IV SA/Po 160/24

IV SA/Po 160/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Donata Starosta
Sebastian Michalski
Tomasz Grossmann /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Inne
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 54 par. 2a i 3, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Donata Starosta Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Rektora Uniwersytetu w P. z dnia 8 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Rektora Uniwersytetu w P. z dnia 6 grudnia 2023 r. nr [...]/2024; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w P. na rzecz skarżącego P. P. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 08 stycznia 2024 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 127 i art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.; dalej w skrócie "k.p.a.") w związku z art. 23 ust. 2-4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.s.w.n."), Rektor Uniwersytetu w P. (dalej jako "Rektor UAP" lub "Organ"), po rozpoznaniu "zażalenia" P. P., utrzymał w mocy postanowienie własne z 6 grudnia 2023 r. nr [...] o odmowie wydania zaświadczenia.
Zaskarżone postanowienie Rektora UAP zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Przywołanym wyżej postanowieniem z 6 grudnia 2023 r. Rektor UAP – po rozpoznaniu wniosków P. P. (zwanego dalej "Wnioskodawcą" lub "Skarżącym") z 6 listopada, 23 listopada i 27 listopada 2023 r. w sprawie wydania zaświadczenia o statusie studenta – odmówił wydania żądanego zaświadczenia, wyjaśniając w uzasadnieniu, że Uniwersytetu w P. (dalej w skrócie "UAP") złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12 października 2023 r. o sygn. akt IV SA/Po 529/23 [uchylającego decyzje Rektora UAP obu instancji – dop. Sądu] w sprawie skreślenia Wnioskodawcy z listy studentów oraz że do czasu prawomocnego zakończenia sprawy nie przysługuje Wnioskodawcy status studenta.
W ustawowym terminie Wnioskodawca złożył "zażalenie", skierowane do "Ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego", w treści którego wskazał, że w związku z ww. wyrokiem WSA w Poznaniu cały czas jest studentem UAP, a Rektor UAP nie realizuje swoich obowiązków w zakresie umożliwienia Wnioskodawcy studiowania.
Utrzymując w mocy postanowienie własne z 6 grudnia 2023 r. – przywołanym na wstępie postanowieniem z 8 stycznia 2024 r. – Rektor UAP stwierdził w uzasadnieniu, że argumentacja Skarżącego jest błędna i stanowi wyłącznie polemikę ze stanem faktycznym i prawnym ustalonym w sprawie. Ponadto Organ wyjaśnił, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, sprawujący nadzór nad Szkolnictwem Artystycznym (ani mylnie uznany przez składającego "zażalenie" Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego), nie są organem wyższego stopnia w przedmiotowej sprawie, lecz zgodnie z art. 23 ust. 4 p.s.w.n. jest nim Rektor.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisane postanowienie Rektora UAP z 8 stycznia 2024 r. P. P. – zarzuciwszy naruszenie:
1) art. 7 k.p.a. – przez zaniechanie stosowania zasady prawdy obiektywnej i praworządności, przez niewyjaśnienie stanu faktycznego i oparcie postanowienia na fikcyjnym stanie faktycznym;
2) art. 77 § 1 w zw. z § 4 k.p.a. – przez niepoprawne zebranie materiału dowodowego i niewłaściwe wzięcie pod uwagę faktów znanych Organowi z urzędu;
3) art. 138 § 1 w zw. z art. 138 § 2 w zw. z art. 144 w zw. z art. 219 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 4 k.p.a. – przez utrzymanie w mocy postanowienia, które Organ winien był uchylić i wydać zaświadczenie
– wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia z 6 grudnia 2023 r., a także o zasądzenie od Organu zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego według norm przepisanych na posiedzeniu niejawnym.
W uzasadnieniu skargi jej autor przedstawił stan faktyczny sprawy oraz rozwinął i umotywował podniesione zarzuty. W szczególności stwierdził, że "[n]ieprawidłowe działanie Rektora polegało na niezałatwieniu sprawy, a nawet na usiłowaniu ukrycia nieprawidłowej pracy pracowników przez kierowanie do mnie pism, z których miał wynikać fikcyjny wykreowany przez Uniwersytet stan jakobym nie był studentem UAP. Rektor UAP wydał także postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia. Prawidłowe byłoby zapewnienie mi przez Rektora możliwości korzystania z przysługujących mi praw studenta, w tym wydanie zaświadczenia. Jako, że nieprawidłowa była odmowa wydania zaświadczenia, decyzja pierwszoinstancyjna nr: [...] z 06 grudnia 2023 r. dotknięta jest wadą naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei zaś decyzja nr: [...] z 08 stycznia 2024 r. o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej jako nieprawidłowo utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną również dotknięta jest naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy".
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Organu, r. L., stwierdził, że "Uniwersytet w P., P. uchyla swoje postanowienie z dnia 8 stycznia 2024 roku i poprzedzające je postanowienie z dnia 6 grudnia 2023 roku". W uzasadnieniu wyjaśnił, że w związku z faktem, iż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie decyzji o skreśleniu z listy studentów nie wywołuje ona skutków prawnych – co zostało potwierdzone w postanowieniu NSA z 26 stycznia 2024 r. o sygn. akt III OSK 67/24 – konieczne stało się wyeliminowanie z obrotu obu ww. postanowień. Zaświadczenie o wskazanej treści zostało wystawione i odebrane przez Skarżącego.
Odpowiadając na wezwanie Sądu o wyjaśnienie, czy Organ w niniejszej sprawie zastosował autokontrolę, pełnomocnik Organu w piśmie procesowym z 11 marca 2024 r. stwierdził, że "w niniejszej sprawie Organ zastosował autokorektę".
W odpowiedzi na wezwanie Sądu o oświadczenie, czy wobec twierdzeń Organu o zastosowaniu autokontroli, Skarżący cofa skargę, w piśmie procesowym z 09 kwietnia 2024 r. Skarżący podtrzymał skargę, wyjaśniając w uzasadnieniu, że Rektor UAP nie zastosował autokontroli oraz że cofnięcie skargi w niniejszej sprawie mogłoby być niedopuszczalne, gdyż prowadziłoby do sanowania nieprawdziwego stanu poświadczanego przez Organ w różnych wcześniejszych pismach i utrzymania w mocy odmowy wydania zaświadczenia prawdziwie poświadczającego stan, że Skarżący jest studentem UAP.
W piśmie procesowym z 21 maja 2024 r. Skarżący zarzucił, że wzmiankowane w odpowiedzi na skargę zaświadczenie zostało jemu doręczone daleko później, niż w dacie sporządzenia tej odpowiedzi (tj. po 04 marca 2024 r.), i że nie jest ono zaświadczeniem, o które prosił Organ, tzn. nie wskazuje precyzyjnie zmian statusu Skarżącego względem Uniwersytetu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.").
Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (pkt 2 ab initio) – a takim jest niewątpliwie postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia, o czym expressis verbis stanowi art. 219 k.p.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonawszy tak sprawowanej kontroli zaskarżonego postanowienia Rektor Uniwersytetu w P. z 8 stycznia 2024 r. nr [...] oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającego je postanowienia tego organu z 6 grudnia 2023 r. nr [...] o odmowie wydania zaświadczenia o statusie studenta, Sąd doszedł do przekonania, że postanowienia te nie mogą się ostać w obrocie prawnym.
W pierwszej kolejności należy jednak odnieść się do twierdzenia pełnomocnika Rektora UAP, jakoby w tej sprawie doszło do zastosowania przez Organ trybu tzw. autokontroli (nazwanej przez pełnomocnika "autokorektą").
Twierdzenie to najpewniej nawiązuje do przepisu art. 54 § 3 p.p.s.a., w myśl którego: "Organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio".
W świetle cytowanego przepisu, aby można było stwierdzić, że w danej sprawie organ administracji rzeczywiście zastosował przewidziany w art. 54 § 3 p.p.s.a. tryb tzw. autokontroli, muszą zostać spełnione wszystkie warunki przewidziane w tym przepisie, składające się na wymóg terminowego uwzględnienia wniesionej skargi w całości. Oznacza to, że organ dokonujący "autokontroli" zaskarżonego postanowienia administracyjnego powinien:
(i) w terminie 30 dni od dnia otrzymania skargi;
(ii) wydać rozstrzygnięcie autokontrolne, czyniące zadość woli strony skarżącej, które winno co najmniej obejmować uchylenie zaskarżonego postanowienia (i ewentualnie także postanowienia organu pierwszej instancji) oraz – o ile to konieczne – wydanie nowego orzeczenia lub innego aktu (np. zaświadczenia) w sprawie,
a ponadto
(iii) stwierdzić – także w rozstrzygnięciu autokontrolnym – czy wydanie zaskarżonego postanowienia miało miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie warunki te nie zostały spełnione.
Po pierwsze, w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych sprawy znajduje się wprawdzie zaświadczenie potwierdzające status Skarżącego jako studenta UAP (choć, zdaniem Skarżącego, nie w taki sposób, jak on sobie tego życzył, czyli ze wskazaniem dokładnych dat, w których status ten ulegał zmianie) – datowane na 19 lutego 2024 r. (nr rej. [...]) – brak jest jednak rozstrzygnięcia autokontrolnego Rektora UAP, które uchylałoby oba wcześniejsze postanowienia tego organu w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia.
Takiego rozstrzygnięcia nie mogło zastąpić, zawarte w odpowiedzi na skargę, oświadczenie pełnomocnika Organu, w myśl którego: "Na podstawie art. 54 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) Uniwersytetu w P., P. uchyla swoje postanowienie z dnia 8 stycznia 2024 roku i poprzedzające je postanowienia z dnia 6 grudnia 2023 roku" – już z tego powodu, że pełnomocnik Organu nie jest umocowany do wydawania w imieniu Rektora UAP indywidualnych aktów administracyjnych (w szczególności decyzji lub postanowień), w tym decyzji lub postanowień uchylających wcześniej wydane przez ten organ decyzje lub postanowienia. Wprawdzie pełnomocnik złożył do akt sądowych pełnomocnictwo udzielone jemu przez Rektora UAP do składania w imieniu tego organu "oświadczeń woli i wiedzy [...] w sprawach związanych z bieżącym funkcjonowaniem Uniwersytetu" (k. 11 akt sądowych), ale w ocenie Sądu to pełnomocnictwo ogólne nie upoważnia pełnomocnika do wydawania w imieniu Organu jakichkolwiek aktów administracyjnych. Wszelkie ewentualne wątpliwości w tym zakresie rozwiewa zresztą "Regulamin Studiów Uniwersytetu w P. dla studentów pierwszego stopnia, drugiego stopnia, jednolitych studiów magisterskich oraz studiów podyplomowych" (wprowadzony Uchwałą Senatu UAP nr [...] z dnia 20 kwietnia 2023 r.; k. 50 i n. akt sądowych), który w § 76 ust. 3 stanowi, że: "Rektor we wszystkich sprawach objętych niniejszym regulaminem może upoważnić Prorektora/ę lub dziekana/ę właściwego wydziału do wydawania w jego imieniu decyzji administracyjnych". To unormowanie należy odpowiednio odnosić także do możliwych adresatów upoważnień udzielanych do wydawania w imieniu Rektora postanowień administracyjnych. Nie ulega zaś wątpliwości, że pełnomocnik Organu nie piastuje żadnej z ww. funkcji.
Po drugie, brak również w przedłożonych Sądowi aktach sprawy wymaganego stwierdzenia (oceny) Organu, czy kontrolowane postanowienia Rektora UAP zostały wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Mając powyższe na względzie, Sąd stwierdził, że skarżone postanowienia Rektora UAP z 8 stycznia 2024 r. i 6 grudnia 2023 r. nie zostały skutecznie wyeliminowane przez Organ z obrotu prawnego w trybie tzw. autokontroli.
Przechodząc zatem do merytorycznej oceny legalności obu ww. postanowień Rektora UAP, należy zaznaczyć, że obecnie nie jest już okolicznością sporną pomiędzy stronami wadliwość tych postanowień, jako błędnie odmawiających Skarżącemu potwierdzenia statusu studenta UAP.
Okoliczność tę wyraźnie przyznał pełnomocnik Organu w odpowiedzi na skargę, jednocześnie wyjaśniając, że w związku z faktem, iż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie decyzji o skreśleniu z listy studentów decyzja ta nie wywołuje skutków prawnych, konieczne jest wyeliminowanie z obrotu obu ww. postanowień, a także dodając, że zaświadczenie o żądanej treści zostało wystawione i odebrane przez Skarżącego.
W tym miejscu wypada doprecyzować, że nieprawomocnym (jak dotychczas) wyrokiem z 12 października 2023 r. o sygn. akt IV SA/Po 529/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi P. P. na decyzję Rektora UAP z 12 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Rektora UAP z 19 kwietnia 2023 r. Nr [...] Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Rektor UAP. W toku postępowania kasacyjnego P. P. wystąpił z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 26 stycznia 2024 r. o sygn. akt III OSK 67/24 wniosek ten oddalił, wyjaśniając w uzasadnieniu, że w świetle art. 152 § 1 p.p.s.a. uchylone przez sąd pierwszej instancji decyzje z mocy samego prawa nie wywołują skutków prawnych.
Regulacja ta najwyraźniej uszła uwagi Organu przy wydawaniu skarżonych postanowień, skoro w motywach orzeczonej odmowy błędnie podano, że do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego w sprawie skreślenia z listy studentów Wnioskodawca nie posiada statusu studenta. Podczas gdy w świetle art. 152 § 1 p.p.s.a należało uznać, że skoro w wyroku o sygn. akt IV SA/Po 529/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny nie postanowił, iż zaskarżona decyzja o skreśleniu Skarżącego z listy studentów wywołuje skutki prawne, to oznacza, że przynajmniej do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej od tego wyroku decyzja o skreśleniu z listy studentów nie wywołuje skutków prawnych, a więc że Skarżący powinien być nadal uznawany za studenta UAP.
Okoliczność ta została przyznana dopiero w odpowiedzi na skargę przez pełnomocnika Rektora UAP, który podjął też w imieniu Organu próbę "autokorekty" wcześniejszego, wadliwego stanowiska, jednakże – jak to wyżej objaśniono – próbę nieskuteczną.
Mając wszystko to na uwadze, Sąd, na podstawie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił postanowienia Rektora UAP zapadłe w obu instancjach (pkt 1 sentencji wyroku).
O zwrocie kosztów postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) – obejmujących poniesiony przez Skarżącego koszt wpisu od skargi, w wysokości 100 zł – Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.