IV SA/PO 135/19

IV SA/Po 135/19 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2019-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Anna Jarosz /sprawozdawca/
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2618/19 - Wyrok NSA z 2022-11-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1851
art. 2, art. 5 ust. 3,
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Anna Jarosz (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę
Uzasadnienie
Sygn. akt IV SA/Po [...]
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia [...] grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi M. R. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...]
W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 48 ust.1 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195, ze zm. - dalej: "ustawa") pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia [...] września 2017 r. Z art.48 ust.2 ustawy wynika, że w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.
W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że w kontrolowanej sprawie rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014.
Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.
Sąd zwrócił uwagę, iż w sprawie nie wiadomo na podstawie jakich dokumentów organ ustalił wysokość dochodu skarżącej w roku kalendarzowym 2014 na [...] zł. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał, że organ I instancji ustalił dochód rodziny skarżącej na podstawie zaświadczenia z dnia [...] stycznia 2017 r. przedłożonego przez wnioskodawczynię. Wskazano także, że pracodawca udzielił stronie urlopu macierzyńskiego od [...].08.2016 do [...].01.2017 oraz urlopu rodzicielskiego od [...].01.2017 do [...].08.2017r. Ze wskazanego zaświadczenia wynika jedynie, że skarżąca jest zatrudniona w Urzędzie Miasta P. od [...] kwietnia 2009 r. z wynagrodzeniem [...] zł netto. Zaświadczenie zostało wydane za okres 1.09.2016-30.09.2016. Na podstawie tego zaświadczenia nie jest możliwe ustalenie dochodu skarżącej za 2014 rok, ponieważ zaświadczenie nie dotyczy tego okresu i nie zawiera danych pozwalających na takie ustalenie stanu faktycznego.
Sąd ponadto wskazał, iż ustawodawca nie przewidział przy obliczaniu dochodu za dany rok, możliwości dowolnego wyboru roku bazowego przy ustalaniu dochodów. W efekcie może się tak zdarzyć, że dochód uzyskany w roku 2014 r. i obliczony na podstawie tego roku dochód miesięczny członka rodziny, nie będzie odpowiadał rzeczywistemu, średniemu dochodowi otrzymywanemu w 2015 r. i latach następnych. Nie można więc uwzględnić argumentów skarżącej dotyczących niższego wynagrodzenia innym roku niż 2014 - skoro nie było przepisu, który umożliwiałby organom swobodę "wybrania" innego roku jako roku bazowego.
Sąd podkreślił również, że nie ma racji skarżąca, iż przyznanie zasiłku macierzyńskiego, a następnie świadczenia rodzicielskiego może być traktowane jako utrata dochodu ze względu na jego obniżenie. Powołany wyżej art. 2 pkt 19 ustawy w katalogu zamkniętym wskazuje, jakie sytuacje stanowią utratę dochodu. Przyznanie zasiłku macierzyńskiego, a następnie świadczenia rodzicielskiego nie znajduje się w tym katalogu.
Prezydent Miasta P. orzekając ponownie decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] - sprostowaną postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., po raz drugi odmówił przyznania Pani M. R. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko –H. z uwagi na przekroczenie przez rodzinę ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego na rzecz pierwszego dziecka o kwotę [...]zł.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. R. podnosząc, że organ nie dokonał właściwej analizy jej dochodów, świadczących o realnej utracie dochodu spowodowaną nabyciem prawa do urlopu wychowawczego oraz przyjęto błędną wysokość składek zdrowotnych z 2014 r.
Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2018 r.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazało, że ustalony na podstawie informacji o dochodach z systemu informatycznego EMP@TIA oraz [...] i [...] dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na rzecz pierwszego dziecka o kwotę [...]zł.
Dalej organ wskazał, iż odwołująca się żąda uznania za utracony dochodu z tytułu nabycia prawa do urlopu wychowawczego, co miało miejsce [...] lutego 2018 r., a więc po okresie świadczeniowym, którego dotyczy ustalane prawo.
Odnosząc się do zarzutu błędnego obliczenia dochodu z uwagi na niezgodność w wysokości składki organ wskazał, iż z danych z systemu informatycznego EMP@TIA wynika, iż wysokość pobranych w 2014 r. składek to kwota [...]zł, natomiast z [...] i [...] wskazują na kwotę [...]zł. O kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne pomniejszany jest dochód rodziny, przyjęcie przez organ kwoty [...]zł było korzystniejsze dla odwołującej.
Organ wskazał również, iż nie uwzględniono jako utraconego dochodu z tytułu umowy zlecania zawartej w dniu [...] lipca 2016 r. (trwającej kilka dni), bowiem dochód z tego tytułu nie był w ogóle uwzględniony przy liczeniu dochodu rodziny.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. R. zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.
W uzasadnieniu skargi skarżąca poza szerokim opisaniem przebiegu postępowania i postawieniu w związku z tym zarzutu opieszałości postępowania wskazała, że organ wydając decyzję nie dokonał właściwie analizy dochodów jej rodziny. Nie dokonał w żaden sposób oceny dowodów świadczących o realnej utracie dochodu spowodowaną nabyciem prawa do urlopu wychowawczego.
Zdaniem skarżącej organ nie zastosował się do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przewidzianych wyrokiem sygn. Akt IV SA/Po 958/17.
Skarżąca podkreśliła, iż przy obliczaniu dochodu na członka rodziny zastosowane były nie rzeczywiste kwoty przychodu w tym błędna kwota składki zdrowotnej.
Skarżąca podniosła również, iż istotną kwestią jest również fakt, że składając wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, składałam wniosek na córkę H. S. urodzoną w dniu [...] sierpnia 2016r PESEL [...]. Skarżąca podkreśliła, iż jej córka nigdy nie miała innego nazwiska. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję o nr [...] z dnia [...] listopada 2018r, w którym wpisuje zarówno w oznaczeniu decyzji (czego dotyczy), ale także w uzasadnieniu decyzji nazwisko innego dziecka: H. R..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu [...] czerwca 2019 r. skarżąca podtrzymała skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a zarzuty w niej podniesione uznać należało za bezzasadne.
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "P.p.s.a") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie zauważyć trzeba, że sprawa niniejsza była już przedmiotem kontroli sądowej, wobec czego granice jej rozpoznania wyznacza art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponadto w myśl art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Wyjaśnić przy tym należy, że ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, dostępny w CBOSA pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Z tych względów przyjąć zatem należy, że "związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego oceną prawną" w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 – dalej jako ustawa).
Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł.
Z powyższych uregulowań wynika jednoznacznie, że uzyskanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy). Natomiast ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem przepisów art. 7 ust. 1-3a, które regulują przypadki utraty i uzyskania dochodu (art. 2 pkt 2 ustawy).
Wniosek w niniejszej sprawie złożony został [...] listopada 2016 r. i dotyczył pierwszego okresu, na który ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego obejmującego przedział czasowy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. (art. 48 ust. 1 ustawy o pomocy). W takim przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, był rok kalendarzowy 2014, niemniej uwzględnić należało również utraty i uzyskania dochodu, o których stanowią przepisy art. 7 ust. 1 - 3 ustawy.
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w ww. wyroku z dnia [...] grudnia 2017 r., a którym to wyrokiem związany jest skład orzekający, ustawodawca nie przewidział przy obliczaniu dochodu za dany rok, możliwości dowolnego wyboru roku bazowego przy ustalaniu dochodów. W efekcie może się tak zdarzyć, że dochód uzyskany w roku 2014 r. i obliczony na podstawie tego roku dochód miesięczny członka rodziny, nie będzie odpowiadał rzeczywistemu, średniemu dochodowi otrzymywanemu w 2015 r. i latach następnych. Nie można więc uwzględnić argumentów skarżącej dotyczących niższego wynagrodzenia innym roku niż 2014 - skoro nie było przepisu, który umożliwiałby organom swobodę "wybrania" innego roku jako roku bazowego.
Wobec powyższego organ zasadnie na podstawie na podstawie załączonej do akt sprawy informacji o dochodach z systemu informatycznego EMP@TIA oraz [...] i [...] ustalił dochód z 2014 r.
Jak wynika z wyżej wskazanych dokumentów dochód skarżącej po odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne ([...] zł), składki na ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł) oraz należnego podatku ([...] zł) wyniósł [...] zł, co po podzieleniu przez dwanaście miesięcy i liczbę osób w gospodarstwie domowym (2 osoby) daje kwotę [...]zł na osobę w rodzinie.
Dokonując oceny prawidłowości wyliczenia dochodu z punktu widzenia przyjętej wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne wskazać należy, iż organ przyjął, że wysokość składki podlegającej odliczeniu wynosi [...] zł. Natomiast z [...] i [...] wynika, iż łączna wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne wyniosła [...] zł. Co prawda niewątpliwie powyższe stanowi uchybienie, to jednakże w żaden sposób nie miało wpływu na wynik sprawy. Jak słusznie wskazał organ przyjęcie przez organ kwoty [...]zł było korzystniejsze dla skarżącej. Przyjęcie kwoty [...]zł powodowałoby wyłącznie, iż kryterium dochodowe było by przekroczone o wyższą kwotę niż [...] zł. Powyższe jednak nie zmieniłoby faktu, iż w niniejszej sprawie kryterium dochodowe i tak byłoby przekroczone.
Tym samym zasadnie uznał organ, iż w niniejszej sprawie nie jest spełnione kryterium dochodowe umożliwiające przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko.
Odnosząc się zarzutów skargi o nieuwzględnieniu utraty dochodu spowodowanej nabyciem prawa do urlopy wychowawczego jak również kwestii obniżenia dochodu z uwagi na przebywanie od [...] sierpnia 2016 r. na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przyznanie zasiłku macierzyńskiego, a następnie świadczenia rodzicielskiego nie może być traktowane jako utrata dochodu ze względu na jego obniżenie. Powołany wyżej art. 2 pkt 19 u.p.p.w.d. w katalogu zamkniętym wskazuje, jakie sytuacje stanowią utratę dochodu. Przyznanie zasiłku macierzyńskiego, a następnie świadczenia rodzicielskiego nie znajduje się w tym katalogu.
Powyższy pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia [...] grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po [...], co jak wskazano wyżej, wiąże skład orzekający w niniejszej sprawie.
Ponadto wskazać należy, iż skład orzekający w pełni podziela powyższe stanowisko.
Wyjaśnić należy, iż zgodnie art. 2 pkt 19 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną:
a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,
b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia [...] stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U.poz.303),
e) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia [...] grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650 i 858) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, z późn. zm.),
f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych,
h) utratą świadczenia rodzicielskiego,
i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia [...] lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668).
Tym samym przyznanie zasiłku macierzyńskiego, a następnie świadczenia rodzicielskiego, jak wskazano już wyżej, nie może być traktowane jako utrata dochodu ze względu na jego obniżenie.
Natomiast zgodzić należy się ze skarżącą, iż uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego należy traktować jako utratę dochodu co wynika wprost z przytoczonego wyżej art. 2 pkt 19 lit a) ustawy. Jednakże na gruncie niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, iż skarżąca prawo do urlopu wychowawczego nabyła w dniu [...] lutego 2018 r., a więc po zakończeniu okresu zasiłkowego, który obejmował okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r.. Zatem utrata dochodu nastąpiła w okresie zasiłkowym trwającym od [...] października 2017 r. do dnia [...] września 2018 r.
Odnosząc się natomiast do kwestii błędnego nazwiska córki skarżącej zauważyć należy, iż powyższe stanowi oczywistą omyłkę. W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, iż decyzją z dnia [...] marca 2018 r. Prezydent Miasta odmówił przyznania świadczenia na rzecz H. S.. Tym samym wskazanie w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż decyzją z dnia [...] marca 2018 r. Prezydent odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na H. R. ma charakter oczywistej omyłki nie mającej wpływu na wynik sprawy.
Ponadto odnosząc się do kwestii szeroko opisanej opieszałości organu może być przedmiotem odrębnej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Natomiast nie może być brana pod uwagę przy rozpoznawaniu skargi na niniejszą decyzję.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.