IV SA/Po 183/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-04-14
NSAochrona środowiskaŚredniawsa
prawo miejscoweochrona zwierzątprogram opieki nad zwierzętamifinansowaniesamorząd gminnyuchwałakontrola sądowaprokurator

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Prokuratora Regionalnego na uchwałę Rady Miejskiej Śmigla dotyczącą programu opieki nad zwierzętami, uznając, że sposób wydatkowania środków nie stanowił istotnego naruszenia prawa.

Prokurator Regionalny zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej Śmigla w sprawie programu opieki nad zwierzętami, zarzucając istotne naruszenie prawa poprzez brak wskazania sposobu wydatkowania środków finansowych. Sąd uznał jednak, że ogólne określenie kwoty na realizację programu, wraz z możliwością zmian dokonywanych przez organ wykonawczy, nie stanowi istotnego naruszenia prawa, a uchwała wygasła z upływem roku, co nie czyniło postępowania bezprzedmiotowym ze względu na możliwość stosowania jej do sytuacji z przeszłości.

Prokurator Regionalny w Poznaniu wniósł skargę na uchwałę Rady Miejskiej Śmigla dotyczącą Gminnego Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi na rok 2022, zarzucając istotne naruszenie art. 11a ust. 5 ustawy o ochronie zwierząt. Główny zarzut dotyczył braku wskazania konkretnego sposobu wydatkowania środków finansowych (66.300 zł), co miało pozostawiać organowi wykonawczemu nadmierną swobodę. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając sprawę, zauważył, że uchwała wygasła z końcem 2022 roku, jednak uznał, że postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, gdyż uchwała mogła być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej wygaśnięcie. Analizując zarzut naruszenia prawa, Sąd odwołał się do orzecznictwa NSA, które dopuszcza ogólne określenie środków na realizację programu, pod warunkiem zapewnienia finansowania i możliwości zmian przez organ wykonawczy. Sąd uznał, że wskazanie ogólnej kwoty i sposobu wydatkowania środków przez Radę Miejską nie stanowiło istotnego naruszenia prawa, a możliwość dokonywania zmian w planie wydatków przez Burmistrza zgodnie z ustawą o finansach publicznych potwierdzała brak konieczności szczegółowego określania kwot na poszczególne zadania w uchwale. Sąd odniósł się również do kwestii autokontrolowanego przez organ poprawienia uchwały, wskazując, że rada gminy nie ma kompetencji do stwierdzania nieważności własnych uchwał, a jedynie do ich zmiany lub uchylenia, co nie jest tożsame z uwzględnieniem skargi w trybie autokontroli. Ostatecznie, skarga Prokuratora została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, ogólne określenie kwoty środków na realizację programu oraz sposób ich wydatkowania, z możliwością zmian przez organ wykonawczy, nie stanowi istotnego naruszenia prawa, jeśli zapewnia finansowanie zadań.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, które dopuszcza ogólne określenie środków na realizację programu, pod warunkiem zapewnienia finansowania i możliwości elastycznego zarządzania przez organ wykonawczy. Dodatkowo, ustawa o finansach publicznych pozwala burmistrzowi na zmiany w planie wydatków, co eliminuje potrzebę szczegółowego określania kwot na poszczególne zadania w uchwale.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 15

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.o.z. art. 11a § ust. 5

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt

Program musi zawierać wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób wydatkowania tych środków. Ogólne określenie kwoty na realizację programu, z możliwością zmian przez organ wykonawczy, nie stanowi istotnego naruszenia prawa.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 50 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 53 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 40 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych art. 257

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych art. 258

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ogólne określenie kwoty środków na realizację programu opieki nad zwierzętami oraz sposób ich wydatkowania, z możliwością zmian przez organ wykonawczy, nie stanowi istotnego naruszenia prawa. Wygaśnięcie uchwały z upływem czasu nie czyni postępowania bezprzedmiotowym, jeśli jej przepisy mogą być stosowane do sytuacji z okresu poprzedzającego wygaśnięcie. Rada gminy nie ma kompetencji do stwierdzania nieważności własnych uchwał.

Odrzucone argumenty

Zaskarżona uchwała narusza art. 11a ust. 5 ustawy o ochronie zwierząt poprzez brak wskazania sposobu wydatkowania środków finansowych. Rada Miejska Śmigla uwzględniła skargę w trybie autokontroli, co jest niedopuszczalne w przypadku skargi na uchwałę z żądaniem stwierdzenia jej nieważności.

Godne uwagi sformułowania

"Zniknięcie" przedmiotu kontroli sądowej przed dniem wyrokowania przez sąd administracyjny (...) skutkuje, co do zasady, bezprzedmiotowością postępowania sądowego, uzasadniającą jego umorzenie. Postanowienia pkt 15 załącznika do Uchwały odnoszą się do kwestii finansowych i mogą wywoływać skutki prawne i być przedmiotem roszczeń zarówno obecnie, jak i w przyszłości. Nie można uznać za istotnie naruszenie prawa m.in. określenia środków dla kilku zadań łącznie, oczywiście pod warunkiem takim, że gwarantują one zabezpieczenie finansowe dla realizacji zadań.

Skład orzekający

Donata Starosta

przewodniczący

Józef Maleszewski

członek

Monika Świerczak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 11a ust. 5 ustawy o ochronie zwierząt w zakresie sposobu wydatkowania środków na programy opieki nad zwierzętami oraz kwestia bezprzedmiotowości postępowania w przypadku wygaśnięcia uchwały."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki uchwał samorządowych dotyczących programów opieki nad zwierzętami i ich finansowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu ochrony zwierząt i finansowania programów gminnych, ale rozstrzygnięcie opiera się na interpretacji przepisów proceduralnych i materialnych, co czyni ją bardziej interesującą dla prawników niż dla szerokiej publiczności.

Gmina nie musi szczegółowo rozpisywać wydatków na zwierzęta? WSA rozstrzyga.

Dane finansowe

WPS: 66 300 PLN

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 183/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-04-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Donata Starosta /przewodniczący/
Józef Maleszewski
Monika Świerczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Ochrona zwierząt
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1372
art. 18 ust. 2 pkt 15
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2020 poz 638
art. 11a
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Regionalnego w Poznaniu na uchwałę Rady Miejskiej Śmigla z dnia 24 lutego 2022 r. uchwała Nr XLIV/372/2022 w sprawie przyjęcie Gminnego Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt w Gminie Śmigiel na rok 2022 oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Prokurator Regionalny w Poznaniu wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na uchwałę Rady Miejskiej Śmigla nr XLIV/372/2022 z dnia 24 lutego 2022 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt w Gminie Śmigiel na rok 2022.
Uchwale tej zarzucił istotne naruszenie prawa, tj. art. 11 a ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 638, dalej jako u.o.z.), polegające na braku wskazania, sposobu wydatkowania środków poprzez przeznaczenie łącznej kwoty 66.300, 00 zł na realizację wszystkich celów programu, bez ich konkretyzacji z rozbiciem na poszczególne cele i tym samym pozostawienie organowi wykonawczemu gminy całkowitej swobody w zakresie sposobu wydatkowania środków zabezpieczonych na realizację zadań objętych programem, co stanowi o przekroczeniu delegacji ustawowej i zawartej w niej granicy swobody regulacyjnej.
W związku z powyższym, na podstawie art. 147 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części obejmującej pkt 15 załącznika do uchwały.
W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że w dniu 24 lutego 2022 r. Rada Miejska Śmigla przyjęła uchwałę nr XLIV/372/2022 z dnia 24 lutego 2022 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt w Gminie Śmigiel na rok 2022.
Jako podstawę prawną podjęcia powyższej uchwały wskazano przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 638 - dalej określanej jako "u.o.z."), a w szczególności art. 11 a u.o.z.
Prokurator wskazał, że w załączniku do uchwały stanowiącym program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt w Gminie Śmigiel na rok 2022, nie określono sposobu wydatkowania środków. W punkcie 15 załącznika do ww. uchwały wskazano, że "W budżecie Gminy Śmigiel na rok 2022 zostały zabezpieczone środki finansowe w wysokości 66 300,00 zł, które wydatkowane będą, w miarę występujących potrzeb, na realizację zadań zawartych w Gminnym Programie opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt w Gminie Śmigiel na rok 2022".
W ocenie Prokuratora pozostawiono organowi wykonawczemu nadmierną swobodę w zakresie sposobu wydatkowania środków zabezpieczonych na realizację zadań objętych programem, a jednocześnie Rada nie uregulowała w wyczerpujący, całościowy sposób kwestii finansowania realizacji zadań przewidzianych w programie.
Prokurator podniósł, że zaskarżona uchwała narusza art. 11 a ust. 5 ww. ustawy w zakresie, w jakim określa ona konkretną kwotę środków finansowych z budżetu gminy przeznaczonych na realizację programu, ale nie określa sposobu wydatkowania środków finansowych na realizację programu, czyli nie wskazuje określonego trybu postępowania przy wydatkowaniu tych środków.
Organ w odpowiedzi na skargę wskazał, że doszło do uwzględnienia skargi w trybie autokontroli i poprawienia uchwały, zgodnie ze skargą Prokuratora Regionalnego w Poznaniu. Wskazano, że w dniu 23 czerwca 2022 r. Rada Miejska Śmigla podjęła uchwałę nr XLIX/414/2022 w sprawie zmiany uchwały Nr XLIV/372/2022 Rady Miejskiej Śmigla w sprawie przyjęcia gminnego programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt w Gminie Śmigiel na rok 2022, w której uchylono pkt 15 załącznika do uchwały i po pkt 15 wprowadzono pkt 15a, który przyjął prawidłowe brzmienie.
Prokurator w piśmie procesowym z dnia 4 kwietnia 2023 r. podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze wskazując, że Rada Miejska nie ma kompetencji do uwzględniania w trybie autokontroli skargi na uchwałę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu jest w niniejszej sprawie uchwała Rady Miejskiej Śmigla nr XLIV/372/2022 z dnia 24 lutego 2022 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt w Gminie Śmigiel na rok 2022.
Skargę na przedmiotową Uchwałę wywiódł w niniejszej sprawie Prokurator Regionalny w Poznaniu na podstawie art. 50 § 1 P.p.s.a., który to przepis wśród osób uprawnionych do wniesienia skargi wymienia także prokuratora. Skargę w przedmiotowej sprawie prokurator mógł wnieść z każdym czasie (art. 53 § 3 P.p.s.a.), zatem skarga jest dopuszczalna.
Nie było przedmiotem sporu, że zaskarżona Uchwała jest aktem prawa miejscowego (zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 1754/18, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").
Rada Miejska Śmigla uchwaliła zaskarżony akt na podstawie upoważnienia ustawowego z art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 1372, w treści obowiązującej na dzień podjęcia Uchwały, dalej "u.s.g."). Jako podstawę prawną wskazano powyższy przepis oraz przepis art. 11a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2020 r., poz. 638, dalej: "u.o.z."). Przedmiotowa uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego z dnia 7 marca 2022 r. pod pozycją 1778.
Rada Miejska Śmigla określiła w pkt 15 załącznika do ww. uchwały, że "W budżecie Gminy Śmigiel na rok 2022 zostały zabezpieczone środki finansowe w wysokości 66 300,00 zł, które wydatkowane będą, w miarę występujących potrzeb, na realizację zadań zawartych w Gminnym Programie opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt w Gminie Śmigiel na rok 2022".
Zgodnie z art. 11a ust. 1 u.o.z., corocznie do dnia 31 marca, rada gminy ma obowiązek uchwalenia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt. Stosownie do art. 11a ust. 2 u.o.z. program, o którym mowa w ust. 1, obejmuje w szczególności:
1) zapewnienie bezdomnym zwierzętom miejsca w schronisku dla zwierząt;
2) opiekę nad wolno żyjącymi kotami, w tym ich dokarmianie;
3) odławianie bezdomnych zwierząt;
4) obligatoryjną sterylizację albo kastrację zwierząt w schroniskach dla zwierząt;
5) poszukiwanie właścicieli dla bezdomnych zwierząt;
6) usypianie ślepych miotów;
7) wskazanie gospodarstwa rolnego w celu zapewnienia miejsca dla zwierząt gospodarskich;
8) zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt.
Program może obejmować plan znakowania zwierząt w gminie, jak również plan sterylizacji lub kastracji zwierząt w gminie, przy pełnym poszanowaniu praw właścicieli zwierząt lub innych osób, pod których opieką zwierzęta pozostają (art. 11a ust. 3 i ust. 3a u.o.z.).
Natomiast zgodnie z treścią art. 11a ust. 5 u.o.z. program, o którym mowa w ust. 1, zawiera wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób wydatkowania tych środków.
Jak już wcześniej wskazano zaskarżona Uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego z dnia 7 marca 2022 r. oraz zgodnie z jej § 3 – weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Jednocześnie z treści Uchwały (jej tytułu) jasno wynika, że jej postanowienia miały obowiązywać tylko "w 2022 roku", czyli do 31 grudnia 2022 r. (co odpowiada dyspozycji art. 11a ust. 1 u.o.z., zgodnie z którą program uchwala się "corocznie"). Nie ulega zaś wątpliwości, że upływ czasu, na jaki dany akt (tu: Uchwała) został wydany, powoduje utratę mocy obowiązującej tego aktu (zob. D. Dąbek, Prawo miejscowe, Warszawa 2015, s. 317). Oznacza to, że Uchwała z dniem 31 grudnia 2022 r. bezpowrotnie wygasła i od 1 stycznia 2023 r. już nie obowiązuje.
"Zniknięcie" przedmiotu kontroli sądowej przed dniem wyrokowania przez sąd administracyjny (tu: na skutek wygaśnięcia Uchwały w związku z upływem czasu, na jaki została podjęta) skutkuje, co do zasady, bezprzedmiotowością postępowania sądowego, uzasadniającą jego umorzenie (por. R. Hauser, Stosowanie reguł walidacyjnych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (na przykładzie konkretnej sprawy) [w:] W poszukiwaniu dobra wspólnego. Księga jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego, pod red. A. Choduń i S. Czepity, Szczecin 2010, s. 325 i nast. (por. rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia WSA w Poznaniu w postanowieniu z dnia 20 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 758/22 – prawomocne (podobnie) post. WSA w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2022 r. IV SA/Po 819/22 – prawomocne oraz w postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 806/22 – prawomocne (dostępnych w CBOISA).
Od tej zasady zachodzą jednak wyjątki. Otóż, zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, zmiana lub uchylenie uchwały podjętej przez organ jednostki samorządu terytorialnego w sprawie z zakresu administracji publicznej nie czyni zbędnym wydania przez sąd administracyjny wyroku, jeżeli zaskarżona uchwała może być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej uchylenie lub zmianę. Następstwa stwierdzenia nieważności uchwały polegają bowiem na wyeliminowaniu jej postanowień z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, tj. od daty podjęcia uchwały, są zatem dalej idące niż uchylenie uchwały, które wywiera jedynie skutek ex nunc, tj. od daty uchylenia (por.: uchwała TK z 14.09.1994 r., W 5/94, OTK 1994/2/44; wyrok NSA z 22.03.2007 r., II OSK 1776/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"). Należy wszakże podkreślić, że chodzi w takim przypadku wyłącznie o możliwość stosowania przepisów uchylonej (odpowiednio: wygasłej) uchwały "nadal" do sytuacji z okresu poprzedzającego uchylenie (odpowiednio: wygaśnięcie) – co wynika jasno z uzasadnienia ww. uchwały TK o sygn. akt W 5/94 – a nie o sam fakt, że wcześniej zaskarżony akt był w praktyce stosowany w sytuacjach z okresu poprzedzającego jego uchylenie (odpowiednio: wygaśnięcie), a więc w przeszłości. W uzasadnieniu przywołanego wyżej orzeczenia Trybunał wyjaśnił bowiem, że dopuszczalna jest skarga na uchwałę, która wprawdzie została uchylona lub zmieniona, lecz jej przepisy "nadal obowiązują", w tym znaczeniu, że można je stosować [obecnie – uw. Sądu] do sytuacji z przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości.
Sąd, w składzie rozpoznającym sprawę doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie zachodzi taki właśnie wyjątek, albowiem postanowienia pkt 15 załącznika do Uchwały odnoszą się do kwestii finansowych i mogą wywoływać skutki prawne i być przedmiotem roszczeń zarówno obecnie, jak i w przyszłości. Dlatego sprawa mogła być rozpoznana merytorycznie.
Przechodząc dalej zaznaczyć należy, że w myśl art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Przy czym stosownie do art. 147 § 1 P.p.s.a., uwzględniając skargę Sąd stwierdza nieważność zaskarżonego aktu w całości lub w części. Unormowanie to nie określa jakiego rodzaju naruszenia prawa są podstawą do stwierdzenia przez sąd nieważności uchwały. Doprecyzowanie przesłanek określających kompetencje sądu administracyjnego w tym względzie następuje w ustawach samorządowych lub przepisach szczególnych. W ustawie o samorządzie gminnym przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą powstać przy uchwalaniu aktów przez organy gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g.). W doktrynie i orzecznictwie za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienia prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do takich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (zob. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, [...] Terytorialny 2001, z. 1-2, str. 101 102). Chodzi tu o wady kwalifikowane, z powodu których cały akt lub jego część nie powinien wejść w ogóle do obrotu prawnego. W takiej sytuacji konieczne jest stwierdzenie nieważności aktu, czyli jego wyeliminowanie z obrotu prawnego z mocą ex tunc, co powoduje, że dany akt, czy jego część, nie wywołuje skutków prawnych od samego początku.
W związku z powyższym, w przypadku aktów wydawanych przez jednostki samorządu terytorialnego, które mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), istotnym jest przede wszystkim ustalenie, czy akt podlegający kontroli odpowiada przepisom prawa upoważniającym do jego wydania. Wykorzystywanie kompetencji przez organy państwowe nie jest wyrazem arbitralności ich działania, lecz wynikiem realizacji przekazanych im uprawnień. Dlatego każda norma kompetencyjna musi być interpretowana i realizowana tak, aby nie naruszała innych przepisów aktów prawnych wyższego rzędu. Zakres upoważnienia musi być zawsze ustalany przez pryzmat zasad demokratycznego państwa prawnego, działania w granicach i na podstawie prawa, z uwzględnieniem przepisów regulujących daną dziedzinę. Zgodnie z art. 40 ust. 1 u.s.g. na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Przepis ten upoważnia radę gminy do wydawania aktów prawa miejscowego, których zadaniem jest wykonanie upoważnienia zawartego w ustawie szczególnej, w granicach i zakresie przedmiotowym w nim określonym, z uwzględnieniem specyfiki i potrzeb danej gminy. Odstąpienie od tej zasady narusza związek formalny i materialny pomiędzy aktem wydawanym w ramach delegacji ustawowej a ustawą, co z reguły stanowi istotne naruszenie prawa.
Sąd miał na uwadze, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że lokalny prawodawca zobowiązany został przepisem art. 11a ust. 5 u.o.z. nie tylko do wskazania wysokości środków finansowych przeznaczonych na realizację zadań programu, ale także do określenia konkretnego sposobu ich wydatkowania. Użyty przez ustawodawcę zwrot "sposób wydatkowania" środków finansowych, oznacza przedstawienie w programie, jako obligatoryjnego elementu - sposobu rozdysponowania puli środków finansowych przeznaczonych na poszczególne cele i założenia przyjęte w programie. Czym innym jest bowiem wskazanie sposobów realizacji celów programu, a czym innym konkretne i jednoznaczne ustalenie w ramach przewidzianych środków sposobów ich wydatkowania, które z oczywistych względów powinny być zgodne z celami i przyjętymi założeniami programu (zob. wyroki NSA z: dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 57/22, z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1001/17; z dnia 6 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 703/20; z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1087/20, CBOSA).
Odnosząc jednak powyższe rozważania dotyczące nieważności uchwał organów samorządu terytorialnego do zaskarżonej w niniejszej sprawie Uchwały, mając również na względzie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 427/22 (CBOSA), Sąd uznał, że skarga Prokuratora nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku wskazywał, że przepis art. 11a ust. 5 u.o.z. stanowi nie o wskazaniu środków na realizację poszczególnych zadań ("działań"), ale na realizację programu jako pewnej całości ("jego realizację"). Nie wyklucza to ogólnego określenia środków dla kilku zadań bądź też poprzez wskazanie podmiotów realizujących zadania zawarte w programie. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko, że bardziej czytelne byłoby wyraźne wyodrębnienie kwot przeznaczonych na realizację poszczególnych zadań, ale nie można uznać za istotnie naruszenie prawa m.in. określenia środków dla kilku zadań łącznie, oczywiście pod warunkiem takim, że gwarantują one zabezpieczenie finansowe dla realizacji zadań.
Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie Rada określiła ogólną kwotę 66.300 zł na realizację (w miarę występujących potrzeb) wszystkich zadań zawartych w programie opieki nad zwierzętami. Rada wskazała zatem wysokość środków finansowych przeznaczonych na realizację Programu oraz sposób wydatkowania tych środków.
Sąd zwraca również uwagę na art. 257 i art. 258 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 305), zgodnie z którymi Burmistrz może dokonywać zmian w planie wydatków ujętych w poszczególnych paragrafach planu finansowego, bez konieczności dokonywania korekt zapisami uchwał organu stanowiącego. Skoro więc ustawowo przyznano kompetencję do takiego działania Burmistrzowi, to nie ma konieczności konkretnego określenia kwot na realizację poszczególnych punktów programu w Uchwale. Kwoty te i tak będą podlegały modyfikacji przez organ wykonawczy w razie zaistnienia potrzeby zmiany wysokości środków finansowych przeznaczonych na poszczególne zadania.
Dodatkowo również istotna jest "powykonawcza" forma rozliczania środków przeznaczonych na realizację zadań przez poszczególne podmioty, z którymi Gmina zawiera (zawarła) stosowne umowy. Unieważnienie postanowienia Uchwały, który nie może być w żaden sposób sanowany z uwagi na zakończony roczny okres obowiązywania Uchwały, narazi Gminę Śmigiel na zarzut wydatkowania środków bez podstawy zawartej w Uchwale.
Wprawdzie przyjęcie rozwiązania polegającego na określeniu przez Radę Miejską kwoty ogólnej do realizacji działań Programu doprowadziło do sytuacji, w której nie wyszczególniono konkretnych środków finansowych na realizację poszczególnych zadań z pkt 1-8 art. 11a ust. 2 u.o.z., ale w ocenie Sądu działania takiego nie można uznać za istotnie naruszające prawo, a tym samym nie mogło ono stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności pkt 15 załącznika do Uchwały.
Na marginesie Sąd postanowił odnieść się do poruszonej przez organ kwestii autokontroli. Organ w odpowiedzi na skargę wskazał, że ww. uchwała została podjęta w ramach autokontroli w związku ze skargą Prokuratora. Należy jednak wskazać, że Rada gminy nie może stosować instytucji autokontroli przewidzianej w art. 54 § 3 p.p.s.a. w odniesieniu do skargi na uchwałę z żądaniem stwierdzenia jej nieważności. Przemawia za tym użyty w tym przepisie zwrot normatywny: "może uwzględnić skargę w całości". Uwzględnienie skargi w całości jest warunkiem skorzystania z uprawnienia do autokontroli, a więc uznania za uzasadnione zarówno zarzutów oraz wniosków skargi, jak i wskazanej w niej podstawy prawnej, co oznacza, iż organ może skorygować zaskarżone rozstrzygnięcie wyłącznie w kierunku wskazanym przez skarżącego. Prokurator natomiast żądał stwierdzenia nieważności uchwały. Organ w uchwale zmieniającej nie stwierdził nieważności zaskarżonego pkt 15 załącznika do uchwały, tylko go uchylił i dodał nowy pkt 15a. Należy tu wskazać, że rada gminy nie ma w ogóle kompetencji do stwierdzania nieważności swoich uchwał. Są one zarezerwowane wyłącznie dla organów nadzoru i sądu administracyjnego. Uznanie, że organom gminy przysługuje kompetencja do stwierdzenia nieważności własnych uchwał oznaczałoby, że organy gminy mogą zastępować sąd administracyjny w wykonywaniu swoich uprawnień w orzekaniu w przedmiocie nieważności lub niezgodności z prawem zaskarżonych uchwał (por. wyrok NSA z 18 listopada 2014 r., II OSK 2377/14, WSA we Wrocławiu z 30 marca 2016 r., III SA/Wr 81/16, WSA w Gliwicach z 2 kwietnia 2014 r., I SA/Gl 18/14, WSA w Łodzi z 5 marca 2013 r., II SA/Łd 1069/12 wszystkie dostępne w bazie orzeczeń CBOIS). Wykładnia systemowa i funkcjonalna ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawy o samorządzie gminnym, które regulują zasady i tryb postępowania nadzorczego pozwala stwierdzić, że to wyłącznie sąd administracyjny jest właściwy rzeczowo do stwierdzenia nieważności aktu w wyniku uwzględnienia skargi (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 13 lipca 2016 r., II SA/Go 405/16). Trafnie podkreśla się w judykaturze, że kompetencja do stosowania tak daleko idącego skutku wymaga regulacji szczególnej i z tej racji została powierzona wyłącznie sądom lub organom nadzoru (wyrok WSA w Poznaniu z 21 listopada 2018 r., II SA/Po 784/18).
Nie należy negować uprawnienia rady gminy do zmiany lub uchylenia własnej uchwały, których jednakże nie można utożsamiać z uwzględnieniem skargi, co oznacza, że nie mamy do czynienia z autokontrolą przewidzianą w art. 54 § 3 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe rozważania, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, zatem Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI