IV SA/PO 142/24

IV SA/Po 142/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący/
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 12 lipca 2023 r. nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 19 grudnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania R. R. (dalej również: wnioskodawca; zobowiązany; skarżący), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1300) - dalej: u.p.o.u.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. (dalej również: Wójt; organ I instancji) z dnia 12 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.
R. R. we wniosku z dnia 12 czerwca 2022 r., zmienionym pismem z dnia 28 października 2022 r., wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (dalej: OPS w C. ) o całkowite umorzenie odsetek od wypłaconych należności alimentacyjnych i rozłożenie na raty w wysokości po [...] zł miesięcznie pozostałych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego po "zniesieniu zajęcia komorniczego".
W przedmiotowej sprawie Wójt Gminy C. decyzją z dnia 21 lipca 2022 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr [...], odmówił umorzenia R. R. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł (należność główna) + [...] zł (odsetki na dzień 30 czerwca 2022 r.).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpatrzenia sprawy z odwołania R. R., decyzją z dnia 28 września 2022 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Następnie Wójt decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. nr [...]: 1) rozłożył wnioskodawcy na raty spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych - K. R., K. R.1., A. R., które na dzień 12 grudnia 2022 r. wynosiły: [...] zł należności głównej + [...] zł odsetek ustawowych za opóźnienie wraz z dalszymi odsetkami, naliczanymi do dnia spłaty; 2) ustalił wysokość miesięcznych rat po [...] zł, płatnych do ostatniego dnia każdego miesiąca począwszy od stycznia 2023 r.; 3) orzekł, że w przypadku niewywiązywania się z układu ratalnego, tj. przekroczenia wyznaczonych terminów wpłat lub wpłacenia rat w niższej wysokości, decyzja zostanie uchylona, a w sprawie zostanie sporządzony wniosek o wznowienie postępowania egzekucyjnego; 4) odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł.
Kolegium decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt decyzją z dnia 12 lipca 2023 r. nr [...]: 1) rozłożył R. R. na raty spłatę część należności, tj. kwoty [...]zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na 12 równych rat po [...] zł miesięcznie do dnia 30. każdego miesiąca, począwszy od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna; 2) odmówił rozłożenia na raty zaległości ponad kwotę [...]zł; 3) odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji opisał przebieg postępowania i przedstawił okoliczności sprawy. Wskazał m.in. na to, że zobowiązany legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony do dnia 31 października 2024 r. ze wskazaniem dotyczącym odpowiedniego zatrudnienia - praca w warunkach chronionych na stanowisku przystosowanym. Na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 października 2021 r. wnioskodawca ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - do dnia 31 sierpnia 2023 r. i po odjęciu zajęcia komorniczego otrzymuje [...] zł. R. R. obecnie nie podejmuje aktywności w kierunku znalezienia pracy, pozostaje pod opieką kardiologa. Organ I instancji zauważył również, że strona ponosi miesięczne koszty zakupu leków w wysokości ok. [...] zł oraz deklaruje inne stałe wydatki w wys. [...] zł za telefon i [...] zł wpłaty na konto córki. Organ I instancji wskazał na to, że wnioskodawca nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o wydatki mieszkaniowe, przy czym od 2017 r. mieszka pod adresem A. i jest tam zameldowany na stałe. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Organ podkreślił, że orzeczenia ZUS oraz Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nie potwierdzają ani istnienia trwałej i obiektywnej przeszkody w zarobkowaniu z uwagi na stan zdrowia, ani nie gwarantują otrzymywania w dłuższej perspektywie stałego dochodu w postaci renty, której część mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Podnosząc powyższe, Wójt stwierdził, że sytuacja, w jakiej obecnie znajduje się strona postępowania nie nosi cech trwałości. W ocenie organu zastosowanie ulgi w rozłożeniu na raty należności uzasadnione jest w przypadku realnej możliwości spłaty zobowiązania w możliwie krótkim czasie, co w tym przypadku nie ma miejsca. Organ I instancji zauważył przy tym, że znaczna kwota zadłużenia, sama należność główna wynosząca [...] zł i deklarowana kwota spłaty [...] zł miesięcznie powodują, że byłaby spłacana przez 34 lata. Zdaniem organu I instancji, wysokość deklarowanej przez stronę raty jest zbyt niska, przez co okres spłaty zadłużenia jest bardzo rozciągnięty w czasie i wydanie decyzji na tak długi okres jest irracjonalne. Organ zwrócił także uwagę na uznaniowy charakter ulg przewidzianych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. oraz stanowisko reprezentowane w orzecznictwie, że nawet bardzo trudna sytuacja dłużnika alimentacyjnego nie stanowi samodzielnej przesłanka umorzenia, odroczenia albo rozłożenia na raty należności. Wójt zaznaczył, że zadłużenie wnioskodawcy wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od lutego 2010 r. do września 2019 r., po uwzględnieniu wpłat Komornika Sądowego w wysokości [...] zł, wynosi [...] zł + odsetki na dzień 12 lipca 2023 r. w kwocie [...]zł i są następstwem zaniechania, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec swoich dzieci. Organ I instancji przytoczył treść art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. i stwierdził, że systematyczne spłaty zadłużenia pozwolą w przyszłości na wystąpienie z wnioskiem w trybie tego przepisu. Uzasadniając odmowę umorzenia odsetek, organ I instytucji zauważył, że nie można umorzyć samych odsetek, gdyż są one pochodnymi należności głównej. Ponadto Wójt wyjaśnił, że nie przychyla się do wniosku strony o zwolnienie z zajęcia komorniczego i poinformował, iż egzekucja komornicza z wniosku wierzyciela nadal trwa, jak i wskazał na przepis art. 28 ust. 2 u.p.o.u.a.
W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca zarzucił powielenie działań pomimo wskazówek skierowanych do organu I instancji na skutek wniesienia poprzedniego odwołania, uniemożliwienie wglądu do dokumentacji w obecności osoby trzeciej i dokonania zapisu audiowizualnego sprawdzenia dokumentacji. Podniósł również dopuszczenie się oszustwa poprzez niewykonanie ustaleń, jakie zostały podjęte ustnie podczas spotkania w OPS w C. w dniu 4 lipca 2023 r., uniemożliwienie spłacania długu alimentacyjnego bez zajęcia komorniczego i wybiórcze traktowanie informacji poprzez odnoszenie się tylko do tych, które "pasują" organowi I instancji i przy tym są niezgodne z faktami. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, rozłożenie na raty spłaty długu alimentacyjnego wraz z odsetkami w wysokości nie wyższej niż [...] zł miesięcznie, począwszy od pierwszego miesiąca następującego po "zdjęciu" zajęcia komorniczego z uzyskiwanych świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i ewentualnych przyszłych dochodów, przeniesienie sprawy do innego ośrodka pomocy społecznej i poważne traktowanie jego osoby. Następnie w piśmie z dnia 20 listopada 2023 r. poprosił o wskazanie właściwego organu w sprawie wstrzymania egzekucji, dołączając do tego pisma m.in. kopie odpowiedzi otrzymanej od komornika z dnia 31 października 2023 r., orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 19 września 2023 r. oraz decyzji ZUS I Oddział w P. z dnia 16 października 2023 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 19 grudnia 2023 r., stwierdziło, że organ I instancji ponownie rozpatrując doprecyzowany wniosek, w zaskarżonej decyzji postanowił rozłożyć spłatę części należności, tj. kwotę [...]zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych na 12 równych rat w wysokości po [...] zł miesięcznie, odmówić rozłożenia na raty zaległości ponad kwotę [...]zł i odmówić umorzenia należności z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W ocenie Kolegium, Wójt Gminy C. , jako organ właściwy wierzyciela, prawidłowo rozpatrzył wniosek na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., stosownie do którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji rozważył możliwość zastosowania wskazywanych przez zobowiązanego ulg i zasadnie rozłożył spłatę części należności, tj. kwotę [...]zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na 12 rat w wysokości po [...] zł miesięcznie i odmówił rozłożenia na raty zaległości ponad kwotę [...]zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie.
Organ II instancji zwrócił uwagę na to, że powstanie zadłużenia i obowiązek jego zwrotu przez wnioskodawcę jest następstwem niewywiązywania się regularnie z obowiązku alimentacyjnego w pełnej wysokości. Ponadto zaznaczył, że przy rozważaniu możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych alimentów, w tym również odsetek, na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. znaczenie mają okoliczności, które posiadają charakter wyjątkowy, niezależny od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu; sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych.
W związku z tym Kolegium podniosło, że wysokość należności przypadających do zwrotu wynika z zaniedbań zobowiązanego, które miały miejsce latami i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Organ odwoławczy dodał, że umorzenie należności może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci. Wskazał też na to, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Przy tym zauważył, że przewidziane w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ulgi w spłacie należności powstałej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego winny być stosowane w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy; z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności możliwość wystąpienia z wnioskiem o odroczenia terminu spłaty zadłużenia lub o rozłożenie jego spłaty na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie należności, również w części.
Kolegium wyjaśniło również, że strona zainteresowana pozytywnym rozpatrzeniem wniosku zobowiązana jest do współpracy z organem administracji i udzielania stosownych wyjaśnień, które pozwolą na ustalenie jej sytuacji. W tym kontekście organ odwoławczy stwierdził, że z udzielonych przez skarżącego informacji, zawartych w piśmie Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia 1 czerwca 2023 r., wynika, że z uwagi na swoje problemy zdrowotne pozostaje pod opieką lekarza kardiologa; stałe miesięczne wydatki to koszty zakupu leków w wysokości około [...] zł, opłata za telefon w wysokości [...] zł i wpłata na konto córki około [...] zł. Z przywołanego pisma wynika również, że wnioskodawca ponosi koszty zakupu żywności i "dokłada się do mieszkania", jednak nie została wskazana wysokość tych wydatków. Ponadto organ II instancji wskazał na to, że: wnioskodawca podał, iż pomaga w domu i dokonuje napraw, by nie płacić za mieszkanie; nie korzysta z pomocy społecznej; od grudnia 2017 r. mieszka u Z. R., gdzie został zameldowany na stałe; decyzją ZUS z dnia 13 października 2021 r. miał ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 sierpnia 2023 r. i po odjęciu zajęcia komorniczego otrzymywał [...] zł. Kolegium stwierdziło, że powyższych ustaleń skarżący nie kwestionuje.
Ponadto organ odwoławczy wskazał na to, że przy piśmie z dnia 20 listopada 2023 r. skarżący przesłał kopię decyzji ZUS z dnia 16 października 2023 r. o ustaleniu prawa do renty na dalszy okres - do dnia 30 września 2024 r.; obecnie otrzymuje rentę w wysokości [...] zł po potrąceniu zajęcia komorniczego; z kopii orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 19 września 2023 r. wynika, że R. R. jest całkowicie niezdolny do pracy do 30 września 2024 r.
Zdaniem Kolegium, analiza powyższych okoliczności prowadzi do wniosku, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna, niemniej jednak umożliwia spłatę zadłużenia w ratach. Z uwagi na fakt posiadania dochodu w postaci renty, realna jest jego spłata w ratach w ustalonej wysokości, tj. po [...] zł miesięcznie. Organ II instancji stwierdził również, że powyższe będzie wiązało się z wyrzeczeniami ze strony skarżącego, niemniej jednak ponosi on odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych zastępczo alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zdaniem organu odwoławczego, zasadnie przy tym organ I instancji zdecydował o rozłożeniu na raty tylko części należności, tj. kwoty [...]zł, gdyż wysokość należności jest bardzo wysoka, bowiem zadłużenie wnioskodawcy wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od lutego 2010 r. do września 2019 r. wynosi [...] zł + odsetki ustawowe na dzień 12 lipca 2023 r. w kwocie [...]zł. Według organu oczywiste jest, że spłata długu w takiej wysokości jest kwestią wielu lat i na ich przestrzeni sytuacja strony może ulec zmianie. Zdaniem Kolegium, w takich okolicznościach trafnie organ I instancji rozłożył spłatę części należności na 12 miesięcy, ponieważ takie rozstrzygnięcie pozwala na dostosowanie sposobu spłaty reszty należności od ewentualnej zmiany sytuacji skarżącego, który będzie mógł wystąpić z kolejnym podaniem o zastosowanie ulg przewidzianych w tym przepisie, uzależniając treść wniosku od swojej aktualnej sytuacji. Organ odwoławczy podniósł również, że w przyszłości skarżący będzie też mógł wystąpić, jak wskazał organ I instancji w zaskarżonej decyzji, ze stosownym wnioskiem do organu właściwego dłużnika o umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. - oczywiście po spełnieniu wskazanych w nim przesłanek.
Ponadto Kolegium wyjaśniło, że w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. mowa jest o możliwości zastosowania ulg w nim przewidzianych przez organ właściwy wierzyciela, którym to organem jest Wójt Gminy C. i to ten organ jest właściwy do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego. Organ II instancji stwierdził, że w art. 25 § 1 k.p.a. została przewidziana instytucja wyłączenia organu administracji publicznej, która znajduje zastosowanie we wskazanych w przepisie okolicznościach, a które nie zachodzą w przedmiotowej sprawie. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że z uwagi na utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku zostało zakończone ostateczną decyzją i "przeniesienie sprawy do innego organu pomocy społecznej" jest bezprzedmiotowe. Kolegium wskazało również na to, że – jak zresztą poinformował o tym komornik w piśmie z dnia 31 października 2023 r. – z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego (w tym i o uchylenie zajęć) należy zwrócić się do wierzyciela; poza tym w postępowaniu mającym na celu rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. brak możliwości rozstrzygania w kwestii zwolnienia z zajęcia komorniczego.
Odnosząc się natomiast do kwestii uniemożliwienia skarżącemu wglądu do dokumentacji w obecności osoby trzeciej i dokonania zapisu audiowizualnego sprawdzenia dokumentacji, Kolegium wyjaśniło, że kwestia udostępnienia akt została uregulowana w art. 73 k.p.a. i przepisy Kodeksu nie przewidują instytucji zapoznania się z aktami sprawy w obecności świadka, a przy tym skarżący nie ustanowił pełnomocnika w tej sprawie. organ dodał, że przepisy Kodeksu nie przewidują również instytucji sporządzenia zapisu audiowizualnego przy zapoznawaniu się z aktami sprawy oraz nie przewidują możliwości ustanowienia adwokata z urzędu.
W takich okolicznościach Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem; organ I instancji dokonał wszystkich koniecznych dla sprawy ustaleń, które też zostały prawidłowo udokumentowane; decyzja została sporządzona zgodnie z nałożonymi przez przepisy prawa wymaganiami. Organ II instancji podkreślił, że kwestie dotyczące uniemożliwienia wglądu do dokumentacji i dokonania zapisu audiowizualnego z zapoznania się z dokumentacją pozostają bez wpływu na prawidłowość orzeczenia organu I instancji.
W skardze na decyzję odwoławczą R. R. zarzucił: a) przewlekłość postępowania, b) wybiórcze traktowanie posiadanych na jego temat informacji, c) brak aktualizacji danych pozyskiwanych w trakcie prowadzenia sprawy, d) bazowanie na domysłach i domniemaniach, a nie – jak tego wymaga ustawa – na aktualnych faktach.
Przy takich zarzutach, skarżący wystąpił o "anulowanie" zaskarżonej decyzji w całości; "przeniesienie (...) [jego] sprawy do innego urzędu (...)"; "zdjęcie zajęcia komorniczego i umożliwienie (...) normalnego życia (leczenia oraz spłacania powstałych [...] "zaległości" w formie równych, realnych do spłaty rat); nieubliżanie, że uchyla się od spłaty; podawanie w swych decyzjach rzetelnych, sprawdzonych i aktualnych danych opartych na faktach, a nie na domniemaniach urzędniczek (prawo polskie bazuje na aktualnych faktach, nie na domysłach tych czy innych urzędniczek, urzędników; pozwolenie spokojnie żyć.
W uzasadnieniu skargi wnioskodawca rozwinął sformułowane zarzuty, powołując się również na dokumenty dołączone do skargi.
Kolegium w odpowiedzi na skargę ustosunkowało się do zarzutów skargi i wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasowa argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału w tym przedmiocie, tj. 17 maja 2024 r.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Sąd, w wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli, po zapoznaniu się z zakwestionowanymi decyzjami oraz stanowiskiem skarżącego i organu odwoławczego, uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej argumenty okazały się słuszne. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego Sąd stwierdził podstawy do wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 12 lipca 2023 r., w której organ I instancji rozłożył na raty spłatę części należności, tj. kwoty [...]zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na 12 równych rat po [...] zł miesięcznie do dnia 30. każdego miesiąca, począwszy od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna; 2) odmówił rozłożenia na raty zaległości ponad kwotę [...]zł; 3) odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Sąd wyjaśnia, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
W tym miejscu trzeba podkreślić, że zwrot należności alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Należy mieć bowiem na uwadze, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza to co do zasady, że dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (patrz: wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 211/16, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Decyzje oparte na art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. podejmowane są w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ma możliwość, lecz nie obowiązek, umorzenia należności - nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Należy też podkreślić, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają charakter obowiązkowy i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach.
Sąd wskazuje również na to, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji). I to właśnie z tej perspektywy należy patrzeć na przepisy przywołanej ustawy w procesie jej wykładni i stosowania, nie zaś z perspektywy dłużnika alimentacyjnego. Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Poza tym każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W sytuacji, gdy brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, podjęcie takiego rozstrzygnięcia byłoby sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 tej u.p.o.u.a. (patrz: wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 611/16, dostępny jw.).
Dodać jeszcze należy, że użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć" oznacza sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest jednak to, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., a uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami lub zastosowanie innych ulg w spłacie tych należności powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie udzielenie danego rodzaju ulgi w spłacie należności (patrz np.: wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11 i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 555/21 - orzeczenia dostępne jw.).
Idąc dalej, należy wyjaśnić, że sądowa weryfikacja decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy w danym przypadku granice uznania nie zostały przekroczone. O ile zatem stanowisko organu rozstrzygającego sprawę oparte jest na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego, odnosi się do przesłanek ustawowych i jest przekonujące z punktu widzenia logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, to podważanie tego typu decyzji w trybie skargi sądowej musi być uznane za bezskuteczne. Dlatego też w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie dotyczącym tego, czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest również, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji prawnej. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. np. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1535/08, dostępny jw.).
Podkreślić również trzeba, że umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. W pierwszej kolejności rozważyć też należy udzielenie dłużnikowi alimentacyjnemu tego rodzaju ulg w spłacie należności, które nie prowadzą do definitywnego odstąpienia od żądania zwrotu wyłożonych przez Państwo kwot na utrzymanie dzieci, względem których ich rodzice nie realizują ustawowego – a zarazem naturalnego w swej istocie – obowiązku alimentacji.
Sąd jeszcze raz wskazuje, że umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że ustawodawca dopuszcza możliwość takiego umorzenia jedynie w sytuacjach szczególnych, gdyż jego intencją było umożliwienie umorzenia przedmiotowych należności, gdy z przyczyn obiektywnych ich egzekucja jest niemożliwa lub wywołałaby wobec dłużnika znaczną szkodę i trudne do odwrócenia skutki negatywne. Taki jest właśnie cel przepisu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.
Mając to na uwadze, Sąd stwierdza, że w ustalonym stanie faktycznym – z perspektywy przywołanych przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania – organy nie umotywowały należycie, tj. jasno i przekonująco, rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego.
Z jednej strony organy obydwu instancji wysunęły pewne zastrzeżenia co do zobrazowania swojej sytuacji przez skarżącego w zakresie ponoszenia kosztów związanych z zabezpieczeniem potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy (wydatków na cele mieszkaniowe), niemniej jednak uznały, że nie stanowi to przeszkody do udzielenia skarżącemu wparcia na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Z drugiej zaś organ I instancji w ostatniej z wydanych decyzji uznał za zasadne rozłożyć skarżącemu na raty spłatę części należności głównej w kwocie [...]zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na 12 równych rat po [...] zł miesięcznie, a odmówił rozłożenia na raty zaległości ponad kwotę [...]zł, jak i odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uczynił to zaś w sytuacji, gdy w poprzedniej decyzji z dnia 12 grudnia 2022 r. rozłożył wnioskodawcy na raty spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – które ówcześnie wynosiły [...] zł należności głównej + [...] zł odsetek ustawowych za opóźnienie – w zakresie obejmującym całą należność główną, ustalając wysokość miesięcznych rat po [...] zł, płatnych do ostatniego dnia każdego miesiąca począwszy od stycznia 2023 r., a zarazem odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł. Decyzja z dnia 12 grudnia 2022 r. nie została uznana przez wnioskodawcę za ustalającą odpowiednią, korzystną ulgę w spłacie zobowiązań, wobec czego zakwestionował ją w odwołaniu, skutkiem czego było uchylenie zaskarżonej decyzji przez Kolegium w decyzji z dnia 26 kwietnia 2023 r.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy pominęły również fakt – wcześniej odnotowany przez organ II instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 23 kwietnia 2023 r. – że skarżący w odwołaniu z dnia 31 grudnia 2022 r. od decyzji z dnia 12 grudnia 2023 r. w pewnym zakresie zmodyfikował swój wniosek, domagając się rozłożenia powstałego długu na raty po [...] zł miesięcznie.
W takiej sytuacji rozważenie udzielenia skarżącemu ulgi poprzez rozłożenie stosunkowo niewielkiej części należności głównej, tj. kwoty [...]zł z łącznej sumy [...] zł (bez uwzględnienia naliczonych odsetek w kwocie [...]zł), na 12 miesięcznych rat po [...] zł jawi się jako niedostatecznie umotywowane, oparte na czytelnych kryteriach. Tym bardziej, że wcześniej organ I instancji uznał za zasadne rozłożenie całej należności głównej w kwocie [...]zł na raty po [...] zł miesięcznie. Niezależnie od stanowiska samego skarżącego w tym względzie, była to zatem ulga znacząco większa niż następnie zastosowane w sprawie. Przy rozważeniu rodzaju i zakresu ulgi, jaką organ uznał za odpowiednią do sytuacji skarżącego, pominięto również ocenę, w jakim rozmiarze organ mógłby udzielić skarżącemu wsparcia w spłacaniu należności przy założeniu gotowości i możliwości spłacania miesięcznych rat po [...] zł. Niewątpliwe rodzaj i rozmiar ulgi w spłacie należności powinien stanowić wsparcie realne, a zarazem wymierne w kontekście wysokości należności przypadających do zwrotu. Jak już wspomniano, udzielenie przedmiotowych ulg jest nieobowiązkowe, tj. fakultatywne i uznaniowe, jednakże nie zwalnia organu z powinności wszechstronnego przedstawienia motywów podjętego rozstrzygnięcia, ze szczególnym uwzględnieniem zasady prawdy materialnej, uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, zasady wzbudzania zaufania do władzy publicznej i zasady przekonywania.
W konsekwencji, uzasadnienie decyzji wydanych w obydwu instancjach wskazuje na nieprawidłową realizację przez organy wymogu prawidłowego motywowania decyzji, wskazującego na rozważenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Uzasadnienie decyzji stanowi jej integralną część, a jego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Powinno się w nim znaleźć pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek, jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym. Uzasadnienie powinno przekonywać zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności samej treści podjętego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje wcześniej wspomniane zasady z art. 7 (zasada prawdy materialnej), art. 8 § 1 (zasada wzbudzania zaufania) i art. 11 (zasada przekonywania), a także reguły wynikające ze szczegółowych przepisów postępowania, jak art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zasady te nie zostaną zrealizowaną, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do wszystkich faktów istotnych dla sprawy, w tym do okoliczności podnoszonych przez stronę.
Należy zatem uznać, że poprzez nieustosunkowanie się przez organy obydwu instancji do wszystkich kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy – tak co do możliwości rozłożenia na raty należności w większym rozmiarze niż tylko kwota [...]zł, jak i co do określenia wysokości samej raty miesięcznej w innej wysokości, jak w szczególności wskazywana przez skarżącego kwota [...]zł miesięcznie – w sytuacji, gdy wcześniej ulgą w spłacie objęto całą kwotę głównej należności wynoszącej blisko [...] zł (z rozłożeniem na miesięczne raty w wysokości [...] zł), doszło do naruszenia powyższych zasad i szczegółowych reguł postępowania administracyjnego. Doprowadziło to w efekcie do nieprawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego.
Sąd podkreśla, że z obowiązku odpowiedniego umotywowania rozstrzygnięcia w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na gruncie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego nie zwalnia organów uznaniowy charakter decyzji podejmowanej na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Uznaniowość takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Rozpatrywanie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymaga wyważenia interesu jednostki i interesu społecznego. Tym bardziej w odniesieniu do umorzenia należności, które ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji.
Sąd stoi na stanowisku, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego lub udzielenia innych ulg w ich spłacie istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (zob. np. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2429/14 i wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 4027/18 - orzeczenia dostępne jw.). Zarazem ulga w spłacie powinna mieć charakter realny i wymierny, stanowiąc rzeczywistą pomoc dla dłużnika w realizacji obowiązku zwrotu wypłaconych należności. Zatem rozstrzygnięcie w tym przedmiocie musi być wynikiem rozważenia wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej skarżącego, tj. okoliczności składających się na sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, pozwalających na określenie takiej wysokości rat miesięcznych, która umożliwia zachowanie realności ulgi, przy jednoczesnym prognozowaniu możliwości wywiązania się przez dłużnika ze swoich obowiązków w okresie, na jaki udzielono zobowiązanemu ulgi w spłacie należności.
Sąd zauważa również, że stanowisko organu I instancji – organ II instancji nie zajął w tej kwestii odrębnego stanowiska – co do niedopuszczalności umorzenia samych należności odsetkowych za opóźnienie, jakkolwiek nie jest odosobnione (na co wskazuje powołane przez organ I instancji orzecznictwo), to jednak nie znajduje dostatecznego oparcia w przepisach prawa. Sąd jest zdania, że dopuszczalne jest w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., dotyczącym wszystkich należności objętych obowiązkiem zwrotu (należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami), stosowanie różnych rodzajów ulg w odniesieniu do należności głównej i należności dodatkowych - odsetek za opóźnienie, o których mowa w art. 27 ust. 1 i 1a u.p.o.u.a. Możliwe jest zatem w stosunku do samych należności z tytułu naliczonych odsetek zastosowanie instrumentu w postaci ich umorzenia (części lub całości), przy jednoczesnym stosowaniu innych ulg w stosunku do należności głównej. Tym bardziej, że odsetki – w przeciwieństwie do należności głównych – stanowią w całości dodatkowy dochód budżetu państwa (art. 27 ust. 4 u.p.o.u.a.). Na możliwość umorzenia samych należności z tytułu odsetek również wskazuje orzecznictwo sądowe (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 września 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 133/22, dostępny jw.). W tym zakresie Sąd stwierdził uchybienie w postaci błędu w wykładni prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią i szczegółowo przeanalizują całokształt okoliczności istotnych dla zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Następnie podejmą rozstrzygnięcie w sprawie, bacząc na zachowanie przywołanych w uzasadnieniu zasad i innych przepisów postępowania.
Sąd uznał zasadność skargi w takim aspekcie, w jakim doszło w sprawie do naruszenie przepisów art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., które w tym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Pozostałe zarzuty skargi – tj. dotyczące zwłoki organu w załatwieniu sprawy, jak i udostępnienia skarżącemu akt postępowania w obecności świadka czy też osoby trzeciej, a także "zdjęcia zajęcia komorniczego" i wyłączenia organu od załatwienia sprawy, były w znacznej mierze zbieżne z wcześniej prezentowanymi w odwołaniu - i okazały się niezasadne. Większość z tych zagadnień została prawidłowo wyjaśniona przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wraz z przytoczeniem odpowiednich przepisów, jak i w odpowiedzi na skargę - i nie ma potrzeby ich tutaj powtarzać.
Niemniej jednak należy wyjaśnić, że do zwalczania stanu zawinionej zwłoki organu (bezczynności w załatwieniu sprawy lub przewlekłość w prowadzeniu postępowania) służą takie środki jak ponaglenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a., oraz skarga na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania (art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a.). Opieszałość w załatwieniu sprawy nie stanowi jednak kryterium oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (wydanie aktu administracyjnego przerywa bowiem ewentualny stan zwłoki w załatwieniu sprawy), gdyż nie stanowi okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy sądowej, w której dokonywana jest kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji.
Również ewentualne kwestie dotyczące dostępu do akt sprawy (art. 73 i nast. k.p.a.), o ile nie uniemożliwiły stronie obrony swoich praw – a tak było w niniejszej sprawie – nie mają wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W aktach administracyjnych znajdują się dokumenty (wniosek z dnia 4 lipca 2023 r. i oświadczenie z tego samego dnia), które wskazują na zapewnienie skarżącemu możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego co do pozbawienia go możliwości obrony w sprawie. Organ I instancji realizował w postępowaniu obowiązki, o których mowa w art. 10 § 1 i art. 36 k.p.a. Organ II instancji wprawdzie tego zaniechał, ale też nie zgromadził w sprawie żadnego dodatkowego materiału procesowego, z którym skarżący musiałby się zapoznać przed rozstrzygnięciem sprawy w drugiej instancji. Uchybienie to pozostawało zatem bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy.
Co do zawartego w skardze żądania "przeniesienia sprawy do innego urzędu" Sąd podziela stanowisko Kolegium, że przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. wskazuje, że załatwianie spraw, o których mowa w tym przepisie należy do kompetencji organu właściwego wierzyciela, którym jest w tym wypadku Wójt Gminy C. . To ten organ jest właściwy do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego (swoje zadania wykonuje zaś za pośrednictwem ośrodka pomocy społecznej). Sąd podziela stanowisko organu II instancji, że w sprawie nie zaszły podstawy do wyłączenia organu od załatwienia sprawy, o których mowa w art. 25 § 1 k.p.a. Należy mieć na uwadze, że organ ten w toku załatwiania sprawy udzielał skarżącemu ulg w spłacie należności objętych obowiązkiem zwrotu, jakkolwiek popełniał przy tym błędy w zakresie prawa materialnego i procesowego. Nie oznacza to jednakże zaistnienia warunków do wyłączenia organu od załatwienia sprawy. Również brak dostatecznych podstaw do uznania, że zachodzą podstawy do wyłączenia pracowników organu (OPS w C. ) z urzędu od załatwienia sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Jak wyśnił Naczelny Sąd Administracyjny, brak jest podstaw do takiej wykładni art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., która rozciągałaby jego zastosowanie również na sytuacje, gdy organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie na skutek bądź to uprzedniego uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Prawidłowa wykładnia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten nie wymaga wyłączenia pracowników organów pierwszej instancji na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy, po uchyleniu poprzedniego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. W przypadku zastosowania przepisu art. 138 § 2 k.p.a. w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie dochodzi do ponownej oceny tych samych okoliczności i dowodów. Nie można mówić zatem o osobistym zainteresowaniu pracownika określonym sposobem załatwienia sprawy (por. np. wyroki z dnia 29 października 2015 r. sygn. akt II OSK 466/14 i 22 czerwca 2016 r. sygn. akt II GSK 268/15, dostępne jw.).
Z tych wszystkich powodów Sąd stwierdził zaistnienie podstaw do zakwestionowania prawidłowości zaskarżonej decyzji, jak również do uchylenia tej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy uwzględnią wskazania co do dalszego postępowania wynikające z rozważań przedstawionych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.