IV SA/PO 158/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2006-04-21
NSAAdministracyjneŚredniawsa
uprawnienia kombatanckierepresje wojenneokres powojennypostępowanie administracyjnedowodyprzesiedleniewięzienieIPNWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania uprawnień kombatanckich C. D., wskazując na wadliwie przeprowadzone postępowanie dowodowe dotyczące jego pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi.

Skarżący C. D. domagał się przyznania uprawnień kombatanckich, powołując się na pobyt w więzieniu w Ostrowie Wlkp. oraz w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Organ administracji odmówił przyznania uprawnień, uznając brak wystarczających dowodów, zwłaszcza po negatywnej decyzji IPN w sprawie pobytu w więzieniu. WSA uchylił decyzje organów obu instancji, stwierdzając, że postępowanie dowodowe było wadliwe, szczególnie w zakresie oceny zeznań siostry skarżącego, która posiadała już uprawnienia kombatanckie przyznane na podstawie podobnych przesłanek.

Sprawa dotyczyła wniosku C. D. o przyznanie uprawnień kombatanckich, opartych na twierdzeniach o pobycie w więzieniu w Ostrowie Wlkp. w latach 1954 r. oraz w obozie przesiedleńczym w Łodzi w 1940 r. Po odmowie przyznania uprawnień przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, skarżący wniósł skargę do WSA w Poznaniu. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. WSA uznał, że organ administracji wadliwie przeprowadził postępowanie dowodowe. W odniesieniu do pobytu w więzieniu, sąd stwierdził, że organ nie mógł samodzielnie oceniać przyczyn aresztowania, gdyż brak było potwierdzenia ze strony IPN lub Sądu Okręgowego, co było warunkiem przyznania uprawnień na podstawie art. 4 ust. 4 ustawy o kombatantach. Kluczowym elementem rozstrzygnięcia była jednak ocena dowodów dotyczących pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Sąd, powołując się na fakty historyczne i orzecznictwo, uznał za wysoce prawdopodobny pobyt skarżącego w tym obozie, zwłaszcza w kontekście przyznania uprawnień kombatanckich jego siostrze, J. A., na podstawie podobnych przesłanek. Sąd podkreślił, że organ powinien był przeprowadzić postępowanie w celu ustalenia, czy rodzeństwo zostało przesiedlone wspólnie, oraz zweryfikować zeznania świadków, zanim odmówił przyznania uprawnień. Wadliwe zebranie i ocena dowodów, w tym brak wszechstronnego rozpatrzenia zeznań siostry skarżącego w kontekście znanych organowi materiałów źródłowych, naruszyło zasadę prawdy obiektywnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo, uwzględniając całokształt materiału dowodowego, w tym zeznania świadków i fakty historyczne, a także zasadę równości wobec prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ administracji wadliwie ocenił dowody dotyczące pobytu skarżącego w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Wskazano na potrzebę uwzględnienia faktów historycznych, zeznań świadków oraz faktu przyznania uprawnień kombatanckich siostrze skarżącego na podstawie podobnych przesłanek, co nakazywało przeprowadzenie dalszego postępowania wyjaśniającego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.o.k. art. 4 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

u.o.k. art. 4 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

upsa art. 145 § §1 ust 1 pkt 1c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

u.o.k. art. 8 § ust. 2 pkt 1 i 2

Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

Warunek potwierdzenia przez Prezesa Sądu Okręgowego lub Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej faktu osadzenia w więzieniu z przyczyn politycznych lub religijnych.

u.o.k. art. 8 § ust. 2 pkt 2 lit. a

Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

Organ nie może samodzielnie oceniać okoliczności związanych z przyczynami aresztowania i przetrzymywania w więzieniu, jeśli nie ma potwierdzenia od IPN lub Sądu Okręgowego.

upsa art. 106 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej - organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 75

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada oficjalności - organy z urzędu przeprowadzają dowody.

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości wobec prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wadliwie przeprowadzone postępowanie dowodowe przez organ administracji, w szczególności w zakresie oceny zeznań świadków i faktów historycznych dotyczących pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Naruszenie zasady równości wobec prawa poprzez odmienną ocenę dowodów w porównaniu do sprawy siostry skarżącego, która uzyskała uprawnienia kombatanckie.

Odrzucone argumenty

Argument organu o braku możliwości samodzielnej oceny przyczyn osadzenia w więzieniu bez potwierdzenia ze strony IPN lub Sądu Okręgowego (choć sąd uznał to za słuszne, to nie było to główną podstawą uchylenia).

Godne uwagi sformułowania

Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym. Organ prowadzący postępowanie ma zatem obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje formalna teoria dowodowa [...] rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, art. 75 kpa) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy.

Skład orzekający

Bożena Popowska

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wadliwość postępowania administracyjnego w zakresie oceny dowodów, zwłaszcza zeznań świadków i faktów historycznych, oraz zasada równości wobec prawa w kontekście przyznawania uprawnień kombatanckich."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uprawnieniami kombatanckimi i koniecznością udokumentowania represji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu uprawnień kombatanckich i pokazuje, jak istotne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organy administracji, nawet w przypadku spraw historycznych.

Czy można odmówić uprawnień kombatanckich z powodu błędów organu? WSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 158/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-04-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Bożena Popowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Poznań, dnia 21 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2006 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi C. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz C. D. kwotę 100 zł. (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/B. Popowska KP
Uzasadnienie
C. D. za pośrednictwem Urzędu Wojewódzkiego w P. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po przekazaniu złożonego wniosku według właściwości, pismem z dnia [...] lipca 2000r. poinformował wnioskodawcę, iż nadesłane dokumenty nie są kompletne i winny zostać uzupełnione.
W odpowiedzi na powyższe, C. D. wraz z pismami z dnia [...] września 2000 r. i z dnia [...] marca 2002 r. przesłał kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich, kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego, życiorys, ksero z dowodu osobistego, ksero renty pobieranej z KRUS, dwa zdjęcia, oświadczenia J. K., J. A., T. B., W. B., C. W. i F. W. - potwierdzające wysiedlenie C. D. do miejscowości Kuźnica pow. Jędrzejów, ksero karty zwolnienia z więzienia w Ostrowie Wlkp. oraz zaświadczenie z WKU w P. - potwierdzające służbę w Marynarce Wojennej.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, pismem z dnia [...] maja 2002r., poinformował C. D. o tym, iż złożony przez niego wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich, w którym powołano się na okoliczność pobytu w 1954r. w więzieniu w Ostrowie Wlkp. nie spełnia warunków określonych w art. 8 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 42, poz. 371 ze zm.), gdyż nie przedłożono potwierdzenia wydawanego przez Prezesa Sądu Okręgowego bądź Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej na wniosek osoby zainteresowanej. Organ prowadzący postępowanie zwrócił również uwagę na fakt, iż w złożonych dokumentach brak jest rekomendacji udzielonej przez stowarzyszenie kombatanckie.
Pomimo powyższej informacji, C. D. nie uzupełnił złożonych przez siebie dokumentów, a w szczególności nie przedłożył wymaganego przepisami prawa potwierdzenia wystawionego przez Prezesa Sądu Okręgowego lub Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. W związku z powyższym, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] lipca 2003r. wydał decyzję nr [...], w której odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich. Organ pierwszej instancji uznał, iż strona wystąpiła o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 42, poz. 371 ze zm.), zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
C. D., kwestionując rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, pismem z dnia [...] lipca 2003r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając powyższy wniosek, C. D. - oprócz podnoszonych wcześniej okoliczności - wskazał na okoliczność pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi przez okres 2 tygodni, przypadających bezpośrednio po wysiedleniu z rodzinnej miejscowości.
Mając na uwadze fakt złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz podniesione w nim argumenty, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismem z dnia [...]grudnia 2003r. wezwał stronę do udokumentowania faktu wysiedlenia wraz z rodziną do obozu przesiedleńczego w Łodzi. Ponadto poinformowano stronę, że okoliczność pobytu w więzieniu w Ostrowie Wlkp. może zostać potwierdzona na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 42, poz. 371 ze zm.) na wniosek osoby zainteresowanej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przypadku osadzenia bez wyroku albo przez Prezesa Sądu Okręgowego w przypadku osadzenia w więzieniu na podstawie wyroku.
W związku z faktem wystąpienia przez C. D. z wnioskiem do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzenie faktu uwięzienia, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] lutego 2004r. wydał postanowienie Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, decyzją z dnia [...] listopada 2004r. nr [...] (utrzymaną w mocy rozstrzygnięciem z dnia [...]kwietnia 2005r. nr [...]) odmówił potwierdzenia, że C. D. przebywał bez wyroku w więzieniu w Ostrowie Wlkp. w okresie od czerwca do grudnia 1954r. za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. W związku z powyższym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w dniu [...] kwietnia 2005r. wydał postanowienie Nr [...] w przedmiocie podjęcia postępowania w sprawie. Prowadząc dalej postępowanie, organ administracyjny pismami z [...] kwietnia 2005r. (skorygowanymi co do imienia strony w pismach z dnia [...]maja 2005r.), zwrócił się o udzielnie informacji przez IPN Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Poznaniu i w Łodzi oraz Archiwum Państwowego w Łodzi co do faktu przesiedlenia C.D. i jego pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi.
Po otrzymaniu odpowiedzi, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w dniu [...] grudnia 2005r., wydał decyzję [...], w której utrzymał w mocy pierwotną decyzję. Po przeprowadzeniu analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów organ orzekający w sprawie uznał, iż C. D. nie przedstawił dostatecznych dowodów potwierdzających, że podlegał represjom z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 42, poz. 371 ze zm.). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na pismo Archiwum Państwowego w Łodzi z dnia [...] kwietnia 2004r. stwierdził, że w aktach Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu Odział w Łodzi i na listach osób i rodzin wysiedlonych z b. powiatu obornickiego odnaleziono nazwę miejscowości Zielątkowo (Treskowof) wyłącznie na wykazie osób wysiedlonych do obozu przesiedleńczego w Łodzi przy ul. Żeligowskiego 41, pochodzącym z dnia 27 września 1940r., lecz i na wykazie osób wysiedlonych nie odnaleziono nazwiska Strony. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej Odział w Łodzi z dnia [...] maja 2005r. i pisma Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu z dnia [...] października 2005r. nie wynika również, aby C. D. znajdował się wśród osób poddanych akcji wysiedleńczej. Na podstawie powyższych danych organ prowadzący postępowanie odmówił wiarygodności oświadczeniom świadków. Podważenie tych oświadczeń zdaniem organu wynika również z konfrontacji ich treści z życiorysem sporządzonym przez wnoszącego odwołanie. Odnosząc się szczegółowo do oświadczenia złożonego przez J. A., organ prowadzący postępowanie stwierdził, że po porównaniu jej akt i relacji C. D. - ujawniają się zasadnicze sprzeczności dotyczące m.in. terminu wysiedlenia oraz długości pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Organ administracyjny odnosząc się do wartości dowodowej oświadczenia J. A. (siostry C. D.) wskazał, iż uzyskała ona uprawnienia kombatanckie wyłącznie na podstawie oświadczeń świadków: A. K. i A. K., którzy, ze względu na fakt, iż pochodzą z miejscowości znacznie oddalonych od miejscowości rodzinnej J. A., nie mogą w wiarygodny sposób poświadczać o jej pobycie w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Prawdopodobieństwo poznania takich osób i rozpoznania ich wśród tysięcy osób znajdujących się w tym czasie w obozie, jest bowiem - zdaniem organu - znikome. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, korzystając z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie stwierdził również, iż zachodzą przesłanki do wzruszenia decyzji, przyznającej J. A. uprawnienia kombatanckie. Organ powołał się przy tym na nowy dowód w sprawie, jakim jest ankieta Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu, z której wynika, że osoby wysiedlane z Zielątkowa nie były kierowane do obozu w Łodzi. Organ administracyjny, w uzasadnieniu decyzji, odniósł się także do kwestii osadzenia C. D. w więzieniu w Ostrowie Wlkp. Wskazał przy tym na fakt, iż Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, decyzją z dnia [...] kwietnia 2005r. nr [...] odmówił potwierdzenia, że C.D. przebywał bez wyroku w więzieniu w Ostrowie Wlkp. w okresie od czerwca do grudnia 1954r. za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Mając powyższe na uwadze, powołując się na treść art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że nie może samodzielnie oceniać okoliczności związanych z przyczynami aresztowania strony i jej przetrzymywania w więzieniu w Ostrowie Wlkp.
C. D., kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wniósł skargę, w której zarzucił decyzji - wydanej przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działającego jak organ drugiej instancji - pominięcie kwestii służby w LWP jako przesłanki do uzyskania uprawnień kombatanckich. Skarżący podtrzymał również, podnoszony już wcześniej, zarzut osadzenia w więzieniu w Ostrowie Wlkp., będącego - jego zdaniem - przejawem prześladowania politycznego i represji politycznej w walce o niepodległość Ojczyzny przed komunistyczną kolektywizacją, niszczącą własność prywatną.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zwrócić należy przy tym uwagę, iż przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji dotyczących uprawnień kombatanckich C. D., których podstawą faktyczną nie jest służba w Ludowym Wojsku Polskim w okresie, w jakim służył Skarżący.
1.Mając na uwadze treść zebranych w aktach administracyjnych sprawy dokumentów i oświadczeń Skarżącego, dotyczących jego życiorysu oraz treść obowiązujących przepisów, skupić należy się na okoliczności wysiedlenia Skarżącego do obozu przesiedleńczego w Łodzi oraz osadzenia w więzieniu w Ostrowie Wlkp. od czerwca do grudnia 1954r. Przedmiotem sporu jest więc zaistnienie przesłanek przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 4 ust. 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 42, poz. 371 ze zm.), zgodnie z którymi represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa oraz w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
W świetle decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2004r. nr [...], utrzymanej w mocy rozstrzygnięciem z dnia [...] kwietnia 2005r. nr [...], wydanej w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że C. D. przebywał bez wyroku w więzieniu w Ostrowie Wlkp. w okresie od czerwca do grudnia 1954r. za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, oczywistym jest - zdaniem Sądu - że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie mógł przyznać uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 4 ustawy o kombatantach. Warunkiem przyznania uprawnień na podstawie tego przepisu jest bowiem potwierdzenie przez Prezesa Sądu Okręgowego (w przypadku osadzenia na podstawie wyroku) lub Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (w przypadku osadzenia bez wyroku), że aresztowanie nastąpiło za działalność polityczną (bądź religijną) związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, a nie z jakichkolwiek innych powodów (art. 8 ust. 2 ustawy o kombatantach).
2.Rozpatrzenia wymaga natomiast zasadność zakwestionowania - przez organ prowadzący postępowanie administracyjne - faktu pobytu C. D. w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Podstawą rozstrzygnięcia w tym zakresie były oświadczenia Skarżącego i świadków oraz materiały z IPN Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Poznaniu i w Łodzi a także z Archiwum Państwowego w Łodzi, co do faktu pobytu C. D. w obozie przesiedleńczym w Łodzi.
W związku z powyższym, wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej upsa), Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3, stosuje się odpowiednio kpc ( art. 106 § 5 upsa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 168 kpk) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym, tj relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9 marca 1993r. sygn akt WRN 8/93- OSNKW 7-8/93/49; OSP 6/94/ 117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z.Dody i J.Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr.1998 t.1 s.473 uw.8).
Z niekwestionowanego przez Kierownika Urzędu oświadczenia Skarżącego wynika, że został on w 1940r. wysiedlony z miejscowości Zielątkowo (Treskowhof), gmina Chludowo, b. powiat Oborniki. Sporną jest jedynie dokładna data wysiedlenia i fakt pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Z najnowszej i najpełniejszej monografii traktującej o wysiedleniach ludności polskiej z Wielkopolski ( Marii Rutowskiej "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-41"- Instytut Zachodni 2003), a w szczególności z zestawienia liczbowego wysiedlonej, przesiedlonej i wyrugowanej ludności polskiej z Kraju Warty w okresie od 1 grudnia 1939 do 20 stycznia 1941r. wynika, że w ramach planu krótkofalowego prowadzonego w okresie od 15 marca 1940 do 20 stycznia 1941 z powiatu obornickiego wysiedlono 2557 osób (s. 54). Ponadto zwrócić należy uwagę na to, iż generalną zasadą, przyjętą przez Niemców w trakcie prowadzenia akcji wysiedleńczych od wiosny 1940r. do końca wojny, było kierowanie wszystkich Polaków wysiedlanych z Kraju Warty do kilku obozów przesiedleńczych utworzonych w Łodzi. Tam też przesiedleńcy oczekiwali na transporty do GG (M. Rutowska- op. cit. s. 33 i s. 209). Powyższe oznacza, iż opracowaną przez b. Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich - Ankietę dot. zbrodni popełnionych przez okupanta - pow. Poznań (k. 164 - 165), można interpretować jako wskazującą docelowe miejsca wysiedlenia, a nie jako dowód zaprzeczający faktowi uprzedniego kierowania przesiedleńców z Zielątkowa do obozu w Łodzi. Powołane wyżej fakty historyczne oraz odległy czas zdarzeń, branych tu pod uwagę, rzutują także na ocenę pozostałych dowodów zebranych w kwestii pobytu Skarżącego w obozie przesiedleńczym w Łodzi; chodzi głównie o oświadczenia Skarżącego i świadków.
Z zawartych w aktach sprawy oświadczeń świadków: R. A., J.A. (siostry Skarżącego), T. M., W. B., T. B. (k. 8, 9, 10, 11, 12) wynika, że Skarżący był wywieziony na przymusowe roboty do miejscowości Kuźnica w dniu 23 września 1940r. a więc o 1 miesiąc wcześniej niż podaje Skarżący w swoim życiorysie. Poza tym z tych oświadczeń nie wynika, aby C. D. wywieziony był do obozu przesiedleńczego w Łodzi. Zwrócić należy jednak uwagę na upływ czasu pomiędzy faktem wysiedlenia a okresem w jakim prowadzono postępowanie administracyjne. Powyższe - przy uwzględnieniu młodego wieku Skarżącego i świadków w czasie okupacji i ich zaawansowanego wieku obecnie - może, zdaniem Sądu, usprawiedliwiać problemy w dokładnym ustaleniu daty samego wysiedlenia.
Problem taki występuje na tle oświadczeń J. A. Odnosząc się do kwestii dokonanej przez organ oceny mocy dowodowej oświadczeń tego świadka, stwierdzić należy, że ze znajdujących się w aktach niniejszej sprawy dokumentów zgromadzonych w postępowaniu dotyczącym przyznanych jej uprawnień kombatanckich (k. 122 - 131) wynika, iż wywiezienie nastąpiło we wrześniu 1940 ( k - 128). Treść tego oświadczenia nie jest zatem identyczna z treścią jej oświadczeń złożonych w sprawie C. D., gdzie wskazuje wrzesień (k- 9 ) i październik( k- 53 ) 1940r. Podobne rozbieżności we wskazywanej dacie pobytu w obozie w Łodzi występują w oświadczeniach brata - C. D. Zwrócić należy jednak uwagę, iż J. A. jest siostrą Skarżącego i w kwestionariuszu jak i życiorysie, złożonych we własnej sprawie kombatanckiej (k. 128 - 129), konsekwentnie podaje informacje o wysiedleniu z Zielątkowa oraz o pobycie w obozie przesiedleńczym w Łodzi (1 miesiąc - kilka dni), zaś w życiorysie wskazuje, że zarówno wysiedlenie jak i pobyt w obozie w Łodzi, objęły także matkę i rodzeństwo. Ponadto, jej oświadczenia co do wywiezienia do Jędrzejowa i Kuźnic, odpowiadają oświadczeniom Skarżącego zawartym w jego życiorysie. Powyższe uprawdopodabnia fakt nie rozdzielenia rodzeństwa. Z tym wiąże się kolejny wniosek. Skoro siostra Skarżącego uzyskała uprawnienia kombatanckie w związku z pobytem w obozie przesiedleńczym w Łodzi przy ul Żeligowskiego 41, to - pomimo braku dokumentów urzędowych potwierdzających pobyt Skarżącego w tym obozie - za wysoce prawdopodobny fakt uznać można jego pobyt w tym właśnie obozie.
W świetle tego, co powyżej powiedziano; z uwagi na istotę i wagę oświadczenia siostry Skarżącego, posiadającej już uprawnienia kombatanckie przyznane jej w odrębnym postępowaniu, a także z uwagi na obowiązującą również w trakcie postępowania administracyjnego konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), Organ -przed podjęciem rozstrzygnięcia odmawiającego C. D. przyznania uprawnień kombatanckich - powinien przeprowadzić postępowanie mające na celu ustalenie czy rodzeństwo zostało przesiedlone wspólnie oraz weryfikację zeznań J. A. i świadków na których się powołuje. Zdaniem Sądu, dopiero po tym postępowaniu możliwym jest podważanie mocy dowodowej zeznań J. A. i wypowiadanie się co do pobytu Skarżącego w obozie w Łodzi.
Wadliwe przeprowadzenie postępowania, którego istotnymi elementami jest wyczerpujące zebranie i całościowa ocena dowodów ( art. 77 i art. 80 kpa ), w tym w szczególności brak wszechstronnego rozpatrzenia oświadczenia siostry Skarżącego, w kontekście znanych organowi z urzędu materiałów źródłowych ( faktów historycznych i innych dokumentów związanych z przyznaniem J. A. uprawnień kombatanckich), uznać należy za sprzeczne z unormowaną w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej. Zgodnie z tą zasadą, organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Organ prowadzący postępowanie ma zatem obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Nadto, w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje formalna teoria dowodowa, wg której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, art. 75 kpa) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2000r. sygn. akt V SA 948/00 LEX nr 50114).
3.W świetle powyższego, mając na uwadze istotę oświadczenia J. A.(siostry Skarżącego), posiadającej już uprawnienia kombatanckie przyznane jej w związku z jej pobytem w obozie przesiedleńczym w Łodzi, organ administracji publicznej, rozpoznając ponownie sprawę, przed wydaniem decyzji powinien przeprowadzić postępowanie mające na celu ustalenie czy rodzeństwo zostało przesiedlone wspólnie oraz weryfikację zeznań J. A. i świadków na których się powołuje
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 §1 ust 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2004r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
.
/-/ B. Popowska
KP