IV SA/Po 223/25

IV SA/Po 223/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-04-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /przewodniczący/
Maciej Busz /sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
III OSK 1611/25 - Postanowienie NSA z 2025-10-01
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Inspektor Pracy z dnia 31 grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia uchybień oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Inspektor Pracy nakazem z dnia 19.11.2024 r., nr rej. [...] nakazał spółce "S. " sp. z o.o. (dalej jako skarżąca) zapewnić na drogach komunikacyjnych i punktach kontrolnych znajdujących się na terenie ochranianego obiektu przy ul. [...] w P. oświetlenie elektryczne w porze nocnej umożliwiające bezpieczne wykonywanie pracy, określając termin wykonania nakazu do dnia 31.01.2025 r.
W uzasadnieniu nakazu wyjaśniono, że w dniu 01.10.2024 r. w czasie oględzin miejsca wykonywania pracy przy ul. [...] w P. ustalono, że pracownik ochrony dokonuje obchodu terenu w ciemnościach przy użyciu podręcznej latarki. Na ochranianym terenie czynna była tylko jedna lampa zlokalizowana na środku placu.
Odwołanie od powyższego nakazu wniosła skarżąca zarzucając, że:
1. organ w podstawie prawnej nakazu przytoczył art. 11 pkt 1/6/6a ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 97 z późn. zm., dalej jako: ustawa o PIP) bez wskazania konkretnej podstawy prawnej wydania nakazu,
2. z żadnego przepisu prawa pracy nie wynika, by pracodawca który nie jest właścicielem "terenu zakładu pracy" był obowiązany do zapewnienia oświetlenia elektrycznego na zewnątrz ochranianego obiektu, w tym oświetlenia stacjonarnego wg prawa budowlanego. Skarżąca podkreśliła, że nie jest właścicielem terenu przy ul. [...] w P..
3. w protokole z kontroli organ nie wykazał, że praca pracowników ochrony w nocy nie umożliwia bezpiecznego wykonywania pracy, co wskazuje osnowa decyzji,
4. w protokole z kontroli organ nie wykazał, że zastosowane oświetlenie jest niewystarczające wskazując jedynie, że na placu jest jedna lampa. Skarżąca zakwestionowała, na jakiej podstawie organ stwierdził, że oświetlenie było "niewystarczające" o czym mowa w § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm., dalej jako: rozporządzenie).
5. w podstawie prawnej organ przytoczył art. 207 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 z późn. zm., dalej jako: k.p.) bez wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu, która nakładałby obowiązek zgodny z treścią nakazu.
W ocenie skarżącej brak jest podstaw faktycznych oraz prawnych do wydania przedmiotowego nakazu.
Inspektor Pracy decyzją z 31.12.2024 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że całkowicie chybione są zastrzeżenia skarżącej odnoszące się do posiadania tytułu prawnego do terenu, gdzie wykonywana była praca przez zatrudnione przez skarżącą osoby. Zgodnie z art. 207 k.p. pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy (§ 1) oraz to pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki (§ 2). Przepisy prawa nie wyłączają tych obowiązków w przypadku organizowania pracy na terenie nienależącym do pracodawcy, czy to będących trwale w dyspozycji pracodawcy, czy też w miejscu gdzie tylko epizodycznie jest świadczona praca. Przy tym z mocy art. 304 k.p., obowiązki powyższe rozciągają się także na podmioty na rzecz, których wykonywana jest praca także na innej podstawie niż stosunek pracy. Przepisy powyższe w żaden sposób nie kształtują zakresu odpowiedzialności od stopnia władania terenem na którym wykonywana jest praca, pozostawiając pracodawcy sposób w jaki ma osiągnąć cel, jakim jest zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy zatrudnionym przez siebie osobom.
W ocenie organu II instancji wskazany w podstawie prawnej przepis art. 207 § 2 k.p., wyczerpuje obowiązek organu w zakresie wskazania podstawy obowiązków w zakresie BHP. Rozwinięcie przez ustawodawcę poprzez jednostki redakcyjne powyższego przepisu ma jedynie charakter informacyjny i przykładowy. Takim obowiązkami są m.in.: organizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy; zapewnianie przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawanie polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolowanie wykonania tych poleceń, co znajduje konkretyzację w szczegółowym przepisie § 10 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z dyspozycją powyższego przepisu we wszystkich miejscach na terenie zakładu pracy, w których mogą przebywać pracownicy, pracodawca jest obowiązany zapewnić oświetlenie elektryczne w porze nocnej lub jeżeli oświetlenie dzienne jest niewystarczające. Wymagania dotyczące oświetlenia określają Polskie Normy.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że terenem zakładu pracy jest zgodnie z § 2 pkt 7a rozporządzenia przestrzeń wraz z obiektami budowlanymi, będąca w dyspozycji pracodawcy, w której pracodawca organizuje miejsca pracy. Powyższe nie ogranicza terenu zakładu pracy jedynie do wnętrz obiektów budowlanych, ale oznacza, że terenem zakładu pracy jest również każda inna przestrzeń, także niezabudowana o określonym obszarze, o ile znajduje się w dyspozycji pracodawcy. Pozostawanie w dyspozycji pracodawcy nie da się inaczej interpretować niż jako taką przestrzeń, którą dysponuje pracodawca, gdzie powierza on wykonywanie zatrudnionym zadań związanych z wykonywaną pracą. Nie ma przy tym znaczenia na podstawie jakiego tytułu prawnego ta przestrzeń znajduje się w dyspozycji pracodawcy.
Organ II instancji podkreślił, że protokół kontroli stwierdza jednoznacznie, że miejsca wykonywania pracy przez zatrudnionych przez skarżącą pracowników w P. przy ul. [...] nie zostały wyposażone w oświetlenie. W protokole wyraźnie wskazano, że praca jest wykonywana w porze nocnej w ciemnościach. Potwierdza to również będący częścią składową protokołu kontroli materiał zdjęciowy. Zapis w protokole o istnieniu jednej lampy centralnie na placu, nie poddaje w wątpliwość powyższych ustaleń, podkreślając daleko niewystarczający zasięg jej światła, pozwalając na jednoznaczną ocenę, że praca jest wykonywana w ciemnościach.
Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca, zarzucając jej:
1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 207 §1 i 2 pkt. 1-2 k.p. w zw. z art. 304 § 1 k.p. przez dokonanie ich błędnej subsumpcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego będącego wynikiem błędnego przyjęcia, że art. 207 § 1 i 2 pkt 1-2 k.p. w zw. z art. 304 § 1 k.p może być zastosowany w niniejszym stanie faktycznym podczas, gdy skarżąca nie jest właścicielem zakładu pracy na terenie którego nakazano zapewnienie oświetlenia elektrycznego w porze nocnej, a wskazany teren nie znajduje się w dyspozycji skarżącej. Na wskazanym obszarze skarżąca pełni jedynie usługi ochroniarskie na podstawie umowy o świadczenie usług z zakresie bezpośredniej ochrony fizycznej osób i mienia zawartej z C. S.A. Pracownicy skarżącej byli wyposażeni m.in. w latarki, które miały zapewnić im możliwość bezpiecznego przemieszczania się po terenie. Powyższe doprowadziło – zdaniem skarżącej - do niewłaściwego zastosowania art. 207 §1 i 2 pkt 1-2 k.p. w zw. z art. 304 § 1 k.p., a w konsekwencji wydania decyzji z dnia 31.12.2024 r.,
2. naruszenie § 10 ust. 1 rozporządzenia poprzez dokonanie jego błędnej subsumpcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego będącego wynikiem błędnego przyjęcia, że § 10 ust. 1 rozporządzenia może być zastosowany w niniejszym stanie faktycznym podczas, gdy w treści ww. przepisu wskazano, że pracodawca ma obowiązek zapewnić oświetlenie elektryczne w porze nocnej na terenie zakładu pracy pracodawcy. Nakaz dotyczy obszaru zakładu pracy, który nie należy do skarżącej. Jest to teren zakładu pracy C. S.A. Naruszenie wskazanego przepisu doprowadziło do jego niewłaściwego zastosowania i wydania zaskarżonej decyzji,
3. naruszenie § 2 pkt 7a rozporządzenia poprzez dokonanie jego błędnej subsumpcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego będącego wynikiem błędnego przyjęcia, że § 2 pkt. 7a rozporządzenia może być zastosowany w niniejszym stanie faktycznym wówczas, gdy w treść ww. przepisu wskazano, że teren zakładu pracy rozumie się jako przestrzeń wraz z obiektami budowlanymi, będącą w dyspozycji pracodawcy, w której pracodawca organizuje miejsca pracy, natomiast teren, na obszarze którego nakazano zapewnić oświetlenie w porze nocnej nie jest zakładem pracy skarżącej ani miejscem znajdującym się w jej dyspozycji. Naruszenie przywołanego przepisu doprowadziło do jego niewłaściwego zastosowania i wydania zaskarżonej decyzji,
4. błędy w ustaleniach faktycznych tj. uznanie, że skarżąca winna zapewnić oświetlenie elektryczne w porze nocnej na terenie ochranianego obiektu przy ul. [...] w P. wówczas, gdy ww. obiekt nie jest zakładem pracy będącym w dyspozycji skarżącej a jedynie miejscem wykonywania przez nią postanowień umowy z C. S.A.,
5. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez brak zgromadzenia i prawidłowego rozpatrzenia całkowitego materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności pominięcie dowodu z wyjaśnień skarżącej i zeznań jej pracowników, którzy wykonywali pracę na terenie C. S.A.,
6. błędy w ustaleniach faktycznych tj. przyjęcie, że oświetlenie znajdujące się na wskazanym terenie jest niewystarczające bez jakiegokolwiek uzasadnienia tej tezy przy całkowitym zignorowaniu specyfiki czynności wykonywanych przez skarżącego, czyli ochrony fizycznej osób i mienia i posiadania przez pracowników niezbędnego sprzętu m.in. latarek, co wywołało skutek w postaci wydania w/w decyzji.
Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przypisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ wydał decyzję z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 207 §1 i 2 pkt. 1-2 k.p. w zw. z art. 304 § 1 k.p. przez dokonanie ich błędnej subsumpcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego będącego wynikiem błędnego przyjęcia, że art. 207 § 1 i 2 pkt. 1-2 k.p. w zw. z art. 304 § 1 k.p może być zastosowany w niniejszym stanie faktycznym. Skarżąca przyznała, że pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy oraz jest obowiązany zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń. Pracodawca ma obowiązek również zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy w miejscu przez niego wyznaczonym. W ocenie skarżącej uczyniła ona zadość nałożonym na nią obowiązkom, bowiem jej pracownicy zostali wyposażeni w sprzęt niezbędny do wykonywania przez nich obowiązków wskazanych w treści umowy łączącej skarżącą z firmą C. S.A. Teren wykonywania przez skarżącą postanowień umowy jest zakładem pracy C. S.A.
Zdaniem skarżącej błędna jest teza organu wydającego decyzję, iż przepisy kodeksu pracy nie kształtują zakresu odpowiedzialność od stopnia władania terenem na którym wykonywana jest praca. W treści przywołanych przepisów jasno wskazano, że obowiązki nałożone na pracodawcę dotyczącą zakładu pracy pracodawcy. Teren położony pod adresem ul. [...], P. nie jest zakładem pracy skarżącej. W przekonaniu skarżącej zapewniła ona bezpieczne i higieniczne warunki pracy swoim pracownikom jednakże nie ma żadnej podstawy prawnej ani faktycznej, aby w zakresie tego obowiązku znajdywało się zapewnienie oświetlenia elektrycznego w porze nocnej na terenie zakładu, który nie pozostaje w dyspozycji skarżącej. Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie pojęcie "zakładu pracy" występujące obecnie w przepisach kodeksu pracy odnosi się nie do strony stosunku pracy (czyli podmiotu mającego zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych), lecz wyłącznie do zespołu środków majątkowych, osobowych oraz organizacyjnych, w oparciu o które pracodawca prowadzi swoją działalność. Nie powinno zatem budzić wątpliwości stwierdzenie, że oświetlenie elektryczne, które ma być zapewnione w porze nocnej nie znajduje się w zakładzie pracy skarżącej. Wypełniła ona bowiem swoje obowiązki nałożone przez przepisy k.p. w miejscu wyznaczonym na tyle, ile było to niezbędne to wykonywania przez jej pracowników swoich obowiązków oraz możliwe ze względu na brak tytułu prawnego do zarządzenia czy posiadania wskazanego terenu. Wielokrotnie w treści umowy łączącej skarżącą oraz C. S.A. wskazywano, że wyznaczone obszary są jedynie przekazane do ochrony. Wskazano też, że usługi stanowiące przedmiot niniejszej umowy będą wykonywane przez pracowników skarżącej zgodnie z Instrukcją Ochrony Obiektu spełniających wymagania kwalifikacyjne do realizacji przedmiotu umowy (czyli świadczenia ochrony fizycznej osób i mienia). Zatem to C. S.A. winien na swoim terenie zapewnić odpowiednie warunki niezbędne do wykonywania przez pracowników skarżącej postanowień umowy m.in. oświetlenie elektryczne na terenie swojego zakładu pracy.
Dalej skarżąca argumentowała, że aby § 10 ust. 1 rozporządzenia mógł zostać zastosowany należy odnieść go do zakładu pracy pracodawcy, zaś obszar położony na ul. [...] w P. nie jest zakładem pracy skarżącej, na terenie którego miałaby ona obowiązek zapewnić oświetlenie elektryczne w porze nocnej. Fakt ten wywołuje skutek w postaci braku możliwości zastosowania tegoż przepisu w odniesieniu do niniejszego stanu faktycznego.
Dalej skarżąca uzasadniła, że przez teren zakładu pracy rozumie się przestrzeń wraz z obiektami budowlanymi, będącą w dyspozycji pracodawcy, w której pracodawca organizuje miejsca pracy. Teren, na obszarze którego nakazano zapewnić oświetlenie w porze nocnej nie jest zakładem pracy skarżącej, ani miejscem znajdującym się w jej dyspozycji. Według Wielkiego Słownika Języka Polskiego pojęcie "w dyspozycji" oznacza podleganie wskazanej osobie, która może dowolnie dysponować daną osobą lub rzeczą. W przekonaniu skarżącej wskazany teren nie pozostaje w jej dyspozycji. Wykonuje ona jedynie postanowienia umowy polegające na świadczeniu usług ochrony fizycznej osób i mienia. Jak podkreśliła, w § 10 pkt 1 umowy wskazano wyraźnie, że w celu realizacji umowy C. S.A. udostępnił nieodpłatnie skarżącej pomieszczenia gospodarcze i socjalne zlokalizowane na wskazanych obszarach i wyłącznie z tych pomieszczeń pracownicy skarżącej mogli korzystać i byli w ich dyspozycji na podstawie umowy użyczenia.
Następnie skarżąca argumentowała, że przywołane przez organ wydające decyzje podstawy prawne nie powinny być zastosowane w niniejszym stanie faktycznym. Również błędy w ustaleniach faktycznych wywiedzione z mylnej interpretacji przepisów oraz niepoprawnego rozumienia definicji zakładu pracy, terenu zakładu pracy oraz posiadania w dyspozycji miały wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji. Za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 10.06.2011 r., II SA/Wr 759/10, LEX nr 994124, skarżąca wskazała, że wynik sprawy to również zawarte w uzasadnieniu wyjaśnienie toku myślenia prowadzącego do zastosowania w danym stanie faktycznym konkretnego przepisu prawa materialnego lub prawa procesowego. W niniejszym stanie faktycznym organ wskazał bardzo lakoniczne uzasadnienie zastosowania przywołanych przepisów.
Końcowo skarżąca zwróciła uwagę, że decyzja z dnia 31.12.2024 r. została oparta na niepełnym materiale dowodowym oraz na błędach w ustaleniach faktycznych. Przede wszystkim organ nie wziął w ogóle pod uwagę wyjaśnień skarżącej, zeznań jej pracowników, którzy wykonywali pracę na terenie C. S.A., umowy łączącej C. S.A. i skarżącą, co spowodowało niemożność ustalenia prawidłowego stanu faktycznego. Organ przyjął również, że oświetlenie znajdujące się na wskazanym terenie jest niewystarczające bez jakiegokolwiek uzasadnienia tej tezy przy całkowitym zignorowaniu specyfiki czynności wykonywanych przez skarżącą, czyli ochrony fizycznej osób i mienia i posiadania przez pracowników niezbędnego sprzętu m.in. latarek. W ocenie skarżącej organ zignorował specyfikę świadczonych przez skarżącą usług tj. ochrona fizyczna osób i mienia. Często zapewnienie oświetlenia na obszarze o dużej powierzchni lub zawierającym drzewa lub zarośla jest niemożliwe. Pracownicy skarżącej są obowiązani do patrolowania terenu również nocą, co ma umożliwić im posiadanie sprzętu m.in. latarek. Zatem przyjęcie, że oświetlenie znajdujące się na wskazanym terenie jest niewystarczające nie zostało w żaden sposób wykazane za pomocą żadnych środków dowodowych ani adekwatnej podstawy prawnej czy faktycznej.
Inspektor Pracy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Organ II instancji wyjaśnił, że całkowicie chybione są zastrzeżenia odnoszące się do posiadania tytułu prawnego do terenu, gdzie wykonywana była praca przez zatrudnione przez skarżącą osoby. Zgodnie z art. 207 k.p. pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy (§ 1) oraz to pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki (§ 2). Przepisy prawa nie wyłączają tych obowiązków w przypadku organizowania pracy na terenie nienależącym do pracodawcy, czy to będących trwale w dyspozycji pracodawcy, czy też w miejscu gdzie tylko epizodycznie jest świadczona praca. Przy tym z mocy art. 304 k.p., obowiązki powyższe rozciągają się także na podmioty, na rzecz których wykonywana jest praca także na innej podstawie niż stosunek pracy. Przepisy powyższe w żaden sposób nie uzależniają zakresu odpowiedzialności od stopnia władania terenem na którym wykonywana jest praca, pozostawiając pracodawcy sposób w jaki ma osiągnąć cel, jakim jest zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy zatrudnionym przez siebie osobom.
W ocenie organu odwoławczego wskazany w podstawie prawnej przepis art. 207 § 2 k.p., wyczerpuje obowiązek organu w zakresie wskazania podstawy obowiązków w zakresie BHP.
Organ II instancji wskazał również, że w protokole wyraźnie wskazano, że praca zatrudnionych przez skarżącą osób jest wykonywana w porze nocnej, w ciemnościach. Potwierdza to również będący częścią składową protokołu kontroli materiał zdjęciowy. Zapis w protokole o istnieniu jednej lampy centralnie na placu, nie poddaje w wątpliwość powyższych ustaleń, podkreślając daleko niewystarczający zasięg jej światła, pozwalając na jednoznaczną ocenę, że praca jest wykonywana w ciemnościach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego.
W niniejszej sprawie pod analizę Sądu poddano decyzję Inspektor Pracy z dnia 31.12.2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Inspektora Pracy z dnia 19.11.2024 r., nr rej. [...], nakazującej spółce "S. " sp. z o.o. zapewnić na drogach komunikacyjnych i punktach kontrolnych znajdujących się na terenie ochranianego obiektu przy ul. [...] w P. oświetlenie elektryczne w porze nocnej umożliwiające bezpieczne wykonywanie pracy, określając termin wykonania nakazu do dnia 31.01.2025 r.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).
Stosownie do art. 207 k.p. pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy (§ 1 zd. pierwsze). Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany: organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy (§ 2 pkt 1); zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń (§ 2 pkt 2).
Na podstawie art. 304 § 1 k.p. pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, o których mowa w art. 207 § 2, osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, a także osobom prowadzącym w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą, zaś w myśl art. 304 § 3 pkt 1 k.p. obowiązki określone w art. 207 § 2 stosuje się odpowiednio do przedsiębiorców niebędących pracodawcami, organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne na innej podstawie niż stosunek pracy.
Zgodnie z § 10 ust. 1 w/w rozporządzenia we wszystkich miejscach na terenie zakładu pracy, w których mogą przebywać pracownicy, pracodawca jest obowiązany zapewnić oświetlenie elektryczne w porze nocnej lub jeżeli oświetlenie dzienne jest niewystarczające. Wymagania dotyczące oświetlenia określają Polskie Normy.
Z brzmienia art. 207 § 2 w zw. z art. 304 k.p. wynika, że obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy został nałożony również na pracodawców organizujących pracę wykonywaną przez osoby zatrudnione na innej podstawie niż stosunek pracy (np. na podstawie umowy zlecenia, umowy o roboty budowlane czy umowy o dzieło). Wykonywanie pracy na wskazanych wyżej podstawach nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 239/08).
Zdaniem Sądu, organy prawidłowo zinterpretowały powyższe przepisy, zasadnie stwierdzając, że osoby zatrudnione, niezależnie od podstawy swojego zatrudnienia (a więc również zleceniobiorcy) mają prawo do bezpiecznych warunków pracy, a przedsiębiorca ich zatrudniający (zleceniodawca) ma obowiązek je im zapewnić. Obowiązek zatem zapewnienia oświetlenia elektrycznego w porze nocnej na drogach komunikacyjnych i punktach kontrolnych znajdujących się na terenie ochranianego obiektu dotyczy wszystkich zatrudnionych pracowników, niezależnie od tego czy są oni zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, czy też na umowy cywilnoprawne. Brak prawidłowego oświetlenia może bowiem powodować realne zagrożenie dla zatrudnionych osób.
Jednocześnie podkreślenia wymaga, że przez teren zakładu pracy należy rozumieć, stosownie do § 2 ust. 7a rozporządzenia, przestrzeń wraz z obiektami budowlanymi, będącą w dyspozycji pracodawcy, w której pracodawca organizuje miejsca pracy.
Teren zakładu pracy został więc zdefiniowany jako przestrzeń będąca w dyspozycji pracodawcy, w której pracodawca organizuje miejsce pracy, nie zaś jako teren będący własnością pracodawcy. Słusznie organ II instancji wskazał, że miejsca pozostającego w dyspozycji pracodawcy nie da się inaczej interpretować, niż jako takiej przestrzeni, którą dysponuje pracodawca, gdzie powierza on wykonywanie zatrudnionym zadań związanych z wykonywaną pracą. Nie ma przy tym znaczenia na podstawie jakiego tytułu prawnego ta przestrzeń znajduje się w dyspozycji pracodawcy.
W ocenie Sądu niewątpliwie teren ochranianego obiektu znajduje się w dyspozycji skarżącej, skoro jej pracownicy wykonują zadania polegające na ochronie przedmiotowego terenu, zaś ochrona ta nie polega wyłącznie na monitorowaniu terenu obiektu na podstawie nagrań z monitoringu, lecz wymaga osobistego patrolu terenu. W sprawie nie jest też kwestionowane, że pracownicy skarżącej poruszają się po terenie ochranianego złomowiska, a więc na tej podstawie można twierdzić, że mają do niego (w godzinach swojej pracy) swobodny dostęp. Specyfika wykonywanej pracy wymaga od osób ją wykonujących przemieszczania się po ochranianym terenie. Taki wniosek można wywieść również ze znajdujących się w aktach sprawy sprawozdań z czynności wykonywanych przez pracowników skarżącej (np. "11:00 patrol terenu. Bez uwag."; "13:00 brak patrolu. Intensywne opady deszczu"; "13:30 patrol terenu. Bez uwag". W treści tych sprawozdań wpisywano również: "brak oświetlenia obiektu, sprawna 1 latarnia". Sąd podkreśla specyfikę ochranianego obiektu, którym jest składowisko złomu. Poruszanie się w nocy po tak trudnym terenie zwiększa ryzyko urazu, a posiadanie przez osoby zatrudnione jedynie latarek zapewniających tylko oświetlenie punktowe nie zapewnia pełnego bezpieczeństwa pracy. Dowodem na to jest to, że jak wynika z akt sprawy, jedna z osób zatrudnionych przez skarżącą podczas wykonywania pracy doznała obrażeń ciała.
Skarżąca nie może bronić się tym, że teren zakładu pracy nie pozostaje w jej dyspozycji, jeżeli wstęp na ten teren mają jej pracownicy. Skoro ochraniany obiekt stanowi teren zakładu pracy, na którym mogą przebywać (i jak zostało wykazane - przebywają) pracownicy, to w stosunku do skarżącej zaktualizowała się norma z § 10 ust. 1 rozporządzenia nakazująca zapewnienie odpowiedniego oświetlenia elektrycznego.
Ponadto, z brzmienia art. 207 § 2 k.p. jednoznacznie wynika, że to pracodawca (a nie właściciel terenu) ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Ani przepisy prawa pracy, ani kwestionowany nakaz nie określają jednak sposobu realizacji tego obowiązku, poza wytycznymi określonymi przez Polskie Normy. Tym samym skarżąca mogła wykonać nakaz w różny sposób - mogła zwrócić się do właściciela lub zarządcy terenu, który ochrania, aby ten zamontował odpowiednie oświetlenie bądź też zlecić jego wykonanie na własny koszt. Wskazać należy, że organy Inspekcji Pracy nie mają żadnych kompetencji wobec podmiotów niebędących pracodawcami. Dlatego nie mogły zobligować do zapewnienia spornego oświetlenia firmy C. S.A.
Niezależnie od sposobu realizacji tego obowiązku, nie ma – w ocenie Sądu – wątpliwości, że to skarżąca, jako pracodawca, powinna zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy.
Każdy obywatel ma bowiem prawo, stosownie do art. 66 ust. 1 Konstytucji RP, do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia realizacji tego prawa określa ustawa kodeks pracy i wydane z upoważnienia kodeksu pracy ogólne warunki bezpieczeństwa i higieny pracy.
Organy inspekcji pracy zostały pozbawione możliwości orzekania na podstawie uznania administracyjnego (wyrok WSA w Białymstoku z 12.03.2009 r., II SA/Bk 10/09, LEX nr 543572). Stwierdzenie w czasie kontroli inspekcji pracy okoliczności niewypełnienia w ogóle, bądź niewypełnienia należycie obowiązków pracodawcy w zakresie zapewnienia pracownikom odpowiednich warunków z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy rodzi po stronie organu inspekcji pracy konieczność wystosowania wobec pracodawcy nakazu usunięcia stwierdzonych uchybień.
Kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy objęci są pracodawcy i to do nich kierowane są decyzje - nakazy zobowiązujące do usunięcia stwierdzonych podczas tej kontroli uchybień (Wyrok NSA z 15.01.2013 r., I OSK 805/12, LEX nr 1557419), nie zaś do podmiotów będących kontrahentami pracodawcy, czy też podmiotów posiadających prawo własności do terenu, na którym znajduje się zakład pracy.
Zdaniem Sądu w sprawie nie zostały także naruszone przywołane w skardze przepisy postępowania administracyjnego. Należy zaznaczyć, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku przeprowadzonego u skarżącej przez inspektorów pracy Inspektor Pracy postępowania kontrolnego dotyczącego przestrzegania przepisów prawnej ochrony pracy (w tym stanu bezpieczeństwa i higieny pracy). Tryb postępowania kontrolnego został kompleksowo uregulowany w rozdziale 4. ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1712, dalej jako: u.p.i.p.). W myśl art. 21 u.p.i.p. postępowanie kontrolne ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia oraz udokumentowanie dokonanych ustaleń. Stosownie natomiast do art. 31 u.p.i.p. ustalenia kontroli dokumentowane są, co do zasady, w formie protokołu (ust. 1), który powinien zawierać m.in. opis stwierdzonych naruszeń prawa oraz inne informacje mające istotne znaczenie dla wyników kontroli (ust. 2 pkt 7). Protokół podpisuje inspektor pracy prowadzący kontrolę oraz osoba lub organ reprezentujący podmiot kontrolowany (ust. 3), natomiast podmiotowi kontrolowanemu przysługuje prawo zgłoszenia, przed podpisaniem protokołu kontroli, umotywowanych zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole (ust. 4), które należy zgłosić na piśmie w terminie 7 dni od dnia przedstawienia protokołu (ust. 5). W razie zgłoszenia zastrzeżeń, o których mowa w ust. 4, inspektor pracy przeprowadzający kontrolę zobowiązany jest je zbadać, a w przypadku stwierdzenia zasadności zastrzeżeń - zmienić lub uzupełnić odpowiednią część protokołu (ust. 6).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że postępowanie kontrolne, prowadzone w oparciu o przepisy u.p.i.p. ma swój odrębny przedmiot, którym jest wyłącznie ustalenie stanu faktycznego; postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt I OSK 2259/12, LEX nr 1269642). W myśl natomiast art. 12 u.p.i.p. w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach nieuregulowanych w ustawie bądź przepisach wydanych na jej podstawie albo w przepisach szczególnych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572).
Z powyższego należy wywieść wniosek, że ustalenia faktyczne, w oparciu o które inspektorzy pracy wydają decyzje na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.i.p. (m.in. nakaz określony w art. 11 pkt 1 u.p.i.p.) ograniczają się do ustaleń dokonanych w toku kontroli w ramach postępowania uregulowanego w art. 21-37 u.p.i.p. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 753/11, LEX nr 1102240). Należy też przyjąć, że inspektorzy pracy nie prowadzą - poza ww. postępowaniem kontrolnym - innego postępowania wyjaśniającego, na podstawie którego wydają przedmiotowe decyzje (nakazy). Z kolei okręgowi inspektorzy pracy, rozpatrujący odwołania od nakazów i innych decyzji inspektorów pracy zgodnie z przyznaną im kompetencją na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 5 u.p.i.p., nie są umocowani do prowadzenia czynności kontrolnych (art. 17 pkt 2 i pkt 3 w zw. z art. 38 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 oraz ust. 2 u.p.i.p.) - wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 19.12.2024 r., sygn. akt: II SA/Go 510/24.
Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 11 u.p.i.p. w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do:
1) nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;
2) nakazania: wstrzymania prac lub działalności, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność; skierowania do innych prac pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych albo pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy przy pracach niebezpiecznych, jeżeli pracownicy ci lub osoby nie posiadają odpowiednich kwalifikacji; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;
3) nakazania wstrzymania eksploatacji maszyn i urządzeń w sytuacji, gdy ich eksploatacja powoduje bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;
4) zakazania wykonywania pracy lub prowadzenia działalności w miejscach, w których stan warunków pracy stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;
5) nakazania, w przypadku stwierdzenia, że stan bezpieczeństwa i higieny pracy zagraża życiu lub zdrowiu pracowników lub osób fizycznych wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym osób wykonujących na własny rachunek działalność gospodarczą, zaprzestania prowadzenia działalności bądź działalności określonego rodzaju;
6) nakazania ustalenia, w określonym terminie, okoliczności i przyczyn wypadku;
6a) nakazania wykonania badań i pomiarów czynników szkodliwych i uciążliwych w środowisku pracy w przypadku naruszenia trybu, metod, rodzaju lub częstotliwości wykonania tych badań i pomiarów lub konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach;
7) nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;
8) skierowania wystąpienia lub wydania polecenia, w razie stwierdzenia innych naruszeń niż wymienione w pkt 1-7, w sprawie ich usunięcia, a także wyciągnięcia konsekwencji w stosunku do osób winnych.
Tym samym, na kanwie niniejszej sprawy, organy zastosowały najmniej uciążliwy dla skarżącej środek w postaci nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie.
Sąd nie dostrzegł żadnych uchybień procesowych w postępowaniu, organ I instancji rzetelnie i prawidłowo przeprowadził postępowanie w tej sprawie, w szczególności postępowanie kontrolne pracodawcy zostało przeprowadzone zgodnie z procedurą postępowania kontrolnego uregulowaną w Rozdziale 4 "Postępowanie kontrolne" ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Sąd stwierdził, że protokół z kontroli jako podstawowy materiał dowodowy w sprawie spełnia wymogi z art. 31 u.p.i.p., a ustalenia w nim poczynione były wystarczające do wydania kwestionowanego nakazu w oparciu o przepisy prawa pracy, wymienione na wstępie.
W konsekwencji stwierdzenia, że nałożenie na stronę skarżącą obowiązku zapewnienia na drogach komunikacyjnych i punktach kontrolnych znajdujących się na terenie ochranianego obiektu oświetlenia elektrycznego w porze nocnej umożliwiające bezpieczne wykonywanie pracy, było uzasadnione, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.