IV SA/PO 122/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2024-04-10
NSAAdministracyjneWysokawsa
zagospodarowanie przestrzennewarunki zabudowyzmiana sposobu użytkowaniadecyzja o warunkach zabudowysamowolne zagospodarowaniebezprzedmiotowość postępowaniaprzywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowanianieruchomość rolnadziałalność gospodarcza

WSA uchylił decyzje o umorzeniu postępowania w sprawie zmiany zagospodarowania terenu, uznając, że właściciel nie przywrócił pierwotnej funkcji rolnej działki, a jedynie pozorował jej przywrócenie.

Sprawa dotyczyła decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie zmiany zagospodarowania terenu bez uzyskania decyzji o warunkach zabudowy. Stowarzyszenie zaskarżyło decyzje organów obu instancji, twierdząc, że zmiana zagospodarowania terenu była trwała i nie została przywrócona do pierwotnego stanu rolnego. Sąd uznał, że działania inwestora, polegające na sezonowym prowadzeniu działalności rekreacyjno-gastronomicznej i pozostawieniu infrastruktury technicznej, świadczą o pozorności przywrócenia funkcji rolnej. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżone decyzje, uznając, że postępowanie nie było bezprzedmiotowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Wójta Gminy P. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie zmiany zagospodarowania terenu bez uzyskania decyzji o warunkach zabudowy. Sprawa dotyczyła działki, na której od 2020 roku sezonowo funkcjonowała strefa gastronomiczno-rekreacyjna "M.". Organy administracji uznały, że właściciel przywrócił pierwotny, rolny sposób zagospodarowania terenu, co uzasadniało umorzenie postępowania. Sąd nie zgodził się z tą oceną, wskazując, że działania inwestora miały charakter pozorny. Sezonowe prowadzenie działalności, mimo deklaracji o tymczasowości i przywróceniu funkcji rolnej, w połączeniu z pozostawieniem infrastruktury technicznej (sieci, konstrukcje stalowe, studzienki), świadczyło o trwałym zamiarze przeznaczenia terenu pod funkcję usługową. Sąd podkreślił, że pojęcia "ugór" i "odłóg" nie są tożsame i wymagają odpowiedniej pielęgnacji lub dłuższego okresu wyłączenia z użytkowania, czego w tej sprawie brakowało. Ponadto, okresowe wyłączenie terenu z użytkowania trwało krócej niż rok, co nie spełniało wymogów tymczasowości. W związku z tym sąd uznał, że zmiana zagospodarowania terenu była nadal aktualna, a postępowanie nie było bezprzedmiotowe, co skutkowało uchyleniem zaskarżonych decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Sezonowe prowadzenie działalności gospodarczej, mimo deklaracji o tymczasowości i przywróceniu funkcji rolnej, w połączeniu z pozostawieniem infrastruktury technicznej, stanowi trwałą zmianę zagospodarowania terenu, która nie mieści się w wyjątku od obowiązku uzyskania decyzji o warunkach zabudowy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że działania inwestora, polegające na corocznym sezonowym prowadzeniu strefy rekreacyjno-gastronomicznej i pozostawieniu infrastruktury technicznej, świadczą o trwałym zamiarze przeznaczenia terenu pod funkcję usługową, a nie o tymczasowym przywróceniu funkcji rolnej. Pozorne przywrócenie funkcji rolnej poprzez "ugorowanie lub odłogowanie" oraz pozostawienie infrastruktury uniemożliwiającej faktyczne wykorzystanie rolne, stanowi obejście prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.p.z.p. art. 59 § 1, 2 i 3

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Zmiana zagospodarowania terenu w przypadku braku planu miejscowego wymaga ustalenia warunków zabudowy, chyba że jest to zmiana jednorazowa, trwająca do roku. W przypadku zmiany nieobjętej wyjątkiem, organ może nakazać wstrzymanie użytkowania lub przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji umarza postępowanie, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola działalności administracji obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami skargi.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję administracyjną w przypadku naruszenia prawa materialnego lub istotnego naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi, uwzględniając jego ocenę prawną.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd zasądza zwrot kosztów postępowania od strony przegrywającej na rzecz strony wygrywającej.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd zasądza zwrot kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego.

u.COVID-19 art. 15zzs4 § 1

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Umożliwia rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 15 § 2

Określa stawki minimalne za czynności radców prawnych.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1 pkt 1 lit. c

Określa stawkę za prowadzenie sprawy w sądzie administracyjnym.

Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w sprawie ewidencji gruntów i budynków

Definiuje użytki gruntowe, w tym grunty orne (R) obejmujące ugór i odłóg.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Działania inwestora polegające na sezonowym prowadzeniu działalności i pozostawieniu infrastruktury technicznej świadczą o trwałym zamiarze przeznaczenia terenu pod funkcję usługową, a nie o tymczasowym przywróceniu funkcji rolnej. Pozorne przywrócenie funkcji rolnej poprzez "ugorowanie lub odłogowanie" oraz pozostawienie infrastruktury uniemożliwiającej faktyczne wykorzystanie rolne, stanowi obejście prawa. Postępowanie administracyjne nie było bezprzedmiotowe, ponieważ zmiana zagospodarowania terenu była nadal aktualna w dacie wydawania decyzji przez organy.

Odrzucone argumenty

Organy administracji uznały, że właściciel przywrócił pierwotny, rolny sposób zagospodarowania terenu, co uzasadniało umorzenie postępowania.

Godne uwagi sformułowania

działania Inwestora cechuje cykliczność, która wyłącza ich jednorazowość oraz tymczasowość przywrócił zagospodarowanie terenu do pierwotnej funkcji jako grunty orne tylko pozornie świadczą o przywróceniu przez Inwestora rolnego sposobu zagospodarowania terenu rzeczywistym zamiarem Inwestora nie jest okresowe przywracanie funkcji rolnej przedmiotowego terenu, lecz trwałe jego przeznaczenie pod funkcję usługową pozorny charakter działań, obliczony wyłącznie na "obejście" wymogów i rygorów z art. 59 ust. 1 i 3 u.p.z.p.

Skład orzekający

Tomasz Grossmann

przewodniczący sprawozdawca

Maciej Busz

sędzia

Józef Maleszewski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zmiany zagospodarowania terenu bez decyzji o warunkach zabudowy, w szczególności ocena tymczasowości i jednorazowości takiej zmiany oraz pozorności przywrócenia pierwotnego sposobu zagospodarowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sezonowej działalności gospodarczej na terenach rolnych i oceny zamiaru inwestora.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy analizują pozorne działania inwestorów mające na celu obejście przepisów prawa budowlanego i planowania przestrzennego, co jest częstym problemem w praktyce.

Pozorna zmiana funkcji działki rolnej – sąd demaskuje próbę obejścia prawa.

Dane finansowe

WPS: 997 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 122/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Maciej Busz
Tomasz Grossmann /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6159 Inne o symbolu podstawowym 615
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 977
art. 59 ust. 1, 2 i 3
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r.  o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia "M. " z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 15 listopada 2023 r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego Stowarzyszenia "M. " z siedzibą w P. kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 04 stycznia 2024 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania Stowarzyszenia "M. " z siedzibą w P. (zwanego dalej "Stowarzyszeniem" lub "Skarżącym"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z 15 listopada 2023 r. ([...]) o umorzeniu w całości postępowania administracyjnego w sprawie zmiany zagospodarowania terenu bez uzyskania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu zagospodarowania terenu, oznaczonego jako działka nr [...], położonego w P. , gm. P..
Zaskarżona decyzja SKO zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Decyzją z 01 czerwca 2022 r. ([...]) Wójt Gminy P. [a nie "Gminy B.", jak omyłkowo podano w części wstępnej uzasadnienia decyzji SKO – uw. Sądu] (dalej jako "Wójt" lub "organ I instancji") umorzył w całości postępowanie administracyjne w ww. sprawie.
SKO decyzją z 16 maja 2023 r. ([...]) uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z 11 lipca 2023 r. ([...]) Wójt powtórnie umorzył w całości postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie.
SKO decyzją z 28 sierpnia 2023 r. ([...]) uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Przywołaną na wstępie decyzją z 15 listopada 2023 r. Wójt ponownie umorzył w całości postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie, wyjaśniając w uzasadnieniu, że nieruchomość gruntowa oznaczona jako działka geodezyjna nr [...] położona w P. stanowi własność T. R. (zwanego dalej "Inwestorem" lub "Uczestnikiem"). Grunt przedmiotowej działki stanowią tereny mieszkaniowe (oznaczone symbolem B) o powierzchni 0,0224 ha i grunty orne (oznaczone symbolem RIVa) o powierzchni 0,3123 ha. Starosta S. zaświadczeniami z 11.04.2023 r., 24.04.2023 r. i 05.05.2023 r. przyjął bez sprzeciwu zgłoszenia dotyczące zamiaru budowy na przedmiotowej działce tymczasowych obiektów kontenerowych przewidzianych do rozbiórki przed upływem 180 dni od dnia postawienia obiektu, w postaci odpowiednio: pawilonu wystawowego, kontenera sanitarnego i kiosku gastronomicznego. Na nieruchomości od 2020 r. działa strefa gastronomiczno-rekreacyjna "M. ", na której posadowione są przyczepy gastronomiczne (food-trucki), kiosk gastronomiczny, toaleta. Ponadto w strefie tej umiejscowione są leżaki, stoły i krzesła. Z wyjaśnień Inwestora z 15.06.2023 r. wynika, że na terenie nieruchomości w okresie: od 11.06.2020 r. do 13.09.2020 r. funkcjonowały punkty gastronomiczne (w czerwcu i wrześniu we wskazane dni, natomiast w lipcu i sierpniu – codziennie poza dniami deszczowymi); od 03.06.2021 r. do 12.09.2021 r. funkcjonowało centrum szkoleniowo-sportowe wraz z towarzyszącą infrastrukturą (w czerwcu i wrześniu w wybrane dni, natomiast w lipcu i sierpniu – codziennie poza dniami deszczowymi). Ze strony internetowej "M. " wynika, że w 2023 r. strefa ta rozpoczęła ponownie działalność w dniu 08.06.2023 r.
Następnie organ I instancji omówił szereg postępowań, które dotyczyły legalności i prawidłowości budowy / robót budowlanych wykonanych na działce Inwestora, a odnosiły się do: toalety publicznej, obiektu kontenerowego będącego barem, sieci lub przyłączy elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych, ażurowych konstrukcji metalowych, 8 "food trucków" oraz wbudowanego zbiornika na ścieki bytowe.
Dalej Wójt wskazał, że zgodnie z oświadczeniem Inwestora z 02.10.2023 r., w dniu 25.09.2023 r. zaniechał on prowadzenia na przedmiotowej działce działalności, która mogła prowadzić do zmiany zagospodarowania działki, podjął działania zmierzające do przywrócenia dotychczasowego jej przeznaczenia (funkcja rolna, grunt orny) i od tego dnia działka została zabezpieczona przed dostępem osób trzecich. Na działce pozostały wprawdzie obiekty kontenerowe, ale zostaną one usunięte przed upływem 180 dni od dnia ich postawienia zgodnie ze zgłoszeniem, tj. do 25.10.2023 r. W ocenie Inwestora na działce na przestrzeni ostatnich lat mogło dojść do zmiany zagospodarowania terenu, lecz nie wymagały one pozwolenia budowlanego, a jednocześnie miały charakter jednorazowy, tymczasowy, i nie trwały dłużej niż rok. Intencją Inwestora była zawsze tymczasowość dokonywanej zmiany i zmierzał on do rozpoczęcia nowej formy działalności na działce w każdym kolejnym roku. Po corocznej, sezonowej zmianie zagospodarowania terenu (z ornej na usługową) przywraca on teren do poprzedniego sposobu zagospodarowania (grunty orne) – usuwa obiekty kontenerowe, zabezpiecza teren działki przed dostępem osób trzecich poprzez zamknięcie bramy i ogrodzenie. Natomiast posadowienie na działce obiektu budowlanego o wymiarach 2,42 m x 2,62 m związane jest z realizacją inwestycji na sąsiedniej działce Inwestora nr [...], w postaci niezakończonej budowy domu jednorodzinnego. Podczas oględzin w dniu 27.10.2023 r. organ I instancji stwierdził w szczególności: usunięcie obiektów budowlanych i food trucków, istnienie "zaplecza budowy budynku mieszkalnego" oraz ażurowych konstrukcji stalowych, a także studzienek kanalizacyjnych, szafek energetycznych i końcówek instalacji wodociągowej.
W konkluzji Wójt stwierdził, że ustalona i wykazana w toku postępowania zmiana zagospodarowania terenu w części działki nr [...] z funkcji rolnej (grunty orne) na funkcję usługową (strefa gastronomiczno-rekreacyjna) nie jest już objęta dyspozycją art. 59 ust. 1 i 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (w skrócie "u.p.z.p."), gdyż na dzień wydania decyzji właściciel działki przywrócił zagospodarowanie terenu do pierwotnej funkcji. W ocenie organu I instancji z całokształtu materiału dowodowego wynika, że "strefa gastronomiczno-wypoczynkowa M. na działce nr [...] [...] działa jedynie cyklicznie, w sposób niestały i nietrwały w okresie ok. 3 miesięcy w ciągu roku (od czerwca do września). Po tym okresie w miesiącu wrześniu każdego roku właściciel nieruchomości T. R. zaprzestaje zmiany zagospodarowania terenu części działki nr [...] i przywraca pierwotną funkcję działki jako «grunty orne». Zaprzestanie świadczenia usług gastronomicznych (usunięcie obiektów budowlanych i przyczep gastronomicznych z nimi związanych), wygrodzenie terenu przed dostępem osób trzecich (klientami) za pomocą ogrodzenia i bramy, uniemożliwiające wstęp na teren działki nr [...] oznacza zaprzestanie realizacji funkcji gastronomiczno-wypoczynkowej terenu. Zmiana przeznaczenia terenu na pierwotną funkcję «grunty orne» polega na utrzymywaniu gruntu w postaci ugoru lub odłogowania".
Odwołanie od opisanej decyzji Wójta wniosło Stowarzyszenie, żądając jej uchylenia w całości. W ocenie Skarżącego decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa – sprawa nie stała się bezprzedmiotowa, gdyż:
1) zmiana zagospodarowania terenu (działki nr [...]) w P. bez uzyskania decyzji o warunkach zabudowy (w skrócie "decyzji w.z.") nastąpiła już w 2020 r. (fakt bezsporny) i zmiana ta była i jest trwała, i ma charakter stały, choćby z uwagi na wybudowane budowle podziemne (sieci przyłącza wodociągowe, kanalizacyjne i energetyczne), ogrodzenie, zbiornik nie do końca rozebrany, konstrukcje stalowe (boksy) itp., które nie są "po sezonie" demontowane (rozbierane i usuwane);
2) fakt dokonania zmiany zagospodarowania terenu (działki nr [...]) jest oczywisty;
3) przedmiotowa decyzja jest kolejną decyzją świadczącą o tolerowaniu ewidentnego łamania prawa – jest kpiną z prawa.
Utrzymując w mocy decyzję Wójta z 15 listopada 2023 r. – przywołaną na wstępie decyzją z 04 stycznia 2024 r. – SKO, przedstawiwszy treść art. 59 ust. 1-3 u.p.z.p. oraz tezy wybranych orzeczeń sądów administracyjnych dotyczące zwłaszcza sposobu rozumienia użytego w ww. przepisach pojęcia "zmiany zagospodarowania terenu", wyjaśniło, że w przypadku, gdy na danym obszarze nie obowiązuje plan miejscowy, zmiana zagospodarowania terenu wymaga ustalenia warunków zabudowy w drodze decyzji, chyba że zmiana ta jest tymczasowa, jednorazowa i nie trwa dłużej niż rok. Inwestor ingerujący w sposób zagospodarowania terenu już przed realizacją określonego zamierzenia musi działać z zamiarem tymczasowości zmiany. Okoliczności towarzyszące działaniom inwestora muszą uprawdopodabniać ten zamiar. Jednorazowość zmiany, połączona z okresem jej istnienia, oznacza, że po upływie maksymalnie rocznego okresu inwestor nie może, po przywróceniu terenu do stanu poprzedniego sposobu zagospodarowania, ponownie dokonać identycznej zmiany zagospodarowania terenu na kolejny rok. Przy czym zmianą zagospodarowania terenu jest nie tylko przeznaczenie terenu do innego rodzaju użytkowania, lecz także zintensyfikowanie dotychczasowego sposobu jego zagospodarowania. Objęte hipotezą art. 59 ust. 3 u.p.z.p. powinno być również zwiększenie realizowanej już działalności wytwórczej lub usługowej, wprowadzenie nowych form tej działalności, zwiększenie obszaru zajętego pod nią, a wreszcie zintensyfikowanie niekorzystnych dla otoczenia skutków, które prowadzona działalność na terenie nieruchomości o innym przeznaczeniu powoduje.
Na tym tle SKO stwierdziło, że na obecnym etapie sprawy za bezsporne należy przyjąć, iż na działce nr [...] doszło do zmiany zagospodarowania terenu. Jest to okoliczność przyznana przez Inwestora w toku prowadzonego postępowania, jak też uwzględniona przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto SKO, po analizie materiału dowodowego, "dostrzegło, że działania Pana T. R. cechuje cykliczność, która wyłącza ich jednorazowość oraz tymczasowość – przyznano bowiem, że sporna zmiana zagospodarowania wiąże się z wprowadzeniem funkcji rekreacyjno-gastronomicznej, która jest pojęciem szerokim, mogącym swoim znaczeniem objąć zarówno usługi gastronomiczne, jak i «szkoleniowo-sportowe» oraz «warsztatowe». Należy uznać, że w ten sposób dochodziło do zwiększenia realizowanej już działalności usługowej, ewentualnie wprowadzenia nowych form tej działalności na spornym terenie". Jednakże – jak dalej zaznaczył organ II instancji – uwzględnienia wymaga również okoliczność podniesiona przez Inwestora, który wyraźnie wskazał, że w dniu 25 września 2023 r. zaniechano prowadzenia na terenie przedmiotowej działki działalności, która mogła doprowadzić do zmiany zagospodarowania działki, a nadto – że podjęto działania zmierzające do przywrócenia dotychczasowego przeznaczenia działki (funkcja rolna, grunt orny): działka została zabezpieczona przed dostępem osób trzecich (ogrodzenie i zamknięta brama), a posadowione na działce obiekty kontenerowe (pawilon wystawowy, kontener sanitarny oraz kiosk gastronomiczny) zostaną usunięte do 25 października 2023 r. Wyniki wizji terenowej z 27 października 2023 r. pozwalają uznać, że na ów dzień usunięto wspomniane obiekty. Na działce pozostał wyłącznie kontener o wymiarach 2,42 x 2,62 (stanowiący zaplecze budowy domu na działce nr [...]), wolnostojące konstrukcje stalowe oraz studzienki kanalizacyjne, szafki energetyczne i końcówki instalacji wodociągowej.
W tym kontekście SKO podkreśliło, że organ wydający decyzję administracyjną jest obowiązany uwzględnić stan faktyczny ustalony w chwili wydania decyzji. "Do nałożenia obowiązków określonych w przepisie art. 59 ust. 3 u.p.z.p. nie wystarczy samo stwierdzenie, że w przeszłości doszło do niezgodnego z przeznaczeniem korzystania z danej nieruchomości, lecz warunkiem sine qua non do jego nałożenia jest niezgodne z nim korzystanie z nieruchomości w dacie orzekania przez organ". Spełnienie tego wymogu jest szczególnie istotne wtedy, gdy organ miałby zastosować art. 59 ust. 3 u.p.z.p. i w ramach rozstrzygnięcia reformatoryjnego nałożyć na adresata decyzji obowiązki określone w tym przepisie, gdyż sankcja administracyjna nim przewidziana ma charakter wyjątkowy.
W ocenie SKO przedsiębrane przez Inwestora czynności doprowadziły do sytuacji, w której w dniu orzekania tak przez organ I, jak i II instancji na spornej działce przywrócono poprzedni sposób zagospodarowania, jako że wskutek usunięcia z niej takich obiektów, jak opisane obiekty kontenerowe oraz food tracki, nie jest na niej kontynuowana działalność o charakterze gastronomiczno-rekreacyjnym. Działania Inwestora oznaczają ustanie funkcjonalnego przekształcenia terenu, uniemożliwiającego wykorzystanie go w sposób zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem. Nie ma już oznak prowadzenia na tym terenie działalności gospodarczej, a teren może być potencjalnie wykorzystywany rolniczo. W konsekwencji, obecnie nie można uznać, by nastąpiła zmiana w zagospodarowaniu bądź poprzez nadanie nowego przeznaczenia bądź poprzez pozbawienie cech pozwalających wykorzystywać teren w dotychczasowy sposób – czyli przywrócono stan poprzedni (sprzed dokonania zmiany przeznaczenia). Zdaniem SKO konstatacji tej nie zmienia pogląd Skarżącego o stałej zmianie zagospodarowania terenu, na którą miałyby wskazywać istniejące nadal budowle podziemne (sieci przyłącza wodociągowe, kanalizacyjne i energetyczne), ogrodzenie, jak też "zbiornik nie do końca rozebrany", albowiem pozostałe na nieruchomości obiekty nie stanowią przeszkody dla korzystania z niej zgodnie z uprzednim przeznaczeniem wynikającym z ewidencji gruntów. "Jednocześnie, charakter użytkowania terenu, o ile jest zgodny z jego przeznaczeniem, pozostaje w rękach właściciela i to on decyduje, w jaki sposób to nastąpi".
Na zakończenie SKO wyjaśniło, że z urzędu dysponuje wiedzą, iż wspomniana w uzasadnieniu decyzji Wójta decyzja z 25 października 2022 r. o warunkach zabudowy (znak: [...]; dalej jako "Decyzja WZ") dotyczyła budowy budynku szkoleniowego z częścią gastronomiczną, budynku wypożyczalni sprzętu wodnego z częścią gastronomiczną oraz budowy toalety publicznej, w ramach budowy centrum sportowo-szkoleniowego, przewidzianej do realizacji na terenie działki nr [...]. We wniosku inicjującym postępowanie zakończone wydaniem Decyzji WZ Inwestor nie wspominał o zmianie zagospodarowania terenu w postaci posadowienia obiektów kontenerowych oraz utworzenia strefy gastronomiczno-rekreacyjnej (obejmującej m.in. obiekty kontenerowe oraz food-trucki). Dlatego też trudno uznać, by decyzja ta swoim zasięgiem obejmowała omawianą tu zmianę zagospodarowania terenu.
W skardze na opisaną decyzję SKO, Stowarzyszenie, reprezentowane przez r.pr. G. W., wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta – w trybie autokontroli przez SKO, względnie przez Sąd – oraz o zasądzenie od SKO na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania w kwocie 997 zł. W uzasadnieniu skargi jej autor oświadczył, że Stowarzyszenie w całej rozciągłości podtrzymuje zarzuty odwołania, a także wytknął, że zaskarżona decyzja, z uwagi na swą objętość (34 strony) jest mało czytelna i zrozumiała – niewykluczone, że w sposób zamierzony przez organ, w celu rozmycia istotnych okoliczności sprawy. Dalej pełnomocnik Skarżącej zauważył, że w niniejszej sprawie bezspornie:
- Stowarzyszenie występuje na prawach stron;
- dokonane samowolnie zmiany zagospodarowania działki nr [...] nie są objęte Decyzją WZ;
- na działce nr [...] doszło do zmiany zagospodarowania terenu;
- zmiana ta – w zakresie funkcjonowania strefy relaksacyjno-wypoczynkowej z bazą gastronomiczną pod nazwą "M. " – nie była zmianą jednorazową, gdyż cykliczność wyklucza jednorazowość, a także tymczasowość.
Spór dotyczy natomiast tego, czy na dzień wydania zaskarżonej decyzji przywrócono poprzedni sposób zagospodarowania terenu, tj. czy działka nr [...] jest z powrotem gruntem ornym – jak uznało SKO, a z czym nie zgadza się Skarżący, który wytknął, że organy w żaden sposób nie wyjaśniły tego, w jaki sposób można orać ziemię, gdy w gruncie ornym znajduje się bezspornie infrastruktura energetyczna i wodno-kanalizacyjna, a na gruncie ornym znajdują się: kontener, który rzekomo pełni funkcję zaplecza budowy, wolnostojące konstrukcje stalowe, studzienki kanalizacyjne i szafki energetyczne oraz "końcówki instalacji wodociągowej". W ocenie autora skargi organy, badając przedmiotową sprawę, w pierwszej kolejności powinny były przeprowadzić ocenę dokonanych zmian (czynności lub robót budowlanych) i podzielić je na takie, które są reglamentowane przez ustawę Prawo budowlane, i takie, które nie są, a wymagają decyzji w.z., a więc ma do nich zastosowanie art. 59 u.p.z.p. W następnej kolejności organy obu instancji powinny były dokonać oceny, czy w przedmiotowej sprawie wystarczającym instrumentem dyscyplinującym Inwestora są przepisy z zakresu Prawa budowlanego, czy też powinny mieć zastosowanie także przepisy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Także i takiej oceny organy nie dokonały. A zatem sprawa samowolnej zmiany zagospodarowania działki nr [...] nie została dostatecznie wyjaśniona i tym samym umorzenie postępowania było przedwczesne.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 12 marca 2024 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.; w skrócie "u.COVID-19"), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., o czym strony zostały powiadomione pismami z 13 marca 2024 r.
W piśmie procesowym z 21 marca 2024 r. Uczestnik, reprezentowany przez adw. J. A., wniósł o oddalenie skargi, popierając stanowisko SKO wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę. Ponadto wytknął, że jego zdaniem działania podjęte przez Stowarzyszenie są pozbawione podstaw prawnych i faktycznych, służą jedynie realizacji interesu prywatnego jego członków, a nie celów statutowych, zaś postawa Skarżącego uzasadnia stwierdzenie, że bezpodstawnie zmierza on do ograniczenia Inwestorowi korzystania z przysługującego prawa własności nieruchomości. Zarazem przyznał, że "na terenie działki o numerze ewidencyjnym [...] [...] w ocenie T. R. na przestrzeni ostatnich lat mogło dojść do zmiany zagospodarowania terenu. W jego ocenie, przedmiotowe zmiany nie wymagały jednak pozwolenia budowlanego, a jednocześnie miały charakter jednorazowy, tymczasowy i nie trwały dłużej niż rok. Co również istotne, intencją T. R. była zawsze tymczasowość dokonywanej zmiany, a nadto, T. R. zmierzał do rozpoczęcia nowej formy działalności na przedmiotowej działce w każdym kolejnym roku".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15 zzs4 ust. 1 u.COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału.
Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 04 stycznia 2024 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. z 15 listopada 2023 r. ([...]) umarzającą w całości postępowanie administracyjne w sprawie zmiany zagospodarowania terenu bez uzyskania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu zagospodarowania terenu, oznaczonego jako działka nr [...] w P. .
Postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte z urzędu przez Wójta, "w związku z art.59 ust. 3 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2021 r. poz. 741 ze zm.)", zawiadomieniem z 28 lipca 2021 r. (k. 1 akt adm. I inst.).
Bliższa analiza stanowisk procesowych stron pokazuje, że istotne okoliczności faktyczne sprawy zasadniczo nie są pomiędzy stronami sporne.
W szczególności jest poza sporem, że na części przedmiotowej nieruchomości (działki ewidencyjnej nr [...]) od roku 2020 działa strefa gastronomiczno-rekreacyjna "M. ", na której posadowione są m.in. przyczepy gastronomiczne (food-trucki), z których serwowane są dania i napoje, kiosk gastronomiczny, w którym sprzedaje się napoje (bezalkoholowe i alkoholowe) oraz toaleta. W strefie tej umiejscowione są leżaki, stoły i krzesła służące do spożywania posiłków, napojów oraz wypoczynku dla klientów. Z wyjaśnień Inwestora (zwłaszcza zawartych w pismach jego pełnomocnika z 15 czerwca 2023 r. i 02 października 2023 r.; w aktach adm. I inst.) oraz ustaleń organów wynika, że wskazane punkty gastronomiczne funkcjonowały:
- w 2020 r. – jako "strefa gastronomiczna" – w okresie od 11 czerwca 2020 r. do 13 września 2000 r., przy czym od dnia Bożego Ciała (11.06.2020 r.) od czwartku do niedzieli; dalej w czerwcu tylko w weekendy (soboty i niedziele); a od 01 lipca do 31 sierpnia codziennie (poza dniami deszczowymi); zaś we wrześniu jedynie w pierwsze dwa weekendy;
- w 2021 r. – jako "centrum szkoleniowo-sportowe" wraz z towarzyszącą infrastrukturą – w okresie od 03 czerwca 2021 r. do 12 września 2021 r., przy czym od dnia Bożego Ciała (03.06.2021 r.) od czwartku do niedzieli; dalej w czerwcu tylko w weekendy (soboty i niedziele); od 01 lipca do 31 sierpnia codziennie (poza dniami deszczowymi); zaś we wrześniu jedynie w pierwsze dwa weekendy;
- w 2022 r. – jako "przestrzeń warsztatowa" – w okresie od 16 czerwca 2022 r. (dzień Bożego Ciała) do 04 września 2022 r.;
- w 2023 r. – jako "strefa gastronomiczno-wypoczynkowa" – od 08 czerwca 2023 r. (dzień Bożego Ciała) do 24 września 2023 r.
Zarazem należy zgodzić się z generalną oceną SKO, że wyszczególniona wyżej działalność Inwestora prowadzona na terenie działki nr [...] od roku 2020, pomimo akcentowanych przez Inwestora werbalnie różnic ("strefa gastronomiczne", "centrum szkoleniowo-sportowe", "przestrzeń warsztatowa", "strefa gastronomiczno-wypoczynkowa"), wiązała się w istocie z wprowadzeniem na tym terenie funkcji usługowej – którą można określić mianem funkcji rekreacyjno-gastronomicznej – będącej jest pojęciem na tyle szerokim, że mogącym swoim znaczeniem objąć zarówno usługi gastronomiczne, jak i "szkoleniowo-sportowe" czy "warsztatowe", itp.
W efekcie, w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy obu instancji zasadnie ustaliły, że w związku z funkcjonowaniem ww. strefy ("M. ") na działce nr [...] doszło do zmiany sposobu zagospodarowania terenu. Wypada podkreślić, że nie przeczy temu nawet sam Inwestor, który piórem swego pełnomocnika nie raz przyznał – jak choćby w piśmie procesowym z 21 marca 2024 r. – że "na terenie działki o numerze ewidencyjnym [...] [...] w ocenie T. R. na przestrzeni ostatnich lat mogło dojść do zmiany zagospodarowania terenu".
Zarazem jednak pełnomocnik Uczestnika zastrzegł, że przedmiotowe zmiany "miały charakter jednorazowy, tymczasowy i nie trwały dłużej niż rok. [...] intencją T. R. była zawsze tymczasowość dokonywanej zmiany, a nadto T. R. zmierzał do rozpoczęcia nowej formy działalności na przedmiotowej działce w każdym kolejnym roku".
W ocenie Sadu, słusznie organ II instancji nie dał wiary tym ostatnim wyjaśnieniom Skarżącego – zarówno odnośnie do rzekomej "jednorazowości" i "tymczasowości" dokonywanej zmiany zagospodarowania terenu, jak i co do jakoby istotnie odmiennego charakteru działalności podejmowanej w każdym kolejnym roku na tym terenie, począwszy od roku 2020. W świetle materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy nie ulega bowiem wątpliwości, że działalność, której prowadzeniu służyła stwierdzona zmiana zagospodarowania terenu, podejmowana były co roku, "sezonowo", w sposób regularnie powtarzalny ("cyklicznie"), i to, zauważmy, każdorazowo w porównywalnych okresach (od dnia Bożego Ciała do około połowy września).
Tym samym należy zgodzić się ze stanowiskiem SKO wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że – po pierwsze – analizowaną działalność ("działania") Inwestora "cechuje cykliczność, która wyłącza ich jednorazowość oraz tymczasowość". A po drugie – że sporna zmiana zagospodarowania terenu wiąże się z wprowadzeniem na tym terenie funkcji usługowej, którą można określić ogólnym mianem "rekreacyjno-gastronomicznej" – bez względu na konkretną nazwę lub profil nadawane przez Inwestora co roku prowadzonej działalności – które to miano, jak słusznie zauważyło SKO, "jest pojęciem szerokim, mogącym swoim znaczeniem objąć zarówno usługi gastronomiczne, jak i «szkoleniowo-sportowe» oraz «warsztatowe»". Tym samym można uznać, że w ten sposób poza stale kontynuowaną działalnością gastronomiczną co roku dochodziło do ewentualnego zwiększenia zakresu realizowanej już działalności usługowej albo do jej prawnie nieistotnej modyfikacji (poprzez "wymianę" niektórych spośród jej dodatkowych form, jak warsztaty, szkolenia, itp.) na spornym terenie.
W konsekwencji organy obu instancji zasadnie przystąpiły do oceny stwierdzonej w toku postępowania administracyjnego zmiany zagospodarowania terenu działki nr [...] przez pryzmat przepisów art. 59 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2023 r. poz. 977, z późn. zm.; w skrócie "u.p.z.p.) – w myśl których (w brzmieniu obowiązującym od 24 września 2023 r.):
"1. Zmiana zagospodarowania terenu w przypadku braku planu miejscowego, a także zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, z uwzględnieniem art. 50 ust. 1 i art. 86, wymaga ustalenia, w drodze decyzji, warunków zabudowy. Przepis art. 50 ust. 2 pkt 1 stosuje się odpowiednio.
2. Do jednorazowej, trwającej do roku, zmiany zagospodarowania terenu lub zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, przepisu ust. 1 nie stosuje się.
3. W przypadku zmiany zagospodarowania terenu, która nie wymaga pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ust. 1b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, z wyjątkiem zmian zagospodarowania terenu, o których mowa w ust. 2 i 2a, bez uzyskania decyzji o warunkach zabudowy wójt, burmistrz albo prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomości:
1) wstrzymanie użytkowania terenu, wyznaczając termin, w którym należy wystąpić z wnioskiem o wydanie decyzji o ustaleniu warunków zabudowy, albo
2) przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania"
– i prawidłowo przyjęły, że z uwagi na charakter działań Inwestora, skutkujących stwierdzoną zmianę zagospodarowania terenu (zdaniem organu: nie jednorazową, lecz "cykliczną"), zmiana ta nie mieści się w zakresie wyjątku z art. 59 ust. 2 u.p.z.p., lecz jest objęta dyspozycją art. 59 ust. 1 i 3 u.p.z.p.
Mimo to organy obu instancji finalnie uznały, że w dacie wydawania przez nie decyzji zaistniały podstawy do umorzenia w całości, prowadzonego od 2021 r. postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzonej zmiany zagospodarowania terenu (działki nr [...]) bez uzyskania decyzji w.z. Jak bowiem wyjaśnił organ I instancji – a w ślad za nim mutatis mutandis powtórzyło SKO – "ustalona i wykazana w toku niniejszego postępowania zmiana zagospodarowania terenu w części działki nr [...] z funkcji rolnej (grunty orne) na funkcję usługową (strefa gastronomiczno-rekreacyjna) nie jest już objęta dyspozycją art. 59 ust. 1 i 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, bowiem na dzień wydania niniejszej decyzji właściciel działki Pan T. R. przywrócił zagospodarowanie terenu do pierwotnej funkcji jako grunty orne. Na powyższe stwierdzenie ma wpływ wygrodzenie terenu działki nr [...] przed dostępem osób trzecich za pomocą ogrodzenia i bramy, usunięcie z terenu działki tymczasowych obiektów budowlanych (gastronomicznych i toalety), usunięcie przyczep gastronomicznych (food trucków) co oznacza zaprzestanie świadczenia usług gastronomiczno-rekreacyjnych. Na dzień wydania decyzji działka nr [...] utrzymywana jest w postaci ugoru lub odłogowania co oznacza, że użytek gruntowy stanowi grunty orne – R".
W ocenie Sądu z takim rozstrzygnięciem organów (tj. umorzeniem postępowania administracyjnego) i ich argumentacją nie sposób się zgodzić.
Oczywiście, mają rację organy obu instancji, gdy wskazują, że jest zasadą, iż organ administracji wydaje decyzję według stanu faktycznego ustalonego na dzień jej wydania. Nie można też odmówić słuszności stwierdzeniu SKO, że "[d]o nałożenia obowiązków określonych w przepisie art. 59 ust. 3 u.p.z.p. nie wystarczy samo stwierdzenie, że w przeszłości doszło do niezgodnego z przeznaczeniem korzystania z danej nieruchomości, lecz warunkiem sine qua non do jego nałożenia jest niezgodne z nim korzystanie z nieruchomości w dacie orzekania przez organ (odwoławczy - wtedy gdy od decyzji organu I instancji wniesione zostało odwołanie)".
Jednakże błędnie organy obu instancji uznały, że przed wydaniem przez nie kwestionowanych decyzji Inwestor przywrócił zagospodarowanie terenu odnośnej, "rolnej" części działki nr [...] do pierwotnej funkcji gruntu ornego.
Taka ocena wpisuje się bezkrytycznie w narrację Inwestora, zgodnie z którą raz w roku, na okres ok. 3-4 miesięcy (tj. na "sezon", trwający od dnia Bożego Ciała do ok. połowy września) dokonuje on zmiany zagospodarowania przedmiotowego terenu z funkcji rolnej na usługową – i to, jak zaznacza, co roku inną (gastronomiczną, szkoleniowo-sportową, warsztatową, itp.) – po czym po sezonie przywraca funkcję pierwotną (rolną) tego terenu, która przejawia się wówczas w tym, że jak stwierdzono w piśmie procesowym Uczestnika z 21 marca 2024 r. (w ślad za organem I instancji): "działka nr [...] utrzymywana jest w postaci ugoru lub odłogowania co oznacza, że użytek gruntowy stanowi grunty orne".
Tymczasem, zdaniem Sądu, w świetle całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, owo posezonowe "utrzymywanie działki w postaci ugoru lub odłogowania" (notabene znamienne, że Inwestor nie precyzuje, czy działka stanowi wówczas "ugór", czy jest "odłogowana" – o których to pojęciach i ich rozróżnieniu będzie jeszcze mowa niżej), podobnie jak wskazywane przez organy działania podjęte przez Inwestora pod koniec września i w październiku 2023 r. w odniesieniu do przedmiotowego terenu [cyt.: "wygrodzenie terenu działki nr [...] przed dostępem osób trzecich za pomocą ogrodzenia i bramy, usunięcie z terenu działki tymczasowych obiektów budowlanych (gastronomicznych i toalety), usunięcie przyczep gastronomicznych (food trucków)"] tylko pozornie świadczą o przywróceniu przez Inwestora rolnego sposobu zagospodarowania terenu odnośnej części działki nr [...]. W rzeczywistości, pozostawione na terenie działki stałe elementy infrastruktury technicznej związanej z funkcjonowaniem "M. " jako strefy rekreacyjno-wypoczynkowej (jak zwłaszcza, wskazywane przez Skarżącego, a ujawnione w toku oględzin działki w dniu 27 października 2023 r.: liczne wolnostojące konstrukcje stalowe, studzienki kanalizacyjne i szafki energetyczne, "końcówki instalacji wodociągowej", a także towarzyszące im instalacje podziemne) – zasadniczo niezwiązane z deklarowaną przez Inwestora funkcją rolną terenu i dla tej funkcji nieprzydatne, a z pewnością, wbrew stanowisku SKO, utrudniające, o ile nawet nie uniemożliwiające, rolnicze wykorzystanie terenu – oraz dotychczasowa praktyka działania Inwestora, który corocznie (od 2020 r.) wznawia funkcjonowanie tej strefy w sezonie letnim, a ponadto, dodajmy, zakończone sukcesem starania Inwestora o ustalenie warunków zabudowy dla budowy budynku szkoleniowego z częścią gastronomiczną, budynku wypożyczalni sprzętu wodnego z częścią gastronomiczną oraz budowie toalety publicznej, w ramach budowy centrum sportowo-szkoleniowego, przewidzianej do realizacji na przedmiotowej działce nr [...] (decyzja Wójta z 25 października 2022 r. znak: [...]; dalej jako "Decyzja WZ"), świadczą o tym, że rzeczywistym zamiarem Inwestora nie jest okresowe przywracanie funkcji rolnej przedmiotowego terenu, lecz trwałe jego przeznaczenie pod funkcję usługową (którą w ślad za organami można, umownie, określić bardziej szczegółowym mianem funkcji "rekreacyjno-gastronomicznej") w sposób umożliwiający łatwe, coroczne wznowienie świadczenia tego rodzaju usług (gastronomicznych, szkoleniowo- sportowych, warsztatowych, itp.) na tym terenie.
Należy w tym miejscu podkreślić, że dokonując analizy i oceny, czy na skutek działań inwestora doszło do prawnie relewantnej zmiany sposobu zagospodarowania terenu, o jakiej mowa w art. 59 ust. 1 u.p.z.p., wymagającej ustalenia, w drodze decyzji, warunków zabudowy, czy tylko do niewymagającej uzyskania decyzji w.z. zmiany określonej w art. 59 ust. 2 u.p.z.p., a także czy owa prawnie relewantna zmiana jest nadal aktualna, czy może doszło już do przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania, organ administracji zobowiązany jest stosować zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasadę prawdy materialnej oraz zasadę praworządności (art. 7 k.p.a.). W ramach stosowania tych zasad ogólnych organ powinien dążyć do ustalenia rzeczywistego zamiaru inwestora co do zmiany zagospodarowania terenu. Dla poczynienia takich ustaleń istotne znaczenie mają również dotychczasowe działania inwestora w odniesieniu do danego terenu, zwłaszcza gdy – tak jak w kontrolowanej sprawie – mają one w istocie charakter powtarzalny ("cykliczny"). Organy lokalizacyjne powinny bowiem dbać o to, aby unormowania art. 59 u.p.z.p., poprzez przewidziany w nich wyjątek z ust. 2 tego artykułu, nie były wykorzystywane instrumentalnie do obchodzenia prawa w zakresie zasadniczego wymogu uzyskania decyzji w.z. dla zmiany zagospodarowania terenu. Z taką sytuacją ("obejścia prawa"), niedopuszczalną w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP), możemy zaś mieć do czynienia w szczególności wówczas, gdy inwestor, w nawiązaniu do dyspozycji art. 59 ust. 2 u.p.z.p. (tu: w brzmieniu sprzed 24 września 2023 r.) deklaruje, że uskuteczniana przezeń co roku "sezonowa" zmiana zagospodarowania terenu ma charakter jednorazowy, tymczasowy i nie trwa dłużej niż rok oraz że jego intencją jest zawsze tymczasowość dokonywanej zmiany i rozpoczynanie nowej formy działalności na przedmiotowej działce w każdym kolejnym roku, zaś po "sezonie" przywracanie jej pierwotnego, rolnego sposobu zagospodarowania – podczas gdy w realiach danej sprawy zostanie wykazane, że rzeczywistym zamiarem inwestora jest coroczne, cykliczne uruchamianie analogicznej (jeśli nie takiej samej) działalności usługowej o profilu rekreacyjno-wypoczynkowym, li tylko "wygaszanej" po sezonie, z jednoczesnym zachowaniem na terenie działki infrastruktury niezbędnej do łatwego i sprawnego tej działalności wznowienia, pod "pozorem" rozpoczynania co roku nowych, odmiennych form działalności i związanych z tym "jednorazowych", krótkookresowych zmian zagospodarowania terenu objętych dyspozycją art. 59 ust. 2 u.p.z.p., które każdorazowo są "kończone" przywróceniem rolnego sposobu zagospodarowania terenu "w postaci ugoru lub odłogowania".
Wypada jeszcze nadmienić, że wskazana konieczność czynienia przez organ wnikliwych ustaleń w powyższej kwestii wynika również z potrzeby ochrony interesów osób trzecich, w tym przede wszystkim właścicieli nieruchomości sąsiednich, którzy mogą być narażeni na negatywne konsekwencje określonego sposobu zagospodarowania terenu (analogicznie w odniesieniu do ustaleń co do rzeczywistego sposobu użytkowania obiektu budowlanego – por. wyrok NSA z 20.02.2024 r., II OSK 2481/22, niepubl.).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że zdaniem Sądu mamy w niej do czynienia właśnie z tego rodzaju działaniami, jak wyżej wskazane, podejmowanymi przez Inwestora dla pozoru – w celu obejścia prawnych wymogów i konsekwencji określonych w art. 59 ust. 1 i 3 u.p.z.p.
W szczególności takim pozorowanym działaniem jest deklarowane przez Inwestora przywrócenie jakoby "rolnej" funkcji odnośnej części działki nr [...] przez utrzymywanie jej po sezonie "w postaci ugoru lub odłogowania", co ma oznaczać, że ów użytek gruntowy stanowi wówczas "grunty orne".
W tym kontekście jawi się jako znamienne, że – jak to już wyżej zasygnalizowano – Inwestor nie sprecyzował, czy zgodnie z jego "zamierzeniem" przedmiotowa działka stanowi wówczas "ugór" (innymi słowy, jest "ugorowana"), czy może stanowi "odłóg" (innymi słowy, jest "odłogowana").
Tymczasem pojęcia te nie są tożsame – czego dowodzi już ich jednoczesne użycie przez prawodawcę w cytowanej przez organ I instancji tabeli normującej zasady zaliczania gruntów do poszczególnych użytków gruntowych, zawartej w załączniku nr [...] do rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (ówcześnie: Dz. U. poz. 1390, z późn. zm.), zgodnie z którą do gruntów ornych ("R") zalicza się także grunty "utrzymywane w postaci ugoru lub odłogowane". Albowiem zgodnie z jedną z podstawowych reguł wykładni językowej – określanej skrótowo mianem "zakazu wykładni synonimicznej" – różnym zwrotom użytym w danym akcie prawnym nie należy nadawać tego samego znaczenia (por.: wyrok NSA z 19.01.2016 r., II OSK 1168/14, CBOSA; L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 117–119).
Potwierdza to lektura literatury fachowej – z odwołaniem się do której należy rozróżniać i objaśniać ww. określenia, będące niewątpliwie terminami języka specjalistycznego – w świetle której za "odłóg" należy rozumieć grunt pozostawiony bez jakiejkolwiek ingerencji na okres dłuższy niż rok, a "ugór" to pole wyłączone z rolniczego użytkowania, najczęściej od roku do dwóch lat, na którym wykonywana jest odpowiednia pielęgnacja, mechaniczna lub chemiczna (por. S. Jaros, F. Woch, Analiza przyczyn odłogowania gruntów rolnych w województwie świętokrzyskim na przykładzie gminy Kije, "Studia i Raporty Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach" z. 24, s. 27).
W świetle przedstawionych objaśnień, aby w danym przypadku można było mówić o istnieniu "ugoru" lub "odłogu" jako o rzeczywistym i celowym elemencie systemu użytkowania ziemi rolnej, to tego rodzaju wyłączenie danego gruntu ornego z użytkowania powinno trwać zasadniczo przez co najmniej rok.
Tymczasem w kontrolowanej sprawie deklarowane "ugorowanie lub odłogowanie" ornej części działki nr [...] mogło trwać maksymalnie od początku października danego roku do końca maja następnego, czyli przez osiem "pozasezonowych" miesięcy.
Już z tego względu, a także z uwagi na stale pozostające na terenie przedmiotowej działki, także poza sezonem, liczne elementy infrastruktury technicznej, o których była mowa wyżej – niezwiązane z deklarowaną przez Inwestora funkcją rolną terenu i dla realizacji tej funkcji zasadniczo nieprzydatne, a utrudniające (o ile nawet nie uniemożliwiające) faktyczne rolnicze wykorzystanie terenu, natomiast zapewniające możliwość łatwego wznawiania co roku działania strefy rekreacyjno-wypoczynkowej "M. " i funkcjonowaniu takiej strefy służące – nie sposób podzielić stanowiska organów obu instancji, jakoby na terenie spornej działki rzeczywiście doszło do przywrócenia jej pierwotnego, rolniczego sposobu zagospodarowania. W ocenie Sądu podjęte przez Inwestora działania w tym kierunku miały, w świetle całokształtu okoliczności kontrolowanej sprawy, charakter li tylko pozorny, obliczony wyłącznie na "obejście" wymogów i rygorów z art. 59 ust. 1 i 3 u.p.z.p., i już z tych względów nie mogły odnieść zamierzonego skutku.
W konsekwencji, wbrew stanowisku organów obu instancji, wykazana w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego zmiana zagospodarowania terenu odnośnej części działki nr [...] z funkcji rolnej na usługową pozostawała nadal aktualna w dacie wydawania skarżonych decyzji, tak przez organ I, jak i II instancji, i jako taka również wówczas była "objęta dyspozycją art. 59 ust. 1 i 3 u.p.z.p."
Oznacza to, że kontrolowane postępowanie w dacie orzekania przez organy nie było bezprzedmiotowe i że w efekcie brak było przesłanek do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. – co słusznie wytknięto w skardze.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta (pkt 1 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez Skarżącego koszt wpisu od skargi (500 zł), wynagrodzenie reprezentującego go pełnomocnika ustalone według stawek minimalnych zgodnie z § 15 ust. 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), w wysokości 480 zł, oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) – łącznie 997 zł.
Ponownie rozpoznając sprawę po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, organ administracji – uwzględniając zawarte w uzasadnieniu tego wyroku uwagi, wskazania i oceny prawne Sądu (art. 153 p.p.s.a.) – zaktualizuje oraz ponownie oceni stan faktyczny sprawy przez pryzmat dyspozycji art. 59 ust. 1 i 3 p.p.s.a., przyjmując wszakże w szczególności, że dotychczas deklarowane przez Inwestora zamiary i podejmowane przezeń działania oraz ustalony przez organy stan zagospodarowania przedmiotowej działki nie świadczą o przywróceniu przez Inwestora jej poprzedniego (tu: rolnego) sposobu zagospodarowania w rozumieniu art. 59 ust. 3 pkt 2 u.p.z.p.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI