IV SA/Po 188/22

IV SA/Po 188/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-06-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /sprawozdawca/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Maria Grzymisławska-Cybulska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Sygn. powiązane
III OSK 2390/22 - Wyrok NSA z 2025-10-15
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi C. R. na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska Delegatura w L. z dnia 25 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie wyeliminowania naruszeń oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zarządzeniem pokontrolnym z dnia 25 stycznia 2022 r., nr [...], Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, działając na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (j.t. Dz.U. z 2021 r., poz. 1070 w skrócie "uIOŚ ") oraz ustaleń kontroli przeprowadzonej w dniach od [...] października 2021 r. do [...] listopada 2021 r. u C. R., prowadzącego działalność pn. R. ", pod adresem ul. [...], L., z siedzibą przy ul. [...], udokumentowanej protokołem kontroli nr [...], zarządził:
1. Prowadzić ewidencję odpadów, wprowadzając za pośrednictwem indywidualnego konta do systemu BDO bieżące informacje o wytworzonych odpadach w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, z terminem realizacji: od dnia otrzymania zarządzenia pokontrolnego.
2. Przestrzegać zapisów wynikających z art. 3 Rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów na teren RP, zgodnie z procedurą wymaganego zgłoszenia i uzyskania zgody, z terminem realizacji: od dnia otrzymania zarządzenia pokontrolnego.
3. Zaprzestać dokonywania nielegalnego demontażu pojazdów poza stacją demontażu, z terminem realizacji: od dnia otrzymania zarządzenia pokontrolnego.
Dodatkowo, wyznaczono termin do przedłożenia pisemnej informacji o zakresie podjętych działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu naruszeń na dzień [...] lutego 2022 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (zwany dalej także "WWIOŚ") wyjaśnił, że w trakcie kontroli ustalono, że przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, w ramach, której dokonuje wwozu do kraju pojazdów uszkodzonych, w tym wycofanych z eksploatacji, bez wymaganego w tym zakresie zgłoszenia i zgody Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, zgodnie z art. 3 rozporządzenia WE nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. U. UE. L.2006.190.1). Podczas kontroli Inspektorzy ujawnili obecność [...] pojazdów uszkodzonych, które kontrolowany w ramach importu sprowadził ze [...] na teren RP, które w dokumentach posiadały zapisy takie jak: [...], jak również pozostałe adnotacje wskazujące jakie ma być przeznaczenie pojazdu, dla którego wydano ww. dokumenty. Na podstawie powyższych dokumentów dla pojazdów lub w przypadku braku kompletu wymaganych prawem dokumentów (tj. dowód rejestracyjny, umowa lub faktura zakupu, potwierdzenie opłacenia podatku akcyzowego), wynikających z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 450), zarejestrowanie pojazdów na terenie Polski jest uniemożliwione. W konsekwencji, pojazdy obarczone są wadą prawną i stanowią w całości odpady, co dyskwalifikuje je jako pojazdy użytkowe, które nie będą mogły zostać wykorzystane zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem. Podmiot przemieścił na teren RP odpady w postaci pojazdów, z pominięciem procedury wymaganego zgłoszenia i uzyskania decyzji wbrew art. 3 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. (Dz.U. Unii Europejskiej L 190 z 12.07.2006 r. z późn. zm.), w sprawie przemieszczania odpadów.
W trakcie kontroli ustalono również, że w ramach prowadzonej przez C. R. działalności, dokonano nielegalnego demontażu pojazdów. Inspektorzy podczas oględzin terenu ujawnili elementy konstrukcyjne pojazdów, takie jak elementy nadwozia (słupki, podłoga, dach, przegroda komory silnikowej i inne) z widocznymi śladami ingerencji, takimi jak cięcie lub spawanie. Wyposażenie budynku, w którym kontrolowany dokonuje napraw przedmiotowych pojazdów, wraz z urządzeniami i narzędziami, pozwalają twierdzić, że kontrolowany posiada wszelkie możliwości technologiczne do wykonywania ww. czynności, potwierdzeniem czego są wskazane w protokole oględzin pojazdy oraz części z nich pozyskane, lub pozostałości pojazdów. Kontrolowany przedstawił pomieszczenie, gdzie znajdowały się dwa pojazdy uszkodzone, mające znamiona demontażu i będące w trakcie napraw wybiegających poza naprawy drobne. Dodatkowo, na kontrolowanym terenie zmagazynowane były odpady pochodzące z demontażu i napraw pojazdów. Odpady te zmagazynowane były zarówno w pomieszczeniu, jak też na placu pomiędzy pojazdami, na regale i wokół niego, niezabezpieczone przed oddziaływaniem warunków atmosferycznych. W ujawnionych pojazdach znajdujących się na kontrolowanym terenie, znajdowały się zdemontowane części samochodowe. Kontrolowany zeznał podczas kontroli, że pojazd marki F. , [...], sprowadzony z [...], posiadający wpis [...] (certyfikat złomowania) został sprowadzony z zamiarem jego demontażu na części zamienne, a na dzień oględzin pojazd posiadał zdemontowane elementy i wskazane powyżej ślady ingerencji w jego konstrukcję. C. R. nie posiada stosownych decyzji zezwalających na demontaż pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także zezwolenia na przetwarzanie odpadów. Demontaż pojazdów wycofanych z eksploatacji prowadzony poza stacją demontażu stanowi naruszenie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2020 r. poz. 2056).
Inspektor wskazał dalej, że kontrolowany podmiot posiada wpis w Bazie danych o odpadach i odpadach opakowaniowych (dalej BDO), prowadzonej przez Marszałka Województwa W. i został mu nadany numer rejestrowy [...]. Podmiot ten wpisał się do BDO m.in. w Dziale XII jako wytwórca odpadów obowiązany do prowadzenia ewidencji odpadów niepodlegających obowiązkowi uzyskania pozwolenia na wytwarzanie odpadów albo pozwolenia zintegrowanego oraz określił 19 rodzajów odpadów wytwarzanych w ramach prowadzonej działalności. W toku kontroli stwierdzono, że podmiot do dnia kontroli nie prowadził ewidencji odpadów w formie papierowej, ani też nie prowadzi bieżącej ewidencji za pośrednictwem indywidualnego konta w BDO, zgodnie z zapisami art. 66 - 72 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2021 r. poz. 779 z późn. zm.}.
Stwierdzono, że do ewidencji w rejestrze BDO przez okres od [...].01.2020 r. do dnia kontroli wprowadzona została jedna karta przekazania odpadów (KPO) o nr [...] z dnia [...].01.2020 r., dla odpadów o kodzie 13 02 08* - inne oleje silnikowe, przekładniowe i smarowe w ilości 0,3800 Mg. Dla pozostałych wskazanych odpadów wytwarzanych podmiot nie prowadził ewidencji. Nieprowadzenie ewidencji wytwarzanych odpadów stanowi naruszenie wynikające z art. 66 ustawy o odpadach.
Na powyższe zarządzenie pokontrolne skargę do tut. Sądu wniósł reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika C. R. (zwany dalej także "skarżącym"), zaskarżając je w części tj. w zakresie zarządzeń objętych punktami 2 i 3 zaskarżanego zarządzenia pokontrolnego.
Przedmiotowemu rozstrzygnięciu zarzucono:
1) wadliwe przyjęcie nieprzestrzegania przez skarżącego zapisów wynikających z art. 3 Rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów na teren RP, zgodnie z procedurą wymaganego zgłoszenia i uzyskania zgody;
2) wadliwe przyjęcie, iż skarżący dokonuje nielegalnego demontażu pojazdów poza stacją demontażu;
3) naruszenie przepisu art. 6, art 7 oraz art. 7a kpa - przez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych dotyczących kwalifikowania uszkodzonych pojazdów skarżącego jako odpadów na niekorzyść skarżącego i tym samym wadliwe przyjęcie, iż nabyte przez skarżącego pojazdy stanowią odpad nie zaś pojazdy używane możliwe do ich użytku zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, bądź też dla celów sportowych albo badawczych, a także dokonanie oceny stanu technicznego pojazdów przez pryzmat ich przydatności do rejestracji, przy braku uprawnień ku temu.
Jednocześnie, wniesiono o uchylenie zaskarżanego zarządzenia pokontrolnego w zakresie jego punktów 2 i 3 oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym także kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że nie kwestionuje pierwszego z naruszeń dotyczącego niewystarczającego ewidencjonowania odpadów w ramach systemu BDO. Nie zgadza się jednak z przyjętymi przez kontrolujących naruszeniami mającymi polegać na uznaniu za odpady pojazdów używanych sprowadzonych przez skarżącego z USA, a także z uznaniem w toku kontroli, iż prowadzi on demontaż pojazdów poza stacją przeznaczoną do takiego demontażu.
Odwołując się do treści zarządzenia pokontrolnego oraz protokołu kontroli nr [...], skarżący wskazał, iż ustalenia zawarte w protokole odbiegają od stanu faktycznego sprawy i jako takie skutkują wydaniem wadliwych zarządzeń pokontrolnych.
Skarżący konsekwentnie podnosi, iż sprowadzone przezeń [...] pojazdów używanych, będących w stanie uszkodzonym, nie stanowią odpadu, za wyjątkiem jednego z pojazdów (F. o numerze [...]) nadają się do użytku zgodnego z ich pierwotnym przeznaczeniem, posiadają wszelkie wymagane przez prawo dokumenty pozwalające na ich rejestrację i dopuszczenie do ruchu, a nadto ich stan techniczny pozwala na stosunkowo proste przywrócenie ich do stanu pozwalającego na korzystanie z nich w zgodzie z pierwotnym przeznaczeniem.
W ocenie skarżącego samo uszkodzenie pojazdu, nie stanowiące szkody całkowitej i nie poparte certyfikatem zawierającym stwierdzenia "flood", "destruction" czy też "junk" nie pozwala bowiem na kwalifikowanie pojazdu używanego jako odpadu. Używane w treści dokumentów dotyczących nabytych przez skarżącego pojazdów marki B. sformułowanie "[...]", tłumaczone odmiennie przez każdego z tłumaczy, ale także i używane w różnych znaczeniach przez organy poszczególnych stanów [...], zawsze oznacza pojazd, co do którego dopuszczalne jest ponowne przywrócenie go do użytku zgodnego z pierwotnym przeznaczeniem, po dokonaniu niezbędnych napraw.
W niniejszej sprawie, poza jednym z pojazdów skarżącego - przywołanym już wyżej F. - pozostałe 6 pojazdów posiadających certyfikaty z adnotacją "[...]" stanowią zdaniem skarżącego pojazdy używane, nadające się do korzystania z nich zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, w tym także i do rejestracji na terenie Polski. Żaden z tych pojazdów bowiem nie spełnia przesłanek do uznania go za odpad, w szczególności przez pryzmat oceny dokonywanej na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy prawo o ruchu drogowym. Wbrew zapisom protokołu i zarządzenia pokontrolnego, a zgodnie z zastrzeżeniem skarżącego naniesionym pod treścią protokołu kontroli, samochód marki B. o numerze [...], nie posiadał, w chwili nabycia go przez skarżącego, certyfikatu obejmującego określenie "flood", a co a tym idzie był pojazdem, którego także nie sposób kwalifikować jako odpad. Skarżący podnosi w tej materii, iż dla dokonania stanu technicznego tego pojazdu istotne jest ustalenie jego stanu technicznego w dacie zakupu i przemieszczenia go do Polski, nie zaś w dacie dokonywanej kontroli. W tych zaś datach pojazd ten posiadał certyfikat z adnotacją "[...]", pozwalającą na jego rejestrację i wykorzystanie zgodnie z przeznaczeniem.
Za całkowicie nieuprawnione uznał skarżący stwierdzanie, że pojazd jest odpadem tylko na podstawie tego, iż jest on uszkodzony. Mowa tu bowiem wprost o pojazdach "nadających się do naprawy" i "mogących stać się przydatnym do ruchu drogowego". Oznacza to, że w momencie przekraczania granicy pojazd taki może być niezdatny do ruchu drogowego, a dopiero takim może się stać w wyniku dokonania drobnych napraw. Ważne jest, by po dokonaniu tychże napraw spełniał on europejskie normy bezpieczeństwa.
O kwalifikowaniu pojazdu używanego z certyfikatem "[...]" jako odpadu możemy mówić jedynie wówczas, gdy z dokumentu tego wynika wprost, że pojazd, dla którego certyfikat został wystawiony nie nadaje się do naprawy lub uległ kasacji, a dodatkowo poprzedni właściciel dokonał wyzbycia się takiego pojazdu, z zamiarem jego utylizacji. Istotne jest bowiem rozróżnienie zbycia pojazdu, np. w celu jego naprawy i dalszego użytkowania lub odsprzedaży, od formułowanej w punkcie 7. Wytycznych korespondentów nr [...] przesłanki "wyzbycia" - pojmowanej jako trwałego pozbawienia władztwa z zamiarem utylizacji nieprzydatnego pojazdu, najczęściej zresztą odpłatnego, generującego po stronie pozbywającego się konieczność poniesienia kosztów utylizacji, nie zaś przynoszącego zbywcy korzyść finansową wynikającą ze zbycia. Podkreślenia wymaga, iż stan techniczny i prawny pozwalające na korzystanie z pojazdu zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem, nawet po wykonaniu ewentualnych niezbędnych napraw, jak i wola właściciela są dwoma przesłankami, które powinny być spełnione łącznie.
Skarżący wskazał, iż wbrew odmiennym poglądom kontrolujących, pojazdy te wymagały jedynie drobnych napraw, także w rozumieniu napraw opisanych dla typu 2 w załączniku nr [...] do wytycznych korespondentów nr [...]. Pojazdy te bowiem miały jedynie stosunkowo niewielkie uszkodzenia, nie ingerujące w elementy konstrukcyjne pojazdów (nienaruszone podłużnice),wymagające jedynie wymiany poszczególnych elementów jak maska, zderzak czy też lampy, sprowadzone zostały ze sprawnymi zespołami napędowymi i wymagały prostych napraw polegających na wymianie kompletnych podzespołów, pozwalających na kwalifikowanie ich jako uszkodzenia typu 2.
Skarżący zakwestionował także zakwalifikowanie jako odpadu przywołanego już wyżej pojazdu marki F. . W jego ocenie w dacie sprowadzenia pojazdu w roku [...], stan techniczny tego pojazdu odbiegał istotnie na korzyść od stanu ustalonego w dacie kontroli. Jakkolwiek pojazd ten posiadał certyfikat z adnotacją "[...]", to jego sprowadzenie wiązało się dla skarżącego z zamiarem wykorzystania go tak dla celów częściowego pozyskania zeń podzespołów niezbędnych do wykorzystania w innych pojazdach.
Skarżący zakwestionował także przyjęcie przez organ kontrolujący jakoby dokonywał on demontażu pojazdów poza stacją demontażu. W jego ocenie nie przetwarzał on - w rozumieniu ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji - pojazdów stanowiących odpady. Zgodnie zaś z definicją ujętą w art. 3 pkt 6 w/w ustawy - za pojazd wycofany z eksploatacji uważa się pojazd stanowiący odpad, a nadto samo przetwarzanie - zgodnie z definicją art. 3 pkt 8 zmierzać musiałoby do demontażu, odzysku lub przygotowania do unieszkodliwienia. Skarżący podniósł, iż nie wykonywał takich czynności, zaś przeprowadzona kontrola zakończona kwestionowanym zarządzeniem nie wykazała, ani by ujawnione pojazdy używane, uszkodzone typu 2, stanowiły odpady, ani też by dokonywał ich przetwarzania na terenie kontrolowanej nieruchomości. Skarżący podkreślił, iż dokonywał jedynie napraw pojazdów, bądź ich modyfikacji, w tym także ewentualnego przystosowania dla celów sportów wyczynowych, bądź wcześniej — dla celów doświadczalnych związanych z osiąganiem postępu technicznego i zwiększaniem bezpieczeństwa - o którym wspomina pkt 60 ppkt c Załącznika nr 5 do Konwencji wiedeńskiej o ruchu drogowym (Dz. U. 1988.50.4). Stąd, działań jego nie sposób kwalifikować jako demontażu pojazdów poza przeznaczonymi do tego stacjami demontażu.
Dodano, że skarżący posiada podpisane umowy z podmiotami prowadzącymi zawodowo stacje demontażu, z którymi współpracuje i w których może dokonywać ewentualnego demontażu, o ile zachodziłaby jego potrzeba. Sam nie posiada sprzętu niezbędnego do demontażu pojazdów, a jedynie narzędzia niezbędne do napraw i modyfikacji pojazdów.
Skarżący oświadczył, że ujawnione na terenie nieruchomości skarżącego części karoserii pojazdów służyły tymże naprawom, albowiem zakupione zostały na giełdzie samochodowej i służyły jako dostarczające poszczególnych, drobnych ich elementów niezbędnych w toku napraw, a następnie — po wykorzystaniu - miały zostać zutylizowane, co zostałoby potwierdzone wpisem w systemie BDO. Zresztą na skutek przeprowadzonej kontroli i zawarcia w zarządzeniu kontrolnym wzmianki o uchybieniu, o który mowa w punkcie zarządzenia, dokonał już utylizacji tychże części, rejestrując jednocześnie zdanie części samochodowych na indywidualnym koncie skarżącego w systemie BDO.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym zarządzeniu pokontrolnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4) – przy czym jest poza sporem, że takimi aktami są m.in. zarządzenia pokontrolne wydawane przez organy Inspekcji Ochrony Środowiska. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Przedmiotem tak rozumianej sądowej kontroli legalności działania administracji publicznej jest w niniejszej sprawie zarządzenie pokontrolne (w zaskarżonym zakresie, tj. pkt 2-3 zarządzenia pokontrolnego) wydane w związku z kontrolą przeprowadzoną przez pracowników Inspekcji Ochrony Środowiska u C. R., prowadzącego działalność pn. R. ".
Zarządzenie pokontrolne wydawane na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 uIOŚ może być zaskarżone do sądu administracyjnego jako inny akt lub czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Władczy charakter zarządzenia przejawia się tu w obowiązku informacyjnym jego adresata wynikającym z art. 12 ust. 2 uIOŚ, którego zaniechanie lub nieprawidłowe wykonanie stanowi wykroczenie z art. 31a uIOŚ (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2009 r. sygn. akt II GSK 1009/08, ONSAiWSA 2010, Nr 5, poz. 86). Równocześnie należy zwrócić uwagę na okoliczność, że ów władczy charakter zarządzeń pokontrolnych jest ograniczony do wskazanych wyżej obowiązków informacyjnych z art. 12 ust. 2 uIOŚ. W szczególności zarządzenia te nie nakładają na ich adresata obowiązków administracyjnoprawnych, które mogłyby być przedmiotem egzekucji administracyjnej. Obowiązek taki może ciążyć na nich na podstawie odrębnych przepisów i decyzji, ale jego samoistnym źródłem nie jest zarządzenie pokontrolne (por. np. T. Czech, "Zarządzenie pokontrolne organów Inspekcji Ochrony Środowiska"; ZNSA 3/2011, s. 93). Wynika z tego m. in., że strona może nie zgodzić się z zarządzeniami pokontrolnymi i poinformować o tym organ. Jeżeli strona uczyni to w terminie określonym w zarządzeniu pokontrolnym, nie poniesienie odpowiedzialności z art. 31a uIOŚ. Stąd też w orzecznictwie przyjmuje się, że zarządzenie pokontrolne jest aktem, który można określić jako akt o charakterze sygnalizacyjnym, określający ramowe kierunki postępowania względem osoby zarządzającej podmiotem korzystającym ze środowiska (albo innej osoby fizycznej) – por. np. wyrok NSA z 27 stycznia 2017 r., II OSK 1156/15 - CBOSA.
Sąd rozpoznając skargę na zarządzenie pokontrolne wydane na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 uIOŚ bada przede wszystkim:
1) czy kontrola została przeprowadzona przez powołany do tego organ;
2) czy treść zarządzeń koresponduje z ustaleniami poczynionym w protokole kontroli; a także
3) czy treść zarządzenia pokontrolnego znajduje oparcie w powszechnie obowiązujących przepisach prawa.
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organ w toku przeprowadzonej kontroli oraz treści (stanowiących konsekwencję tych ustaleń) zarządzeń zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego.
W ocenie Sądu w sprawie nie budzi wątpliwości, że kontrola została przeprowadzona przez organ do tego uprawniony (zob. art. 2 ust. 1 uIOŚ), treść zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego w pkt 1, pkt 2 oraz pkt 3 koresponduje z ustaleniami faktycznymi poczynionymi w protokole kontroli, a prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne stały się następnie podstawą do sformułowania zaskarżonego zarządzenia w oparciu o poprawnie zastosowane powszechnie obowiązujące przepisy prawa.
Skarżący kwestionuje zasadność pkt 2 zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, który stanowi: "Przestrzegać zapisów wynikających z art. 3 Rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów na teren RP, zgodnie z procedurą wymaganego zgłoszenia i uzyskania zgody, z terminem realizacji od dnia otrzymania zarządzenia pokontrolnego".
W dniu [...].10.2021 r. w ramach czynności kontrolnych, na terenie działki o nr ewidencyjnym nr [...], obręb G. inspektorzy dokonali oględzin terenu prowadzonej działalności, a także ujawnionych pojazdów i pomieszczeń. W trakcie oględzin ujawniono [...] pojazdów uszkodzonych, które kontrolowany sprowadził z [...], jak również szereg elementów pochodzących z demontażu pojazdów, w tym także cięte elementy konstrukcji pojazdów osobowych. Pojazdy te zakwalifikowano jako odpad. W dniu oględzin ujawniono następujące pojazdy uszkodzone, sprowadzone z [...], należące do kontrolowanego C. R.:
1. B. , VIN: [...], kolor [...], brak tablic rejestracyjnych, sprowadzony z [...], uszkodzony przód, zdemontowany przód, pojazd z silnikiem i płynami eksploatacyjnymi, okazano: [...] wydany w [...], dokument celny wydany w [...], dokument transportowy,
2. B. , VIN: [...], kolor [...], brak tablic rejestracyjnych, sprowadzony z [...], uszkodzony przód, pojazd z silnikiem i płynami eksploatacyjnymi, okazano: [...] wydany w [...], dokument celny wydany w [...], dokument transportowy,
3. B. , VIN: [...], kolor [...], brak tablic rejestracyjnych, sprowadzony z [...], uszkodzony przód, pojazd z silnikiem i płynami eksploatacyjnymi, okazano: [...] wydany w [...], dokument celny wydany w [...], dokument transportowy, potwierdzenie opłacenia akcyzy,
4. F. , VIN: [...], kolor [...], brak tablic rejestracyjnych, sprowadzony z [...], uszkodzony, pojazd z silnikiem i płynami eksploatacyjnymi, okazano: [...] wydany w [...], dokument celny wydany w [...], dokument transportowy, potwierdzenie opłacenia akcyzy,
5. F. , VIN: [...], kolor [...], brak tablic rejestracyjnych, sprowadzony z [...], sprowadzony na części, zdemontowane wnętrze, cięte słupki, brak drzwi, szyb, pojazd osuszony, okazano: [...] wydany na [...], dokument potwierdzający zakup, dokument celny wydany w [...], dokument transportowy i naliczone odsetki za postój,
6. B. , VIN: [...], kolor [...], brak tablic rejestracyjnych, sprowadzony z USA, uszkodzony, pojazd z silnikiem i płynami eksploatacyjnymi, okazano: [...] wydany przez K. P., [...], dokument celny wydany w [...], dokument transportowy, potwierdzenie opłacenia akcyzy,
7. B. , VIN: [...], kolor [...], brak tablic rejestracyjnych, sprowadzony z [...], uszkodzony przód, pojazd z silnikiem i płynami eksploatacyjnymi, okazano: [...] wydany w [...], faktura, dokument celny wydany w [...], dokument transportowy.
W dokumentach ww. pojazdów, wydanych przez [...] urzędy, widniały zapisy takie jak: [...] jak również pozostałe adnotacje wskazujące jakie ma być przeznaczenie pojazdu, dla którego wydano ww. dokumenty. Spośród sześciu dokumentów operujących pojęciem "[...]" cztery zawierają zapis "(for) export only". Zapisy te wskazują, że owe dokumenty mogą uniemożliwić rejestrację pojazdu. Należy zaznaczyć, że prawo stanowe w [...] jest zróżnicowane, dlatego też ww. dokumenty mają nie tylko różnorodne zapisy jak i szatę graficzną, natomiast wydawane są dla pojazdów, które nie nadają się do uczestnictwa w ruchu drogowym. Tytuły te nadano im już na terenie [...], przed ich importem na teren RP.
Skarżący kwestionuje status wszystkich [...] pojazdów jako odpadu.
W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z definicją "odpadu" zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2021, poz. 779), przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. W judykaturze wskazuje się (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2874/13), że dla uznania danego przedmiotu za odpad podlegający regulacjom ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu oraz Rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. Urz. WE L 190 z 12 lipca 2006 ze zm.), decydujące znaczenie ma stan prawny i faktyczny istniejący w chwili wprowadzenia produktu na terytorium Polski. Nabycie przez pojazd statusu odpadu uzależnione jest od tego, czy w momencie przekroczenia granicy może on być wykorzystywany zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem, a zatem, czy może on poruszać się po drogach. Z tej przyczyny, w postępowaniu w sprawie dotyczącej międzynarodowego przemieszczania odpadów nie bada się możliwości przywrócenia pojazdowi stanu technicznego umożliwiającego dopuszczenie do ruchu drogowego, na co zwraca uwagę skarżący. To, co stanie się w przyszłości z pojazdem, nie ma wpływu na uzyskany przez niego status odpadu. Poza tym w orzecznictwie wskazuje się też (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2132/11, LEX nr 1340195), iż "pozbycie się", które stanowi konieczną przesłankę do uznania za odpad, w istocie oznacza zmianę sposobu użytkowania wskazanego przedmiotu, czyli użytkowanie w inny sposób aniżeli nakazuje to przeznaczenie danego przedmiotu, a nowy sposób użytkowania mógłby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko. Konsekwentne w tym zakresie stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 27 stycznia 2022 r. sygn. III OSK 993/21).
Z orzecznictwa TSUE wynika z kolei, że to, czy dany przedmiot lub substancja stanowi "odpad" w rozumieniu dyrektywy 2008/98, należy ustalić w świetle wszystkich okoliczności, z uwzględnieniem celu tej dyrektywy i jej skuteczności, która nie powinna zostać naruszona. Oznaczone okoliczności mogą zatem stanowić wskazówkę występowania działania polegającego na pozbywaniu się, zamiaru pozbycia się lub zobowiązania do pozbycia się substancji lub przedmiotu w rozumieniu art. 3 pkt 1 dyrektywy 2008/98. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że pojęcie odpadów nie wyklucza substancji i przedmiotów, które mogą zostać ponownie gospodarczo wykorzystane. System nadzoru i gospodarowania ustanowiony dyrektywą 2008/98 ma bowiem na celu objęcie swoim zakresem wszystkich przedmiotów i substancji, których ich właściciel się pozbywa, nawet jeżeli mają one wartość handlową i są gromadzone z powodów handlowych do celów recyklingu, regeneracji lub ponownego wykorzystania (zob. podobnie wyroki: z 24 czerwca 2008 r., Commune de Mesquer, C 188/07, EU:C:2008:359, pkt 40; z 3 października 2013 r., Brady, C 113/12, EU:C:2013:627, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
W świetle powyższych rozważań nie ulega zatem wątpliwości, że sformułowana wyżej definicja odpadu jest definicją szeroką i musi ulegać doprecyzowaniu na gruncie poszczególnych stanów faktycznych. W odniesieniu do sprowadzanych z zagranicy pojazdów, doprecyzowanie to nastąpiło między innymi w formie wskazówek metodycznych Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 3 kwietnia 2008 r. z korektami pkt 2 z 15 lipca 2008 r. oraz z 21 marca 2013 r. w sprawie uznawania pojazdów za odpad w transgranicznym przemieszczaniu odpadów. Wskazówki te zostały sporządzone przez wyspecjalizowany organ i wydane na podstawie § 1 ust. 2 pkt 4 porozumienia z 7 lutego 2007 r. pomiędzy Ministrem Finansów, Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska oraz Komendantem Głównym Straży Granicznej w sprawie współdziałania w zakresie transgranicznego przemieszczania odpadów oraz biorąc pod uwagę porozumienie z 26 lipca 2006 r. pomiędzy Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska, a Głównym Inspektorem Transportu Drogowego o współdziałaniu Inspekcji Ochrony Środowiska i Inspekcji Transportu Drogowego, w celu zapewnienia jednolitej interpretacji przepisów prawa krajowego, wspólnotowego i międzynarodowego w zakresie dotyczącym transgranicznego przemieszczania odpadów. Wskazówki te uwzględniają ponadto wspólną interpretację wszystkich państw członkowskich rozporządzenia Nr 1013/2006 w sprawie przemieszczania odpadów. Stąd też, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazówki metodologiczne mogą mieć istotne znaczenie dla wykładni definicji odpadu w związku z transgranicznym przemieszczaniem pojazdu.
Z wskazówek metodycznych wynika, że transgranicznie przemieszczany pojazd wypełnia definicję "odpadu", określoną w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, jeżeli:
1. poprzedni właściciel dokonał pozbycia się pojazdu uszkodzonego, posiadającego dokument własności pojazdu, z którego wynika, że nie nadaje się on do naprawy lub uległ kasacji ("[...]" itp.);
2. poprzedni właściciel dokonał pozbycia się pojazdu uszkodzonego, posiadającego dokument pojazdu inny niż w pkt 1, a uszkodzony pojazd wymaga napraw wykraczających poza naprawy drobne określone w "Wytycznych korespondentów Nr [...] w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów";
3. z oświadczenia strony lub dokumentów (faktura) wynika, że zakupiła pojazd z przeznaczeniem na części;
4. przewożona jest część pojazdu lub pojedyncze części nie nadające się do bezpośredniego zamontowania w pojazdach oraz części wymontowane z pojazdów, których ponowne użycie zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub negatywnie wpływa na środowisko - części te są wymienione w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 28 września 2005 r. w sprawie wykazu przedmiotów wyposażenia i części wymontowanych z pojazdów, których ponowne użycie zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub negatywnie wpływa na środowisko (Dz. U. Nr 201, poz. 1666).
W dniu 8 lipca 2011 r. na posiedzeniu korespondentów unijnych dla rozporządzenia Nr 1013/2006, zostały uzgodnione wytyczne w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów. Wytyczne te zawierają ujednolicone stanowisko państw członkowskich, co do sposobu, w jaki w rozumieniu wspólnym wszystkich państw członkowskich należy interpretować rozporządzenie Nr 1013/2006. Z pkt 8 lit. e wytycznych wynika, że pojazd używany klasyfikowany jest zazwyczaj jako odpad między innymi, gdy nie nadaje się do drobnych napraw lub posiada znacznie uszkodzone istotne części (np. w wyniku wypadku) lub jest pocięty na kawałki (np. na pół). Istotne przy kwalifikowaniu pojazdu jako odpadu może być również, że koszty naprawy przekraczają obecną wartość pojazdu (pkt 9 lit. d) wytycznych).
Jak wynika z pięciu opinii technicznych złożonych w tej sprawie przez skarżącego wraz ze skargą, ubytek wartości pojazdów wymienionych wyżej wskazanych pod nr 2 - 3 i 6 - 7 wynosi niemal 60 %. Co do pierwszego pojazdu (BMW 528i xDrive) ubytek ten wynosi 41,37%. W ocenie Sądu nie sposób naprawy pojazdu, którego ubytek wartości w wyniku uszkodzenia wyniósł co najmniej 41,37% wpisać w definicję "drobnej naprawy", gdzie wytyczne korespondentów wskazują przykładowo rozładowany akumulator, całkowicie zużyty bieżnik opon, czy konieczność wymiany klocków hamulcowych. Tym bardziej nie jest to możliwe co do wszystkich pozostałych samochodów marki BMW, gdzie stwierdzono m. in. wyzwolenie poduszek i kurtyn powietrznych oraz pasów bezpieczeństwa.
Wobec tego w sprawie nie ulega wątpliwości, że poprzedni właściciel pojazdu nie dokonał napraw umożliwiających użytkowanie omawianych pojazdów poza granicami Polski. Pojazdy ujawnione posiadały rozległe uszkodzenia elementów konstrukcyjnych, widoczne były braki istotnych powierzchni i części, a także pojazdy posiadały znamiona demontażu. Nie ulega więc wątpliwości, że konieczne naprawy nie mieściły się w pojęciu drobnych napraw.
Kontrolowany oświadczył w trakcie oględzin, jak również zeznał podczas przesłuchania, że pojazd F. , VIN: [...], sprowadzony z [...], posiadający wpis [...] (certyfikat złomowania) został sprowadzony z zamiarem jego demontażu na części zamienne. Pojazd, który w dokumentach zawiera zapisy mówiące o wycofaniu pojazdu z eksploatacji nie może zostać zarejestrowany.
Według zapisów wynikających z dokumentów dla pojazdu należy uznać, że pojazd jest obarczony wadą prawną, dyskwalifikującą pojazd jako pojazd użytkowy. Nieistotnym jest czy pojazd z technologicznego punktu widzenia da się odbudować i czy po takiej odbudowie i naprawie, przeszedłby przegląd stanu technicznego, ponieważ z uwagi na brak dokumentów pozwalających na zarejestrowanie pojazdu, nie może on poruszać się po drogach i pełnić pierwotnej funkcji.
Odnosząc się zatem do argumentacji skargi, że w istocie nie wykazano, aby uznane za odpady pojazdy - w chwili wwozu na terytorium Polski - odpowiadały ustawowej definicji odpadu, należy wskazać, że podstawowym kryterium uznania pojazdu sprowadzonego na terytorium RP w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia lub w ramach importu za odpad jest weryfikacja czy ujawnione podczas kontroli pojazdy posiadają komplet dokumentów, pozwalający na zarejestrowanie ich na terytorium RP, a co za tym idzie pełnienia przez pojazd pierwotnej funkcji.
Zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2020 r. poz. 110 z późn. zm.) jako pełna dokumentacje, niezbędną do zarejestrowania pojazdów użytkowych na terenie RP. nie obarczonych wadą prawną, należy rozumieć: dowód rejestracyjny, umowę lub fakturę zakupu, potwierdzenie opłacenia podatku akcyzowego. Brak ww. dokumentów oznacza, że pojazd obarczony jest wadą prawną i stanowi w całości odpad.
Wszystkie ujawnione pojazdy zweryfikowano w Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym, gdzie potwierdzono, że żaden z nich nie jest objęty ważnym ubezpieczeniem OC, jednocześnie potwierdzając, że żaden z ujawnionych pojazdów nie został wcześniej zarejestrowany na terenie RP.
Wwiezione na teren RP pojazdy, zidentyfikowane w dniu kontroli, nie zostały sprowadzone do kraju z zachowaniem procedur przewidzianych przepisami rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r., ws. przemieszczania odpadów. Pojazdy zaklasyfikowano jako odpady o kodzie 16 01 04* - zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy oraz pojazd klasyfikowany jako odpad o kodzie 16 01 06 - zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy niezawierające cieczy i innych niebezpiecznych elementów, nie są zaklasyfikowane pod żadnym kodem w załączniku III. IIIB, IV I IVA do ww. rozporządzenia, zatem ich przewóz winien odbyć się z zastosowaniem procedury uprzedniego zgłoszenia i uzyskania zgody właściwego organu. Skarżący nie okazał ww. zgłoszenia i zgody.
Jakkolwiek skarżący nie zgadza się z oceną materiału dowodowego przedstawioną przez organ i ustaleniami organu, to ich prawidłowość potwierdza materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. Ponadto ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie skarżący skutecznie nie podważył. Twierdzenia skarżącego, co do statusu pojazdów uznanych przez organy za odpad pozostają w istocie gołosłowne. Dlatego niezasadnie skarżący zarzuca wadliwość pkt 2 zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego. Odnosząc się do argumentacji skargi, podkreślić raz jeszcze należy, iż to czy wobec pojazdu objętego postępowaniem istniała możliwość jego naprawy i dopuszczenia do ruchu - pozostaje bez wpływu na status przedmiotu postępowania.
W punkcie 3 zarządzenia pokontrolnego nakazano "Zaprzestać dokonywania nielegalnego demontażu pojazdów poza stacją demontażu, z terminem realizacji od dnia otrzymania zarządzenia pokontrolnego". Argumentacja skargi - w tym zakresie - opiera się na twierdzeniu, że skarżący nie posiada sprzętu niezbędnego do demontażu pojazdów. Odnosząc się do jednak do zarzutów skargi wskazać trzeba, że na podstawie art. 3 pkt 10 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz.U. z 2020, poz. 2056) przez demontaż należy rozumieć czynności obejmujące:
a) usunięcie z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów i substancji niebezpiecznych, w tym płynów,
b) wymontowanie z pojazdów wycofanych z eksploatacji przedmiotów wyposażenia i części nadających się do ponownego użycia,
c) wymontowanie z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów nadających się do odzysku lub recyklingu.
W trakcie przesłuchania skarżący zeznał, że naprawia pojazdy do stopnia, jakiego wymaga od niego potencjalny klient, jednocześnie podkreślając, że zebrane części samochodowe, ujawnione podczas oględzin zostały przez kontrolowanego zebrane przez wiele lat prowadzenia działalności. Ujawnione w toku kontroli elementy konstrukcyjne pojazdów, takie jak elementy nadwozia (słupki, podłoga, dach, przegroda komory silnikowej itd.) z widocznymi śladami ingerencji, takimi jak cięcie lub spawanie, pozwalają stwierdzić, że w ramach prowadzonej działalności skarżący dokonuje demontażu pojazdów. Skarży przyznał też w trakcie oględzin i przesłuchania, że pojazd F. , VIN: [...], został sprowadzony z zamiarem jego demontażu na części zamienne.
Wyposażenie budynku warsztatowego, w którym zidentyfikowano urządzenia i narzędzia, mogące służyć do napraw jak i do demontażu, pozwalają twierdzić, że skarżący posiada wszelkie możliwości technologiczne do wykonywania ww. czynności, potwierdzeniem czego są wskazane w protokole oględzin pojazdy oraz części z nich pozyskane, lub pozostałości pojazdów. Opisane czynności wpisują się zatem w definicję demontażu zawartą w art. 3 pkt 10 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji.
W tym też, kontekście ustalenia organów znajdują oparcie w materiale dowodowym, a skarżący ustaleń tych skutecznie nie podważył i niezasadnie zarzuca wadliwość pkt 3 zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego.
Stwierdzając zatem, że ustalenia faktyczne w sprawie - niezbędne - do wydania rozstrzygnięcia są zupełne oraz że znajdują oparcie w przedstawionym materiale dowodowym, a zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał, że skargę należało oddalić.
W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia Przewodniczącej Wydziału.