IV SA/Po 104/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2025-03-20
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo miejscoweuchwaładietysołtysisamorząd gminnypublikacjadziennik urzędowynieważnośćnaruszenie prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy Mieleszyn w sprawie diet dla sołtysów z powodu braku publikacji w dzienniku urzędowym, uznając ją za akt prawa miejscowego.

Prokurator Rejonowy w Gnieźnie zaskarżył uchwałę Rady Gminy Mieleszyn dotyczącą zasad przyznawania diet sołtysom, zarzucając jej nieważność z powodu braku publikacji w dzienniku urzędowym. Rada Gminy argumentowała, że uchwała nie jest aktem prawa miejscowego i została później uchylona. Sąd uznał uchwałę za akt prawa miejscowego, którego brak publikacji stanowi istotne naruszenie prawa, skutkujące stwierdzeniem jej nieważności.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego w Gnieźnie na uchwałę Rady Gminy Mieleszyn z dnia 21 grudnia 2022 r. w sprawie ustalenia zasad przyznawania diet sołtysom. Prokurator zarzucił istotne naruszenie prawa, w szczególności Konstytucji RP i ustawy o samorządzie gminnym, polegające na niezasadnym zaniechaniu publikacji uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym, co miało spowodować jej bezskuteczność. Rada Gminy broniła się, twierdząc, że uchwała nie jest aktem prawa miejscowego i nie podlega publikacji, powołując się na wcześniejsze stanowisko organu nadzoru. Dodatkowo, Rada wskazała, że zaskarżona uchwała została już uchylona nową uchwałą z dnia 20 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał uchwałę za akt prawa miejscowego, podkreślając jej normatywny, generalny i abstrakcyjny charakter oraz podstawę prawną w ustawie o samorządzie gminnym. Sąd stwierdził, że brak publikacji aktu prawa miejscowego w dzienniku urzędowym jest istotnym naruszeniem prawa, które skutkuje jego nieważnością ex tunc, niezależnie od upływu roku od podjęcia uchwały czy jej późniejszego uchylenia. Sąd oddalił wniosek o umorzenie postępowania, wskazując, że uchylenie uchwały przez organ nie jest równoznaczne z uwzględnieniem skargi w trybie autokontroli.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała rady gminy w sprawie ustalenia zasad przyznawania diet sołtysom stanowi akt prawa miejscowego.

Uzasadnienie

Uchwała zawiera normy abstrakcyjne i generalne, skierowane do wszystkich pełniących funkcje sołtysów, określające ich uprawnienia do diet. Jest podejmowana na podstawie delegacji ustawowej i nie jest aktem wewnętrznego kierownictwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (24)

Główne

u.s.g. art. 37b § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.o.a.n. art. 13 § 2

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 88 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 87 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.s.g. art. 25 § 4

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 40

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 41 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 42

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 90 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 91 § 4

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 94 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.o.a.n. art. 2 § 1

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.o.a.n. art. 2 § 2

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.o.a.n. art. 4 § 1

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.o.a.n. art. 13 § 2

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 54 § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała Rady Gminy Mieleszyn w sprawie diet dla sołtysów jest aktem prawa miejscowego. Brak publikacji uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego w dzienniku urzędowym jest istotnym naruszeniem prawa. Nieważność uchwały stwierdza się z mocą wsteczną (ex tunc).

Odrzucone argumenty

Uchwała nie jest aktem prawa miejscowego i nie podlega publikacji. Uchwała została uchylona nową uchwałą, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Uchylenie uchwały przez organ stanowi uwzględnienie skargi w trybie autokontroli.

Godne uwagi sformułowania

uchwała stanowiąca akt prawa miejscowego powinna zostać opublikowana w wojewódzkim dzienniku urzędowym brak publikacji uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego powoduje, że uchwała ta nie może wejść w życie niespełnienie wymagań w zakresie należytej publikacji uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego [...] jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości stwierdzenie nieważności uchwały oznacza orzeczenie o jej wadliwości od chwili jej podjęcia (ex tunc)

Skład orzekający

Maciej Busz

przewodniczący sprawozdawca

Tomasz Grossmann

sędzia

Sebastian Michalski

asesor sądowy

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że uchwały dotyczące diet sołtysów są aktami prawa miejscowego i wymagają publikacji w dzienniku urzędowym. Podkreślenie skutków braku publikacji oraz charakteru stwierdzenia nieważności uchwały."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchwały dotyczącej diet sołtysów, ale zasady dotyczące aktów prawa miejscowego i ich publikacji mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa samorządowego – publikacji aktów prawa miejscowego i ich skutków. Jest to istotne dla praktyków prawa administracyjnego i samorządowców.

Diety sołtysów: uchwała bez publikacji jest nieważna od samego początku!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 104/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Maciej Busz /przewodniczący sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Tomasz Grossmann
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2025 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Gnieźnie na uchwałę Rady Gminy Mieleszyn z dnia 21 grudnia 2022 r. nr XXXVII/255/2022 w sprawie ustalenia zasad na jakich Sołtysom Gminy Mieleszyn będzie przysługiwała dieta stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały.
Uzasadnienie
W dniu 21 grudnia 2022 r. Rada Gminy Mieleszyn (dalej również: Rada; organ) podjęła uchwałę nr XXXVII/255/2022 w sprawie ustalenia zasad na jakich Sołtysom Gminy Mieleszyn będzie przysługiwała dieta. Wykonanie uchwały Rada powierzyła Wójtowi Gminy Mieleszyn (§ 6).
W § 7 uchwały Rada postanowiła, że uchwała wchodzi w życie z dniem 1.01.2023 r.
Prokurator Rejonowy w Gnieźnie (dalej: Prokurator) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na ww. uchwałę Rady Gminy Mieleszyn z 21 grudnia 2022 r., nr XXIX/324/2022 w sprawie XXXVII/255/2022 w sprawie ustalenia zasad na jakich Sołtysom Gminy Mieleszyn będzie przysługiwała dieta.
Prokurator wniósł o stwierdzenie jej nieważności w całości i zarzucił istotne naruszenie prawa, w szczególności przepisów art. 88 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 25 ust. 4 w związku z art. 40 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz.U.2024.1465, dalej jako u.s.g.) w związku z art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 roku o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz.U.2019.1461 dalej jako u.o.a.n.), polegające na niezasadnym zaniechaniu opublikowania tej uchwały, stanowiącej akt prawa miejscowego w wojewódzkim dzienniku urzędowym, co spowodowało, że nie wiąże ona adresatów zawartych w niej norm prawnych i nie wywołuje skutków prawnych.
W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, że uchwała z uwagi na materię, którą reguluje oraz to, że zawiera ona normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym stanowi akt prawa miejscowego.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy Mieleszyn wniosła o jej oddalenie. W ocenie Rady zaskarżona uchwała nie jest aktem prawa miejscowego. Organ podkreślił, że przy uchwalaniu zaskarżonej uchwały kierował się aktualnym w tamtym momencie stanowiskiem organu nadzoru, który w swoich rozstrzygnięciach jednoznacznie wskazywał, iż uchwały tego rodzaju nie stanowią aktu prawa miejscowego i nie podlegają publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego.
Ponadto organ wskazał, że zaskarżona uchwała została uchylona uchwałą Rady Gminy Mieleszyn z dnia 20 grudnia 2024 r. w sprawie ustalenia zasad na jakich Sołtysom Gminy Mieleszyn będzie przysługiwała dieta. Uchwała ta została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego w dniu 3 stycznia 2025 r., poz. Nr 86.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przepis art. 147 § 1 p.p.s.a. stanowi, że Sąd, uwzględniając skargę na uchwałę, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że została wydana z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli sądowej była w niniejszej sprawie uchwała nr XXXVII/255/2022 Rady Gminy Mieleszyn z dnia 21 grudnia 2022 roku w sprawie ustalenia zasad na jakich Sołtysom Gminy Mieleszyn będzie przysługiwała dieta. Powyższa uchwała nie została opublikowana w dzienniku urzędowym.
W myśl art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Natomiast zgodnie z art. 91 ust. 4 u.s.g., nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia w przypadku tzw. nieistotnego naruszenia prawa. Wprowadzając sankcję nieważności, jako następstwo sprzeczności z prawem uchwały lub zarządzenia, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania takiej sankcji. Do istotnych naruszeń prawa zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1983/10, dostępny jw.). Nie stwierdza się nieważności uchwały organu gminy po upływie jednego roku od dnia jej podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały w terminie, o którym mowa w art. 90 ust. 1, albo jeżeli uchwała jest aktem prawa miejscowego (art. 94 ust. 1 u.s.g.).
Z kolei zgodnie z art. 87 ust. 2 Konstytucji akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obowiązującego prawa na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Natomiast w art. 94 Konstytucja wskazuje, że organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Ustawa określa zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego. Zaliczenie aktu prawa miejscowego do źródeł prawa powszechnie obowiązującego skutkuje koniecznością odnoszenia do takiego aktu wszystkich zasad charakteryzujących tworzenie i obowiązywanie systemu źródeł prawa powszechnie obowiązującego.
Idąc dalej, Sąd wyjaśnia, że podziela wyrażony w judykaturze pogląd, zgodnie z którym uchwały w sprawie ustalenia zasad przyznawania diet i zwrotu kosztów podróży służbowych dla sołtysów (przewodniczących jednostek pomocniczych samorządu terytorialnego) są aktami prawa miejscowego (tak min. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 12.03.2025 r. o sygn. IV SA/Po 26/25, z dnia 26.02.2025 r. o sygn. IV SA/Po 11/25, z dnia 28.02.2025 r. o sygn. IV SA/Po 50/25, z dnia 20.02.2025 r. o sygn. IV SA/Po 103/25, z dnia 19.02.2025 r. o sygn. IV SA/Po 83/25, z dnia 17.04.2024 r. o sygn. IV SA/Po 140/24, a także wyroki NSA z dnia 14.06.2022 r. o sygn. III OSK 5279/21, z dnia 17.11.2021 r. o sygn. III OSK 4382/21, z dnia 28.04.2020 r. o sygn. II OSK 570/19, z dnia 07.11.2017 r. o sygn. II OSK 2794/16 oraz z 29.01.2015 r. o sygn. II OSK 3270/14, publ. CBOSA).
W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podnoszono, że aktem prawa miejscowego jest taki akt, który zawiera normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w takim akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez wymienienie go z nazwy. Natomiast abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty muszą dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji (por. wyroki NSA: z dnia 29 stycznia 2015 r., II OSK 3270/14; z dnia 25 lutego 2016 r., II OSK 1572/14; z dnia 7 listopada 2017 r., II OSK 2794/16; z dnia 19 czerwca 2019 r., II OSK 2048/17; z dnia 28 kwietnia 2020 r., II OSK 570/19; z dnia 17 listopada 2021 r., III OSK 4382/21). Odnotować należy, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 3270/14, do cech aktów prawa miejscowego zalicza się: po pierwsze, terytorialny zasięg aktu prawa miejscowego. Obowiązują one tylko na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Z reguły ich zasięg pokrywa się z obszarem danej jednostki samorządu terytorialnego, ale mogą być jednak także stanowione dla mniejszych terenów; po drugie, normatywny charakter. Zawierają one wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się: mogą to być nakazy, zakazy lub uprawnienia; po trzecie, generalny i abstrakcyjny charakter norm prawnych zawartych w takich aktach. Charakter generalny mają te normy, które definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez wymienienie z nazwy. Abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty muszą być powtarzalne, nie mogą konsumować się przez jednorazowe zastosowanie.
Zaskarżona w niniejszej sprawie uchwała w sprawie ustalenia zasad na jakich sołtysom będzie przysługiwała dieta, zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ diety mają właściwość należności powtarzalnych. Przepisy te mają charakter generalny, ponieważ ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każdy mieszkaniec gminy, który pełniłby funkcje sołtysa któregokolwiek sołectwa w tej gminie. Wprawdzie krąg adresatów tej uchwały nie jest zbyt liczny, to jednak poprzez określenie go wspólną cechą, jaką jest pełnienie funkcji sołtysa, postanowienia tej uchwały stały się przepisami generalnymi. Nie ulega również wątpliwości, że uchwała ta zawiera przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety.
Ponadto należy podnieść, że przedmiotowa uchwała została podjęta na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 37b ust. 1 u.s.g. Zgodnie z tym przepisem rada gminy może ustanowić zasady, na jakich przewodniczącemu organu wykonawczego jednostki pomocniczej będzie przysługiwała dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowej. Uchwała taka nie jest zatem aktem kierownictwa wewnętrznego. Akty kierownictwa wewnętrznego (prawa wewnętrznego) kierowane są bowiem do jednostek organizacyjnych podporządkowanych organowi, które je wydaje (tak też NSA w wyroku z dnia 8 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 570/19, dostępne jw.). Takim aktem może być np. zarządzenie wójta skierowane do kierowników gminnym jednostek organizacyjnych. Pełnienie funkcji sołtysa – podobnie jak wykonywanie mandatu radnego – nie powoduje zaś nawiązania stosunku pracy z wójtem ani innego stosunku prawnego, z którego wynikałaby zależność służbowa sołtysa od organów gminy lub administracji gminnej. Tym samym ani sołtys, ani rada sołecka lub zebranie wiejskie nie są częścią wewnętrznej administracji samorządowej, ani też nie są organami gminy. Wobec tego, gdyby ustawodawca zamierzał kwestię ustalania diet lub zwrotu kosztów podróży sołtysom uznać jako akt wewnętrzny, to wówczas by nie wprowadzano odrębnej i to ustawowej podstawy prawnej do takiej regulacji.
Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że zaskarżona uchwała, wydana na podstawie art. 37b u.s.g., jest aktem prawa miejscowego. Wobec tego fakt, że upłynął w niniejszej sprawie okresu jednego roku od daty podjęcia uchwały, nie mógł stanowić przeszkody do stwierdzenia nieważności takiego aktu. Wynika to wprost z przywołanego art. 94 ust. 1 u.s.g.
W konsekwencji, zakwestionowana uchwała jako akt prawa miejscowego powinna była zostać opublikowana w wojewódzkim dzienniku urzędowym, zgodnie z art. 13 pkt 2 u.o.a.n. (aktualnie: Dz.U. z 2019 r., poz. 1461) w związku z art. 42 u.s.g. Przepis art. 13 pkt 2 u.o.a.n. stanowi bowiem, że w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione m.in. przez organ gminy. Zgodnie zaś z art. 2 tej ustawy ogłoszenie aktu normatywnego w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe (ust. 1), przy czym odrębna ustawa może wyłączyć obowiązek ogłoszenia aktu normatywnego niezawierającego przepisów powszechnie obowiązujących (ust. 2). Z kolei art. 4 ust. 1 u.o.a.n. stanowi, że akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Brak publikacji uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego powoduje, że uchwała ta nie może wejść w życie.
Niespełnienie wymagań w zakresie należytej publikacji uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, wynikających z art. 41 ust. 1 i art. 42 u.s.g. w związku z art. 13 pkt 2 u.o.a.n., jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości (por. np. wyrok NSA z dnia 20 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 1526/08, dostępny jw.). Prawidłowe ogłoszenie aktu prawa miejscowego ma zasadnicze znaczenie dla jego obowiązywania, jest bowiem – jak to już wyżej wskazano – warunkiem jego wejścia w życie. Akt normatywny, który nie został opublikowany (ogłoszony) zgodnie z obowiązującą procedurą i we właściwym trybie, nie może wiązać adresatów utworzonych w nim norm prawnych i nie odnosi skutku prawnego. Dotyczy to całego zakresu normatywnego tego aktu, czyli wszystkich norm prawnych w nim zamieszczonych.
Z powyższych względów Sąd stwierdził, że wady zaskarżonej uchwały, polegające na braku określenia obowiązku publikacji w dzienniku urzędowym, jak i nieprawidłowym określeniu trybu jej wejścia w życie (tj. we wskazanej w niej dacie - § 7), uzasadniają stwierdzenie, że została ona podjęta z naruszeniem art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 u.o.a.n.
Uchybienie to ma charakter istotnego naruszenia prawa, co uzasadnia przypisanie tejże uchwale cechy nieważności na podstawie art. 91 ust. 1 u.s.g. Wobec tego należało na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdzić nieważność zaskarżonej uchwały w całości. Sąd administracyjny posiada bowiem kompetencję do stwierdzenia nieważności uchwały, czyli do orzeczenia o jej wadliwości, od chwili podjęcia uchwały (ex tunc). Wówczas uchwałę tę należy traktować tak, jakby nigdy nie została podjęta. Skutki stwierdzenia nieważności uchwały, polegające na orzeczeniu o jej nieważności od daty podjęcia są dalej idące niż uchylenie uchwały, wywierające skutki wyłącznie od daty uchylenia tego aktu, dlatego nie ma podstaw do umorzenia postępowania, nawet w sytuacji uchylenia zaskarżonej uchwały przez organ.
Sąd wskazuje przy tym, że ugruntowanie linii orzeczniczej od 2022 roku w zakresie uznawania przedmiotowych uchwał za akty prawa miejscowego nie zmienia faktu, że uchwały te miały charakter aktów prawa miejscowego również w przeszłości. Nie ma na to wpływu również brak reakcji organów nadzoru i prokuratury w tym zakresie w przeszłości. Należy również podkreślić, że stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do charakteru uchwał dotyczących diet, jako aktów prawa miejscowego prezentowane było również w przeszłości, m.in. w wyroku z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 3270/14.
Nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek organu o umorzenie postępowania wobec podjęcia przez Radę nowej uchwały w sprawie ustalenia zasad na jakich Sołtysom Gminy Mieleszyn będzie przysługiwała dieta. Zagadnienie dopuszczalności rozpoznania przez sąd administracyjny skargi na uchwałę, która przestała obowiązywać, stanowiło przedmiot bogatego orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Powszechnie przyjmuje się, że zmiana lub uchylenie uchwały podjętej przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej dokonana po zaskarżeniu tej uchwały do sądu administracyjnego nie czyni zbędnym wydania przez sąd administracyjny wyroku, jeżeli zaskarżona uchwała może być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej uchylenie lub zmianę (por.m.in. postanowienia NSA z 28 stycznia 2020 r., I OZ 1428/19; z 21 listopada 2019 r., I OZ 1116/19; z 14 czerwca 2012 r., II FSK 990/12; z 12 grudnia 2013 r., II OSK 2964/13; z 18 marca 2014 r., II GSK 194/14; z 9 lipca 2014 r., II FSK 1681/14). Stwierdzenie nieważności uchwały oznacza orzeczenie o jej wadliwości od chwili jej podjęcia (ex tunc), co skutkuje koniecznością traktowania takiej uchwały, jak gdyby nigdy nie została podjęta. Brak jest zatem podstaw do uznania, że niniejsza sprawa jest bezprzedmiotowa i jako taka podlega umorzeniu.
Co więcej, podjęcie przez Radę Gminy uchwały zmieniającej lub uchylającej akt objęty skargą nie stanowi uwzględnienia skargi, o którym mówi art. 54 § 3 p.p.s.a. Jak słusznie bowiem zauważył choćby WSA w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 09.10.2024 r. o sygn. IV SA/Po 667/24, a także w wyroku z 13.03.2025 r. o sygn. IV SA/Po 53/25 (publ. CBOSA) – uchylenia zaskarżonej uchwały kolejna uchwałą organu nie można uznać jako dokonanego w trybie tzw. autokontroli z art. 54 § 3 p.p.s.a.
W świetle tego przepisu organ musiałby bowiem, po pierwsze, "w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości", co – mając na uwadze treść żądania skargi Prokuratora – oznaczałoby konieczność "stwierdzenia nieważności" uchwały w całości, a więc jej wyeliminowania z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc ("od wtedy", tj. od momentu jej uchwalenia, co skutkowałoby przyjęciem fikcji prawnej, że uchwała nigdy nie została podjęta). Tymczasem Rada Gminy zaskarżoną uchwałę jedynie "uchyliła" – tak bowiem należy odczytywać formułę "traci moc", użytą przez Radę Gminy Mieleszyn w § 5 uchwały nr XI/51/2024 w sprawie ustalenia zasad na jakich Sołtysom Gminy Mieleszyn będzie przysługiwała dieta – czyli wyeliminowała ją z obrotu prawnego ze skutkiem ex nunc ("od teraz", tj. od momentu jej uchylenia, na przyszłość). Nie jest to oczywiście zarzut pod adresem Rady, gdyż nie ma ona kompetencji do stwierdzania nieważności swoich uchwał (ex tunc), a jedynie do ich uchylania (ex nunc).
Powyższe stanowisko znajduje oparcie w dominującym nurcie orzecznictwa sądowego, w którym trafnie zauważa się, że "uchylenie zaskarżonej uchwały przez organ, który ją podjął, przed wydaniem zaskarżonego wyroku nie czyni bezprzedmiotowym rozpoznania skargi na tą uchwałę. Uchylenia zaskarżonej uchwały przez organ, który ją wydał nie można także traktować w kategoriach autoweryfikacji zaskarżonego aktu przez organ, który akt ten wydał na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. W przepisie tym jest mowa o uwzględnieniu skargi w zakresie właściwości tego organu. W skardze do Sądu wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały. Rada Gminy nie ma zaś kompetencji ani do stwierdzenia nieważności swojej uchwały ani do stwierdzenia jej niezgodności z prawem. Tak więc uchylenia uchwały nie można utożsamiać z uwzględnieniem skargi" (zob. wyrok NSA z 08.11.2017 r., I OSK 1055/17; zob. też wyrok NSA z 07.09.2007 r., II OSK 1046/07; por. wyrok NSA z 27.01.2020 r., II OSK 3562/18, i tam przywołane dalsze orzeczenia NSA nieaprobujące uprawnienia do autokontroli uchwał przez organy samorządu terytorialnego).
Po drugie, zgodnie z art. 54 § 3 zd. trzecie p.p.s.a., uwzględniając skargę w trybie autokontroli, "organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa". Należy w pełni podzielić stanowisko, że konsekwencją tak ukształtowanej treści przepisu jest płynący z niego nakaz rozstrzygnięcia, zarówno pozytywnego, jak i negatywnego, w kwestii, czy działanie, bezczynność lub przewlekłość nastąpiły bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (zob. wyrok NSA z 26.01.2016 r., II GSK 424/14). Tymczasem Rada Gminy, uchylając zaskarżoną uchwałę, takiego rozstrzygnięcia nie podjęła.
Również ta okoliczność przemawia przeciwko możliwości przyjęcia, że w kontrolowanej sprawie organ dokonał "autokontroli", o jakiej mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI