IV SA/Po 181/25

IV SA/Po 181/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Józef Maleszewski /przewodniczący/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Wojciech Rowiński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 30 sierpnia 2024 r. nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 grudnia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania L. W. (dalej również:\ zainteresowana; skarżąca; strona), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza [...] (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) z dnia 30 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznanych świadczeń w formie usług opiekuńczych.
Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie sprawy, wskazanym w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji.
Decyzją z dnia 30 sierpnia 2024 r. nr [...] Burmistrz [...] uchylił od dnia 28 sierpnia 2024 r. prawo do przyznanej L. W. na podstawie decyzji z dnia 18 czerwca 2024 r. nr [...] [zmienioną decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r. nr [...]] pomocy w formie usług opiekuńczych (pkt 1) i nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 2). Uchylenie decyzji w sprawie świadczeń opiekuńczych nastąpiło z uwagi na stwierdzenie przez organ I instancji zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283) - dalej: u.p.s., o czym w uznaniu organu świadczy utrudnianie przez zainteresowaną dokonania dezynsekcji zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego.
W ocenie Burmistrza, takie zachowanie stwarza zagrożenie dla zainteresowanej, jak i innych lokatorów oraz stanowi przeszkodę w realizacji przyznanego świadczenia i uniemożliwia jej usunięcie. W tym względzie organ wskazał na to, że zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi właściciel, posiadacz lub zarządzający nieruchomością są obowiązani utrzymywać ją w należytym stanie higieniczno-sanitarnym w celu zapobiegania zakażeniom i chorobom zakaźnym, w szczególności prowadzić prawidłową gospodarkę odpadami i ściekami, zwalczać gryzonie, insekty i szkodniki, usuwać padłe zwierzęta z nieruchomości, usuwać odchody zwierząt z nieruchomości. Ponadto organ stwierdził, że strona nie pozwala sobie pomóc w przezwyciężeniu jej krytycznej sytuacji życiowej, co jest podstawowym celem pomocy społecznej określonym w art. 2 i 3 u.p.s. W ocenie organu, bierna postawa strony, jej negatywne nastawienie do pracowników socjalnych na etapie postępowania wyjaśniającego (strona krzyczała, uniemożliwiała wejście do lokalu) wskazuje, że dalsza współpraca organu z zainteresowaną nie będzie możliwa, co uzasadnia z kolei uchylenie przyznanych świadczeń z mocą wsteczną, tj. od dnia 28 sierpnia 2024 r., a z uwagi na sytuację strony oraz istniejący stan zagrożenia epidemiologicznego organ I instancji nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
W odwołaniu od powyższej decyzji L. W. podniosła, że zaprzecza twierdzeniom i ustaleniom zawartym w przedmiotowej decyzji, w szczególności w zakresie złego stanu sanitarnego zajmowanego przez nią lokalu. W ocenie skarżącej, twierdzenia te zostały wykreowane przez pracowników socjalnych i sąsiadów celem uchylenia przyznanej pomocy w zakresie usług opiekuńczych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 27 grudnia 2024 r. wyjaśniło, że zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Kolegium stwierdziło, że w regulacji art. 106 ust. 5 u.p.s. mieszczą się przypadki obowiązkowej weryfikacji decyzji oraz sytuacje, w których organ działa w ramach uznania administracyjnego (fakultatywna weryfikacja decyzji). Organ działa w granicach uznania administracyjnego w przypadku, gdy podstawą prowadzenia postępowania w zakresie uchylenia lub zmiany decyzji są okoliczności wymienione w art. 11, art. 12, i art. 107 ust. 5 u.p.s. Powołując się na stanowisko orzecznictwa, organ odwoławczy stwierdził, że są to wprawdzie działania fakultatywne, ale organ powinien je podejmować, mając zwłaszcza na uwadze ograniczone środki pomocy społecznej. Organ podniósł, że zmiana lub uchylenie decyzji są zatem możliwe w sytuacji opisanej w art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s., m.in. jeżeli organ stwierdzi marnotrawienie przyznanych świadczeń, ich celowe niszczenie lub korzystanie w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienie własnych zasobów finansowych, a także brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wskazany przepis wprost wskazuje, że okoliczności te mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Organ odwoławczy wskazał na to, że w rozpoznawanej sprawie podstawą uchylenia przyznanej stronie pomocy było w ocenie organu marnotrawienie przyznanego świadczenia, polegające na nieuzasadnionej odmowie dokonania dezynsekcji, która stwarza zagrożenie nie tylko dla zainteresowanej, ale także innych lokatorów oraz pracownika wykonującego czynności opiekuńcze, czyli sytuacja opisana w art. 11 ust. 1 u.p.s. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że zachowanie skarżącej stanowi przeszkodę do realizacji świadczeń opiekuńczych i do czasu doprowadzenia lokalu zajmowanego przez stronę do właściwego stanu sanitarno-higienicznego zasadnym jest wstrzymanie udzielania pomocy w tym zakresie.
Organ II instancji stwierdził, że wbrew twierdzeniom strony zawartym w odwołaniu, ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu zatytułowanego "adnotacja służbowa" sporządzonego przez pracowników Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w K. (dalej: PSS-E w K.) jednoznacznie wynika, że m.in. do zajmowanego przez L. W. lokalu nr [...] uzyskano dostęp dopiero po interwencji przedstawiciela Komendy Powiatowej Policji w K. i zarządcy budynku, pomimo tego że skarżąca znajdowała się w tym czasie w mieszkaniu. Ponadto organ zauważył, że w treści tego dokumentu wyraźnie wskazano, iż w zajmowanym przez odwołującą lokalu nr [...] [przy ul [...] w K.] stwierdzono obecność insektów, a stan sanitarno-porządkowy lokalu budzi zastrzeżenia z uwagi na nagromadzenie w nim artykułów przemysłowych, pozostałości po niespożytych pokarmach i odpadów komunalnych, a także wydobywanie się uciążliwego zapachu. Co więcej, pracownicy PSS-E w K. stwierdzili, że m.in. w tym lokalu występuje stan zagrożenia epidemiologicznego i zobowiązali zarządcę budynku do niezwłocznego doprowadzenia budynku do właściwego stanu sanitarno-epidemiologicznego. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku wiadomości e-mail z dnia 27 sierpnia 2024 r. przesłanej przez pracownika Obsługi Wspólnot Mieszkaniowych wynika, że w lokalu [...] nie było możliwości przeprowadzenia dezynsekcji.
W ocenie Kolegium, wystąpienie w lokalu mieszkalnym skarżącej stanu zagrożenia epidemiologicznego, spowodowane nieprawidłowym użytkowaniem tego lokalu przez zainteresowaną, przy jednoczesnym utrudnianiu z jej strony pracy właściwych służb i organów mających na celu doprowadzenie tego lokalu do prawidłowego stanu higieniczno-sanitarnego potwierdza ziszczenie się przesłanki uchylenia decyzji, wynikającej z art. 105 ust. 6 w zw. z art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s.
Zarazem Kolegium zauważyło, że z uwagi na subsydiarny charakter pomocy społecznej w stosunku do aktywności samego zainteresowanego, przyznanie pomocy jest również uzależnione od postawy, zaangażowania strony w rozwiązanie swoich problemów oraz w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Dlatego też, rozważając fakultatywną możliwość uchylenia lub zmiany decyzji z zakresu pomocy społecznej na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., organ powinien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu.
Według Kolegium, wskazane powyżej okoliczności oraz fakty wynikające z adnotacji służbowej pracowników PSS-E w K., wiadomości e-mail z dnia 27 sierpnia 2024 r. i notatki służbowej sporządzonej przez pracownika socjalnego w dniu 26 sierpnia 2024 r. obrazują pasywną postawę skarżącej w zakresie poprawy sytuacji bytowej. Organ odwoławczy stwierdził, że powyższe okoliczności świadczą nie tylko o marnotrawieniu przyznanej stronie pomocy i braku jej współdziałania strony z organami w rozumieniu art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s. w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła, ale także o zasługującym na dezaprobatę tworzeniu zagrożenia epidemiologicznego dla innych lokatorów budynku, w którym zamieszkuje, oraz dla pracownika realizującego na zlecenie organu usługi opiekuńcze.
Organ II instancji podkreślił, że w przypadku decyzji uznaniowych organ dysponuje tzw. luzem decyzyjnym, którego istotą jest pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organ pierwszej instancji jest w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, gdyż ma pełniejsze rozeznanie w zakresie w sytuacji wnioskodawcy. W takich warunkach Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i procesowego; stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcie w okolicznościach tej indywidualnej sprawy nie może być potraktowane jako wykraczające poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego.
Organ II instancji wyjaśnił, że w realiach niniejszej sprawy bezpośrednią podstawą przyznania usług opiekuńczych była niewątpliwie trudna sytuacja zdrowotna i materialna, w której znalazła się skarżąca, co nie zwalnia jednak strony z obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym w podejmowaniu próby jej przezwyciężenia. Tymczasem potwierdzone w zebranym materiale dowodowym utrudnianie pracy właściwych służb w zakresie weryfikacji i przywracaniu właściwego stanu sanitarno-epidemiologicznego zajmowanego przez skarżącą lokalu mieszkalnego na pewno nie świadczy o dążeniu przez nią do poprawy swojego stanu zdrowia, jak i warunków mieszkaniowych. Zdaniem Kolegium, zachowanie takie stanowi również bezpośrednią przeszkodę do realizacji przyznanych zainteresowanej usług opiekuńczych, bowiem pracownik wykonujący te usługi nie może być narażany na przebywanie w środowisku, w którym stwierdzono wystąpienie zagrożenia epidemiologicznego. To z kolei uzasadnia nadanie przedmiotowej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, jak i uchylenie jej z mocą wsteczną, tj. od dnia 28 sierpnia 2024 r.
Według organu odwoławczego, doniosłe znaczenie dla sprawy ma ustalony w toku postępowania fakt, że okoliczności te, pozostające ze sobą w ścisłym związku, wynikają wyłącznie ze świadomego działania strony, która ogranicza swoją aktywność do kwestionowania ustalonego przez pracowników PSS-E w K. oraz organu pomocowego stanu faktycznego, nie przejawiając w treści swoich pism żadnej chęci do podjęcia jakiejkolwiek współpracy w zakresie wyjaśnienia lub rozwiązania problemu stwierdzonego stanu zagrożenia epidemiologicznego.
Organ podkreślił, że przywołane przepisy ustawy o pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1- 4 u.p.s.), a w szczególności art. 2 ust. 1 u.p.s. statuują zasadę pomocniczości, stanowiącą jedną z podstawowych zasad konstytucyjnych oraz całego systemu zabezpieczenia społecznego.
Przy tak przedstawionym stanowisku, Kolegium uznało, że w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych; organ prawidłowo uwzględnił interes strony i interes publiczny, mając na uwadze ogólne zasady odnoszące się do przyznawania świadczeń, jak i dokonał wystarczających ustaleń co do stanu faktycznego oraz trafnie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Zarazem organ odwoławczy stwierdził, że mając jednak na uwadze niewątpliwie bardzo trudną sytuację zdrowotną skarżącej, a przede wszystkim fakt, że jak wynika z dokumentacji - wymaga wsparcia w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, Kolegium zwraca uwagę na to, że organ I instancji winien nieustannie monitorować sytuację zainteresowanej, celem rozważenia ponownego przyznania stronie usług opiekuńczych w przypadku ustania występowania w jej lokalu mieszkalnym stanu zagrożenia epidemiologicznego lub też udzielenia pomocy w innej formie.
W skardze na decyzję odwoławczą L. W. powołała się na swój stan zdrowia oraz to, ze jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podniosła, że "do dzisiaj nie wyraziła[...] zgody na opryski w mieszkaniu (...) i jako do tej pory [-] nie ma (...) [u niej] pluskiew". Strona zakwestionowała ustalenia organów co do "występowania robactwa w jej mieszkaniu", jak też co do jej zachowania w trakcie wizji lokalnej mieszkania. Według strony, "same jakieś tam notatki nie stanowią dowodu".
Według skarżącej, organy obydwu instancji nie respektują zasady godności człowieka, gdyż odmówiły jej pomocy chociażby w zrobieniu zakupów.
Kolegium w odpowiedzi na skargę podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2025 r. pełnomocnik z urzędu (adwokat), ustanowiony dla skarżącej w ramach przyznanego prawa pomocy, podtrzymał stanowisko skarżącej. Podniósł, że organy obydwu instancji błędnie uznały w tej sprawie, że przyznane usługi opiekuńcze nie mogą być świadczone na skutek wskazanych przez nie zdarzeń. Zauważył, że zakres tych usług jest szeroki - są wśród nich również takie, które mogłyby być wykonane bez wchodzenia opiekuna do mieszkania skarżącej. Pełnomocnik podkreślił, że przyznanie tych świadczeń wynikało z bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącej. Według pełnomocnika, w tej sprawie nie było podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji w przedmiocie tych świadczeń, ale wręcz do ich rozszerzenia, co już wcześniej miało miejsce w sprawie. Pełnomocnik przyznał, że uniemożliwienie czynności dezynsekcyjnych w mieszkaniu skarżącej jest działaniem niedopuszczalnym, jednakże nie może to stanowić podstawy do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia opiekuńcze. Pełnomocnik zwrócił uwagę na wyjątkowo trudną sytuację życiową i zdrowotną skarżącej, która potrzebuje pomocy w zaspokajaniu potrzeb życiowych i należy tę sytuację wręcz poprawić, a nie pogarszać. Według niego wydana decyzja jest niezgodna z zasadami współżycia społecznego.
Pełnomocnik oświadczył, że podtrzymuje wniosek o uchylenie decyzji I i II instancji, który niejako został wyrażony w skardze. Ponadto wniósł o przyznanie wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawna świadczoną z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja odwoławcza utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie uchylenia od dnia 28 sierpnia 2024 r. decyzji z dnia 18 czerwca 2024 r. nr [...] [zmienioną decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r. nr [...]], przyznającej L. W. pomoc w formie usług opiekuńczych.
Uchylenie decyzji w sprawie świadczeń opiekuńczych nastąpiło z uwagi na stwierdzenie przez organ I instancji zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 11 ust. 1 u.p.s. (aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), o czym w uznaniu organu świadczy utrudnianie przez zainteresowaną dokonania dezynsekcji zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego. Z kolei organ II instancji wskazał na wystąpienie przesłanek z art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s.
Według art. 11 u.p.s. (w brzmieniu obwiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji): w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (ust. 1); brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (ust. 2).
Z kolei, zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s., decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
W następnej kolejności należy podkreślić, że decyzji organu administracyjnego należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.
Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania zajętego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ze względu na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo).
Zdaniem Sądu, ustalone przez organy okoliczności co do sytuacji sanitarno-epidemiologicznej w lokalu mieszkalnym zajmowanym przez skarżąca są prawidłowe. Subiektywne stanowisko skarżącej w tym zakresie nie mogło doprowadzić do skutecznego zakwestionowania tych ustaleń. Posłużenie się materiałami zgromadzonymi w postępowaniu było prawidłowe, znajdowało swoje oparcie w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Adnotacja służbowa pracowników PSS-E w K., która wpłynęła do organu I instancji w dniu 30 sierpnia 2024 r. [formalnie z dnia 22 sierpnia 2024 r., co należy uznać za oczywistą omyłkę pisarską] i notatka służbowa pracownika socjalnego z dnia 26 sierpnia 2024 r., jak też inne zgormadzone materiały (w tym stanowisko zarządcy nieruchomości - P. sp. z o.o. w K.) należycie obrazują stan rzeczy kształtujący się w dniu 26 sierpnia 2024 r. w odniesieniu do zajmowanego przez skarżącą lokalu nr [...] położnego w budynku wielorodzinnym przy ul. [...] w K. – pod względem stanu sanitarno-higienicznego i epidemiologicznego tego lokalu. Lokal ten wymagał przeprowadzenia dezynsekcji, jak też budził poważne zastrzeżenia co do jego utrzymania w należytym stanie sanitarnym. Skarżąca – co przyznała również w skardze – nie pozwala na dokonanie czynności dezynsekcyjnych w jej lokalu, kwestionując powyższe ustalenia.
Zdaniem Sądu, stanowisko organów, że stwierdzony stan lokalu nie pozwala na prawidłowe, bezpieczne dla pracowników opiekuńczych wykonywanie w nim usług opiekuńczych, których wymaga skarżąca, było zasadne. Także zachowanie skarżącej i jej postawa w dniu 26 sierpnia 2024 r., jak też przejawiana później - może być uznana zarówno za marnotrawienie świadczeń (art. 11 ust. 1u.p.s.), jak i brak współpracy z organem pomocowym (art. 11 ust. 2 u.p.s.).
W konsekwencji, stwierdzony stan faktyczny mógł zatem stanowić podstawę do rozważenia, na podstawie art. 105 ust. 5 w zw. z art. 11 u.p.s., ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Takie zachowania, jak brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z kolei przejawem marnotrawienia świadczeń, o którym mowa w art. 11 ust. 1 u.p.s., są w szczególności takie zachowania strony, które uniemożliwiają prawidłowe wykonanie przyznanego świadczenia. Do tego typu sytuacji zalicza się uniemożliwienie przez stronę prawidłowego wykonywania usług opiekuńczych bądź znaczne utrudnianie ich wykonywania, w tym zachowania polegające na agresji słownej lub czynnej, a także np. na niewpuszczeniu opiekuna do mieszkania, by mógł wykonywać przyznane decyzją usługi (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 31 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 1294/21 i wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 824/24, dostępne jw.).
Ustalone okoliczności mogą być bowiem kwalifikowane jako marnotrawienie przyznanych świadczeń (art. 11 ust. 1 u.p.s.), jak też brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Niemniej jednak, regulacja zawarta w przepisach art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s., w kontekście przepisów art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.p.s., nie pozwala organom pomocy społecznej na stosowanie dowolnie wybranych środków restrykcji w stosunku do podmiotów korzystających ze wsparcia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 stycznia 2010 r. sygn. akt IV SA/Gl 512/09, dostępny jw.). Trzeba mieć też na uwadze trafnie przywołaną przez skarżąca zasadę godności człowieka, wyrażoną w preambule i art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, do której to zasady odwołuje się art. 3 ust. 1 u.p.s. Nie negując zatem znaczenia obwiązującej w ramach systemu zabezpieczenia społecznego zasady pomocniczości wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. (również wskazanej w preambule Konstytucji), trzeba podkreślić, że stosowanie środków restrykcyjnych na podstawie przywołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej powinno być wyjątkowo rozważne, by w swej istocie nie prowadziło do naruszenia zasady godności człowieka. Znaczenie powyższej zasady ogólnej wzmacnia również zasada postępowania wyrażona w art. 100 ust. 1 u.p.s., który w zd. pierwszym stanowi, że w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych.
W niniejszej sprawie organy w ogóle nie rozważyły podstaw do ograniczenia przyznanych świadczeń, a zatem zmiany decyzji przyznających świadczenia w postaci usług opiekuńczych. Organy poprzestały na prostym uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia, ze skutkiem wstecznym - zasadniczo dopuszczalnym, gdyż obowiązująca w polskim systemie prawnym zasada niedziałania prawa wstecz wprowadza zakaz stanowienia norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce w przeszłości. Decyzja oparta na art. 106 ust. 5 u.p.s., pozostaje w związku z zaistnieniem określonych przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych, co wpływa na jej temporalną skuteczność (por. np. wyroki NSA z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt I OSK 855/16 i 4 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2258/16, dostępne jw.).
Sąd zauważa, że z decyzji z dnia 18 czerwca 2024 r. nr [...] [zmienionej decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r. nr [...] w zakresie zwiększenia rozmiaru usług do 3 godzin dziennie przez 3 dni w tygodniu] wynika, że skarżącej przyznano usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w wymiarze 2 godzin dziennie przez 3 dni w tygodniu - w zakresie: przygotowywania lub dostarczania prostych posiłków, według diety zaleconej przez lekarza albo pomoc przy przygotowywaniu posiłków; pomoc przy zakupie lub zakup niezbędnych artykułów spożywczych, artykułów gospodarstwa domowego bądź artykułów przymusowych (ze środków finansowych podopiecznego); podtrzymywanie kondycji psychofizycznej podopiecznego, np. zachęcanie do aktywności fizycznej i towarzyszenie w trakcie aktywności fizycznej (np. spacery) i intelektualnej (np. rozmowy, czytanie pracy i książek, rozwiązywanie krzyżówek, gry planszowe).
Organ II instancji trafnie zwrócił uwagę na niewątpliwie bardzo trudną sytuację zdrowotną skarżącej, a przede wszystkim fakt, że jak wynika z dokumentacji - wymaga wsparcia w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Niemniej jednak finalnie wnioski Kolegium były nieadekwatne do sytuacji skarżącej i zasad postępowania w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium sygnalizowało, że organ I instancji winien nieustannie monitorować sytuację zainteresowanej, a to celem rozważenia ponownego przyznania stronie usług opiekuńczych w przypadku ustania występowania w jej lokalu mieszkalnym stanu zagrożenia epidemiologicznego lub też udzielenia pomocy w innej formie.
W ocenie Sądu, słusznie dostrzegając powyższe kwestie, Kolegium powinno było uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi I instancji na konieczność rozważenia w ramach uznania administracyjnego, jakie usługi opiekuńcze mogą być nadal świadczone skarżącej w celu umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a zarazem bez narażenia zdrowia pracowników opiekuńczych. Całkowicie pominięto bowiem możliwość zmiany decyzji poprzez takie ukształtowanie rozmiaru i zakresu usług opiekuńczych, by mogły być świadczone bez narażenia na negatywne czynniki sanitarno-epidemiologiczne występujące w lokalu skarżącej.
Decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 11 u.p.s. nie może stanowić jedynie prostej sankcji za zachowanie lub brak dopełnienia określonych obowiązków przez podopiecznego. Zawsze musi uwzględniać całokształt okoliczności składających się na sytuację konkretnego człowieka wymagającego wsparcia z systemu pomocy społecznej.
Dodać również ubocznie należy, że stanowisko wyrażone w adnotacji służbowej PSS-E w K., w kontekście notatki służbowej pracownika socjalnego z dnia 26 sierpnia 2024 r., mogło co najwyżej wskazywać na konieczność wstrzymania usług opiekuńczych, aby nie narażać pracownika PCK, jednakże tylko w takim zakresie, jaki wiąże się z ich świadczeniem w mieszkaniu zajmowanym przez skarżącą – do czasu pozbycia się pluskiew i pełnej dezynfekcji mieszkania. Tym bardziej, że pisemnego potwierdzania takiego stanowiska w przywołanym piśmie PSS-E w K. nie było. Odnotowano tam wystąpienie stanu zagrożenia epidemiologicznego w związku ze stanem skontrolowanych lokali nr [...], co skutkowało zobowiązaniem zarządcy budynku do niezwłocznego doprowadzania budynku mieszkalnego do właściwego stanu sanitarno-epidemiologicznego.
Wszystko to, co zostało powyżej wyartykułowane przez Sąd, wskazywało na takie naruszenie przepisów postępowania w powiązaniu z przepisami prawa materialnego, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 i art. 106 ust. 5 u.p.s., które niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy. To z kolei powodować musiało uchylenie obydwu zakwestionowanych w niniejszej sprawie decyzji.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy uwzględnią poglądy prawne i wytyczne co do dalszego postępowania wynikające z rozważań przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.