IV SA/Po 138/25

IV SA/Po 138/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-04-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Maciej Busz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 200, art. 205
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 24 grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 4 grudnia 2024 r. nr [...].
Uzasadnienie
J. S. w dniu 27.11.2024 r. złożył do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Do wniosku załączył:
- zaświadczenie Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 19.09.2023 roku z którego wynika, że skarżący pełnił funkcję sołtysa sołectwa [...] w okresie od dnia 12.04.1978 r. do dnia 3.06.1978 r. oraz od dnia 18.10.1984 r. do dnia 14.12.1990 r. (jedna kadencja);
- wydruk zdjęcia wyciągu z protokołu nr [...] z posiedzenia prezydium Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...] z dnia 12.04.1970 r.;
- wydruk zdjęcia wyciągu z protokołu nr [...] z posiedzenia prezydium Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...] z dnia 3.06.1978 r.;
- wydruk zdjęcia protokołu [...] z zebrania wiejskiego odbytego w dniu 22 stycznia 1981 r. o godz. 10-tej we wsi [...];
- oświadczenie o niekaralności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione w związku z pełnieniem funkcji sołtysa.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 04.12.2024 r. nr [...] rozpatrując wniosek z dnia 27.11.2024 r. o przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz. U. z 2024, poz. 1650, zwanej dalej: "u.ś.p.s.") odmówił prawa do tego świadczenia J. S..
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:
1) pełniła funkcję sołtysa przez okres co najmniej 7 lat;
2) osiągnęła wiek:
a) w przypadku kobiet - 60 lat,
b) w przypadku mężczyzn - 65 lat.
Z zaświadczenia Miasta i Gminy [...] z 19.09.2023 r. wynika, że funkcję sołtysa skarżący pełnił w okresie od 12.04.1978 r. do 03.06.1978 r. oraz od 18.10.1984 r. do 14.12.1990 r. tj.: [...].
Z wyjaśnienia zawartego w w/w zaświadczeniu oraz dołączonych dokumentów wynika, że od 22.01.1981 r. do 17.10.1984 r. skarżący pełnił funkcję podsołtysa, zastępując wybranego na ten okres sołtysa A. L..
Organ wskazał, że przepis ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa nie przewiduje możliwości doliczenia okresu pełnienia funkcji podsołtysa do wymaganego okresu. Zatem udowodniony przez skarżącego okres pełnienia funkcji sołtysa nie spełnia warunków do przyznania tego świadczenia, gdyż jest krótszy niż 7 lat. Wobec powyższego brak podstaw do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w ustawowym terminie wniósł J. S. podnosząc, że pełnił funkcję sołtysa pełnił w okresie od 12.04.1978 r. do 14.12.1990 r. Wskazał, że pomimo tego, że od dnia 03.06.1978 r. do 18.10.1984 r. był podsołtysem, to i tak wykonywał wszystkie funkcje sołtysa w tym okresie czasu.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 24.12.2024 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 2 ust. 1 u.ś.p.s. i wskazał, że z zaświadczenia Miasta i Gminy [...] z 19.09.2023 r. wynika, że funkcję sołtysa skarżący pełnił w okresie od 12.04.1978 r. do 03.06.1978 r. oraz od 18.10.1984 r. do 14.12.1990 r. tj.: 6 lat, 3 miesiące i 19 dni. Z wyjaśnienia zawartego w ww. zaświadczeniu oraz dołączonych dokumentów wynika, że od 22.01.1981 r. do 17.10.1984 r. skarżący pełnił funkcję podsołtysa, zastępując wybranego na ten okres sołtysa A. L. . Przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa nie przewidują możliwości doliczenia okresu pełnienia funkcji podsołtysa. Zatem udowodniony przez skarżącego okres pełnienia funkcji sołtysa nie spełnia warunków do przyznania tego świadczenia, gdyż jest krótszy niż 7 lat. Zgodnie z powyższym, decyzja Prezesa KRUS z 4 grudnia 2024 r. odmawiająca skarżącemu prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przez 6 lat, 3 miesiące i 19 dni została wydana w myśl obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
Skargę (wadliwie nazwaną odwołaniem) w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. S. podnosząc, że mając tytuł podsołtysa i sołtysa pełnił te obowiązki łącznie blisko dwanaście kolejnych lat.
Skarżący podkreślił, że w decyzji podano, że jedną z kadencji sprawował jako podsołtys, zastępując wybranego sołtysa - A. L., który nigdy nie podjął się pełnienia tej funkcji, a wszystkie obowiązki przynależne sołtysowi skarżący pełnił osobiście, od początku kadencji. Skarżący podniósł, że według art. 2 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, dodatek taki przysługuje osobie, która pełniła funkcję sołtysa i dlatego nie zgadza się on z wydaną decyzją.
Skarżący wskazał, że może dołączyć zeznania świadków, ówczesnych mieszkańców [...].
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.
Prezes wyjaśnił, że prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa zostało uregulowane w ustawie z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1650).
W ocenie organu skarga jest bezzasadna, a naruszenie przepisów k.p.a. nie miało miejsca. Organ zastosował prawidłowe przepisy i dokonał ich prawidłowej interpretacji, zgodnej z ich nie budzącym żadnych wątpliwości literalnym brzmieniem. Organ rentowy przeprowadził i ocenił wszystkie dowody w niniejszej sprawie.
Organ wskazał, że skarżący nie kwestionuje, że faktycznie pełnił funkcję sołtysa w okresie od dnia 12 kwietnia 1978 r. do dnia 03 czerwca 1978 r. oraz od dnia 18 października 1984 roku do dnia 14 grudnia 1990 roku, czyli przez 6 lat, 3 miesiące i 19 dni.
Organ podniósł, że skarżący był sołtysem przez okres 6 lat, 3 miesięcy i 19 dni i nie kwestionuje tak ustalonego stanu faktycznego, więc oczywistym jest, że nie spełnia on ustawowego wymogu pełnienia funkcji sołtysa przez 7 lat.
Skarżący co prawda wskazał, że w okresie od dnia 3 czerwca 1978 r. do dnia 18 października 1984 r. był podsołtysem i w związku z tym wykonywał wszystkie funkcje sołtysa, bowiem A. L. jako sołtys w tym okresie nie podjął funkcji sołtysa wsi [...], jednakże ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, nie przewiduje możliwości doliczenia okresu pełnienia funkcji podsołtysa do okresu wskazanego w art. 2 ust. 1 ww. ustawy, który jest jednym z wymogów pozwalających uzyskać świadczenie.
W tej sytuacji organ nie mógł wydać innej decyzji, gdyż takie warunki określił ustawodawca, a bezspornie skarżący, niezależnie z jakich przyczyn to nastąpiło, nie pełnił funkcji sołtysa przez co najmniej 7 lat.
Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2025 r. stawił się J. S. i oświadczył, że:
"W okresie od 3 czerwca 1978 r. do 18 października 1984 r. byłem wprawdzie podsołtysem, jednak wykonywałem wszystkie funkcje sołtysa w tym okresie. W tym okresie czasu pan L. nie wykonywał żadnych czynności jako sołtys, pomimo, że miał tytuł sołtysa. Wtedy były wybory we wsi i jako sołtysa wybrali pana L. , a mnie jako podsołtysa. Na sesji Rady Gminnej nie zatwierdzono wyboru pana L. . Przekazano mi, że zwracają mi obowiązki sołtysa. Później była taka sytuacja, iż Rada Narodowa uchyliła swoją decyzję o niezatwierdzeniu pana L. jako sołtysa. Po tym uchyleniu ja nadal wykonywałem wszystkie obowiązki sołtysa. Nie wiem dlaczego pan L. po ostatecznym zatwierdzeniu jego jako sołtysa nie podjął obowiązków. Mnie wtedy nikt nie zawiadomił o tym, że uchylono decyzję zatwierdzającą odwołanie Pana L. , w związku z tym nie wiedziałem, że pan L. powinien być sołtysem. Osobiście przypuszczam, że pana L. też o tym nie zawiadomiono i dlatego nie podjął obowiązków sołtysa. Po uchyleniu odmowy zatwierdzenia pana L. nikt nie wzywał mnie do zdania ksiąg i dokumentów sołeckich, cały czas nimi dysponowałem. W związku z tym, ja wówczas miałem przekonanie, że mimo iż byłem podsołtysem, to formalnie powierzono mi i faktycznie wykonywałem obowiązki sołtysa. Naczelnik Gminy wiedział o tej sytuacji, ponieważ musiałem się z nim rozliczać. O tym, że formalnie ostatecznie nie powierzono mi wykonywania obowiązków sołtysa w spornym okresie czasu dowiedziałem się dopiero w związku z niniejszą sprawą.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 24.12.2024 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z 04.12.2024 r. nr [...], odmawiającą J. S. prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
Podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz. U. z 2024 r., poz. 1650, zwanej dalej: "u.ś.p.s.").
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.ś.p.s. świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:
1) pełniła funkcję sołtysa przez okres co najmniej 7 lat;
2) osiągnęła wiek: a) w przypadku kobiet - 60 lat, b) w przypadku mężczyzn - 65 lat.
Analiza ww. przepisu prowadzi więc do wniosku, że o przyznaniu świadczenia pieniężnego decyduje spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza to 7-letni okres pełnienia funkcji sołtysa, a druga to osiągnięcie odpowiedniego wieku (w przypadku mężczyzn – 65 lat).
W niniejszej sprawie nie ma sporu co do spełnienia przesłanki dotyczącej wieku wnioskodawcy. Skarżący urodził się w [...] r., więc 65 lat ukończył w [...] r.
Istotą sporu jest natomiast spełnienie przesłanki pełnienia funkcji sołtysa przez okres 7 lat. W ocenie organu do tego okresu nie można wliczać okresu pełnienia funkcji podsołtysa, ponieważ stoi to w sprzeczności z treścią art. 2 ust. 1 u.ś.p.s.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 21.03.1978 r. A. L. został wybrany na sołtysa, a J. S. na podsołtysa sołectwa [...]. Następnie Prezydium Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...] na posiedzeniu w dniu 12.04.1978 r. nie zatwierdziło wyboru A. L. na sołtysa i powierzyło obowiązki sołtysa J. S..
Należy podkreślić, że w okresie od 12.04.1978 r. do 3.06.1978 r. J. S. pełnił funkcję sołtysa zgodnie z postanowieniem Prezydium Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...]. Ten okres został zaliczony przez organy jako czas pełnienia przez J. S. funkcji sołtysa. Tym samym organy zaakceptowały okoliczność, w której podsołtys pełni funkcję sołtysa.
Następnie w dniu 3.06.1978 r. Prezydium Rady Narodowej uchyliło postanowienie z 12.04.1978 r. i postanowieniem nr [...] zatwierdziło wybór A. L. na sołtysa sołectwa [...].
W tym miejscu Sąd wskazuje, że z oświadczenia skarżącego, a także z protokołu zebrania wiejskiego z 22.01.1981 r. wynika, że A. L. nigdy nie podjął obowiązków sołtysa i zastępował go podsołtys – J. S.. Podkreślenia wymaga też, że J. S. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że może dostarczyć oświadczenia świadków potwierdzających tę okoliczność.
Sąd wskazuje, że w świetle postanowienia nr [...] Prezydium Rady Narodowej z 3.06.1978 r. wykonywanie funkcji sołtysa przez J. S. miało po tej dacie charakter niesformalizowany, jednak nie ma to wpływu na ocenę tego, czy po tej dacie faktycznie pełnił on funkcję sołtysa sołectwa [...].
Z akt sprawy wynika, że A. L. mimo zatwierdzenia jego wyboru w dniu 3.06.1978 r. przez Prezydium Rady Narodowej, nie podjął obowiązków sołtysa. Ponadto w ocenie Sądu istotne jest, że organy gminy miały tego świadomość, co potwierdza zapis protokołu zebrania wiejskiego z 22.01.1981 r., z którego wynika, że A. L. nie podjął obowiązków sołtysa i zastępował go podsołtys – J. S.. W zebraniu tym uczestniczył Naczelnik Miasta i Gminy. Obecność Naczelnika Gminy jest o tyle istotna, że zgodnie z § 34 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie statusu naczelnika gminy: "Naczelnik Gminy powierza pełnienie funkcji sołtysa podsołtysowi w razie odwołania sołtysa lub niemożności pełnienia przez niego obowiązku".
Okoliczności te pozwalają przyjąć, że w istocie, za przyzwoleniem Naczelnika Gminy – J. S. jako podsołtys wykonywał funkcję sołtysa. Potwierdza to zresztą sam skarżący, który na rozprawie wskazał, że nikt nie wzywał go do zdania ksiąg i dokumentów sołeckich i cały czas nimi dysponował. Ponadto cały czas współpracował z Naczelnikiem Gminy podczas rozliczeń.
Skarżący wskazał, że nie miał wiedzy o tym, że wybór A. L. na sołtysa został ostatecznie zatwierdzony przez Prezydium Rady Narodowej. W związku z tym cały czas był przekonany, że oficjalnie jest zobowiązany do pełnienia funkcji sołtysa jako podsołtys.
W ocenie Sądu, w świetle powyższych okoliczności literalna wykładnia art. 2 ust. 1 u.ś.p.s. dokonana przez organ jest nieprawidłowa i niewystarczająca w świetle stanu faktycznego niniejszej sprawy.
Sprowadzenie bowiem treści tego przepisu do stwierdzenia, że: "ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, nie przewiduje możliwości doliczenia okresu pełnienia funkcji podsołtysa do okresu wskazanego w art. 2 ust. 1 ww. ustawy", nie uwzględnia szczególnych okoliczności niniejszej sprawy.
W ocenie Sądu takie wyłożenie treści przepisu na podstawie wykładni literalnej byłoby prawidłowe w sytuacji równoczesnego funkcjonowania w sołectwie w tym samym okresie zarówno sołtysa, jak i podsołtysa. Wówczas prawidłowe i racjonalne byłoby przyjęcie, że podsołtysowi, który funkcjonował równocześnie z sołtysem, zastępując go okresowo lub wykonując niektóre z obowiązków sołtysa, nie przysługuje świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
W niniejszej sprawie mamy jednak do czynienia z sytuacją szczególną, która w ocenie Sądu rzuca inne światło na wykładnię literalną art. 2 ust. 1 u.ś.p.s., a także powoduje konieczność odwołania się do wykładni funkcjonalnej (celowościowej) tego przepisu.
Wykładnia to określenie rzeczywistej treści przepisu prawnego (czyli zakodowanej w nim normy prawnej), która jest rezultatem procesu interpretacyjnego, zachodzącego wówczas, gdy istnieje konieczność zastosowania danego przepisu. Procesom wykładni należy poddać każdy przepis prawny (tekst prawny), niezależnie od stopnia jego zrozumienia prima facie (zob. Maciej Zieliński /w:/ Wykładania prawa. Zasady, reguły, wskazówki. Warszawa 2008, str. 320).
Nie można zatem przyjąć, że dokonanie wykładni jest zbędne wówczas, gdy przepis jest jasny (clara non sunt interpretanda), bowiem samo tylko ustalenie faktu (jednoznaczności przepisu) następuje właśnie w procesie interpretacyjnym. Nie chodzi bowiem tylko o to, aby zrozumieć przepis, ale o to, aby zrozumieć go zgodnie z treścią nadaną mu przez prawodawcę. Jakkolwiek przyjęło się dawać pierwszeństwo wykładni językowej, to coraz częściej stosuje się także pozostałe sposoby interpretacji lub wspólny wynik kilku spośród nich. Prymat wykładni językowej można zachować tylko wówczas, gdy ten sposób wykładni daje wynik niekolidujący z wynikami innych metod. Zasada, zgodnie z którą "to, co jest zrozumiałe i jasne nie wymaga interpretacji", nie jest bowiem aktualnie powszechnie akceptowana ani w doktrynie, ani w orzecznictwie. Podkreśla to M. Zirk-Sadowski stwierdzając, że "dzisiaj problem bezpośredniego rozumienia tekstu prawnego budzi wiele wątpliwości" (zob. Wykładnia w prawie administracyjnym /w:/ R. Hauser, Z Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System prawa administracyjnego, t. 4, Warszawa 2012, str. 129).
Zwrócił na to uwagę również Trybunał Konstytucyjny. Przykładowo, w wyroku z 13 stycznia 2005 r., P15/02, OTK – A 2005, nr [...], poz. 4 stwierdził, że "coraz częściej, także i w orzecznictwie zasada clara non sunt interpretanda zamienia się właściwie w zasadę interpretati cessat in clarin (interpretację należy zakończyć, gdy osiągnięto jej jednoznaczny rezultat) (por. wyrok NSA z 18 marca 2014 r., I OSK 2344/13, publ. https://cbois.nsa.gov.pl).
W praktyce dominuje wykładania stanowiącą kompilację różnych sposobów, niesprzecznych ze sobą, wśród których wykładnia językowa jest wzmacniania pozostałymi. W wypadku gdy wykładnia gramatyczna nie daje pożądanego rezultatu, należy sięgać do jednego z rodzajów wykładni subsydiarnej, a mianowicie wykładni systemowej, funkcjonalnej (celowościowej), które najogólniej mówiąc służą do usuwania wątpliwości powstających przy zastosowaniu wykładni językowej. W sytuacji uzyskania w drodze wykładni językowej norm o nienależytym uzasadnieniu aksjologicznym, zastosowanie znajdują dyrektywy interpretacyjne drugiego stopnia, określone mianem funkcjonalnych lub celowościowych. Skoro bowiem wykładnia prawa musi opierać się na założeniu racjonalności ustawodawcy, wewnętrznej spójności aktu prawnego, ale i całego systemu prawa, to pominięcie wykładni językowej w niektórych wypadkach usprawiedliwia konieczność nadania interpretowanym przepisom znaczenia, które uczyni je rozwiązaniami najtrafniejszymi prakseologicznie. Wykładnia celowościowa w odniesieniu do indywidualnych spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej uznawana jest za najodpowiedniejszą i najlepiej prowadzącą do rozszyfrowania intencji i celów ustawodawcy (por. wyrok SN z 8 stycznia 1993 4., III ARN 84/92, OSNC 1993/10/183). Wykładnia celowościowa obejmuje reguły nakazujące uwzględnić w procesie ustalania znaczenia normy jej kontekst społeczny, ekonomiczny i aksjologiczny. Reguły te zakładają, że aksjologia konkretnych systemów prawnych powinna respektować zasady o uniwersalnym zasięgu w postaci powszechnie akceptowanych norm moralnych, zasad sprawiedliwości i słuszności.
Dokonując stosownej wykładni art. 2 ust. 1 u.ś.p.s. warto odwołać się do uzasadnienia projektu tej ustawy (nr IX.3159), w którym wskazano, że: "Wychodząc naprzeciw zdiagnozowanym niedostatkom aktualnego stanu prawnego, projekt ustawy ma na celu przyznanie waloryzowanego świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, zwanego dalej "świadczeniem", w wysokości 300 złotych miesięcznie dla tych sołtysów, którzy, ze względu na okres pełnienia tej funkcji szczególnie zasłużyli się społeczności lokalnej."
Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.ś.p.s. świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która pełniła funkcję sołtysa przez okres co najmniej 7 lat. W ocenie Sądu przepis ten kładzie szczególny nacisk na kwestię pełnienia funkcji sołtysa, a nie na posiadanie statusu sołtysa.
Można bowiem być podsołtysem i pełnić funkcję sołtysa (co organ zresztą zaakceptował w odniesieniu do okresu od 12.04.1978 r. do 3.06.1978 r.), a można być sołtysem i tej funkcji nie pełnić (jak A. L.), co prawdopodobnie miało miejsce w niniejszej sprawie. Sąd użył określenia prawdopodobnie, ponieważ zasadne będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w celu potwierdzenia okoliczności sprawy wynikających z dotychczas zgromadzonych dokumentów.
W istocie przedmiotowa ustawa nie wskazuje na funkcję podsołtysa, niemniej w ocenie Sądu istotne jest, że ze zgromadzonych dokumentów wynika, że J. S. (mimo tego, że formalnie był podsołtysem) faktycznie pełnił funkcję sołtysa zamiast wybranego A. L., który się tej funkcji nie podjął. Można również wstępnie uznać, że organy gminy miały wiedzę o tym, że J. S. wykonywał obowiązki sołtysa zamiast A. L., a skoro tak, to pełnił funkcję sołtysa (w zastępstwie za A. L., który tej funkcji nie pełnił) i okres ten należy zaliczyć do okresu pełnienia funkcji sołtysa.
Warto przy tym podkreślić, że J. S. ostatecznie został wybrany na sołtysa i pełnił tę funkcję od 18.10.1984 r. do 14.12.1990 r., co świadczyć może właśnie o tym, że w tamtym czasie, gdy jako podsołtys pełnił funkcję sołtysa zasłużył się dla społeczności lokalnej, ponieważ w kolejnych wyborach został wybrany na sołtysa. Taka okoliczność z kolei płynnie wpisuje się w cel przedmiotowej ustawy określony w przytoczonym powyżej fragmencie uzasadnienia jej projektu.
Uzupełnieniem powyższej argumentacji są niewątpliwie przepisy ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. z 1975 r., Nr 26, poz. 139, j.t.) w wersji obowiązującej w 1978 r. Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy sołtys zwołuje zebranie wiejskie. Zgodnie z art. 89 ust. 3 sołtys otwiera zebranie wiejskie i przewodniczy jego obradom. Następnie zgodnie z art. 90 ustawy: (1) Sołtys wpływa na wykorzystanie aktywności mieszkańców służącej poprawie gospodarki i warunków życia w sołectwie, przyczynia się do podniesienia dyscypliny społecznej oraz czuwa nad wykonywaniem przez mieszkańców obowiązków wobec Państwa. (2) Sołtys działa stosownie do wskazań zebrania wiejskiego, gminnej rady narodowej i naczelnika gminy, reprezentuje mieszkańców sołectwa wobec gminnej rady narodowej i naczelnika gminy oraz bierze udział w naradach sołtysów, zwoływanych okresowo przez naczelnika gminy. (3) Przy wykonywaniu swoich zadań sołtys trwale współdziała z przedstawicielami wiejskiego komitetu Frontu Jedności Narodu, kółka rolniczego i innych organizacji gospodarczych i społecznych, działających na terenie sołectwa, a także radnymi zamieszkałymi na terenie sołectwa.
W art. 88 tej ustawy wskazano, że przepisy niniejszego rozdziału, dotyczące sołtysa, stosuje się odpowiednio do podsołtysa. Należy z tej regulacji wyprowadzić wniosek, że w konkretnych sytuacjach, gdy sołtys nie mógł wykonywać obowiązków – jego rolę przejmował podsołtys, ponieważ ustawodawca przewidział odpowiednie stosowanie wszystkich przepisów w zakresie sołtysa do podsołtysa.
W świetle powyższych rozważań Sąd stoi na stanowisku, że literalna treść art. 2 ust. 1 u.ś.p.s. odnosi się do osoby pełniącej funkcję sołtysa i nie wyklucza to możliwości uznania podsołtysa za taką osobę w sytuacji, gdy w danym okresie sołtys nie sprawował tej funkcji.
Przeprowadzona przez Sąd wykładnia celowościowa tego przepisu potwierdza zasadność takiego stanowiska ze względu na to, że celem świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa jest pewnego rodzaju uhonorowanie i wynagrodzenie osób, które ze względu na okres pełnienia tej funkcji szczególnie zasłużyli się społeczności lokalnej. Takie rozumienie celu tego świadczenia pozwala z kolei na uhonorowanie podsołtysa, który nieprzerwanie, zamiast sołtysa pełnił jego funkcję.
Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę wykładnię przedstawioną w niniejszym wyroku i przeprowadzi dodatkowe postępowanie dowodowe mające na celu pełne ustalenie okresu pełnienia przez J. S. funkcji sołtysa sołectwa [...], uwzględniając w tym okres, w którym pełnił tę funkcję jako podsołtys w sensie faktycznym.
Szczególną uwagę organ zwróci na analizę dokumentów archiwalnych (m.in. protokołów z zebrań wiejskich) z okresu pełnienia przez J. S. funkcji sołtysa jako podsołtys (lata 1978 – 1984). Ponadto organ przesłucha świadków, których wskaże J. S. oraz ewentualnie świadków wytypowanych przez organ. W ocenie Sądu zasadne będzie również rozważenie przesłuchania A. L. lub jego krewnych na okoliczność braku sprawowania przez niego funkcji sołtysa. Ustalony okres faktycznego i samodzielnego (przy braku sprawowania tej funkcji przez sołtysa) pełnienia przez J. S. funkcji sołtysa sołectwa [...] jako podsołtys organ uwzględni przy sumowaniu okresu w ramach oceny przedmiotowej przesłanki z art. 2 ust. 1 u.ś.p.s.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.