IV SA/PO 19/25

IV SA/Po 19/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-06-04
Data wpływu
2025-01-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Monika Świerczak /przewodniczący/
Wojciech Rowiński /sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 136, art. 137, art. 216 ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Dz.U. 1952 nr 4 poz 25
art. 6
Ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla  realizacji narodowych planów gospodarczych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Wojewody z dnia 13 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Wojewoda decyzją z dnia 13 listopada 2024 r. (znak: [...]) utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 8 grudnia 2023 r. (znak: [...]) odmawiającą zwrotu R. W. (dalej: skarżąca) nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., arkusz mapy 03 działka nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta [...].
Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Pismem z 23 lutego 2015 r. Prezydent Miasta [...] przekazał Wojewodzie w trybie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) według właściwości wniosek A. T. zastępowanej przez M. W. o zwrot nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., arkusz mapy 03, działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] (dalej: nieruchomość). Następnie postanowieniem z 4 marca 2015 r., (znak [...]) Wojewoda wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do załatwienia przedmiotowej sprawy.
W toku postępowania organ I instancji podjął różne czynności w sprawie, m.in.: wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów wywłaszczeniowych, wystąpił z wnioskami o udostępnienie dokumentacji do Spółdzielni Urzędu Miasta [...], do Miejskiej Pracowni Urbanistycznej, do Archiwum Państwowego, Archiwum Zakładowego i Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego oraz do Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta [...].
Ponadto, organ I instancji pozyskał odpis postanowienia Wydziału [...] Sądu Rejonowego P. z 14 lipca 2017 r. (sygn. akt [...]) stwierdzającego, że spadek po A. H. T., zmarłej [...] w P. nabyła w całości jej córka R. L. W. (skarżąca).
Decyzją z dnia 8 grudnia 2023 r. (znak: [...]) Starosta odmówił skarżącej zwrotu nieruchomości. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że z materiału dowodowego wynika że w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. przedmiotowa nieruchomość zajęta była na cele użyteczności publicznej, pod uprawy zbożowe w użytkowaniu "[...]" (w tłumaczeniu: [...]), a następnie w 1948 r. zostały na niej urządzone pracownicze ogrody działkowe. Fakt ten potwierdzają pisma Zarządu Zieleni Miejskiej w [...] z 15 sierpnia 1961 r. (znak [...]), Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z 14 czerwca 1961 r. (znak: [...]) oraz Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] - Urząd Spraw Wewnętrznych z 22 marca 1963 r. (znak: [...]). Ponadto, zaświadczeniem z 12 grudnia 1949 r. nr [...] Zarząd Miejski stoł. Miasta [...] stwierdził, że cała nieruchomość gruntowa zapisana w KW P. - św[...], t. 13, karta 292 została w czasie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. przeznaczona przez Gminę Miasta [...] na cele użyteczności publicznej.
Organ I instancji zwrócił także uwagę na – jego zdaniem – kluczowy dokument w sprawie, czyli "Plan sytuacyjny terenu przy ul. [...] pod ogródki działkowe" sporządzony przez Wydział Ogrodów i Lasów Miejskich 29 listopada 1949 r., na którym została zaznaczona ww. nieruchomość, składająca się z parceli [...], [...] i [...] stanowiąca zgodnie z legendą do tego planu "istniejący już zagospodarowany Ogród Działkowy im. [...]". Organ wskazywał, że jak widać na ww. planie obecne działki nr od [...] do [...] wchodziły w skład ogrodów działkowych im. [...]. Nadto, w dacie wywłaszczenia zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. z 1949 r., nr 18, poz. 117) pracowniczy ogród działkowy był celem użyteczności publicznej.
Na podstawie powyższej dokumentacji organ I instancji ustalił, że przyczyną wywłaszczenia była realizacja celów użyteczności publicznej i cele te zostały zrealizowane jeszcze przed wywłaszczeniem najpierw w postaci prowadzenia upraw zbożowych, a następnie ogrodów działkowych, które to ogrody działkowe były celem wywłaszczenia, wymienionym w decyzji wywłaszczeniowej. Ogrody działkowe im. [...] istniały co najmniej do 1965 r., co potwierdza pismo Prezydium Rady Narodowej m. [...] z 27 lutego 1965 r. (znak: [...]), w którym wyjaśniono, że parcele [...] oraz [...] do chwili obecnej użytkowane są jako ogrody działkowe "obecny teren ogrodów działkowych wynosi 63.612 m2 i składa się z dawnej parceli nr [...], parceli [...] i części parceli [...]."
Od powyższej decyzji organu I instancji odwołanie wniósł ad Ż. działający w imieniu skarżącej. Pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniu stanu faktycznego polegający na wadliwym wskazaniu, że nieruchomość nie stała się zbędna dla celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 216 ust. 2 w zw. z art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm., dalej: u.g.n.) i wydaniem decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości.
Wymienioną na wstępie zaskarżoną decyzją z dnia 13 listopada 2024 r. (znak: [...]) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty [...]. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. Nr 18 poz. 94/61, dalej: z.t.w.n.), postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze niezakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy (...).
W ocenie Wojewody skoro postępowanie wywłaszczeniowe zostało zainicjowane wnioskiem z 1949 r. i nie zostało zakończone do wejścia w życie z.t.w.n. wywłaszczenie nastąpiło na podstawie art. 1 i 4 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20 poz, 138, dalej: dekret). Dalej organ nadmienił, że bez wątpienia dekret z 7 kwietnia 1948 r. nie jest wymieniony w art. 216 u.g.n., który przewiduje, że przepisy ustawy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych w nim wymienionych. Jednak wskazać należy, że przepis ten dotyczy regulacji prawnych innych niż "wywłaszczenie" i "ustawy wywłaszczeniowe", choć również skutkujących przejściem na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości. Niewymienienie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. pośród aktów prawnych, co do których ustawa nakazuje stosować odpowiednio przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości znajdujące się w u.g.n. nie kształtuje zamkniętego katalogu ustaw "wywłaszczeniowych".
Wojewoda podkreślił, że art. 216 u.g.n. nakazuje stosować przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości odpowiednio do wymienionych w treści przepisu ustaw, co nie jest jednoznaczne z określeniem, że zwrot nieruchomości jest dopuszczalny jednie w przypadku, gdy miał miejsce na podstawie jednej z ustaw wymienionych w tym artykule. Samo pojęcie odpowiedniego stosowania oznacza, że w niektórych wypadkach określone normy prawne należy stosować bezpośrednio, niekiedy wyłącznie w określony sposób, w innych zaś przypadkach nie znajdą one w ogóle zastosowania w danej sytuacji faktycznej lub prawnej. Dlatego też treść art. 216 u.g.n. musi być rozpatrywana łącznie z art. 136 tejże ustawy.
W sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Przy czym ocenę realizacji celu wywłaszczenia należy dokonywać na dzień złożenia wniosku o jej zwrot. Przyjmuje się, iż w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła. Z przepisu art. 1 ust. 1 dekretu wynika, że wywłaszczenie nieruchomości przewidziane w tym przepisie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: 1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) dekretu, tj.: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej; 2) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r. nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.
Z powyższym przepisów, zdaniem organu odwoławczego wynika przede wszystkim, że przedmiotem wywłaszczenia we wskazanym trybie mogły być wyłącznie nieruchomości już zagospodarowane na określone cele. Uprzednie zrealizowanie określonego w dekrecie celu było zatem warunkiem koniecznym do przejęcia własności nieruchomości. Stąd też, w tym przypadku orzeczenie wywłaszczeniowe było wydawane, gdy określony cel użyteczności publicznej został już zrealizowany (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1617/20).
Wojewoda podkreślił, że szczegółowa analiza dokumentów zgromadzonych przez Starostę [...] wykazała, iż przyczyną wywłaszczenia była realizacja celów użyteczności publicznej i cele te zostały zrealizowane jeszcze przed wywłaszczeniem. Najpierw w postaci prowadzenia upraw zbożowych, a następnie ogrodów działkowych. Dlatego też – w ocenie organu odwoławczego – Starosta [...] prawidłowo orzekł, iż przedmiotowe działki nr od [...] do [...] zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia, co uzasadniało wydanie orzeczenia o odmowie ich zwrotu.
Skarżąca, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Wojewody, pismem z 17 grudnia 2024 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając błąd w ustaleniu stanu faktycznego polegający na wadliwym ustaleniu, że nieruchomość nie stała się zbędna dla celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, co skutkowało wadliwym zastosowaniem przepisu art. 216 ust. 2 w zw. z art. 136 i 137 u.g.n. i wydaniem decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nie można za realizację celu wywłaszczenia uznać przeznaczenia nieruchomości na cele użyteczności publicznej jeszcze przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie w czasach II Wojny Światowej. Podkreślono, że nieruchomość została w czasie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. przeznaczona przez Gminę Miasta [...] na cele użyteczności publicznej. Czynności te, dokonane przez władze okupacyjne, uznać należy za bezskuteczne. Decyzja o wywłaszczeniu nie mogła konwalidować czynności podjętych przez hitlerowskiego okupanta. Celem decyzji o wywłaszczeniu nie mogło być bowiem usankcjonowanie stanu już istniejącego – wywłaszczenie mogło dotyczyć wyłącznie realizacji celów publicznych w przyszłości.
Zdaniem skarżącej w powyższym zakresie uznać należy, że cel ten nie został zrealizowany po wydaniu decyzji, a zatem nieruchomość stała się zbędna na cele wywłaszczenia.
Jednocześnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc jednocześnie o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarga była niezasadna.
Przedmiot skargi jest decyzją Wojewody z dnia 13 listopada 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 8 grudnia 2023 r. odmawiającą zwrotu skarżącej określonej nieruchomości położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta [...].
Jedyny sformułowany przez skarżącą zarzut dotyczy błędu w ustaleniach stanu faktycznego polegający na wadliwym ustaleniu, że nieruchomość nie stała się zbędna dla celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, co skutkowało wadliwym zastosowaniem przepisu art. 216 ust. 2 w zw. z art. 136 i 137 u.g.n. Kwestia ustaleń stanu faktycznego jest pochodną normy materialnoprawnej, która wyznacza zakres ustaleń faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia danej sprawy. W istocie zarzut skarżącej sprowadza się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. wymienionych 216 ust. 2 w zw. z art. 136 i 137 u.g.n. przez błędne przyjęcie, że przesłanki zwrotu nie zostały spełnione. Zarzut ten jest niezasadny.
W rozpoznawanej sprawie orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia 26 lutego 1962 r. zostało wydane przez Prezydium Rady Narodowej m. [...] na podstawie art. 1 i 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. łącznie z art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 25) oraz art. 48 ust. 4.z.t.w.n.
Podstawą materialnoprawną realizacji zgłoszonego w niniejszej sprawie żądania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Jak podkreśla się przy tym w doktrynie art. 136 ust. 3 u.g.n. używa określenia "zwrot wywłaszczonej nieruchomości", co nie ogranicza możliwości użycia instytucji zwrotu nieruchomości jedynie do nieruchomości wywłaszczonych w trybie przewidzianym przez u.g.n. Zgodnie bowiem z treścią art. 112 u.g.n. poprzez wywłaszczenie nieruchomości rozumieć należy pozbawienie albo ograniczenie, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone, niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, o ile nastąpiło ono na podstawie obowiązującej wówczas ustawy wywłaszczeniowej (por. G. Bieniek, Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami, Tom II, Zielona Góra 2000, s. 181 - 182). Tym samym, katalog aktów prawnych, stanowiących podstawę wywłaszczenia nieruchomości, które umożliwiają złożenie wniosku o jej zwrot ma charakter otwarty.
Dekret z 7 kwietnia 1948r. należy zaliczyć do kategorii ustaw "wywłaszczeniowych", co w konsekwencji zobowiązuje organy rozpatrujące żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości do stosowania bezpośrednio przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 listopada 2009 r., II SA/Po 206/09, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że w przedmiotowym dekrecie używa się wyłącznie pojęcia "wywłaszczenia", a nie "nabycia" lub "przejęcia" nieruchomości. W myśl art. 1 ust. 3 dekretu wywłaszczenie polegało na odjęciu prawa własności. Zgodnie z art. 4 powyższego dekretu do wywłaszczenia nieruchomości należało stosować odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym wraz z późn. zm. określonymi w samym dekrecie. Powyższe rozporządzenie przewidywało przeprowadzenie odrębnego postępowania poprzedzającego wydanie orzeczenia o odjęciu prawa własności. Również samo orzeczenie musiało odpowiadać określonym wymogom formalnym. Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. został uchylony poprzez ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W ocenie Sądu, odjęcie prawa własności nieruchomości przewidziane przedmiotowym dekretem odpowiada definicji wywłaszczenia z art. 112 u.g.n. Chociaż dekret nie jest wymieniony w art. 216 u.g.n., to jednak przepis ten dotyczy regulacji prawnych innych niż "wywłaszczenie" i "ustawy wywłaszczeniowe", choć również skutkujących przejściem na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości. Nie wymienienie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. pośród aktów prawnych, co do których ustawa nakazuje stosować odpowiednio przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości znajdujące się w u.g.n. nie kształtuje zamkniętego katalogu ustaw "wywłaszczeniowych". Podkreślić należy, że art. 216 u.g.n. nakazuje stosować przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości odpowiednio do wymienionych w treści przepisu ustaw, co nie jest jednoznaczne z określeniem, że zwrot nieruchomości jest dopuszczalny jedynie w przypadku, gdy miał miejsce na podstawie jednej z ustaw wymienionych w tym artykule. Samo pojęcie odpowiedniego stosowania oznacza, że w niektórych wypadkach określone normy prawne należy stosować bezpośrednio, niekiedy wyłącznie w określony sposób, w innych zaś przypadkach nie znajdą one w ogóle zastosowania w danej sytuacji faktycznej lub prawnej. Z tego względu treść art. 216 u.g.n. musi być rozpatrywana łącznie z art. 136 tejże ustawy. Prawidłowość powyższej oceny prawnej potwierdził Trybunał Konstytucyjny, który w swoim orzeczeniu z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. SK 43/07, wskazał, że analiza przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. prowadzi do wniosku, że odjęcie prawa własności, o którym mowa w dekrecie, stanowi wywłaszczenie w rozumieniu art. 136 u.g.n. W konsekwencji do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu stosuje się wprost przepisy rozdziału 6 działu III ustawy, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Trybunał podkreślił, że pominięcie przez ustawodawcę powyższego dekretu w art. 216 u.g.n., nie stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III powyższej ustawy, a dodanie tego dekretu do wyliczenia zawartego w art. 216 jest zbędne z punktu widzenia ochrony prawa właściciela do uzyskania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W wyroku Trybunału zawarto tezę, iż z brzmienia przepisów dekretu wynika jednoznacznie, że akt ten obejmował bardzo różne sytuacje. Z jednej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia. Z drugiej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były przewidziane na wymienione cele, choćby w chwili wywłaszczenia nie były wykorzystywane na te cele. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, w której nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu, nie zostały wykorzystane na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem Trybunału wykładnia przepisów u.g.n. prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie wyklucza stosowania art. 136 tej ustawy do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej należy wskazać, że zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wspomniany art. 137 u.g.n. określa ustawowe przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, poprzez upływ terminu rozpoczęcia realizacji celu i upływ terminu wyznaczonego na zakończenie realizacji celu. Terminy te to - odpowiednio - 7 i 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości stała się ostateczna. Biegu terminów warunkujących zwrot nieruchomości nie należy jednak odnosić do wywłaszczenia dokonanego przed wejściem w życie przepisów przewidujących te terminy (siedmioletniego od 1 stycznia 1998 r. oraz 10-letniego od 22 września 2004 r.). Ponadto ocena zbędności nieruchomości dokonana przez pryzmat terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie odnosi się do wywłaszczenia, które miało miejsce przed wprowadzeniem do obrotu prawnego przepisu art. 137 ust. 1 wskazującego te terminy (por. Bończak-Kucharczyk Ewa, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX). Nie sposób bowiem wymagać od podmiotów przejmujących wywłaszczoną nieruchomość, aby zrealizowały cel wywłaszczenia w terminach, które nie były wówczas określone (wyrok NSA z 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 49/15). Sytuacja taka zachodzi również w niniejszej sprawie, bowiem sporna nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na długo przed wprowadzeniem do systemu prawa wyżej wskazanych terminów. Należy przy tym zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11 (Dz. U. z 2014 r. poz. 376), zgodnie z którym: art. 137 ust. 1 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość zawnioskowana do zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy prace rozpoczęto w ciągu 7 lat od uostatecznienia się decyzji wywłaszczeniowej oraz czy zakończono je w ciągu 10 lat od tego momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w przypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r. W konsekwencji w okolicznościach rozpoznawanej sprawy terminy wskazane w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 nie mają znaczenia dla oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości.
Zatem w świetle art. 136 ust. 1 u.g.n. konieczne jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, przy czym nie ma istotnego znaczenia, jaki jest aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości. Jednak ustalając sam cel wywłaszczenia, a także czy cel wywłaszczenia został zrealizowany należy mieć na uwadze przepisy szczególne regulujące instytucję wywłaszczenia, na podstawie których w konkretnej sprawie doszło do wywłaszczenia. Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. w wersji obowiązującej na dzień wydania orzeczenia, dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) i znajdujących się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. W myśl art. 1 ust. 3 tego dekretu wywłaszczenie polega na odjęciu prawa własności z dniem 9 maja 1945 r. Jak stanowił art. 2 pkt 1) tego dekretu wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej. Warunkiem było – w myśl art. 2 pkt 2) dekretu nieruchomości są nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu. Przepis art. 3 ust. 1 dekretu wymagał ponadto, aby wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie został zgłoszony do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r Przywołany dekret miał na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zajętych już w czasie wojny na określony cel użyteczności publicznej, a wciąż znajdujących się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Uprzednie zrealizowanie określonego w dekrecie celu było zatem warunkiem koniecznym do przejęcia własności nieruchomości. Stąd też w tym przypadku orzeczenie wywłaszczeniowe było wydawane, gdy określony cel użyteczności publicznej został już zrealizowany (por. wyrok NSA z 17.12.2020 r., I OSK 1617/20, LEX nr 3280327). Wbrew twierdzeniom skargi nie jest tak, że celem decyzji o wywłaszczeniu nie mogło być bowiem usankcjonowanie stanu już istniejącego.
Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25) postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. lub na podstawie art. 55 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. (Dz. U. R. P. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 i z 1939 r. Nr 31, poz. 205), będzie prowadzone dalej na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu z tym, że odwołania będą rozpatrywane przez odwoławcze komisje wywłaszczeniowe. Przepis art. 8 stosuje się odpowiednio. Natomiast w myśl art. 48 ust. 4 "u.z.t.w.n." prawomocne orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nie podlegają wzruszeniu.
Z dokumentów zgromadzonych przez organy administracji Starostę [...] wynika, że przyczyną wywłaszczenia była realizacja celów użyteczności publicznej – najpierw w postaci prowadzenia upraw zbożowych, a następnie ogrodów działkowych. Cele te zostały zrealizowane jeszcze przed wywłaszczeniem, co było zgodne z art. 1 ust 1 dekretu w zw. z art. 2 pkt 1 dekretu. Z materiału dowodowego wynika, że w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. parcela [...] zajęta była na cele użyteczności publicznej, pod uprawy zbożowe w użytkowaniu "[...]" ([...]), a następnie w 1948 r. zostały na niej urządzone pracownicze ogrody działkowe. W dacie wywłaszczenia, zgodnie z treścią art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. z 1949 r. nr 18, poz. 117), pracowniczy ogród działkowy był urządzeniem użyteczności publicznej. Prawidłowo organy administracji uznały, że nie było podstaw do wydania orzeczenia do zwrocie nieruchomości. Należy także podkreślić, że został dochowany termin na złożenia wniosku o wywłaszczenie, gdyż Zarząd Miejski stoł. m. [...] wystąpił do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] o zatwierdzenie na podstawie art. 3 ust. 3 dekretu wniosku o wywłaszczenie na ogrody działkowe nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej [...], t. 13, k. 292 stanowiącej własność M. H. i żony jego D. z d. B. pismem z 17 grudnia 1949 r. z art. 6 ustawy z dnia 30 grudnia 1949 r. o zmianie niektórych przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
Organy administracji zgromadziły cały dostępny i niezbędny materiał dowodowy, dokonały jego swobodnej , lecz nie dowolnej oceny, a następnie prawidłowo ustaliły stan faktyczny niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy, w zgodzie z art. 7, 77 i 80 k.p.a , a uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi stawiane przez art. 107 § 3 kpa.
Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.