IV SA/Po 105/24

IV SA/Po 105/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman
Józef Maleszewski /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Rowiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 11 października 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz B. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 października 2023 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy P. (dalej także: organ I instancji) na podstawie 17 ust. 1, 1b i art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. dalej: u.ś.r.) po rozpatrzeniu wniosku z dnia 5 września 2023 r.(data wpływu 6 września 2023 r.) złożonego przez pełnomocnika B. W. (dalej także: wnioskodawczyni, skarżąca) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką I. W..
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny bezsprzecznie potwierdził, że I. W. jest osobą bez możliwości poruszania się o własnych siłach i całkowicie zależną od córki, w wywiadzie potwierdzono również, że B. W. zamieszkuje wspólnie z matką, nieprzerwanie sprawuje nad nią opiekę i wykonuje należycie niezbędne czynności związane z ogólną pielęgnacją, codziennie pomaga matce w ubieraniu się, toalecie, przygotowaniu posiłków, leków, organizuje zakupy i realizuje recepty dba o utrzymanie czystości oraz ogrzanie domu. Wnioskodawczyni stale uczestniczy w procesie leczenia i rehabilitacji matki. spełnia zatem warunek określony w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad matką. Z załączonych dokumentów wynika, że osoba wymagająca opieki jest rozwiedziona, jej matka M. B., ma [...] lat, jest emerytką, przebywa w Domu Pomocy Społecznej w P. i z racji wieku nie ma fizycznej możliwości aby sprawować opiekę nad córką. Druga z córek I. W. - A. W. mieszka na stałe w [...] i nie utrzymuje kontaktu rodziną. Organ I instancji uznał, że zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania przez B. W. opieki nad matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia.
Organ I instancji podniósł jednakże, że zgodnie z art. 17 ust. 1, 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Pismem z dnia 5 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P. poinformował, że całkowita niezdolność do pracy I. W. powstała 18 listopada 2007 r., czyli po ukończeniu [...] roku życia.
W związku z tym, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia 25 roku życia, świadczenie pielęgnacyjne dla B. W. z tytułu sprawowania opieki nad trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji matką nie może zostać przyznane.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ II instancji) decyzją z dnia 8 stycznia 2024 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania B. W. reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 11 października 2023 r. na podstawie: art. 127 § 2, art. 137 i art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 u.ś.r.
uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umarzyło postępowanie organu I instancji w całości.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że jako organ odwoławczy nie jest związany granicami odwołania i ma obowiązek zbadać sprawę we wszystkich jej aspektach, może zatem w swoich rozważaniach wykroczyć poza zakres zarzutów zawartych w odwołaniu.
SKO wskazało, że z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz.1429, dalej: u.ś.w.) w art. 43 pkt 4 lit. a zmieniła treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. Stosownie do treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., obowiązującego z dniem 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Art. 17 ust. 1b u.ś.r. uchylony został przez art. 43 pkt 4 lit. b u.ś.w. Natomiast art. 63 ust. 1 u.ś.w. wskazuje, iż: w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Przedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką stało się zatem bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, publ. ONSA 1996 r" nr 2, poz. 80). Jak stwierdził NSA, z klasyczną postacią bezprzedmiotowości mamy do czynienia wówczas, gdy przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie prawnie nie istnieje (wyrok NSA z dnia 1 marca 1984 r., sygn. akt II SA 2085/83, publ. ONSA 1984 r., nr 1, poz. 23). Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego - takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Sprawa zawisła przed organem administracji jest, lub stała się bezprzedmiotowa jeżeli organ stwierdzi, że bądź brak przedmiotu sprawy administracyjnej tj. sprawy która ma, czy może być załatwiona w formie decyzji (rozstrzygnięcia) organu administracji (bezprzedmiotowość przedmiotowa), bądź podmiot który domaga się takiego rozstrzygnięcia nie może być adresatem decyzji czy innego rozstrzygnięcia organu administracji (bezprzedmiotowość podmiotowa) bądź nie istnieje norma prawna, która dany stan faktyczny nakazuje lub pozwala rozstrzygnąć w formie decyzji organu administracji (wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt: II SA/Kr 677/23, LEX nr 3642561).
SKO stwierdziło zatem, że mając na uwadze treść przepisów u.ś.r. obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. postępowanie należało uznać za bezprzedmiotowe, a więc wystąpiły przesłanki wskazane w art. 105 § 1 k.p.a.
Decyzja SKO zaskarżona została przez wnioskodawczynię, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. Naruszenie prawa materialnego, tj.:
a. Art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż przepisy te uniemożliwiają dalsze prowadzenie postępowania w sprawach dot. świadczenia pielęgnacyjnego po dniu wejścia w życie w/w ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż wszystkie wszczęte przed końcem 2023 r. sprawy dot. świadczenia pielęgnacyjnego, w których istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r., mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r.
2. Naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:
a. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż w przedmiotowym postępowaniu zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w związku ze zmianą stanu prawnego, mimo że przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym dopuszczają możliwość dalszego prowadzenia postępowania na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z art. 63 u.ś.w.
1. W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
2. Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Z powyższego wynika zatem ochrona praw nabytych opiekunów osób niepełnosprawnych. Przepisy te zapewniają, że osoby, którym przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do końca 2023 roku, będą mogły dalej to świadczenie pobierać mimo zmiany stanu prawnego i wprowadzenia nowych świadczeń pomocowych ustawą o świadczeniu wspierającym. Ponadto ust. 3 w/w przepisu wprowadza mechanizm przedłużania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 r. na dalsze okresy.
W szczególności wziąć pod uwagę należy fakt, iż przepisy te nie ograniczają możliwości stosowania ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do 31.12.2023 r. jedynie w odniesieniu do postępowań prawomocnie zakończonych przed tą datą. Art. 63 ust. 2 wyraźnie określa, że stosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym dotyczy nie tylko osób, które nabyły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, ale również osób, którym "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". Ustawodawca nadając takie brzemiennie w/w przepisowi jednoznacznie dał do zrozumienia, iż nie chodzi jedynie o przypadki osób, którym świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane, lecz również osób, które złożyły wnioski o jego przyznanie w okresie do 31.12.2023 r., a wobec których postępowania nie zdążyły się zakończyć przed końcem 2023 roku. W odniesieniu do takich osób, mimo wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym i wynikających z tego faktu zmian w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy dalej prowadzić postępowania na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. Poprzez zwrot "do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." oraz "przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r." rozumieć należy nie tylko postępowania zakończone przed tą datą, lecz również postępowania, które zakończą się później, o ile możliwe będzie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej począwszy od 31.12.2023 r., a więc co najmniej od ostatniego dnia obowiązywania przepisów we wcześniejszym brzmieniu. Zauważenia wymaga, iż nawet jeśli postępowanie ws. świadczenia pielęgnacyjnego zakończy się w 2024 roku, to o ile wniosek o jego przyznanie albo wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności złożony został najpóźniej w dniu 31.12.2023 r., to możliwe będzie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od tego dnia (na podstawie odpowiednio art. 24 ust. 2 i art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r.), a zatem możliwe będzie retroaktywne stworzenie uprawnienia, które będzie mogło zostać uznane za powstałe do dnia 31.12.2023 r., wobec czego zastosowanie do niego mieć będą przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do 31.12.2023 r.
Do podobnych wniosków doprowadza również analiza uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano, że:
"Opisane powyżej nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zasiłku dla opiekuna zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogli zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego."
Z powyższego wynika zatem, że już nawet na etapie projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, na początku drogi legislacyjnej, kwestia ochrony praw nabytych była brana pod uwagę i nie może zostać ona pominięta przy interpretacji przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym.
Ustawa o świadczeniu wspierającym nie ogranicza zatem możliwości dalszego prowadzenia postępowania na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r. w odniesieniu do spraw, w których świadczenie pielęgnacyjne albo zostało przyznane przed tą datą, albo w których możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie albo od miesiąca założenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, tj. zgodnie z art. 24 ust. 2 lub 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r.
Organ odwoławczy uznając, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania spowodowana zmianą stanu prawnego w trakcie trwania postępowania doszedł do takiego wniosku w wyniku błędnej wykładni i zastosowania art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w., wobec czego zaskarżona decyzja, jako naruszająca zarówno przepisy prawa materialnego jak i procesowego nie może się ostać i powinna zostać uchylona.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r. oraz ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.).
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała mnie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Przypomnieć należy, że przepis ten na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca pismem z dnia 5.09.2023 r. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
W pierwszej kolejności wskazać więc należy, że organ I instancji niezasadnie doszukiwał się przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w fakcie powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia dla możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w późniejszym niż wymienione w art. 17 ust. 1b u.ś.r. momencie, nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Kontrolując zasadność uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do art. 63 ust. 2 u.ś.w., osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należało, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust 1b u.ś.r. na dzień złożenia wniosku stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., ponieważ wniosek został złożony do dnia 31.12.2023 r. Jeżeli rozpatrujący ponownie sprawę organ I instancji dojdzie do przekonania, że skarżąca spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31.12.2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 u.ś.w. (wyrok WSA w Olsztynie z 30.01.2024 r., sygn. akt: II SA/Ol 912/23, CBOSA).
Ponadto, jak zasadnie powoływała skarżąca, wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim bowiem, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1.01.2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego.
Uchybienia przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc, by nie naruszono reguł postępowania, oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.