IV SA/Po 1002/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2022-01-28
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnezasiłek macierzyńskiopieka nad niepełnosprawnym dzieckiemustawa o świadczeniach rodzinnychprawo do świadczeńwykładnia przepisóworzecznictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, uznając, że wcześniejsze prawomocne orzeczenie sądu wiąże w tej sprawie.

Skarga dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od lutego do listopada 2019 r. dla matki opiekującej się niepełnosprawną córką, która w tym czasie pobierała zasiłek macierzyński. Organy administracji odmawiały przyznania świadczenia, uznając, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę, powołując się na wcześniejsze prawomocne orzeczenie sądu w tej samej sprawie, które wiąże na mocy art. 153 p.p.s.a. i potwierdziło, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego N. S. w związku z opieką nad niepełnosprawną córką J. S. na okres od lutego do listopada 2019 r. Organy administracji, w tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uznały, że pobieranie przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego w tym okresie wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca argumentowała, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia nie jest wymienione w katalogu negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając skargę, powołał się na wcześniejszy wyrok z dnia 25 lutego 2021 r. (sygn. akt IV SA/Po 1648/20), który wiąże na mocy art. 153 p.p.s.a. W tamtym wyroku Sąd uznał, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zasiłek macierzyński ma charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę i zwalnia z aktywności zawodowej, co jest sprzeczne z przesłanką rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Sąd stwierdził, że organ administracji po usunięciu uchybień procesowych wskazanych w poprzednim wyroku, prawidłowo wydał decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, że merytoryczny spór został już rozstrzygnięty prawomocnym orzeczeniem, a skarżąca nie skorzystała z możliwości zaskarżenia go do NSA, Sąd oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zasiłek macierzyński zastępuje dochód z pracy i zwalnia z aktywności zawodowej, co jest sprzeczne z przesłanką rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy w celu sprawowania opieki.

Uzasadnienie

Zasiłek macierzyński ma charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę i umożliwia opiekę nad dzieckiem poprzez zwolnienie z aktywności zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne jest rekompensatą za rezygnację z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustaniu stosunku pracy, wyłącza możliwość spełnienia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 3 § 22

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 24 § 2a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.u.s. art. 11 § 1 i 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy art. 2 § 1 pkt 2

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd jest związany wcześniejszym prawomocnym orzeczeniem w tej samej sprawie (art. 153 p.p.s.a.).

Odrzucone argumenty

Pobieranie zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia nie jest negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak formalnego zakazu podejmowania pracy w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia nie jest tożsamy z pozostawaniem w zatrudnieniu.

Godne uwagi sformułowania

pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie czasu świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego (a tym samym również korzystania z zasiłku macierzyńskiego) w istocie nie można mówić o niepodejmowaniu, czy rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem okres ten w zasadzie wyłącza pracownicę z aktywności zawodowej. Sąd jest związany ww. wyrokiem na podstawie art. 153 p.p.s.a.

Skład orzekający

Maciej Busz

przewodniczący sprawozdawca

Tomasz Grossmann

sędzia

Józef Maleszewski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a także związanie sądu wcześniejszym prawomocnym orzeczeniem."

Ograniczenia: Orzeczenie jest wiążące w kontekście wcześniejszego wyroku sądu w tej samej sprawie. Interpretacja przepisów może być przedmiotem dalszych zmian legislacyjnych lub orzeczniczych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i jego kolizji z innym świadczeniem, co jest istotne dla wielu obywateli. Wyrok opiera się na zasadzie związania wcześniejszym orzeczeniem, co pokazuje mechanizmy prawne.

Czy zasiłek macierzyński odbiera prawo do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd rozwiewa wątpliwości.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 1002/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Maciej Busz /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Grossmann
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 859/22 - Wyrok NSA z 2023-04-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
Art.17 ust. 1, art. 23
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
IV SA/Po 1002/21
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po ponownym rozpoznaniu odwołania N. S. (reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika) od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. decyzją z [...].01.2020 r. nr [...] w sprawie:
1. odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. S. ur. [...] r. na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r.,
2. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. S. na okres od [...].11.2019 r. do [...].04.2021 r.,
uchyliło decyzję organu I instancji w zaskarżonej części, tj. w zakresie odmowy ustalenia N. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i orzekając w tym zakresie co do istoty sprawy odmówiło przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r.
W uzasadnieniu swej decyzji SKO wskazało, że wnioskiem złożonym w dniu [...].06.2019 r. N. S. (dalej także: wnioskodawczyni, skarżąca) zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką J. S. ur. [...] r. Orzeczeniem z dnia [...].04.2019 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. zaliczył J. S. do osób niepełnosprawnych. Orzeczenie wydano na okres do dnia [...].04.2021 r. W dokumencie tym wskazano, że istnieje konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz, że istnieje konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W dniu [...].07.2019 r. N. S. złożyła oświadczenie, z którego wynika, że od [...].11.2018 r. do [...].01.2019 r. zasiłek macierzyński wypłacał jej pracodawca, a od [...].02.2019 r. (po ustaniu zatrudnienia) zasiłek macierzyński wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Decyzją z dnia [...].07.2019 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy P. odmówił N. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz J. S.. Organ I instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem rekompensującym utracony zarobek z powodu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad osobą niepełnosprawną. J. S. posiada orzeczenie o niepełnosprawności, zgodnie z wymogami art. 17 ust. 1 u.ś.r., lecz skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną córką (stosunek pracy ustał w związku z upływem czasu, na który była zawarta umowa o pracę czyli z dniem [...].02.2019 r.), a niepodejmowanie zatrudnienia - w ocenie Burmistrza Miasta i Gminy P. - związane jest z urodzeniem dziecka i nabyciem uprawnień do świadczeń z tym związanych na podstawie odrębnych przepisów - strona pobiera zasiłek macierzyński. Jednocześnie organ I instancji zauważył, że orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].04.2019 r. zostało wydane dla J. S. na okres do dnia [...].04.2021 r., co daje wnioskodawczym prawo do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyczerpaniu uprawnień do zasiłku macierzyńskiego.
Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła N. S. podnosząc, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie jest wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r., określającym negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].12.2019 r., nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W toku ponownie prowadzonego przez organ I instancji postępowania N. S. złożyła oświadczenie z dnia [...].01.2020 r., że od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. przebywała na zasiłku macierzyńskim wypłacanym przez ZUS. Od [...].11.2019 r. nie podejmowała żadnego zatrudnienia, ani nie zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy, ponieważ sprawowała opiekę nad niepełnosprawną córką.
Decyzją z dnia [...].01.2020 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy P. odmówił N. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. S. ur. [...] r. na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. oraz przyznał prawo do tego świadczenia na okres od [...].11.2019 r. do [...].04.2021 r. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że N. S. spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...].11.2019 r. do [...].04.2021 r., tj. począwszy od dnia po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Natomiast w związku z niespełnieniem wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. nie zostało przyznane. W okresie od [...].11.2018 r. do [...].11.2019 r. skarżąca przebywała bowiem na urlopie macierzyńskim i pobierała zasiłek macierzyński.
Odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła N. S., zaskarżając ww. decyzję jedynie w części, tj. w odniesieniu do punktu 1, w którym odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na nieprawidłowym uznaniu, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Pobieranie zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia nie jest wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r. określającym negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie 1 i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. S. na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w części, tj. w punkcie 1 i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].06.2020 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium po przytoczeniu regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego oraz wyroków sądów administracyjnych wskazało, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego jest okolicznością wykluczającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast N. S. w okresie od [...].11.2018 r. do [...].11.2019 r. miała ustalone prawo do zasiłku macierzyńskiego, przy czym od [...].11.2018 r. do [...].01.2019 r. zasiłek macierzyński wypłacał pracodawca, a po ustaniu zatrudnienia, czyli od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. zasiłek macierzyński wypłacał ZUS.
Powyższa decyzja Kolegium została zaskarżona przez N. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25.02.2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1648/20, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium. WSA w Poznaniu podzielił stanowisko organów, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie czasu świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie jednak WSA w Poznaniu stwierdził wadliwość zaskarżonej decyzji. Z sentencji decyzji Kolegium nie wynikało bowiem, że decyzja Burmistrza Miasta i Gminy P. została zaskarżona w części, tj. co do jej punktu 1. W wydanym wyroku WSA w Poznaniu podniósł również, że SKO nie odniosło się do zarzutu sformułowanego w końcowym fragmencie odwołania, a dotyczącego daty początkowej spornego okresu nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Burmistrz datę tę określił jako [...].02.2019 r., nie uzasadniając tego jednak w żaden sposób, w odwołaniu podniesiono, że świadczenie winno być przyznane od [...].02.2019 r. (takie twierdzenie zawarte też zostało w treści skargi do WSA).
Uchylenie decyzji Kolegium z dnia [...].06.2020 r., nr [...] spowodowało powrót do tego etapu postępowania, w którym rozpoznaniu podlega ponownie odwołanie z dnia [...].02.2020 r. wniesione przez ad P. w imieniu N. S. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...].01.2020 r. nr [...], przy czym decyzja ta została zaskarżona jedynie w części, tj. w odniesieniu do pkt 1, w którym odmówiono N. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. S..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przeanalizowaniu sprawy stwierdziło, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie czasu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 22.09.2016 r., sygn. akt IV SA/Po 80/16, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18.09.2014 r., sygn. akt II SA/Go 566/14, ale także np. wyrok WSA w Krakowie z 19.05.2015 r" sygn. akt III SA/Kr 12/15 oraz wyrok NSA z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 3050/12).
Kolegium wskazało, że skarżąca podniosła, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia nie jest wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r. określającym negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do tego twierdzenia wskazano, że w rozpatrywanej sprawie podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w spornym okresie nie było wystąpienie przesłanki negatywnej, lecz brak spełnienia przesłanki pozytywnej określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Co do daty początkowej spornego okresu nieprzyznania świadczenia przypomniano, że WSA w Poznaniu w wydanym wyroku z dnia 25.02.2021 r. podniósł, że SKO nie odniosło się do tej kwestii. Burmistrz Miasta i Gminy P. określił tę datę jako [...].02.2019 r., nie uzasadniając tego jednak w żaden sposób, w odwołaniu podniesiono, że świadczenie winno być przyznane od [...].02.2019 r.
Odnosząc się do tej kwestii zauważono, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W myśl art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu. Jednak skorzystanie z dobrodziejstwa tego unormowania obwarowane jest wystąpieniem ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - w ściśle określonym terminie - tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Orzeczenie o niepełnosprawności dla J. S. zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. w dniu [...].04.2019 r. Zatem skarżąca składając w dniu [...].06.2019 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. S. zachowała 3-miesięczny termin przewidziany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...].04.2019 r. wydanego dla J. S., wniosek o ustalenie niepełnosprawności pochodził z dnia [...].02.2019 r. Dlatego prawdopodobnie (nie wyjaśniono tego w zaskarżonej decyzji) organ I instancji określił datę początkową spornego okresu nieprzyznania świadczenia jako: [...].02.2019 r., choć - zdaniem Kolegium - powinna to być data [...].02.2019 r.
Ustawodawca w treści art. 24 ust. 2a u.ś.r. posłużył się sformułowaniem "prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności", nie wskazano aby prawo to miało przysługiwać od dnia złożenia wniosku. Wobec tego prawidłowo oznaczony okres nieprzyznania świadczenia to okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. Uzasadnieniem dla oznaczenia początku okresu na dzień [...].02.2019 r. jest zatem regulacja art. 24 ust. 2a u.ś.r., a nie - jak podnosiła skarżąca - okoliczność w postaci wygaśnięcia stosunku pracy z dniem [...].01.2019 r.
W tym stanie sprawy, Kolegium działając, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło decyzję organu I instancji w zaskarżonej części, tj. w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. (pkt 1 decyzji) i w tym zakresie orzekając co do istoty sprawy odmówiło przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. Kolegium nie odnosiło się do pozostałej części decyzji organu I instancji, gdyż nie została ona objęta odwołaniem - strona zaskarżyła decyzję jedynie w części, tj. w zakresie pkt 1 odnoszącego się do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu N. S. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania,
Zaskarżonej decyzji zarzucono :
1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż sam fakt pobierania przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego w spornym okresie zwalnia organ rozstrzygający w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy7 pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony,
2. naruszenie przepisu postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 7a k.p.a. poprzez zaniechanie ciążącego na organie obowiązku rozstrzygania wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony,
3. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art.17 ust.1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na nieprawidłowym uznaniu, że skoro skarżąca nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia, to nie pozostaje w sytuacji, że nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem,
4. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art.17 ust.1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnie i zastosowanie, polegające na nieprawidłowym uznaniu, że skoro skarżąca uzyskiwała dochód z tytułu zasiłku macierzyńskiego to nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy warunek taki nie wynika z treści w.w przepisu,
5. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust.1 w zw. z art. 17 ust. 5 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego mieści się w katalogu negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
6. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art.17 ust.1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnie i zastosowanie, polegające na nieprawidłowym uznaniu, że skarżąca nie spełnia pozytywnych przesłanek do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w spornym okresie,
7. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach tynku pracy, gdyż od osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne nie jest wymagane, by spełniała warunki niezbędne do uznania jej za osobę bezrobotną w rozumieniu tych przepisów, a warunkiem otrzymania tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną,
8. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 177 §4 K.p. w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwą interpretację i niezasadne przyjęcie, że okres pobierania zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia z powodu wliczania go do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze jest tożsamy z pozostawaniem w zatrudnieniu w rozumienie ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W uzasadnieniu skargi zauważono, że w ocenie skarżącej zarówno organ, I jak i II instancji dopuścił się rażącej obrazy przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 oraz art., 17 ust. 5 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Podkreślono, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. mowa jest o dwóch sytuacjach. Pierwsza dotyczy rezygnacji z zatrudnia lub innej pracy zarobkowej, natomiast druga niepodejmowania powyższego. W okresie korzystania z zasiłku macierzyńskiego możliwe jest podjęcie pracy, lecz skarżąca nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Dokonując oceny stanowiska organu w zakresie materii prawnej uregulowanej ustawą o świadczeniach rodzinnych, należy odnieść ją i odczytać wespół z regulacjami normującymi prawo do urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego. Pojęcia te i związane z nimi prawa nie mogą być przy tym utożsamiane. Urlop macierzyński przysługuje tylko osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę (nie wliczane są do tego osoby z samozatrudnieniem lub z umową zlecenie). Zasiłek macierzyński otrzymuje natomiast nie tylko osoba zatrudniona na umowę o pracę, ale również może go otrzymać osoba, która pracuje ani w ramach umowy o pracę, ani na umowie zlecenie lub samozatrudnieniu. Może go otrzymywać osoba nie pozostająca w stosunku pracy. Inna może być zatem pozycja prawna w sferze stosunku pracy osób przebywających na urlopie macierzyńskim i tych otrzymujących zasiłek macierzyński. Tym samym nie można tracić z pola widzenia, że w ramach tej ostatniej sytuacji prawnej można wyodrębnić dwie grupy stosunków i ukształtowaną w ich ramach pozycję prawną osób, tj: pierwsza - to taka, do której zalicza się osoby pozostające w stosunku pracy, druga - to taka, do której zalicza się osoby nie pozostające w stosunku pracy.
Przy czym zarówno pierwsza, jak i druga, grupa może pobierając zasiłek macierzyński podejmować pracę, pierwsza dodatkową a druga niejako podstawową - jedyną. Jednocześnie inne powody i przesłanki mogą mieć wpływ na ukształtowanie się pozycji tych ostatnich - otrzymujących zasiłek macierzyński, nie pracujących i nie podejmujących zatrudnienia. Wpływ na brak jakiejkolwiek inicjatywy, zamiaru zatrudnienia, rezygnacja z tej formy aktywności zawodowej może mieć różne źródła i podstawy. Może być ona sprzężona z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Zatem pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie zawsze wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie czasu zasiłku pielęgnacyjnego. Wykluczenie takie następuje gdy osoba pobierająca zasiłek macierzyński świadczy pracę zarobkową, co - jak wskazano powyżej - jest prawnie dopuszczone. Podkreślono, że kodeks pracy nie przewiduje wyraźnego zakazu wykonywania pracy w trakcie urlopu macierzyńskiego. Dorabianiu do zasiłku macierzyńskiego nie sprzeciwiają się również przepisy ustawy zasiłkowej. Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa nie odsyła do przepisów dotyczących utraty prawa do zasiłku chorobowego, w przypadku pobierania zasiłku macierzyńskiego. (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2018 r. IV SA/Gl 760/18).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 89/20, ustawodawca z namysłem, zgodnie z wartościami konstytucyjnymi, nie wprowadził przesłanki negatywnej w art. 17 ust. 5 u.ś.r. w postaci korzystania przez matkę dziecka niepełnosprawnego z zasiłku macierzyńskiego ani nie ujął w katalogu zbiegu uprawnień (art. 27 ust. 5 u.ś.r.) prawa do zasiłku macierzyńskiego.
Organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisu postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż sam fakt pobierania przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego w spornym okresie zwalnia organ rozstrzygający w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
Całkowicie niezasadny jest również argument organu, że okres pobierania zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia z uwagi na wliczanie go do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze jest tożsamy z pozostawaniem w zatrudnienia w rozumienie ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Podkreślono, że decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego. W związku z tym spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust.1 u.ś.r. nakłada na organ obowiązek jego przyznania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm, zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 11 stycznia 2022 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia [...] września 2021 r., nr [...], którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze po ponownym rozpoznaniu odwołania N. S. (reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika) od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. decyzją z [...].01.2020 r. nr [...] w sprawie:
1. odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. S. ur. [...] r. na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r.,
2. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. S. na okres od [...].11.2019 r. do [...].04.2021 r.,
uchyliło decyzję organu I instancji w zaskarżonej części, tj. w zakresie odmowy ustalenia N. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i orzekając w tym zakresie co do istoty sprawy odmówiło przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r.
Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były w sprawie niesporne. Sporna jest wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie ustalenia, czy pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie czasu świadczenia pielęgnacyjnego.
Materialnoprawną podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi:
"Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji."
Świadczenie pielęgnacyjne z powołanego przepisu nie przysługuje, gdy zostanie spełniona choćby jedna z przesłanek wymienionej w ust. 5 powołanego przepisu:
"Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej."
Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi poprzedzać szczegółowa analiza warunków, jakie muszą zostać spełnione łącznie. Przede wszystkim, należy zwrócić uwagę na część wspólną art. 17 ust. 1 u.ś.r., w którym ustawodawca precyzyjnie określa kto jest destynatariuszem tego świadczenia. Ustawodawca stanowi o konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Osoba ubiegająca się o przedmiotowe świadczenie musi więc zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowa "rezygnacja", oznacza ono: "zrzeczenie się czegoś, odstąpienie od czegoś [rzeczownik]; zrzekać się czegoś dobrowolnie, odstępować od czegoś, dawać za wygraną [czasownik]" (Popularny słownik języka polskiego PWN, red. E. Sobol, Warszawa 2003, s. 846.)
Zgodnie z powołaną definicją rezygnacji, wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z którego tytułu otrzymuje wynagrodzenie, przy czym wynagrodzenie należy wykładać szeroko. Z kolei, jako znaczenie słowa "podjąć" rozumie się: "przedsięwziąć, postanowić wykonywanie czegoś, zdecydowanie się na coś, wziąć coś na siebie, rozpocząć np. obowiązki, pracę, zadanie" (Popularny słownik języka polskiego PWN, red. E. Sobol, Warszawa 2003, s. 692). Część wspólna przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi o tym, że wnioskodawca nie podejmuje pracy, a więc należy wziąć pod uwagę negację powołanej definicji "podjąć", co prowadzi do wniosku, że wnioskodawca nie rozpoczyna pracy, nie decyduje się na realizację jakiegoś zadania.
Pomimo tego, że przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r., niespełnienie okoliczności, o których mowa powyżej, a więc brak związku między rezygnacją z pracy, tudzież jej niepodjęciem, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stanowi także przesłankę odmowy udzielenia świadczenia, która choć nie została wprost wskazana przez ustawodawcę, to jednak w wyniku dokonania wykładni funkcjonalnej, dochodzi do wyinferowania kolejnej przesłanki, która w myśl normatywnej koncepcji źródeł prawa, należy do systemu prawnego jako norma prawna wywnioskowana z innej normy prawnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga" (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2792/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Z kolei w innym wyroku, ten sam Sąd stwierdził: "Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej" (wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, zob. także wyrok NSA z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 695/17, CBOSA). W orzecznictwie podkreśla się, że istnieje bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem się sprawowania opieki. Tylko w sytuacji, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ustawodawca przyznaje prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. "Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy" (wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 940/19, CBOSA).
Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie w dniu 25 lutego 2021 r. zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1648/20, co determinowało wynik niniejszej sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd jest bowiem związany ww. wyrokiem na podstawie art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wyrokiem tym związany był także organ administracji, tj. Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
Komentowany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym, zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
W tym miejscu należy podkreślić, że merytoryczny spór, co do tego czy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, został już rozstrzygnięty przez Sąd w wyroku z 25 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1648/20.
Sąd wskazał w nim, że: "Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku w sprawie IV SA/Po 80/16, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie czasu świadczenia pielęgnacyjnego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organów, że zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Zasiłek ten zastępuje dochód z pracy (wynagrodzenie za pracę) mając na względzie to, że osoba taka nie może w tym okresie wykonywać pracy zarobkowej. Jest on świadczeniem okresowym dla osób pozostających w zatrudnieniu (które powrócą do pracy) ale przysługuje także tym osobom, którym umowa o pracę wygasła. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zaakcentował, że instytucja, jaką jest świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc dla podmiotu opiekującego się osobą niepełnosprawną. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Z kolei urlop macierzyński jest uprawnieniem pracownicy, która w trakcie trwania stosunku pracy urodziła dziecko i ma służyć przygotowaniu się do porodu, odnowie organizmu pracownicy po porodzie oraz umożliwienie matce nawiązania więzi psychicznej z nowo narodzonym dzieckiem oraz roztoczeniu nad nim opieki w pierwszych miesiącach jego życia. Świadczenie w postaci zasiłku macierzyńskiego ma charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę i pozostaje w ścisłym związku ze stosunkiem pracy kobiety albo innym stosunkiem z którym wiąże się obowiązek albo możliwość ubezpieczenia chorobowego (art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz. U z 2020 r., poz. 266), zapewniając jej utrzymanie w okresie, który zgodnie z zamysłem ustawodawcy ma służyć zarówno jej rekonwalescencji jak i sprawowaniu opieki nad nowonarodzonym dzieckiem, zwalniając ją w tym okresie ze świadczenia pracy. Oznacza to, że w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego (a tym samym również korzystania z zasiłku macierzyńskiego) w istocie nie można mówić o niepodejmowaniu, czy rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem okres ten w zasadzie wyłącza pracownicę z aktywności zawodowej. Bez znaczenia pozostaje tu – w ocenie Sądu – akcentowana przez skarżącą okoliczność braku formalnego zakazu podejmowania pracy w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Nie zmienia on bowiem charakteru instytucji zasiłku, który ze swej natury ma umożliwić opiekę nad dzieckiem poprzez stworzenie możliwości niepodejmowania aktywności zawodowej. W okresie otrzymywania zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustaniu stosunku pracy, nie można otrzymywać równocześnie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem w istocie nie może tu zaistnieć przesłanka "niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym."
W ww. wyroku Sąd uchylił decyzję SKO i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na uchybienia procesowe. Pierwsze z nich to pominięcie kwestii zaskarżenia decyzji organu I instancji jedynie w części. Formułując rozstrzygnięcie SKO przeoczyło jedynie częściowe zaskarżenie decyzji organu I instancji, tj. co do jej punktu 1. Z uzasadnienia decyzji organu II instancji okoliczność ta jednoznacznie wynika, nie znajduje jednak swego odzwierciedlenia w sentencji decyzji).
Drugie wskazane uchybienie to pominięcie zarzutu odwołania w zakresie określenia okresu nieprzyznania świadczenia, a dotyczącego daty początkowej spornego okresu nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Burmistrz datę te określił jako [...] lutego 2019 r., nie uzasadniając tego jednak w żaden sposób, w odwołaniu podniesiono, że świadczenie winno być przyznane od [...] lutego 2019 r. (takie twierdzenie zawarte tez zostało w treści skargi do WSA).
Kolegium w zaskarżonej decyzji odniosło się do kwestii okresu nieprzyznania świadczenia. Wskazano, że orzeczenie o niepełnosprawności dla J. S. zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. w dniu [...].04.2019 r. Zatem skarżąca składając w dniu [...].06.2019 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. S. zachowała 3-miesięczny termin przewidziany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...].04.2019 r. wydanego dla J. S., wniosek o ustalenie niepełnosprawności pochodził z dnia [...].02.2019 r. Dlatego prawdopodobnie (nie wyjaśniono tego w zaskarżonej decyzji) organ I instancji określił datę początkową spornego okresu nieprzyznania świadczenia jako: [...].02.2019 r., choć - zdaniem Kolegium - powinna to być data [...].02.2019 r.
Kolegium przytoczyło treść art. 24 ust. 2a u.ś.r., gdzie wskazano, że "prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Wobec tego prawidłowo oznaczony okres nieprzyznania świadczenia to okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. Kolegium słusznie wskazało, że uzasadnieniem dla oznaczenia początku okresu na dzień [...].02.2019 r. jest zatem regulacja art. 24 ust. 2a u.ś.r., a nie - jak podnosiła skarżąca - okoliczność w postaci wygaśnięcia stosunku pracy z dniem [...].01.2019 r.
W tym stanie sprawy, Kolegium działając, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło decyzję organu I instancji w zaskarżonej części, tj. w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. (pkt 1 decyzji) i w tym zakresie orzekając co do istoty sprawy odmówiło przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...].02.2019 r. do [...].11.2019 r. Kolegium wskazało, że nie odnosiło się do pozostałej części decyzji organu I instancji, gdyż nie została ona objęta odwołaniem - strona zaskarżyła decyzję jedynie w części, tj. w zakresie pkt 1 odnoszącego się do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym należy uznać, że pierwsze ze wskazanych przez Sąd uchybień również zostało przez organ naprawione.
Tym samym należy wskazać, że po usunięciu uchybień wskazanych przez Sąd zrealizowano wskazania wyroku o sygn. akt IV SA/Po 1648/20.
Merytorycznie niniejsza sprawa została w istocie już rozstrzygnięta w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 1648/20. Sąd uznał tam, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca w skardze powołuje się na odmienne stanowisko wyrażone m.in. w wyroku I OSK 89/20, jednak w ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy jest to bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, ponieważ nawet jeżeli skarżąca ma wątpliwości co do tego, czy pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie czasu świadczenia pielęgnacyjnego, to w niniejszej sprawie ten problem został już rozstrzygnięty wcześniejszym prawomocnym orzeczeniem, które wiąże w niniejszej sprawie na podstawie art. 153 p.p.s.a. Znaczna część zarzutów skarżącej, to polemika z prawomocnym orzeczeniem WSA. Nie skorzystano z możliwości zaskarżenia ww. wyroku do NSA, dlatego po zrealizowaniu wskazań wyroku należy uznać, że w świetle okoliczności sprawy decyzja jest prawidłowa i skarga podlega oddaleniu.
W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI