II SA/Go 638/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wlkp.2025-02-05
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo miejscoweuchwaładiety sołtysówsamorząd gminnypublikacja aktównaruszenie prawastwierdzenie nieważnościsądownictwo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w sprawie diet sołtysów z powodu braku publikacji w dzienniku urzędowym.

Prokurator Rejonowy zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej dotyczącą diet sołtysów, zarzucając jej istotne naruszenie prawa polegające na braku publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Sąd uznał, że uchwała ta, ustalająca zasady przyznawania diet i zwrotu kosztów podróży służbowych, stanowi akt prawa miejscowego i wymagała publikacji. Pomimo że organ nadzoru stwierdził nieważność części uchwały dotyczącej publikacji, sąd administracyjny uznał brak publikacji za istotne naruszenie prawa, skutkujące stwierdzeniem nieważności całej uchwały.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego na uchwałę Rady Miejskiej w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet sołtysów oraz zwrotu kosztów podróży służbowych. Prokurator zarzucił uchwale istotne naruszenie prawa, w szczególności brak jej publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym, co jego zdaniem czyniło ją nieważną w całości. Sąd administracyjny zgodził się ze stanowiskiem prokuratora, uznając, że uchwała ta, ze względu na swój generalny i abstrakcyjny charakter, stanowi akt prawa miejscowego. Zgodnie z przepisami, akty prawa miejscowego podlegają obowiązkowi publikacji w dzienniku urzędowym, a brak takiej publikacji jest istotnym naruszeniem prawa, skutkującym stwierdzeniem nieważności uchwały. Sąd podkreślił, że nawet jeśli organ nadzoru wyeliminował z uchwały zapis o obowiązku publikacji, to nie zmienia to faktu, że uchwała jako akt prawa miejscowego nie została opublikowana i tym samym nie mogła wejść w życie. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała taka jest aktem prawa miejscowego.

Uzasadnienie

Uchwała zawiera normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, które dotyczą powtarzalnych zachowań i adresowane są do wszystkich pełniących daną funkcję, a nie konkretnych osób. Kwestie ustrojowe jednostek pomocniczych wymagają unormowania w drodze przepisów powszechnie obowiązujących.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (7)

Główne

u.s.g. art. 37b § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 40 § ust. 1-2

Ustawa o samorządzie gminnym

Pomocnicze

u.o.a.n. art. 2 § ust. 1

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.o.a.n. art. 13 § pkt 2

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 88 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała ustalająca zasady przyznawania diet sołtysów i zwrotu kosztów podróży służbowych jest aktem prawa miejscowego. Brak publikacji aktu prawa miejscowego w wojewódzkim dzienniku urzędowym stanowi istotne naruszenie prawa. Niespełnienie wymogu publikacji skutkuje stwierdzeniem nieważności uchwały w całości.

Odrzucone argumenty

Uchwała nie jest aktem prawa miejscowego, a jedynie przepisem wewnętrznym (argument organu nadzoru, odrzucony przez sąd). Rozstrzygnięcie organu nadzoru o nieważności części uchwały wyłącza możliwość stwierdzenia nieważności całej uchwały przez sąd (argumentacja sądu dotycząca niedopuszczalności skargi prokuratora na rozstrzygnięcie nadzorcze).

Godne uwagi sformułowania

akt prawa miejscowego normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym obowiązek publikacji w dzienniku urzędowym istotne naruszenie prawa stwierdzenie nieważności w całości

Skład orzekający

Krzysztof Rogalski

przewodniczący

Jacek Jaśkiewicz

członek

Kamila Karwatowicz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że uchwały dotyczące diet sołtysów są aktami prawa miejscowego i wymagają publikacji w dzienniku urzędowym pod rygorem nieważności."

Ograniczenia: Dotyczy uchwał rady gminy ustalających zasady przyznawania diet i zwrotu kosztów podróży służbowych dla sołtysów lub podobnych organów pomocniczych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu praworządności lokalnej – obowiązku publikacji aktów prawa miejscowego. Pokazuje, jak formalne wymogi mogą wpływać na ważność decyzji samorządowych.

Diety sołtysów nieważne? Sąd administracyjny wyjaśnia kluczowy błąd samorządów.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Go 638/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jacek Jaśkiewicz
Kamila Karwatowicz /sprawozdawca/
Krzysztof Rogalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1461
art. 2 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 1372
art. 5 ust. 1-3, art. 35 ust. 1-3, art. 36 ust. 1-3, art. 37b ust. 1, art. 40 ust. 1-2, art. 91 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lutego 2025 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w [...] na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] r., Nr [...] w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet sołtysów wsi w gminie [...] oraz zwrotu kosztów podróży służbowych stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
Uzasadnienie
W dniu [...] grudnia 2021 r. Rada Miejska w [...] podjęła, na podstawie art. 37b ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2021 r., poz. 1372 ze zm., dalej jako u.s.g.), uchwałę nr XXI/164/2021 w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet sołtysów wsi w gminie [...] oraz zwrotu kosztów podróży służbowych.
Skargę na powyższą uchwałę złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Prokurator Rejonowy w [...] wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w całości. Skarżący zarzucił uchwale istotne naruszenie prawa, w szczególności art. 37b ust. 1 w zw. z art. 40 u.s.g. w zw.z art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1461, dalej jako u.o.a.n.) oraz art. 88 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez niezasadne zaniechanie opublikowania tej uwały, stanowiącej akt prawa miejscowego w wojewódzkim dzienniku urzędowym, co spowodowało, że nie wiąże ona adresatów wskazanych w niej norm prawnych i nie wywołuje skutku prawnego.
W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, iż w § 11 zaskarżonej uchwały zapisano, że ,,uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. i podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] oraz podaniu do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego i zamieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej". Przedmiotowa uchwała była analizowana przez Wojewodę [...], który rozstrzygnięciem nadzorczym Nr [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. stwierdził nieważność uchwały w części dotyczącej § 11 w zakresie zwrotu ,,ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] oraz", uznając, iż uchwała ta nie jest aktem prawa miejscowego, a jedynie przepisem wewnętrznym. W konsekwencji wyeliminowanie z § 11 uchwały treści dotyczącej publikacji aktu normatywnego spowodowało, iż uchwała weszła w życie z dniem jej podjęcia. W konsekwencji uchwała z dnia [...] grudnia 2021 r. nie została ogłoszona i tym samym nie obowiązywała. W związku z powyższym skarżący stwierdził, że brak publikacji uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Zdaniem skarżącego uchwała ustalająca wysokość diet sołtysów należy do kategorii aktów prawa miejscowego. Przy czym dla kwalifikacji danego aktu, jako aktu prawa miejscowego, wystarczające jest uznanie, że uchwała zawiera przynajmniej jedną normę postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Przyjęcia, że zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego implikuje konieczność ogłoszenia takiej uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Uchwała z zakresu prawa miejscowego, która podlega obowiązkowi ogłoszenia, a która nie zostaje przekazana do ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym, jest w całości nieważna.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, który skarżący podziela, zgodnie z którym uchwała w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet sołtysów jednostek samorządu terytorialnego stanowi akt prawa miejscowego. Tożsamy pogląd został wyrażony w stosunku do uchwały w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet radnych. Kwalifikacja danej uchwały do kategorii aktów prawa miejscowego pociąga więc za sobą konieczność jej publikacji zgodnie z prawem. Zgodnie z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 u.o.a.n, ogłoszenie aktu normatywnego, w tym aktu prawa miejscowego w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe. Jeśli zatem przedmiotowa uchwała należy do aktów prawa miejscowego powinna była zostać opublikowana w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Niespełnienie wymagań formalnych w uchwale stanowiącej akt prawa miejscowego w zakresie należytej publikacji jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie skargi. Organ podniósł, iż do 2020 r. uznawano, że uchwały w przedmiocie ustalania zasad przyznawania i wysokości diet dla sołtysów i radnych nie stanowią aktów prawa miejscowego. Zmianę w tym zakresie wprowadziło dopiero orzecznictwo sądów administracyjnych. Organ zwrócił uwagę, iż pierwotnie skarżona uchwała zawierała zapis o konieczności jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa [...], jednak w tym zakresie nieważność uchwały stwierdził organ nadzoru. Dodatkowo organ zauważył, iż brak jest precyzyjnej definicji aktu prawa miejscowego, a przepisy u.s.g. nie stanowią wprost, iż materia objęta skarżoną uchwałą stanowi akt prawa miejscowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył zarówno skarżący jak i organ.
Zgodnie z art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Przedmiot tak rozumianej kontroli sądowoadministracyjnej stanowiła w niniejszej sprawie uchwała Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. Nr XXI/164/2021 w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet sołtysów wsi w gminie [...] oraz zwrotu kosztów podróży służbowych.
Powyższą kontrolę zainicjował Prokurator Rejonowy w [...], którego legitymacja skargowa wynika z art. 70 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2024 r., poz. 390), stanowiącego, że jeżeli uchwała organu samorządu terytorialnego jest niezgodna z prawem, prokurator - oprócz możliwości zwrócenia się o zmianę lub uchylenie wadliwej uchwały - może także wystąpić o stwierdzenie jej nieważności do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 8 § 1 p.p.s.a., prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich mogą wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu, a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, zażalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeżeli według ich oceny wymagają tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. W takim przypadku przysługują im prawa strony. Z przytoczonego przepisu wynika, że prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich nie działają w sprawie we własnym interesie, lecz w interesie ogólnym - ochrony praworządności lub praw człowieka i obywatela. Zadaniem Prokuratury jest w szczególności strzeżenie praworządności. W postępowaniu sądowoadministracyjnym prokurator realizuje zadania w zakresie ochrony praworządności, uczestnicząc w tym postępowaniu na podstawie art. 8 § 1 p.p.s.a. i korzystając z uprawnień i instytucji procesowych przewidzianych w tym przepisie. W orzecznictwie wskazuje się, że do skargi prokuratora nie mają zastosowania ograniczenia wynikające z art. 101 ust. 1 u.s.g. Legitymacja prokuratora do wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie jest ograniczona przesłankami materialnoprawnymi. Prokurator wnosi skargę w sprawie dotyczącej interesów innych osób i jedyną podstawą jego legitymacji skargowej jest ochrona obiektywnego porządku prawnego. Nie ma więc w tym przypadku konieczności wykazania naruszenia interesu prawnego określonej jednostki lub interesu społecznego (wyrok NSA z dnia 13 października 2006 r., I OSK 978/06, wyrok WSA w Lublinie z dnia 17 maja 2018 r., III SA/Lu 79/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA). Przepis art. 70 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze nie wprowadza obligatoryjnej kolejności co do możliwości korzystania z prokuratora z przewidzianych w nim środków prawnych (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 29 marca 2023 r., I SA/Bk 79/23, CBOSA).
W niniejszej sprawie Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały z uwagi na to, iż jako akt prawa miejscowego, nie została ona opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa [...], co stanowi istotne naruszenie prawa.
Przy czym należy najpierw odnieść się do szczególnych okoliczności dotyczących przedmiotowej sprawy i dokonać oceny ich wpływu na przeprowadzaną przez Sąd kontrolę zgodności z prawem. Mianowicie pierwotnie w zaskarżonej uchwale z dnia [...] grudnia 2021 r. Rada Miejska w [...], uznając, iż uchwała spełnia cechy aktu prawa miejscowego, przyjęła w jej § 11, iż ,,uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. i podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] oraz podaniu do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego i zamieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej". W wyniku jednak kontroli organu nadzoru rozstrzygnięciem nadzorczym Nr [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. Wojewoda [...] stwierdził nieważność uchwały w części dotyczącej § 11 w zakresie zwrotu ,,ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] oraz", przyjmując, iż uchwała ta nie jest aktem prawa miejscowego, a jedynie przepisem wewnętrznym. Powyższe rozstrzygnięcie nadzorcze nie zostało zaskarżone przez gminę do sądu administracyjnego, wobec czego doszło do trwałego wyeliminowania z § 11 uchwały treści dotyczącej publikacji uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym. W konsekwencji zaskarżona uchwała nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa [...].
Sąd uznał, iż powyższa okoliczność nie wpłynęła w jakikolwiek sposób na ograniczenia kompetencji Prokuratora do zaskarżenia spornej uchwały do tutejszego Sądu. Należy zauważyć, iż Prokuratorowi nie przysługiwał w tym zakresie wybór pomiędzy złożeniem do tutejszego Sądu skargi na przedmiotową uchwałę bądź na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2022 r., którym skutecznie wyeliminowano fragment zaskarżonej uchwały odnoszący się do jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa [...]. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż Prokurator nie jest uprawniony do zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia organu nadzoru. Skarga prokuratora na rozstrzygnięcie organu nadzoru do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna, gdyż z treści art. 98 ust. 4 u.s.g. wynika, że takie uprawnienie przysługuje wyłącznie gminie i związkowi międzygminnemu (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2005 r., OSK 1229/04, postanowienia NSA z dnia 28 czerwca 2024 r., III OSK 632/24 i III OSK 790/24 oraz postanowienie WSA w Lublinie z dnia 7 maja 2005 r., III SA/Lu 276/05). W sytuacji zatem ustalenia przez Prokuratora, iż uchwała Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. Nr XXI/164/2021 narusza prawo, jedynym sposobem jej skutecznego zakwestionowania było zaskarżenie tejże uchwały przez Prokuratora do sądu administracyjnego.
Przechodząc do rozważań dotyczących istoty sporu Sąd wyjaśnia, iż uznał skargę oraz podniesione w niej zarzuty za w pełni uzasadnione.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej uchwały stanowił art. 37b ust. 1 u.s.g., zgodnie z którym rada gminy może ustanowić zasady, na jakich przewodniczącemu organu wykonawczego jednostki pomocniczej będzie przysługiwała dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowej.
Na mocy powołanej uchwały Rada Miejska w [...] ustaliła dla przewodniczących organów wykonawczych jednostek pomocniczych terenu Gminy [...] miesięczne diety w wysokości od [...] zł do [...] zł dla sołtysów poszczególnych sołectw (§ 1 uchwały). Dieta stanowi rekompensatę poniesionych przez sołtysa kosztów związanych z wykonywaniem zadań wynikających ze statutu sołectwa, udziałem w naradach i szkoleniach organizowanych przez Burmistrza oraz inicjatywach lokalnych (§ 2). Wypłata diety ma następować w terminie do 10 dnia każdego miesiąca kalendarzowego za miesiąc poprzedni (§ 2 uchwały). Zasady wypłaty diet określone zostały w § 3-7 uchwały. Natomiast w § 8 przyjęto, iż sołtysowi delegowanemu przez Burmistrza w związku z wykonywaniem mandatu sołtysa przysługuje zwrot kosztów podróży służbowych na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie sposobu ustalania należności z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych radnych gminy. Zaś według § 11 uchwały, w brzmieniu obowiązującym po wydaniu rozstrzygnięcia nadzorczego przez Wojewodę [...], uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. i podlega podaniu do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego i zamieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej.
Wprawdzie w żadnym akcie prawnym nie sformułowano legalnej definicji aktu prawa miejscowego, jednakże w judykaturze przyjmuje się, że taki charakter mają akty normatywne zawierające normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez ich wymienienie z nazwy. Abstrakcyjność normy wyraża się natomiast w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty te muszą więc dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji. Jako źródła prawa powszechnie obowiązującego mogą one regulować postępowanie wszystkich kategorii adresatów - obywateli, organów, organizacji publicznych i prywatnych, przedsiębiorców (zob. wyroki NSA: z 25.09.2019 r. II OSK 2678/17, 20.09.2018 r. II OSK 2322/16, 13.12.2016 r. I OSK 2243/16). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym dla kwalifikacji danej uchwały jako aktu prawa miejscowego decydujące znaczenie ma charakter norm prawnych i ich oddziaływanie na sytuację prawną adresatów. Przyjmuje się, że jeżeli uchwała zawiera przynajmniej jedną normę o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, to w sprawie możemy mieć do czynienia z aktem prawa miejscowego (zob. wyroki NSA z: 19.06.2019 r. II OSK 2048/17, 20.09.2018 r. II OSK 2353/16, 25.02.2016 r. II OSK 1572/14, 11.09.2012 r. II OSK 1818/12).
Mając na uwadze powyższe Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że niewątpliwie treść zaskarżonej uchwały przemawia za uznaniem jej za aktem o charakterze normatywnym. Uchwała w sprawie diet sołtysów i zwrotu kosztów podróży służbowych zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ diety mają charakter powtarzalny. Normy te mają charakter generalny, gdyż ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każdy mieszkaniec, który pełniłby określoną w tej uchwale funkcję. Nie ulega również wątpliwości, że uchwała zawiera przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety. Ponadto nie jest związana z kadencyjnością, co oznacza, że zachowuje ważność także po zakończeniu kadencji organu stanowiącego, który ją uchwalił.
Zauważyć należy, iż kwestie dotyczące organów jednostek pomocniczych są materią ustrojową, statutową jednostki samorządu terytorialnego (art. 5 ust. 1-3 oraz 35 ust. 1-3 u.s.g.), a więc sprawa określenia praw i obowiązków sołtysów, organu wykonawczego jednostki pomocniczej (art. 36 ust. 1-3 u.s.g.), nie możne zostać unormowana aktem kierownictwa wewnętrznego.
Ponadto w orzecznictwie przyjmuje się, że sprawy dotyczące zasad przyznawania diet oraz zwrotu kosztów podróży służbowej przewodniczącym organu wykonawczego jednostki pomocniczej gminy wymagają unormowania w drodze przepisów powszechnie obowiązujących o charakterze aktu prawa miejscowego (wyrok NSA z 18.07.2023 r., III OSK 2003/22, LEX nr 3595148.).
W myśl art. 40 ust. 1-2 u.s.g., w brzmieniu aktualnym na datę podjęcia skarżonej uchwały, organy gminy mogą na podstawie upoważnień ustawowych stanowić akty prawa miejscowego, które obowiązują na obszarze gminy. Zakresem tego upoważnienia objęte są, między innymi, spraw wewnętrznego ustroju gminy oraz jednostek pomocniczych (art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g.).
Zgodnie z art. 87 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obowiązującego prawa na terenie organów, które je ustanowiły.
Warunkiem wejścia w życie aktu prawa miejscowego, podobnie jak wszystkich aktów prawa powszechnie obowiązującego, jest jego ogłoszenie, co wynika wprost z art. 88 ust. 1 Konstytucji RP. Jeżeli zatem uchwała zawiera przepisy powszechnie obowiązujące, to powinna być, stosownie do art. 40 i 42 u.s.g., ogłoszona na zasadach i w trybie określonym w przepisach u.o.a.n. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 u.o.a.n., ogłoszenie aktu normatywnego, w tym aktu prawa miejscowego stanowionego przez organ gminy, w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe.
Podkreślić należy, że prawidłowe ogłoszenie aktu prawa miejscowego ma zasadnicze znaczenie dla jego obowiązywania, gdyż jest warunkiem jego wejścia w życie. Akt normatywny, który nie został opublikowany (ogłoszony) zgodnie z obowiązującą procedurą i we właściwym trybie, nie może wiązać adresatów zawartych w nim norm prawnych i nie odnosi skutku prawnego. Dotyczy to całego zakresu normatywnego tego aktu, czyli wszystkich norm prawnych w nim zawartych. Niespełnienie wymagań formalnych w uchwale stanowiącej akt prawa miejscowego w zakresie należytej publikacji – wynikających z art. 41 ust. 1 i art. 42 u.s.g. w zw. z art. 13 pkt 2 u.o.a.n. jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości (porównaj wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2019 roku o sygn. akt II OSK 3156/18, LEX nr 2799400; wyrok NSA z dnia 14 października 2020 roku o sygn. akt II OSK 2040/18, Lex nr 3096440, wyrok WSA w Poznaniu z 16.01.2020 r., IV SA/Po 749/19, LEX nr 2770714; wyrok WSA w Gdańsku z 6.02.2019 r., II SA/Gd 719/18, LEX nr 2622785).
Z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2024 r. , poz. 1465 ze zm., dalej jako u.s.g.) wynika, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Analiza całości przepisu art. 91 u.s.g., w szczególności treść ust. 4, stanowiącego, że w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa, prowadzi do wniosku, że stwierdzenie nieważności uzasadnione jest wystąpieniem istotnego naruszenia prawa. Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji. W tej kwestii należy odwołać się do stanowiska wypracowanego w tym zakresie w doktrynie i w orzecznictwie. Za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102). W judykaturze za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, uznaje się takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyroki NSA z dnia 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, Lex nr 33805; z dnia 8 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 327/95, Lex nr 25639). Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić więc tylko wtedy, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym. Nie jest jednak konieczne, aby było to rażące naruszenie, warunkujące stwierdzenie nieważności decyzji czy postanowienia, o jakim mowa w przepisie art. 156 § 1 k.p.a.
W przedmiotowej sprawie zaskarżona uchwała, jako akt prawa miejscowego, niewątpliwie podlegała obowiązkowi opublikowania w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Tymczasem w § 11 zaskarżonej uchwały stwierdzono jedynie, że wchodzi ona w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. i podlega podaniu do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego i zamieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej. Ostatecznie na skutek rozstrzygnięcia nadzorczego nastąpiło bowiem wyeliminowanie fragmentu stanowiącego o obowiązku opublikowania uchwały w Dzienniku Urzędowym Województwa [...]. Mimo więc tego, że uchwała w pierwotnym brzmieniu prawidłowo przewidywała konieczność jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] to jednak ostatecznie w związku z rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewody [...], nie doszło do jej publikacji w Dz. Urz. Woj. [...]. Niespełnienie zaś w/w wymagania w zakresie należytej publikacji uznać należało za istotne naruszenie prawa, w tym art. 40, art. 41 ust. 1 i art. 42 u.s.g. w zw. z art. 13 pkt 2 u.o.a.n., skutkujące koniecznością stwierdzenia nieważności uchwały w całości.
Z powyższych względów, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku, tj. stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w całości

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI