IV SA/Po 109/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie w sprawie skargi Prokuratora na uchwałę dotyczącą programu opieki nad zwierzętami, ponieważ uchwała wygasła z upływem roku, na który została wydana.
Prokurator Rejonowy zaskarżył uchwałę Związku Gmin Regionu Słupeckiego dotyczącą programu opieki nad zwierzętami, zarzucając istotne naruszenie prawa poprzez brak precyzyjnego określenia sposobu wydatkowania środków finansowych. Sąd uznał jednak, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ uchwała obowiązywała tylko w roku 2022 i wygasła z upływem tego okresu, co skutkowało umorzeniem postępowania.
Prokurator Rejonowy w Słupcy złożył skargę na uchwałę Zgromadzenia Związku Gmin Regionu Słupeckiego z dnia 29 marca 2022 r. w sprawie przyjęcia "Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie gmin należących do Związku Gmin Regionu Słupeckiego w roku 2022". Głównym zarzutem było istotne naruszenie przepisów ustawy o ochronie zwierząt, a konkretnie art. 11a ust. 5, polegające na braku precyzyjnego określenia sposobu wydatkowania środków finansowych przeznaczonych na realizację programu. Prokurator wskazał, że uchwała nie określała konkretnych kwot na poszczególne cele, pozostawiając organowi wykonawczemu nadmierną swobodę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy, postanowił umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne. Sąd uznał, że uchwała obowiązywała jedynie w roku 2022 i wygasła z upływem tego okresu. W związku z tym, że przedmiot kontroli sądowej przestał istnieć przed wydaniem orzeczenia, postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co zgodnie z przepisami prawa procesowego skutkuje jego umorzeniem. Sąd podkreślił, że nie zachodziły wyjątki od tej zasady, ponieważ zaskarżone przepisy, dotyczące sposobu wydatkowania środków, nie mogłyby być stosowane do sytuacji z okresu poprzedzającego wygaśnięcie uchwały.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, uchwała musi zawierać wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na realizację programu oraz sposób wydatkowania tych środków, zgodnie z art. 11a ust. 5 ustawy o ochronie zwierząt.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że brak precyzyjnego określenia sposobu wydatkowania środków finansowych na poszczególne cele programu stanowi istotne naruszenie prawa, ponieważ uniemożliwia faktyczne wykonanie zadań i pozostawia nadmierną swobodę organowi wykonawczemu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
umorzono
Przepisy (11)
Główne
u.o.z. art. 11a § ust. 1
Ustawa o ochronie zwierząt
Rada gminy wypełniając obowiązek zapobiegania bezdomności zwierząt i zapewnienia im opieki, określa w drodze uchwały corocznie do dnia 31 marca, program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt.
u.o.z. art. 11a § ust. 5
Ustawa o ochronie zwierząt
Program zawiera wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób wydatkowania tych środków.
Pomocnicze
u.s.g. art. 91 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna.
u.s.g. art. 91 § ust. 4
Ustawa o samorządzie gminnym
Naruszenie prawa przy uchwalaniu uchwały może mieć charakter nieistotny.
Konstytucja RP art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Akty prawa miejscowego muszą być ustanawiane na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie.
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sąd administracyjny sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem.
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego.
p.p.s.a. art. 147 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględniając skargę, stwierdza nieważność zaskarżonego aktu w całości lub w części.
p.p.s.a. art. 161 § § 1 pkt 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd umarza postępowanie, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 15
Ustawa o samorządzie gminnym
Rada gminy ma kompetencje stanowiące w innych sprawach zastrzeżonych ustawami do jej kompetencji.
u.s.g. art. 40 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Gmina na podstawie upoważnień ustawowych może stanowić akty prawa miejscowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uchwała wygasła z upływem czasu, na jaki została wydana, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym.
Godne uwagi sformułowania
"Zniknięcie" przedmiotu kontroli sądowej przed dniem wyrokowania przez sąd administracyjny skutkuje, co do zasady, bezprzedmiotowością postępowania sądowego, uzasadniającą jego umorzenie. Należy ograniczyć się do oczywistego stwierdzenia, że w zaskarżonym zakresie dotkniętym zarzucanymi pominięciami prawodawczymi uchwała i tak, z natury rzeczy (wszak prawodawcze "pominięcie", to "brak" regulacji), nie mogłaby być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej wygaśnięcie.
Skład orzekający
Józef Maleszewski
przewodniczący sprawozdawca
Tomasz Grossmann
członek
Maciej Busz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Umorzenie postępowania w przypadku wygaśnięcia aktu prawa miejscowego z upływem czasu, na jaki został wydany, gdy nie ma możliwości zastosowania go do sytuacji z przeszłości."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy zaskarżony akt wygasł i nie ma możliwości zastosowania go do okresu poprzedzającego wygaśnięcie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 4/10
Sprawa dotyczy ważnego tematu ochrony zwierząt, ale rozstrzygnięcie opiera się na kwestii proceduralnej (wygaśnięcie uchwały), a nie na meritum zarzutów dotyczących finansowania programu.
“Umorzenie sprawy o ochronę zwierząt. Sąd nie ocenił programu, bo ten już wygasł.”
Sektor
ochrona środowiska
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Po 109/23 - Postanowienie WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2023-03-15 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-02-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Józef Maleszewski /przewodniczący sprawozdawca/ Maciej Busz Tomasz Grossmann Symbol z opisem 6168 Weterynaria i ochrona zwierząt 6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym) Skarżony organ Inne Treść wyniku Umorzono postępowanie Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 marca 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Słupcy na uchwałę Zgromadzenia Związku Gmin Regionu Słupeckiego z dnia 24 lutego 2022 r. nr XV/45/2022 w sprawie przyjęcia "Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie gmin należących do Związku Gmin Regionu Słupeckiego w roku 2022" postanawia umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne. Uzasadnienie Prokurator Rejonowy w Słupcy pismem z dnia 24 stycznia 2023 r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu uchwałę Nr XV/45/2022 Zgromadzenia Związku Gmin Regionu Słupeckiego z dnia 29 marca 2022 roku w sprawie przyjęcia "Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie gmin należących do Związku Gmin Regionu Słupeckiego w roku 2022", zarzucając istotne naruszenie prawa, tj. przepisów art. 11a ust. 5 w zw. z art. 11a ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt (t. j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 572, dalej także: u.o.z.) polegające na braku określenia w § 12 załącznika do zaskarżonej uchwały sposobu wydatkowania środków poprzez przeznaczenie łącznej kwoty 432.741,12 zł na realizację programu, z rozbiciem jej na poszczególne gminy wchodzące w skład związku gmin, bez ich konkretyzacji z rozbiciem na każdy z celów programu i pozostawienie w tym zakresie organowi wykonawczemu swobody w zakresie sposobu wydatkowania środków zabezpieczonych na realizację zadań objętych programem, co stanowi o przekroczeniu delegacji ustawowej i zawartej w niej granicy swobody regulacyjnej. Skarżący wniósł o wnoszę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części tj. zapisów § 12 załącznika do zaskarżonej uchwały oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu Prokurator wskazał, ze Zgromadzenie Związku Gmin Regionu Słupeckiego działając na podstawie § 6 pkt 6, § 10 ust. 1 Statutu Związku Gmin Regionu Słupeckiego (Dz. U. z 2019 roku, poz. 2789), art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2021 roku, poz. 1372, poz. 1834, dalej także: u.s.g.) oraz z art. 11a u.o.z. podjęło w dnia 29 marca 2022 roku uchwałę Nr XV/45/2022 w sprawie przyjęcia "Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie gmin należących do Związku Gmin Regionu Słupeckiego w roku 2022". Analiza powyższego aktu prawa miejscowego pozwala na stwierdzenie, że w istotny sposób narusza on regulacje rangi ustawowej zawarte w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt. W pierwszej kolejności wskazał, że z art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. wynika, że ustawodawca przyznał radzie gminy kompetencje stanowiące w innych sprawach zastrzeżonych ustawami do kompetencji rady gminy. Rada może zatem skorzystać z omawianego uprawniania wyłącznie, gdy inne normy prawa powszechnie obowiązującego wyrażone w ustawach przyznają jej kompetencje do regulacji materii określonej tymi przepisami. Takie uprawnienie stwarza dla rady gminy przepis art. 11a ust. 1 u.o.z., zgodnie z którym rada gminy wypełniając, obowiązek o którym mowa w art. 11 ust. 1 polegający na zapobieganiu bezdomności zwierząt i zapewnieniu opieki bezdomnym zwierzętom oraz ich wyłapywaniu, określa w drodze uchwały corocznie do dnia 31 marca, program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt. W świetle art. 91 ust. 1 zd. pierwsze w zw. z ust. 4 u.s.g. uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że naruszenie prawa ma charakter nieistotny. Pojęcie "sprzeczności z prawem" w rozumieniu art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym obejmuje sprzeczność postanowień uchwały z jakimkolwiek aktem prawa powszechnie obowiązującego. Regulacja ta koresponduje z przepisem art. 94 Konstytucji RP, który wskazuje, że akty prawa miejscowego muszą być ustanawiane nie tylko "na podstawie", ale i "w granicach" upoważnień zawartych w ustawie. Art. 11a ust. 1 u.o.z. zawiera upoważnienie dla rady gminy do uchwalenia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt, który w szczególności obejmuje: 1) zapewnienie bezdomnym zwierzętom miejsca w schronisku dla zwierząt, 2) opiekę nad wolno żyjącymi kotami, w tym ich dokarmianie, 3) odławianie bezdomnych zwierząt, 4) obligatoryjną sterylizację albo kastrację zwierząt w schroniskach dla zwierząt, 5) poszukiwanie właścicieli dla bezdomnych zwierząt, 6) usypianie ślepych miotów, 7) wskazanie gospodarstwa rolnego w celu zapewnienia miejsca dla zwierząt, 8) zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt. Zgodnie z art. 11a ust. 5 wyżej wskazanej ustawy Program, o którym mowa w ust. 1, zawiera wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób wydatkowania tych środków. Kompetencje prawotwórcze przewidziane dla rady gminy w art. 1 la ustawy o ochronie zwierząt realizuje Zgromadzenie Związku Gmin Regionu Słupeckiego stosowanie do zapisów § 6 pkt. 6 Statutu tego związku. W orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, konsekwentnie wyrażany jest pogląd wskazujący na konieczność precyzyjnego określenia w uchwale wysokości i sposobu wydatkowania środków na realizację "programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt". Zawarcie w przepisie art. 11a ust. 5 sformułowania: "program zawiera" jednoznacznie wskazuje na konieczność zamieszczenia obu wymienionych w tym przepisie elementów w treści uchwalanego przez organy gminy programu. Jest to norma iuris cogentis i jej pominięcie lub niewłaściwe zastosowanie w uchwale musi prowadzić do wyeliminowania uchybienia z porządku prawnego. Powiązanie uchwalonej kwoty środków finansowych przeznaczonych na realizację Programu z konkretnym sposobem ich wydatkowania, przy jednoczesnym skonkretyzowaniu wydatków na poszczególne cele, pozwala przyjąć, że nie jest on fikcją i umożliwia faktyczne wykonywanie poszczególnych zadań. W § 12 załącznika do uchwały, Zgromadzenie Związku Gmin Regionu Słupeckiego wskazało, że na realizację zadań powierzonych Związkowi, gminy należące do Związku Gmin Regionu Słupeckiego w 2022 roku w ramach składki członkowskiej przeznaczą na opiekę nad bezdomnymi zwierzętami następujące kwoty: gmina Słupca 64,881,60 zł, miasto Słupca 87.346,56 zł, gmina Lądek 38.861,76 zł, gmina Strzałkowo 67.220,16 zł, gmina Orchowo 25.482,24 zł, gmina Zagórów 58.410,24 zł, gmina Ostrowite 34.487,04 zł, gmina Wilczyn 40.568,65 zł, gmina Powidz 15.482,88 zł. Łącznie 432.741,12 zł, z tego na: - zakup karmy dla kotów wolno żyjących 3.000,00 zł, - sterylizację kotów wolno żyjących 4.800,00 zł, - kastrację kotów wolno żyjących 2.800,00 zł, - elektroniczne oznakowanie zwierząt 6.600,00 zł, - akcję promującą adopcję 3.000,00 zł, - wynajem pomieszczeń dla zwierząt gospodarskich - 4.428,00 zł. Wyodrębnienie z łącznej kwoty 432.741,12 zł kwot wyżej wymienionych nie spełnia wymogów zawartych w art. 11 a ust. 5 u.o.z. W rzeczywistości bowiem nie da się stwierdzić jakie kwoty przeznaczono na konkretne zadania programu, zarówno w poszczególnych gminach wchodzących w skład związku, jak również w zakresie kwoty łącznej, co stoi w sprzeczności z treścią i celem przepisu art. 11a ust. 5 u.o.z., albowiem nie określono w sposób należyty wysokości środków przeznaczonych na poszczególne cele programu oraz sposobów wydatkowania wskazanych w uchwale środków finansowych. Pominięcie w zaskarżonej uchwale określenia konkretnej wysokości środków przeznaczonych na sfinansowanie poszczególnych celów zawartych w uchwalonym programie stanowi istotne naruszenie prawa, ponieważ kwestia określenia sposobu wydatkowania kwot na poszczególne zadania objęte programem ma zasadnicze znaczenie dla realizacji programu co winno skutkować stwierdzeniem nieważności § 12 załącznika do uchwały. Pozostawienie organowi wykonawczemu gminy swobody w zakresie sposobu wydatkowania środków przeznaczonych na realizację programu stanowi naruszenie art. 11a ust. 5 u.o.z. Określenie "sposób wydatkowania" środków finansowych oznacza przedstawienie w programie, jako obligatoryjnego elementu, sposobu rozdysponowania puli środków finansowych przeznaczonych na poszczególne cele i założenia przyjęte w programie. Czym innym jest wskazanie sposobów realizacji celów programu, a czym innym konkretne i jednoznaczne ustalenie w ramach przewidzianych środków sposobów ich wydatkowania, które z oczywistych względów powinny być zgodne z celami i przyjętymi założeniami programu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie w całości skargi. Odnosząc się do jej zarzutów wskazał, że wbrew twierdzeniom Prokuratora zaskarżona uchwała zawiera obligatoryjne elementy określone w art. 11a ust. 5 u.o.z., a Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie gmin należących do Związku Gmin Regionu Słupeckiego na 2022 r. stanowiący załącznik do powołanej uchwały określa zarówno środki finansowe przeznaczone na jego realizację jak i sposób wydatkowania tych środków. Za nietrafny uznać należy zarzut niedostatecznie precyzyjnego oznaczenia sposobu wydatkowania środków finansowych przeznaczonych na realizację zadań objętych powołanym Programem, albowiem w jego ramach ujęto zarówno sumę przewidzianych wydatków, jak i szczegółowe określenie kwot przeznaczonych na wykonanie poszczególnych zadań, realizowanych przez Związek Gmin Regionu Słupeckiego w ramach delegacji ustawowej określonej w art. 11a ustawy o ochronie zwierząt. Rozbicia kwot dokonano przy tym w sposób możliwie szczegółowy, z uwzględnieniem doświadczenia praktycznego zgromadzonego przez organ w długoletnim okresie realizacji zadań z zakresu opieki nad zwierzętami określonych ustawą. Środki wydatkowane są z zachowaniem przepisów zawartych w ustawie z dnia 29 stycznia 2004 roku prawo zamówień publicznych. Zgodnie z treścią art. 11 a ust. 5 u.o.z. program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt zawiera wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób wydatkowania tych środków. Koszty realizacji programu ponosi gmina. Wykładnia celowościowa powołanego przepisu wskazuje, że naczelną wartością, którą kierował się ustawodawca w procesie jego opracowania było zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom oraz zapobieganie ich bezdomności. Opierając się na wykładni systemowej przepisu art. 11 a ust 1-8 u.o.z. należało natomiast przyjąć, że sposób wydatkowania środków finansowych w ramach Programu opieki nad zwierzętami winien być określony możliwie szczegółowo, co z założenia miało wpływać na jak najpełniejsze realizowanie celów Programu. Określenie sposobu wydatkowania środków nie miało natomiast z pewnością stanowić ograniczenia w jego realizacji poprzez sztywne przypisanie przyjętych kwot wybranym kategoriom zadań, albowiem wydatki związane z ich realizacją są zmienne i przy racjonalnym planowaniu nie sposób ich szczegółowo określić. W ocenie Zgromadzenia Związku Gmin Regionu Słupeckiego przyjęcie na etapie opracowania Programu odmiennej interpretacji prowadziłoby nieuchronnie do sytuacji, w których wykorzystanie środków przeznaczonych na realizację konkretnego celu Programu wymuszałoby przeprowadzenie długotrwałej procedury zmiany uchwały w przedmiocie jego przyjęcia, wymagającej zaopiniowania projektu na zasadach określonych w art. 11 a ust. 7 i 8u.o.z. Przesunięcie środków finansowych na realizacje konkretnego zadania objętego Programem, a tym samym jego realizowanie byłoby przy tym niemożliwe w okresie poprzedzającym uchwalenie wymaganej zmiany. W konsekwencji przyjęcie wykładni przepisu art. 11 a ust. 5 u.o.z. reprezentowanej przez skarżącego byłoby sprzeczne z ratio legis, którym kierował się ustawodawca, stanowiłoby istotne utrudnienie dla realizacji Programu i utrudniałoby bieżącą opiekę nad zwierzętami bezdomnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Natomiast art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. wskazuje, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. Po tym terminie uprawnionym do stwierdzenia nieważności aktu prawa miejscowego, na podstawie art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 5 p.p.s.a., jest sąd administracyjny na skutek skargi wniesionej przez uprawniony podmiot. W świetle art. 52 § 1 p.p.s.a. prokurator jest podmiotem uprawnionym. Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, stwierdza nieważność zaskarżonego aktu w całości lub w części. Unormowanie to nie określa jakiego rodzaju naruszenia prawa są podstawą do stwierdzenia przez sąd nieważności uchwały. Doprecyzowanie przesłanek określających kompetencje sądu administracyjnego w tym względzie następuje w ustawach samorządowych lub przepisach szczególnych. W ustawie o samorządzie gminnym przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą powstać przy uchwalaniu aktów przez organy gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g.). W doktrynie i orzecznictwie za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienia prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do takich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (zob. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, str. 101 102). Chodzi tu o wady kwalifikowane, z powodu których cały akt lub jego część nie powinien wejść w ogóle do obrotu prawnego. W takiej sytuacji konieczne jest stwierdzenie nieważności aktu, czyli jego wyeliminowanie z obrotu prawnego z mocą ex tunc, co powoduje, że dany akt, czy jego część, nie wywołuje skutków prawnych od samego początku. W związku z powyższym, w przypadku aktów wydawanych przez jednostki samorządu terytorialnego, które mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), istotnym jest przede wszystkim ustalenie, czy akt podlegający kontroli nie ma cech dowolności. Wykorzystywanie kompetencji przez organy państwowe nie jest wyrazem arbitralności ich działania, lecz wynikiem realizacji przekazanych im uprawnień. Dlatego każda norma kompetencyjna musi być interpretowana i realizowana tak, aby nie naruszała innych przepisów aktów prawnych wyższego rzędu. Zakres upoważnienia musi być zawsze ustalany przez pryzmat zasad demokratycznego państwa prawnego, działania w granicach i na podstawie prawa, z uwzględnieniem przepisów regulujących daną dziedzinę. Zgodnie z art. 40 ust. 1 u.s.g. na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Przepis ten upoważnia radę gminy do wydawania aktów prawa miejscowego, których zadaniem jest wykonanie upoważnienia zawartego w ustawie szczególnej, w granicach i zakresie przedmiotowym w nim określonym, z uwzględnieniem specyfiki i potrzeb danej gminy. Odstąpienie od tej zasady narusza związek formalny i materialny pomiędzy aktem wydawanym w ramach delegacji ustawowej, a ustawą, co z reguły stanowi istotne naruszenie prawa. Należy podkreślić, że akty prawa miejscowego, jako źródło powszechnie obowiązującego prawa o ograniczonym zasięgu terytorialnym (art. 87 ust. 2 Konstytucji RP) zajmują określone miejsce w systemie źródeł prawa, który w Polsce zbudowany jest hierarchicznie. Najważniejszym źródłem prawa jest Konstytucja, następnie ratyfikowane umowy międzynarodowe i ustawy. Wszystkie zaś akty wydawane w ramach upoważnienia ustawowego (rozporządzenia, akty prawa miejscowego), jako akty normatywne niższego rzędu, winny być zgodne ze wskazanymi aktami prawnymi wyższego rzędu. Wykonawczy charakter aktu prawa miejscowego oraz zasada prymatu nad nim ustawy w hierarchii źródeł prawa, obligują organ realizujący ustawową normę kompetencyjną w zakresie tworzenia aktu prawa miejscowego do wydawania tych aktów w granicach upoważnienia ustawowego, celem uszczegółowienia zapisów ustawowych na terenie danej gminy. Odnosząc powyższe rozważania do zaskarżonej uchwały, Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie sądowoadministracyjne w tej sprawie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Jest poza sporem, że zaskarżona uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego w dniu 29 marca 2022 r. oraz że – zgodnie z jej § 3 – weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Jednocześnie z treści uchwały (jej tytułu oraz § 1) jasno wynika, że jej postanowienia miały obowiązywać tylko "w roku 2022 ", czyli do 31 grudnia 2022 r. (co odpowiada dyspozycji art. 11a ust. 1 u.o.z., zgodnie z którą program uchwala się "corocznie"). Nie ulega zaś wątpliwości, że upływ czasu, na jaki dany akt (tu: Uchwała) został wydany, powoduje utratę mocy obowiązującej tego aktu (zob. D. Dąbek, Prawo miejscowe, Warszawa 2015, s. 317). Oznacza to, że uchwała z dniem 31 grudnia 2022 r. bezpowrotnie wygasła i od 1 stycznia 2023 r. już nie obowiązuje. "Zniknięcie" przedmiotu kontroli sądowej przed dniem wyrokowania przez sąd administracyjny (tu: na skutek wygaśnięcia uchwały w związku z upływem czasu, na jaki została podjęta) skutkuje, co do zasady, bezprzedmiotowością postępowania sądowego, uzasadniającą jego umorzenie (por. R. Hauser, Stosowanie reguł walidacyjnych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (na przykładzie konkretnej sprawy) [w:] W poszukiwaniu dobra wspólnego. Księga jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego, pod red. A. Choduń i S. Czepity, Szczecin 2010, s. 325 i nast.). Od tej zasady istnieją pewne wyjątki. Otóż, zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, zmiana lub uchylenie uchwały podjętej przez organ jednostki samorządu terytorialnego w sprawie z zakresu administracji publicznej nie czyni zbędnym wydania przez sąd administracyjny wyroku, jeżeli zaskarżona uchwała może być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej uchylenie lub zmianę. Następstwa stwierdzenia nieważności uchwały polegają bowiem na wyeliminowaniu jej postanowień z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, tj. od daty podjęcia uchwały, są zatem dalej idące niż uchylenie uchwały, które wywiera jedynie skutek ex nunc, tj. od daty uchylenia (por.: uchwała TK z 14.09.1994 r., W 5/94, OTK 1994/2/44; wyrok NSA z 22.03.2007 r., II OSK 1776/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"). Należy wszakże podkreślić, że chodzi w takim przypadku wyłącznie o możliwość stosowania przepisów uchylonej (odpowiednio: wygasłej) uchwały "nadal" do sytuacji z okresu poprzedzającego uchylenie (odpowiednio: wygaśnięcie) – co wynika jasno z uzasadnienia ww. uchwały TK o sygn. akt W 5/94 – a nie o sam fakt, że wcześniej zaskarżony akt był w praktyce stosowany w sytuacjach z okresu poprzedzającego jego uchylenie (odpowiednio: wygaśnięcie), a więc w przeszłości. W uzasadnieniu przywołanego wyżej orzeczenia Trybunał wyjaśnił bowiem, że dopuszczalna jest skarga na uchwałę, która wprawdzie została uchylona lub zmieniona, lecz jej przepisy "nadal obowiązują", w tym znaczeniu, że można je stosować [obecnie – uw. Sądu] do sytuacji z przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. W ocenie Sądu, taki przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Należy bowiem zauważyć, że Prokurator zaskarżył wyłącznie takie regulacje załącznika do uchwały, którym zarzucona została ich niedostateczna szczegółowość w świetle wymogów z art. 11a u.o.z. A zatem zarzuty w istocie sprowadzały się do wytknięcia tzw. pominięcia prawodawczego. Abstrahując, w okolicznościach kontrolowanej sprawy, od spornej w orzecznictwie i doktrynie kwestii, czy zarzucane naruszenie prawa polegające na pominięciu w treści aktu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego niektórych materii przeznaczonych do uregulowania w formie tego aktu może stanowić naruszenie "istotne", czy tylko "nieistotne" (por. np. wyroki NSA: I OSK 797/05, II FSK 3651/16, I OSK 427/22 a także wyroki WSA: II SA/Go 580/07, IV SA/Gl 783/12, I SA/Ol 540/16 – wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA; por. też: M. Bogusz, Wadliwość aktu prawa miejscowego, Gdańsk 2008, s. 198–200; D. Dąbek, Prawo miejscowe, Warszawa 2015, s. 317), należy ograniczyć się do oczywistego stwierdzenia, że w zaskarżonym zakresie dotkniętym zarzucanymi pominięciami prawodawczymi uchwała i tak, z natury rzeczy (wszak prawodawcze "pominięcie", to "brak" regulacji), nie mogłaby być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej wygaśnięcie (por. postanowienie WSA z 18.01.2018 r., IV SA/Po 702/17, IV SA/Po 758/22, IV SA/Po 806/22 CBOSA). Z tych wszystkich względów postępowanie sądowoadministracyjne ze skargi Prokuratora na uchwałę podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI