. Do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie wlicza się wartości wzniesionej budowli lub nadbudowy. Prawo Państwa do przejęcia na własność w trybie wywłaszczenia gruntu i budowli zachowane jest nawet wówczas, kiedy roszczenia o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy uległy przedawnieniu.
Organ II instancji argumentował, że zgodnie z treścią uzasadnienia do uchwały nr [...] z dnia 5 czerwca 1964 r. na nieruchomości przy ulicy [...] okupant pobudował kompleks 8 baraków mieszkalnych murowanych znajdujących się w DZMB [...]. Wobec faktu, że wartość tych budowli przewyższała pozostałą wartość nieruchomości zgodnie z przepisami art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu, nieruchomość mogła być wywłaszczona. Zgodnie z treścią aktu notarialnego z dnia 30 września 1964 r., nr rep. [...], § 6 strony (tj. F. R. i Z. P., działająca w imieniu Skarbu Państwa/Prezydium Rady Narodowej Miasta [...]) oświadczyły, że na działkach okupant pobudował murowane baraki mieszkalne, które znajdują się w administracji Dzielnicowego Zarządu Budynków Mieszkalnych [...]. Oznacza to zatem, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się obiekt budowlany określony w art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu.
Organ odwoławczy podkreślił, że wprawdzie postępowanie prowadzone w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. obejmuje wywłaszczenia dokonane na podstawie art. 47 ustawy o wywłaszczeniu, jednakże przepis art. 216 ust. 1 u.g.n. stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy o wywłaszczeniu.
W ocenie organu II instancji okoliczność, że ustawodawca w art. 216 ust. 1 u.g.n. odesłał do odpowiedniego stosowania do nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie przepisów w nim wymienionych rozdziału 6 działu III u.g.n., a nie nakazał wprost bezpośredniego stosowania określonych przepisów u.g.n., wskazuje na występujący u prawodawcy zamiar zróżnicowania prawnego tych instytucji i uwzględnienia specyfiki różnych trybów odejmowania własności.
Z uwagi na przedstawioną powyżej specyfikę wywłaszczenia dokonywanego w trybie art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu, dla ustalenia wystąpienia przesłanki zbędności nieruchomości wywłaszczonej na podstawie tego przepisu, uzasadniającej orzeczenie o zwrocie nieruchomości na mocy art. 137 ust. 1 u.g.n., zbędność tę należy oceniać nie w kontekście terminów, o których mowa w tym przepisie, ale jako sytuację, w której nie zachodzi konieczność zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa z tytułu nakładów związanych ze wzniesieniem budowli lub nadbudowy.
Najbardziej oczywistym przykładem takiej sytuacji jest okoliczność, gdy już po wywłaszczeniu zostaną zlikwidowane budowle, których wzniesienie było przesłanką wywłaszczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku likwidacji budowli, których wzniesienie na cudzym gruncie było jedyną przesłanką odjęcia obywatelowi konstytucyjnie chronionego prawa własności, brak jest jakichkolwiek argumentów o charakterze sprawiedliwościowym uzasadniających odmawianie obywatelowi prawa do wystąpienia z roszczeniem o zwrot tej nieruchomości. Jakiegokolwiek uzasadnienia nie znajduje bowiem różnicowanie sytuacji prawnej obywatela, którego pozbawiono prawa własności nieruchomości w związku z przeznaczeniem jej na określony w decyzji cel, którego to celu następnie nie zrealizowano i obywatela, którego pozbawiono własności ze względu na uprzednie wzniesienie na jego gruncie budowli, która następnie została zlikwidowana.
Zdaniem Wojewody zarzuty odwołania dotyczące niewyjaśnienia okoliczności faktycznych dotyczących celu wywłaszczenia i jego realizacji należy rozpatrywać w kontekście tego, czy posadowione przez okupanta budynki nadal znajdują się na wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie bowiem z wyrokiem NSA z dnia 21 maja 1992 r., sygn. akt IV SA 236/92, ONSA 1993/2/42, nie podlega zwrotowi nieruchomość wywłaszczona na podstawie art. 47 ustawy o wywłaszczeniu, jeżeli na tej nieruchomości znajduje się obiekt budowlany określony w tym przepisie i to pod tym kątem powinno być prowadzone postępowanie wyjaśniające. Na przedmiotowej nieruchomości zgodnie z materiałem dowodowym zebranym w toku niniejszego postępowania nadal znajduje się budynek mieszkalny pobudowany przez byłe władze okupacyjne. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że nieruchomość w części zajętej przez budynek pobudowany przez byłe władze okupacyjne nie podlega zwrotowi.
Nadto organ odwoławczy wskazał, że budynek pobudowany przez byłe władze okupacyjne nadal pełni funkcje mieszkalne, na co wskazują załączone do akt sprawy kopie tytułów prawnych do lokali mieszkalnych w barakach przy ul. [...] oraz załączona kopia umowy dzierżawy ogrodu przydomowego. Na powyższy fakt wskazuje również protokół z oględzin przedmiotowej nieruchomości, a także załączone fotografie znajdujące się w aktach organu I instancji. Organ II instancji stwierdził, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, albowiem wzniesione przez okupanta budynki nadal istnieją i są użytkowane jako budynki mieszkalne, tworzące gospodarczą całość wraz z otaczającą zielenią, asfaltową drogą i przydomowym ogrodem.
Odnosząc się do zarzutów wskazanych w odwołaniach P. R., A. S., M. S., Z. W. (za którą do postępowania wstąpili jej spadkobiercy - M. W., A. S. i T. G.) oraz J. R., organ II instancji stwierdził, iż zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie.
W ocenie Wojewody istotne jest, że budynki wzniesione przez okupanta nadal istnieją i pełnią funkcje mieszkalne. Odnośnie wartości podbudowanych przez okupanta budynków na przedmiotowej nieruchomości Wojewoda wskazuje, że z treści uchwały Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia 5 czerwca 1964 r. nr [...] w przedmiocie nabycia na rzecz Skarbu Państwa działek nr [...] i [...], przywołanej w §4 lit. a aktu notarialnego z dnia 30 września 1964 r., rep. A nr [...] wynika, że wywłaszczenie nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem nastąpiło na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu. Przemawia za tym zarówno podstawa prawna przywołana w tej uchwale, zawierająca m.in. powyższy przepis, jak i treść uzasadnienia tej uchwały, z którego wprost wynika, że pobudowane przez okupanta baraki swoją wartością przewyższają pozostałą wartość nieruchomości, w związku z czym nieruchomość ta mogła być wywłaszczona zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu.
Odnosząc się do zarzutu braku zbadania przez organ I instancji możliwości zwrotu części nieruchomości niezabudowanej budynkami mieszkalnymi zbudowanymi przez byłe władze okupacyjne, organ II instancji wskazał, że zgodnie z mapą z systemu informacji przestrzennej załączonej do akt sprawy, a także zgodnie z mapą dostępną na portalu systemu informacji przestrzennej Miasta [...] (adres strony: [...]) przez przedmiotową działkę przebiega ulica [...]. Zgodnie ze spisem dróg publicznych Zarządu Dróg Miejskich - stan na styczeń 2020 r. - wskazana droga prowadzi od ulicy [...] do ulicy [...] i stanowi drogę gminną. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych "z uwagi na treść przepisu art. 2a ustawy o drogach publicznych nie jest możliwe dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na której została urządzona droga publiczna" (wyrok NSA z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1151/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wskazał, że zwrot przedmiotowej nieruchomości w części zajętej przez drogę publiczną nie jest możliwy.
W odniesieniu do zwrotu części nieruchomości niestanowiącej drogi gminnej ani baraków mieszkalnych organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z zebranym w sprawie materiałem dowodowym m. in. w postaci fotografii i protokołu oględzin z przedmiotowej nieruchomości, ze względu na stan zagospodarowania niemożliwy jest zwrot części przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda podtrzymał opinię organu I instancji odnośnie do braku możliwości zwrotu drogi publicznej, drogi dojazdowej, przydomowych ogródków działkowych czy miejsc przeznaczonych na składowisko odpadów komunalnych.
Wojewoda podkreślił, iż zarzut braku poczynienia ustaleń faktycznych dotyczących tego, czy baraki znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości zostały istotnie pobudowane przez okupanta jest zasadny. Niemniej organ II instancji ma możliwość konwalidacji decyzji organu I instancji. W związku z powyższym, Wojewoda pismem z dnia 12 sierpnia 2020 r., zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] z prośbą o ustalenie czy baraki znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości zostały pobudowane przez byłe władze okupacyjne zgodnie z treścią oświadczenia zawartego w § 6 aktu notarialnego z dnia 30 września 1964 r., rep. A nr [...] Prezydent Miasta [...] w odpowiedzi z dnia 19 sierpnia 2020 r. oświadczył, że nie posiada żadnej dokumentacji związanej z zabudową powstałą w czasie okupacji hitlerowskiej. Do ww. pisma załączono kserokopię artykułu z Kronik Miasta [...] "[...]". Z treści załączonego artykułu wynika, iż na terenie dzielnicy D. zbudowano w czasie wojny baraki dla przesiedlonych Polaków. Pismem z dnia 24 sierpnia 2020 r. Wojewoda zwrócił się do Archiwum Państwowego w P. z prośbą o ustalenie czy baraki znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości zostały pobudowane przez byłe władze okupacyjne zgodnie z treścią oświadczenia zawartego w § 6 ww. aktu notarialnego. Archiwum Państwowe w odpowiedzi wyjaśniło, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono dokumentów mogących poświadczyć, że baraki mieszczące się przy ul. [...] nr [...] i [...] zostały pobudowane przez okupanta. Wyjaśniono również, że [...] księgi meldunkowe z lat 1940, 1941 i 1943 nie zawierają wpisów dotyczących ww. numerów przy ul. [...]. Do przedmiotowej odpowiedzi załączono uwierzytelnioną kopię fragmentu "[...]" i podkreślono, że wśród tego spisu nie ma nieruchomości będących przedmiotem zapytania.
Organ II instancji wyjaśnił, że zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. i zawarty w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla skarżących. Budowa baraków, położonych przy ul. [...] jest faktem historycznym. W ocenie organu odwoławczego treść § 6 aktu notarialnego z dnia 30 września 1964 r., rep. A nr [...], artykuł "[...]", jak również fotografie baraków znajdujących się w aktach sprawy potwierdzają fakt pobudowania przez byłe władze okupacyjne baraków na przedmiotowej nieruchomości.
Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że pozostałe zarzuty, mimo niedoskonałości uzasadnienia decyzji przez organ I instancji, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. R. (dalej jako: skarżący), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie decyzji organu II instancji w całości jako naruszającej prawo i rozstrzygniecie o kosztach postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Wojewoda w zaskarżonej decyzji stwierdził, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, zaś Starosta [...] w decyzji z dnia 29 stycznia 2020 r. na stronie 4. stwierdził wyraźnie, że cel na który przejęto działkę nr [...] obecnie nie został wypełniony. Zdaniem skarżącego stanowisko organu I instancji w tym zakresie, należy uznać za w pełni zasadne, jako znajdujące oparcie w materiale sprawy. W niniejszej sprawie oczywistym jest bowiem, co potwierdza Starosta [...], że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany i to pomimo upływu przewidzianych w art. 137 u.g.n. terminów.
Skarżący przytoczył treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2019 roku sygn. akt I OSK 2416/17: "Jeśli zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że na danej nieruchomości cel wywłaszczenia nie został zrealizowany to tym samym, prawidłowa jest konstatacja, że przedmiotową nieruchomość należy uznać za zbędną w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zatem zachodzą przesłanki do jej zwrotu określone w przepisach art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami."
Ponadto skarżący zarzucił, że błędne są wywody organu II instancji o zakresie odpowiedniego stosowania dawnych przepisów dotyczących wywłaszczenia.
Istotnym jest - zdaniem skarżącego - że przeprowadzone przez Wojewodę postępowanie, ani nie potwierdziło że baraki zajmujące bezprawnie nieruchomość, zostały wzniesione przez [...] w czasie okupacji, ani nie potwierdziło ich wątpliwej wartości w dniu wywłaszczenia.
Nie zostało wyjaśnione dlaczego obecnie szczególnej ochronie podlegać mają prawa najemców jak chce Starosta [...], a nie prawa właścicieli nieruchomości poszkodowanych przez [...] władze okupacyjne, a później komunistyczne władze PRL. Brak jest uzasadnienia prawnego dla takiego stanu.
Nadto skarżący podkreślił, że stan baraków pobudowanych przez okupacyjne władze [...] na przedmiotowej nieruchomości, z uwagi na stan techniczny tych obiektów, powoduje, iż nadają się one jedynie do rozbiórki. Zdaniem skarżącego nie można więc przyjmować, że obiekty te maja wartość, która mogłaby przewyższać wartość nieruchomości, na której zostały one posadowione.
Skargę na decyzję organu II instancji wywiedli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu również A. S., M. S., J. R., A. S., M. W. oraz T. G. (zwani dalej razem skarżącymi), reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Skarżący zarzucili naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. Z 2024 r. poz. 1145) poprzez brak ich zastosowania oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 §1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy
Skarżący podnieśli, że stanowisko organu opierające się na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego jest błędne, sprzeczne z prawem i krzywdzące dla skarżących.
W ocenie skarżących zarzut naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, uzasadniony jest tym, iż z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organy obu instancji zgromadziły w sprawie niezbędny materiał dowodowy, a przede wszystkim, aby dokonały wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W niniejszej sprawie Wojewoda dokonał dowolnej i wybiórczej oceny zebranych dowodów, zwłaszcza tych, które zebrał w ramach konwalidacji decyzji organu I instancji, dokonanej w ramach zarzutu skarżących o braku poczynienia przez Starostę ustaleń faktycznych dotyczących tego, czy baraki znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości zostały istotnie pobudowane przez okupanta. Bezspornie Wojewoda otrzymał od Prezydenta Miasta [...] pismo z dnia 19 sierpnia 2020 r., w którym Prezydent oświadczył, iż nie posiada żadnej dokumentacji związanej z zabudową powstałą w czasie okupacji hitlerowskiej, a do pisma dołączono jedynie kserokopię artykułu z Kronik Miasta [...] "[...]", z którego treści wynika, iż na terenie dzielnicy D. zbudowano w czasie wojny baraki dla przesiedlonych Polaków. Skarżący podkreślili, że w artykule nie wymieniono konkretnej lokalizacji baraków. D. zaś - zgodnie z Systemem Informacji Miejskiej - jako jednostka obszarowa mieści się na obszarze o powierzchni ok. kilkudziesięciu hektarów, na których znajduje się kilkadziesiąt ulic. Dodatkowo faktem powszechnie znanym jest to, że nie tylko okupant hitlerowski budował baraki na [...]. Baraki mieszkalne budowane tam były również przed II Wojną Światową. Dalej, zapytane przez Wojewodę Archiwum Państwowe odpowiedziało, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono dokumentów mogących poświadczyć, że baraki mieszczące się przy ul. [...], [...], [...] i [...] zostały pobudowane przez okupanta, a [...] księgi meldunkowe z lat 1940, 1941 i 1943 nie zawierają wpisów dotyczących ww. numerów przy ul. [...]. Archiwum Państwowe przekazało dodatkowo uwierzytelnioną kopię fragmentu "[...]", wśród których nie ma nieruchomości będących przedmiotem zapytania Wojewody.
Zdaniem skarżących, wbrew powyższym dokumentom i ustaleniom, organ II instancji uznał za fakt pobudowanie baraków na przedmiotowej nieruchomości przez byłe władze okupacyjne. Dowodami powołanym na przedmiotowe ustalenie stanu faktycznego jest twierdzenie organu, iż budowa baraków położonych przy ul. [...] "jest faktem historycznym" (czemu skarżący nigdy nie przeczyli, bowiem skoro baraki stoją na nieruchomości, to faktem jest, że ktoś je tam wybudował) oraz na kserokopia artykułu "[...]" i sporządzone podczas oględzin nieruchomości (w datach: 14.09.2000 r., 04.02.2011 r., 16.03.2018 r.) fotografie.
W ocenie skarżących z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika również, aby Wojewoda w sposób wnikliwy i sprawiedliwy rozstrzygnął sprawę (art. 8 k.p.a.). Nie odniósł się bowiem w żaden sposób do zarzutów zawartych w odwołaniu skarżących w zakresie braku ustalenia, kiedy baraki zostały pobudowane i jaka była związana z tym wysokość nakładów na nieruchomość.
Ponadto skarżący wskazali na wewnętrzną sprzeczność ustaleń organu II instancji. Jeżeli bowiem przyjąć (czemu skarżący się kategorycznie sprzeciwiają, bowiem nie ma na to żadnych rzeczywistych dowodów), jakoby baraki zostały pobudowane przez władze okupacyjne w czasie II Wojny Światowej, to oznaczałoby to, iż wartość tych baraków (a nie segmentu bloku mieszkalnego, jak podaje organ na 9. stronie uzasadnienia) z całą pewnością nie przewyższała w dacie wywłaszczenia pozostałej wartości nieruchomości. Faktem powszechnie znanym jest bowiem to, iż budowane przez okupanta hitlerowskiego w 1941 roku na [...] baraki (znajdujące się np. przy ul. [...], [...] czy [...]) przeznaczone były dla polskiej ludności wyrzucanej z mieszkań na [...] i Ł. i miały niezwykle niski standard (toalety na zewnątrz budynków, wspólne dla kilku izb łazienki, często klepiska zamiast podłóg, pomieszczenia niskie i ciemne itd.).
Skarżący zarzucili, iż zarówno Starosta [...], jak i Wojewoda dokonali ww. uchybień w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wobec czego brak jest możliwości wykazania, czy w sprawie zachodzi potrzeba zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa w tytułu nakładów, które stanowiły podstawę wywłaszczenia tej nieruchomości, jak też ustalenia, czy Skarbowi Państwa w ogóle roszczenia takie przysługują.
Następnie skarżący podnieśli, iż organ II instancji nie podjął jakichkolwiek czynności, ani też nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutu braku ustalenia, że baraki swoją wartością przewyższają pozostałą wartość nieruchomości, która to okoliczność przesądza o możliwości wywłaszczenia nieruchomości zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu. Organy obu instancji oparły się w tym zakresie tylko i wyłącznie na treści § 4 lit. a aktu notarialnego z dnia 30 września 1964 r., rep. A nr [...], w którym przywołana została uchwała Prezydium Rady Narodowej m. [...] z 5 czerwca 1964 r., nr [...] w przedmiocie nabycia na rzecz Skarbu Państwa działek nr [...] i [...] z której wynika, iż pobudowane przez okupanta baraki swoją wartością przewyższają pozostałą wartość nieruchomości. Skarżący zarzucają, że nie wiadomo, na jakiej podstawie doszło do przedmiotowego "ustalenia" w 1964 roku, brak jest w zgromadzonym przez organy administracyjne materiale dowodowym wycen czy jakichkolwiek innych dowodów na potwierdzenie tego ustalenia.
Skarżący zarzucili ponadto, iż gołosłowne i nie znajdujące poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym są twierdzenia organu II instancji, jakoby w toku sprawy analizował możliwość podziału nieruchomości z możliwością zwrotu wydzielonej części, ale ze względu na stan zagospodarowania nieruchomości niemożliwy jest zwrot części przedmiotowej nieruchomości.
W ocenie skarżących bezsporne jest, iż w zakresie części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną tak właśnie jest, jednak co do pozostałego terenu, opisanego w trzech protokołach z oględzin nieruchomości dokonanych w dniach 14.09.2000 r., 4.02.2011 r. oraz 16.03.2018 r., jako: teren zajęty pod suszarki do prania, garaże, pozostałości po placu zabaw, szopy, składziki, teren nie użytkowany, teren porośnięty spontanicznie rosnącą zielenią, zwrot jest możliwy.
Skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem Wojewody w zakresie tego, jakoby sam fakt, iż na nieruchomości pobudowany został budynek, wyłączał możliwość zwrotu nieruchomości, na co wskazuje wyrok NSA z dnia 21 maja 1992 r., sygn. Akt IV SA 236/92. Prawomocny wyrok sądu administracyjnego jest wiążący dla innych sądów i organów państwowych tylko w zakresie tego, co stanowiło w skardze przedmiot rozstrzygnięcia (tak: wyrok NSA z dnia 14 września 2016 r., sygn. Akt I FSK 328/15), stąd nie jest on wiążący w niniejszej sprawie. Skarżący podnieśli, iż nie ma w zgromadzonym w sprawie materiale jakiegokolwiek dowodu na to, iż pobudowane na nieruchomości baraki są budynkami w świetle przepisów prawa budowlanego (np. czy posiadają fundamenty), zatem nie ma jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, jakoby fakt ich istnienia wykluczał możliwość zwrotu nieruchomości.
Dalej skarżący argumentowali, że bez znaczenia dla sprawy są wywody organu II instancji co do tego, iż ocena zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia dokonana przez pryzmat terminów z art. 137 ust. 1 u.g.n. nie odnosi się do wywłaszczania, które miało miejsce przed wprowadzeniem do obrotu prawnego przedmiotowego przepisu. Nawet ogólne i nieostre pojęcia, mające zastosowanie do tych wywłaszczeń, w niniejszej sprawie potwierdzają zasadność roszczeń skarżących. Upływ 60 lat od wywłaszczenia jest wystarczający do przyjęcia, iż minęło wystarczająco dużo czasu do tego, aby organ mógł ocenić, czy nieruchomość objętą tym postępowaniem można uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Wojewoda w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.
Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako p.p.s.a.) połączyć sprawy o sygnaturach akt IV SA/Po 28/25 i sygn. akt IV SA/Po 29/25 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i tak połączone sprawy prowadzić pod wspólną sygnaturą akt IV SA/Po 28/25.
Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2025 r. stawił się pełnomocnik skarżących, który podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze oraz pełnomocnik uczestnika postępowania, który poniósł, iż organy obu instancji ustaliły, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany w momencie wywłaszczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
Sąd administracyjny stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j. Dz.U z 2022, poz. 2492) kontroluje działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia 8 listopada 2024 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 29 stycznia 2020 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu Z. W., J. R., P. R., A. S., M. S. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...], obręb D., arkusz mapy [...], KW nr [...]
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych rozstrzygnięć stanowiły w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).
Z kolei przepis art. 216 ust. 1 u.g.n. stanowi, iż przepisy tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79).
Zaskarżona decyzja została wydana po rozpatrzeniu wniosku skarżących o zwrot nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie decyzji wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94, dalej jako: ustawa o wywłaszczeniu). Ustawa ta przewidywała dopuszczalność wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Państwa, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych (art. 3 ust. 1 ww. ustawy). Wywłaszczeniem mogła być objęta cała nieruchomość lub jej część, jednakże na żądanie właściciela wywłaszczenie powinno objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe (art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o wywłaszczeniu). Oznacza to, że w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o wywłaszczeniu, mogło dojść także do wywłaszczenia nieruchomości zbędnej na cele publiczne, o ile właściciel nieruchomości wystąpił z takim wnioskiem.
Często w orzecznictwie akcentuje się, że akty wywłaszczenia, dokonywane w innym systemie prawnym, nie odpowiadały aktualnie obowiązującym standardom. Jak wynikało z ówcześnie obowiązujących przepisów i praktyki, cel wywłaszczenia nie musiał być precyzyjnie określony a podmioty przejmujące własność nieruchomości nie były ograniczone czasowo w realizacji tego celu. Często kwestie - co konkretnie miało być realizowane na danym obszarze wywłaszczonym, określane było już po wywłaszczeniu w planach realizacyjnych czy planach generalnych, które zresztą (także legalnie) były zmieniane bądź korygowane. Gdy cel wywłaszczenia nie był precyzyjnie określony, nie można też precyzyjnie ustalić, co w ramach tego celu miało być zrealizowane. Istotnym jest ustalenie, że w następstwie wywłaszczenia, w którym cel określony był szeroko lub nieprecyzyjnie, wykonano roboty, których skutki z tym celem można powiązać funkcjonalnie tj. ustalić, że efekt wykonanych prac dotyczących zagospodarowania danego terenu pozostaje w związku z celem na jaki ten teren wywłaszczono.
Zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu w brzmieniu obowiązującym w dacie wywłaszczenia, w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogły być wywłaszczane grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust. 2 lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. Do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie wlicza się wartości wzniesionej budowli lub nadbudowy. Prawo Państwa do przejęcia na własność w trybie wywłaszczenia gruntu i budowli zachowane jest nawet wówczas, kiedy roszczenia o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy uległy przedawnieniu.
W myśl zaś art. 6 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka może być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następuje w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej. W przypadku zawierania umowy zamiany przez przedsiębiorstwo państwowe wymagana jest zgoda właściwego ministra, któremu podlega przedsiębiorstwo, a w stosunku do przedsiębiorstwa podległego prezydium wojewódzkiej rady narodowej - zgoda tego prezydium. Minister wyraża zgodę po porozumieniu z prezydium wojewódzkiej rady narodowej.
Na kanwie niniejszej sprawy należy wskazać, że wniosek o zwrot nieruchomości położonej w P., przy ul. [...], działki nr [...] i [...] (obecnie oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...], obręb D., arkusz mapy [...], KW nr [...]) nie mógł zostać uwzględniony w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że kwestie dziedziczenia praw i legitymacji spadkobierców do złożenia i podtrzymywania wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są w ocenie Sądu bezsporne, a żadna ze stron postępowania nie podważała ustaleń organów w tym zakresie.
W dniu 5 czerwca 1964 r. Prezydium Rady Narodowej miasta [...] podjęło uchwałę nr [...] w sprawie nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. W uchwale ustalono cenę nabycia spornej nieruchomości na kwotę [...]zł. Ponadto, jak wynika z treści uzasadnienia do ww. uchwały na nieruchomości przy ulicy [...] okupant pobudował kompleks 8 baraków mieszkalnych murowanych znajdujących się w DZMB [...]. Wobec faktu, że wartość tych budowli przewyższała pozostałą wartość nieruchomości zgodnie z przepisami art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu, wskazano, że nieruchomość mogła być wywłaszczona.
Z treści znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy aktu notarialnego z dnia 30 września 1964 r., nr rep. [...], wynika, że F. R., działając w imieniu własnym oraz S. R., A. R., Z. W. i S. S. sprzedała Państwu [...] / Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] na zasadzie art. 6 ustawy o wywłaszczeniu działki nr [...] oraz nr [...], położone w P. przy ul. [...], za kwotę [...]zł.
W § 6 ww. aktu notarialnego strony oświadczyły, że na przedmiotowych działkach okupant pobudował murowane baraki mieszkalne, które znajdują się w administracji Dzielnicowego Zarządu Budynków Mieszkalnych [...].
Wszystko to prowadzi do wniosku, że na przedmiotowej nieruchomości znajdował się obiekt budowlany określony w art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu. Nie sposób bowiem przyjąć, by w stosunkowo niedługim okresie po zakończeniu wojny (19 lat), strony umowy sprzedaży nie dysponowały wiedzą co do czasu i okoliczności powstania baraków na przedmiotowych działkach. Fakt budowy baraków przez okupanta przyznała zresztą S. S. - działająca również w imieniu swoich mocodawców, występując z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości 3 marca 1999 r. W konsekwencji nie można więc zgodzić się zarzutami skarżących, którzy podnoszą, że w sprawie nie wykazano, jakoby baraki znajdujące się na spornej nieruchomości zostały pobudowane przez okupanta.
Zarówno art. 136 u.g.n., jak i art. 137 u.g.n., posługując się pojęciem celu wywłaszczenia, utożsamiają go z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu będącej aktem administracyjnym wydanym w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej. Z tego właśnie względu podstawowym źródłem określenia celu wywłaszczenia w konkretnej sprawie jest decyzja wywłaszczeniowa (umowa sprzedaży) i to właśnie w tym dokumencie należy poszukiwać celu wywłaszczenia.
Realizacja celu wywłaszczenia musi być rozumiana, jako zaplanowane działanie organów lub innych uprawnionych podmiotów, mających realizować zamierzenia, dla których wywłaszczenia dokonano. Brak jakiegokolwiek zagospodarowania terenu lub zagospodarowanie go sprzecznie z choćby ogólnie nawet określonym celem wywłaszczenia, nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia i nie może stanowić podstawy do odmowy zwrotu nieruchomości, o ile spełnione zostaną pozostałe przesłanki, o których mowa w art. 136 u.g.n.
Organ, który wszczął postępowanie wywłaszczeniowe wprost wskazał, że nieruchomości objęte wywłaszczeniem pobudowane zostały przez okupanta kompleksem 8 baraków mieszkalnych. W niniejszej sprawie zatem, za cel należy uznać samo wystąpienie przesłanek pozwalających na dokonanie wywłaszczenia tzn. znajdowanie się na nieruchomości obiektów budowlanych określonych w art. 47 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu.
Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 1992 r., sygn. akt: IV SA 236/92, zgodnie z którym nie podlega zwrotowi nieruchomość wywłaszczona na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli na tej nieruchomości nadal znajduje się obiekt budowlany określony w tym przepisie. W takim wypadku bowiem wywłaszczenie nastąpiło ze względu na znajdowanie się na gruncie określonego obiektu budowlanego. Skoro obiekt ten nadal znajduje się na nieruchomości, nie można przyjąć, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie, dlatego odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości była uzasadniona.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że na spornej nieruchomości znajdowały się w momencie wywłaszczenia baraki mieszkalne wzniesione przez okupanta i nieprzerwanie do dnia dzisiejszego pełnią one funkcję mieszkalną. Potwierdza to m.in. zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja fotograficzna, oględziny nieruchomości oraz informacje uzyskane od M. sp. z o.o.
Odnosząc się zaś do zarzutów dotyczących możliwości zwrotu części nieruchomości zajętej pod suszarki do prania, garaże, pozostałości po placu zabaw, szopy, składziki, teren nieużytkowany, teren porośnięty spontanicznie rosnącą zielenią, Sąd wyjaśnia, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że pozostawienie przy budownictwie wielorodzinnym pewnej niezabudowanej przestrzeni jako zieleni izolacyjnej, nie świadczy o braku realizacji celu wywłaszczenia. Dokonując oceny realizacji celu wywłaszczenia nie można odnosić się jedynie do stopnia zagospodarowania gruntu, którego dotyczy żądanie zwrotu, ale należy potraktować go jako część zorganizowanego zespołu obiektów zabudowy mieszkaniowej. Zatem okoliczność, że jakiś teren stanowi spory obszar zieleni (w tym nieurządzonej) nie oznacza, że należy ocenić ten stan rzeczy jako przejaw zbędności terenu dla celów zabudowy osiedlowej (tu: zabudowy kompleksem baraków mieszkalnych), o ile z materiału dowodowego wynika, że teren ten miał w chwili wywłaszczenia czy nabycia przypisaną taką właśnie funkcję (wyrok WSA w Poznaniu z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt: IV SA/Po 621/24, CBOSA).
W ocenie Sądu teren zielony, czy to na bieżąco pielęgnowany, czy składający się np. z drzew i roślin "samosiejek", wpisuje się infrastrukturalnie w zespół zrealizowanej inwestycji w postaci kompleksu baraków mieszkalnych. Przyjąć zatem należy, że nawet jeżeli nie wprowadzono na tym spornym terenie uporządkowanych nasadzeń, to okoliczność pozostawienia go niezabudowanym terenem zielonym pomiędzy obszarami zabudowanymi, świadczy o wykorzystaniu wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia. To samo tyczy się terenów zajętych pod suszarki na pranie, garaży itp., które wraz ze znajdującą się na spornym terenie zielenią tworzą zintegrowaną i użytkową całość, a także są immanentnie związane z potrzebami mieszkańców nieruchomości.
Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżących zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.
W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.