II OSK 1771/09

II OSK 1771/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-01-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-10-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Solarski
Maria Czapska -Górnikiewicz
Paweł Miładowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Po 131/09 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2009-06-30
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
par. 2 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, 77, 84
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz sędzia (del.) NSA Jerzy Solarski Protokolant asystent sędziego Konrad Młynkiewicz po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Kopalni [...] S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Po 131/09 w sprawie ze skargi Kopalni [...] S.A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r. znak: [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...] grudnia 2008 r. znak: [...]; 3. odstępuje od zasądzenia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Po 131/09 po rozpoznaniu skargi Kopalni [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddalił.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że decyzją z dnia [...] maja 2008r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Koninie stwierdził u Z.P. chorobę zawodową - obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wymienioną pod poz. 21 wykazu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ). W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej, które wydał Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu (dalej Instytut w Sosnowcu).
Powiatowy Inspektor wskazał, że Z.P. zatrudniony był w Kopalni [...] jako stażysta od 16 września 1974 r. do 2 stycznia 1975 r., a następnie na stanowiskach: nadgórnik od 4 sierpnia 1975 r. do 31 maja 1976 r., sztygar zmianowy od 1 czerwca 1976 r. do 31 grudnia 1976 r., specjalista ds. awaryjności od 1 stycznia 1977r. do 31 lipca 1982 r., specjalista górnik-technolog od 1 sierpnia 1982 r. do 30 listopada 1982 r., inspektor techniczny od 1 grudnia 1982 r. do 30 czerwca 1986 r., starszy technolog górniczy od 1 września 1993 r. do 31 grudnia 2006 r. Organ stwierdził, że od daty podjęcia zatrudnienia w Kopalni Z.P. był narażony na hałas podczas przebywania bezpośrednio przy lub w pobliżu urządzeń emitujących hałas. Wskazano, iż w 1976 r. podczas rozruchu stacji napędowej przenośnika taśmowego doznał urazu akustycznego na skutek którego nastąpiła częściowa utrata słuchu ucha lewego, co potwierdza świadectwo lekarskie z dnia [...].10.1976 r. (karta 29 akt).
Organ wskazał, że strona była diagnozowana w Wielkopolskim Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu Ośrodek w Koninie (dalej WCMP w Koninie) i Instytucie w Sosnowcu. Pierwsze orzeczenie lekarskie z [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wydane zostało przez Poradnię Chorób Zawodowych WCMP w Koninie i określiło schorzenie Z.P. jako niedosłuch odbiorczy typu pozaślimakowego ucha prawego, niedosłuch odbiorczy typu ślimakowego ucha lewego.
Kolejne badanie przeprowadzono w Instytucie w Sosnowcu, gdzie rozpoznano u strony niedosłuch obustronny odbiorczy typu ślimakowego.
W oparciu o analizę dokumentacji oraz przeprowadzone badania ustalono znacznego stopnia niedosłuch obustronny ulegający progresji w okresie braku narażenia na hałas stwarzający ryzyko powstania uszkodzenia słuchu, co przemawia za inną, pozazawodową przyczyną rozwoju niedosłuchu.
Orzeczono wówczas o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Do orzeczenia tego Z.P. wniósł uwagi, w rezultacie Instytut w Sosnowcu wydał w dniu [...] marca 2008 r. uzupełniające orzeczenie Nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej. Schorzenie zdiagnozowane u Z.P. znajduje się w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 21. W sprawie nie występują okoliczności wskazujące, by uszkodzenie słuchu mogło nastąpić z przyczyn pozazawodowych.
Organ stwierdził ponadto, że wskazane dowody potwierdzają, że w okresie wykonywania pracy zawodowej był on narażony na hałas również przekraczający dopuszczalne normy.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Kopalnia [...] (dalej Kopalnia) podnosząc, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego w szczególności przepisu § 2 ust. 1 i § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych oraz z naruszeniem art. 80 k.p.a. poprzez nie dokonanie oceny zebranych w sprawie dowodów, art. 107 § 1 i 3, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie dokonanie koniecznych ustaleń w zakresie narażenia zawodowego pracownika i w konsekwencji stwierdzenie choroby zawodowej u Z.P. bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego.
Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia choroby zawodowej Kopalnia wniosła o przeprowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk, na których pracował Z.P. , a na których są pomiary hałasu, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność charakteru prac, wykonywanych czynności i zagrożeń hałasem na stanowisku pracy oraz przeprowadzenie ponownego badania Z.P. i wydanie orzeczenia lekarskiego przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi z uwagi na sprzeczność dotychczasowych orzeczeń. Zdaniem Kopalni orzeczenie Instytutu w Sosnowcu, na postawie którego stwierdzono chorobę zawodową, wydane zostało w oparciu o ten sam stan faktyczny, który stanowił podstawę do wydania przez Instytut pierwszego orzeczenia w sprawie.
Kopalnia podniosła, że Z.P. od 1976 r. wykonywał pracę biurową, a sporadyczne wizyty na terenie odkrywki nie były związane z hałasem ponieważ nie nadzorował maszyn i urządzeń i nie musiał na nich przebywać.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r, nr [...], na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o państwowej Inspekcji Sanitarnej w zw. z § 8 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. oraz art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że po zapoznaniu się z całością dokumentacji ustalił, iż od 1974 r., tj. od momentu zatrudnienia w Kopalni, Z.P. pracował w warunkach narażenia na hałas przekraczający normatywy higieniczne - nawet do 96 dB(A) podczas przebywania na/w pobliżu urządzeń emitujących hałas.
Wskazano, że rozpoznane zmiany chorobowe w narządzie słuchu są typowe dla przewlekłego urazu akustycznego, w związku z czym ustalono, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy wykonywaną pracą zawodową i rozpoznanym schorzeniem. Organ ten uznał, że spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia u Z.P. choroby zawodowej, zaś kierowanie go na kolejne badania lekarskie jest bezcelowe.
Podniesiono również, że orzeczenie Instytutu w Sosnowcu z dnia [...] marca 2008 r. zawiera umotywowane uzasadnienie, wyjaśnia dlaczego wielkość i charakter stwierdzonego ubytku słuchu spełniają warunki wymaganego kryterium do rozpoznania choroby zawodowej, podaje dokładne parametry stwierdzonego ubytku słuchu oraz wyjaśnia jakimi metodami diagnostycznymi posłużono się w procesie orzekania o chorobie zawodowej.
Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji ustalił z należytą starannością stan faktyczny, zgodnie z art. 80 k.p.a. ocenił sprawę na podstawie całokształtu materiału dowodowego, tj. wyników pomiarów hałasu, orzeczenia lekarskiego jednostki uprawnionej do rozpoznania choroby zawodowej oraz zeznań świadków.
Organ odwoławczy stwierdził, że z medycznego punktu widzenia hałas o natężeniu powyżej 80 dB w miarę wydłużania ekspozycji jest szkodliwy dla narządu słuchu, szczególnie u osób wrażliwych osobniczo.
Na powyższą decyzję Kopalnia [...] wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której podniesiono zarzuty tożsame z tymi, które zawarte były w odwołaniu. Kopalnia wniosła o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Wskazała, że organ odwoławczy nie wyjaśnił sprawy i nie przeprowadził właściwego postępowania dowodowego, z uwzględnieniem żądań zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a zeznania świadków są wewnętrznie sprzeczne.
Kopalnia wskazała, że w sprawie zostały wydane trzy sprzeczne orzeczenia lekarskie oraz nie ustalono, w sposób wiarygodny, czy stanowiska na których Z.P. pracował były narażone na hałas ponadnormatywny. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 10 czerwca 2009 r. Kopalnia dodatkowo podniosła, iż zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów, co do których Trybunał Konstytucyjny stwierdził ich niekonstytucyjność, a która to okoliczność nakazuje uchylić rozstrzygnięcia wydane w obu instancjach.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wszystkie wnioski i wywody zawarte w zaskarżonej decyzji.
Uczestnik postępowania Z.P. wniósł o oddalenie skargi w całości podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) skargę oddalił.
W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd w pierwszej kolejności wskazał, że zaskarżona decyzja wydana została już po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07, w którym Trybunał stwierdził, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim przepisy te nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, a także wydane na ich podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji podniósł, że Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału został opublikowany w dniu 2 lipca 2008 r., tym samym z dniem 3 lipca 2009 r. przedmiotowe przepisy utraciły moc obowiązującą. Zaskarżona decyzja została wydana już po wyroku Trybunału, a przed dniem 3 lipca 2009 r., tak więc w okresie co do którego wyrok Trybunału przedłużył czas obowiązywania niekonstytucyjnych rozwiązań.
Sąd pierwszej instancji uznał jednak, że pomimo niezgodności z Konstytucją, rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych z wyżej wskazanym wyłączeniem mogło być podstawą orzekania w sprawach dotyczących chorób zawodowych. Należy bowiem podkreślić, że Trybunał - mimo orzeczenia niekonstytucyjności - zdecydował o utrzymaniu mocy obowiązującej rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych do dnia 2 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie podzielił stanowiska skarżącej Kopalni, iż oparcie rozstrzygnięć o rozpoznaniu u Z.P. choroby zawodowej na przepisach uznanych za niekonstytucyjne, skutkuje koniecznością uchylenia tych rozstrzygnięć. Nie można bowiem akceptować sytuacji, gdy do czasu uchwalenia nowych przepisów nie byłoby możliwe prowadzenie postępowań w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji stwierdzającą u Z.P. chorobę zawodową - obustronny ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wymienioną w pozycji 21 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, wbrew twierdzeniom skarżącej nie narusza prawa - zarówno materialnego, jak i procesowego.
Sąd stwierdził, że przesłanki warunkujące wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową zostały w przypadku Z.P. spełnione.
Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że w okresie od 16 września 1974 r. do 31 grudnia 1976 r. Z.P. pracował w warunkach narażenia na hałas ponadnormatywny oraz, że w 1976 r. doznał urazu akustycznego na skutek którego nastąpiła częściowa utrata słuchu ucha lewego (okoliczności bezsporne). Z karty zatrudnienia Z.P. w Kopalni wynika, że w okresie zatrudnienia od 1 sierpnia 1982 r. do 30 czerwca 1986 r. pracował na stanowiskach specjalista górnik-technolog, inspektor techniczny, a od 1 września 1993 r. do 31 grudnia 2006 r. jako starszy technolog górniczy Odkrywki Kazimierz. Podczas wykonywania obowiązków pracowniczych w tym ostatnim okresie prowadził bieżące kontrole w terenie poziomów roboczych, odkrycia węgla wysokości pięter roboczych i zgodności granic eksploatacji z planem ruchu. Do obowiązków Z.P. należało prowadzenie bieżącej kontroli w terenie, a więc praca na odkrywce gdzie okresowo był narażony na hałas (poziom hałasu do 95 dB(A).
Sąd podniósł, że skarżąca Kopalnia możliwość przebywania Z.P. przy wskazanych maszynach podstawowych potwierdziła w piśmie z dnia [...] października 2007 r. znak [...] (karta 57 akt). Jednocześnie w uzasadnieniu wyroku wskazano, że brak jest wyników pomiarów natężenia hałasu wykonanych dla jego stanowiska pracy. Kopalnia argumentowała, że brak pomiarów wynikał z faktu uznania, że skoro osoby dozoru technicznego, które stale przebywają na odkrywce, nie mają przekroczeń, to zbędnym jest wykonywanie pomiarów dla stanowiska starszego technologa. W ocenie Sądu pierwszej instancji argumentacja ta nie może działać na niekorzyść pracownika, szczególnie w sytuacji, gdy zakres jego obowiązków obejmuje kontrole na odkrywce, przez co nie jest możliwym dowodzenie, iż doraźnie nie przebywał on w pobliżu urządzeń emitujących hałas.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 80 k.p.a. Sąd wskazał, że w badanym przypadku mamy do czynienia ze spójnymi zeznaniami świadków, które w podstawowym zakresie nie pozostają w sprzeczności z innymi dowodami i łącznie z nimi tworzą logiczną całość.
W ocenie Sądu organy sanitarne w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały zebrany materiał dowodowy, opierając swe rozstrzygnięcie na wiarygodnej opinii lekarza orzecznika. Z orzeczenia wydanego przez kwalifikowaną jednostkę służby zdrowia wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości ubytek słuchu u osoby poddanej badaniu spełniający warunki wymaganego kryterium do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Po zweryfikowaniu danych dotyczących przebiegu pracy zawodowej oraz wielkości ekspozycji na hałas, stwierdzono, że nie można wykluczyć wpływu warunków pracy na powstanie ubytku słuchu u Z.P. . Przy uwzględnieniu treści tej opinii oraz utrwalonego w orzecznictwie stanowiska, że istnienie związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy nie zawsze może być pewne i wystarczające jest w tym względzie wykazanie wysokiego (przeważającego) prawdopodobieństwa, zdaniem Sądu stwierdzić należy, iż organ odwoławczy nie przeprowadzając dowodów z opinii biegłych co do stanowiska pracy Z.P. oraz z kolejnego jego badania nie naruszył wskazanych przez skarżącą art. 7 i art. 77 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podkreślił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest łączne wystąpienie czynników w postaci pracy w warunkach narażenia na hałas, rozpoznanie schorzenia, jako choroby zawodowej przez upoważnioną placówkę lekarską oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy pracą w takich warunkach, a chorobą. Z materiału sprawy, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wynika, iż wszystkie przesłanki zostały spełnione.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Kopalnia [...], zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania przez:
1. nie zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie uwzględnienie zarzutów, że:
a. zaskarżona decyzja naruszała § 2 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. z 2002 r., Nr 132, poz. 1115) poprzez stwierdzenie choroby zawodowej u Pana Z.P. bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego,
b. zaskarżona decyzja naruszyła art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez:
nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk na których faktycznie pracował Z.P. , lecz do stanowisk co do których są pomiary hałasu,
nie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność charakteru pracy, wykonywanych czynności i zagrożeń hałasem na stanowisku pracy Z.P. ,
nie ustalenie w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu w okresie od 1977r. do zakończenia pracy w Kopalni [...] oraz w okresie od zakończenia pracy do dnia wydania decyzji przez organ I instancji tj. w okresie gdy Z.P. nie był narażony na hałas,
c. zaskarżona decyzja naruszyła art. 84 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie wystawienie o opinię do innej placówki w sytuacji gdy zostały wydane trzy sprzeczne orzeczenia, a stwierdzenie choroby zawodowej nastąpiło na podstawie orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu zawierającego lakoniczne stwierdzenia bez wszechstronnego wyjaśnienia wątpliwości i przekonującego i dostępnego dla stron uzasadnienia,
d. zaskarżona decyzja została wydana na podstawie niekonstytucyjnego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. z 2002 r., Nr 132 poz.1115),
które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Wnosząca skargę kasacyjną wniosła o
1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt: II SA/Po 131/09 oraz uchylenie w całości decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Koninie z dnia [...] maja 2008 r., nr [...],
2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że nie do zaakceptowania jest to, że choroba zawodowa u Z.P. została ustalona w oparciu o pomiary hałasu z innych stanowisk pracy. Pismo Kopalni [...] z dnia [...] października 2007 r. do Państwowego Inspektora Sanitarnego w Koninie na które w uzasadnieniu wyroku powołuje się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie przedstawia wyników pomiarów natężenia hałasu na stanowisku na którym pracował Z.P. , lecz są to stanowiska pracowników pracujących w szczególności na maszynach i urządzeniach przez 8 godzin.
Tych pomiarów, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, nie można absolutnie przyporządkować do stanowiska Z.P. , którego praca od 1977 r., była pracą głównie biurową, najpierw na stanowisku specjalisty ds. awaryjności, a następnie od 1982r. jako technolog. Wyjazdy na odkrywkę były sporadyczne, natomiast zaznaczoną w powyższym piśmie z dnia 1 października 2007r, możliwość przebywania przy maszynach na odkrywce wcale nie oznacza przebywania przy tych maszynach, ponieważ taka potrzeba może wystąpić sporadycznie.
W powyższej sprawie orzeczenie lekarskie z dnia 12 marca 2008 r. nie zawiera dostatecznego uzasadnienia i wywołuje wątpliwości, a ponadto oparte jest na danych zawartych w piśmie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Koninie z dnia [...] grudnia 2007r, w którym został podany Instytutowi Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego poziom narażenia na hałas Z.P. do 96 dB i do 95 dB. Są to wielkości nie wynikające z pomiarów na stanowisku pracy Z.P. , ponieważ takie pomiary nie były wykonywane.
Ponadto autor skargi kasacyjnej podniósł, że wielkości te są znacznie wyższe niż u pracowników, którzy wykonują pracę bezpośrednio na maszynach i urządzeniach przez 8 godzin. Tak przedstawiony poziom narażenia na hałas nie odpowiada rzeczywistości i wprowadza w błąd.
W konkluzji skargi kasacyjnej wskazano, że skoro przepisy rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych utraciły domniemanie konstytucyjności, to nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia organów administracji publicznej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania Z.P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie opiera się, wbrew sformułowaniu zawartemu w jej treści, na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Zarzut wydania zaskarżonej decyzji na podstawie niekonstytucyjnego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach jest w istocie zarzutem naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie, a nie jak pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej zarzutem naruszenia przepisów postępowania.
Tym samym, wobec wystąpienia obu podstaw z art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany jest do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów natury procesowej, poprzez które autor skargi kasacyjnej stara się zakwestionować ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za podstawę zaskarżonego wyroku.
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie.
Wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę kasacyjną postępowanie dowodowe w przedmiotowej sprawie nie zostało przeprowadzone wadliwie.
Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest łączne wystąpienie czynników w postaci pracy w warunkach narażenia na hałas, rozpoznania schorzenia jako choroby zawodowej przez upoważnioną placówkę lekarską oraz istnienie związku przyczynowego między dwoma wymienionymi czynnikami.
U Z.P. orzeczeniem Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z dnia [...] marca 2008 r. wykryto obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowatego spowodowany hałasem, wymieniony pod poz. 21 wykazu do rozporządzenia z dnia 30 lipa 2002 roku. Orzeczenie to sporządzono po szczegółowym specjalistycznym badaniu. W treści orzeczenia podano dokładne parametry stwierdzonego ubytku słuchu oraz wyjaśniono jakimi metodami diagnostycznymi posłużono się w procesie orzekania o chorobie zawodowej. Wskazać w tym miejscu należy, że zmiana stanowiska przez Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, w stosunku do wcześniejszego orzeczenia z dnia [...] listopada 2007 r., w którym to orzeczeniu Instytut w Sosnowcu opowiedział się za inną, pozazawodową przyczyną rozwoju niedosłuchu, związane było wyłącznie z odmienną oceną materiału dowodowego w zakresie narażenia na hałas, spowodowanego przedstawieniem przez badanego nowych dowodów i okoliczności, w tym pisma Kopalni [...] z dnia 1 października 2007 r. Ocena wyników przeprowadzonych badań oraz samo rozpoznanie rodzaju choroby Z.P. nie uległy natomiast zmianie.
Za nieuzasadniony uznać przy tym należało zarzut dotyczący nie wystąpienia przez organ wydający decyzję w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej o opinię do innej placówki. Wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę kasacyjną orzeczenia w kwestii rozpoznania niedosłuchu u Z.P. wskazywały na tę samą jednostkę chorobową, a różnica w treści tych orzeczeń wynikała z odmiennej oceny materiału dowodowego w zakresie wskazywanego wyżej narażenia na hałas, co też słusznie podnosił w swym uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji.
Jak również wskazano, z akt sprawy wynika, że w stosunku do Z.P. nie wykluczono narażenia w środowisku pracy i nie ustalono innego, niż hałas ponadnormatywny na stanowisku pracy, czynnika patogennego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieuzasadnionymi są także zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące nie przeprowadzenia postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk na których faktycznie pracował Z.P. , lecz do stanowisk co do których są pomiary hałasu, jak i nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność charakteru pracy, wykonywanych czynności i zagrożeń hałasem na stanowisku pracy Z.P. .
Zarówno w decyzjach obu instancji, jak i w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazano na jakich stanowiskach i w jakich okresach Z.P. pracował w Kopalni [...] z uwzględnieniem stopnia narażenia na hałas na każdym z tych stanowisk. Wnoszący skargę kasacyjną podnosi natomiast, że w powoływanym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku piśmie Kopalni z dnia [...] października 2007 r. do Państwowego Inspektora Sanitarnego w Koninie przedstawione były pomiary natężenia hałasu na innym niż zajmowane przez Z.P. stanowisku pracy. Przedstawione w piśmie wyniki dotyczą zaś pracowników pracujących w szczególności na maszynach i urządzeniach przez 8 godzin, a więc wyników tych nie można przyporządkować do stanowiska pracy Z.P. , "którego praca od 1977 r. była pracą głównie biurową". Pełnomocnik Kopalni podniósł przy tym, że "zaznaczona w powyższym piśmie z dnia 1 października 2007 r. możliwość przebywania przy maszynach na odkrywce wcale nie oznacza przebywania przy tych maszynach, ponieważ taka potrzeba może wystąpić sporadycznie".
W uzasadnieniu wyroku słusznie wskazano, że do obowiązków Z.P. na stanowisku starszego technologa górniczego Odkrywki Kazimierz należało prowadzenie bieżącej kontroli w terenie, a więc praca na odkrywce. Podczas wykonywania tych obowiązków Z.P. przebywał m.in. przy maszynach podstawowych, takich jak koparki i zwałowarki oraz przy przenośnikach taśmowych, gdzie okresowo był narażony na hałas. Okoliczności te potwierdziły zeznania świadków, zaś w powołanym przez wnoszącego skargę kasacyjną piśmie Kopalnia potwierdziła możliwość jego przebywania przy wskazanych maszynach podstawowych.
W tym miejscu podzielić należy stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, że brak pomiarów poziomu hałasu nie może wpłynąć na niekorzyść pracownika, co do rozstrzygnięcia postępowania w sprawie choroby zawodowej. Tymczasem brak jest pomiarów hałasu na stanowisku starszego technologa górniczego, jakie to zajmował Z.P. , co nie może obciążać pracownika. Tym bardziej uzasadnione jest skorzystanie z pomiarów hałasu na stanowiskach pracy przy których, co prawda sporadycznie ale przebywał Z.P. .
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania poprzez nie ustalenie w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu Z.P. w okresie od 1977 r. do zakończenia pracy w Kopalni [...] oraz w okresie o zakończenia pracy do dnia wydania decyzji przez organ I instancji tj. w okresie gdy Z.P. nie był narażony na hałas, wskazać należy, że zarzut ten nie znajduje uzasadnienia. Z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, wynika bowiem w sposób bezsporny, że u Z.P. rozpoznano ubytek słuchu, który przy uwzględnieniu narażenia na hałas daje podstawy do rozpoznania u niego choroby zawodowej. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skoro z zebranego materiału dowodowego, w tym orzeczenia o stwierdzeniu choroby zawodowej, zeznań świadków oraz wyników pomiarów hałasu, wynika, że Z.P. w okresie wykonywania pracy był narażony na hałas również przekraczający dopuszczalne normy, stwierdzono u niego schorzenie narządy słuchu, a przy tym istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rozpoznanym schorzeniem narządu słuchu a warunkami pracy, stwierdzenie choroby zawodowej jest zasadne, a zarzut uchybienia przepisom postępowania tj. art. 7 i 77 k.p.a. niczym nieusprawiedliwione.
Za usprawiedliwiony należało natomiast uznać zarzut dotyczący zastosowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach w sytuacji obalenia domniemania konstytucyjności niniejszego aktu podustawowego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07.
W rozpoznawanej sprawie zaskarżony wyrok zapadł w dniu 30 czerwca 2009 r., czyli po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r. stwierdzającego niezgodność z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. W okresie orzekania w sprawie przez Sąd pierwszej instancji przepisy kwestionowanego przez skarżącą kasacyjnie rozporządzenia jeszcze obowiązywały, albowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 roku.
Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw i termin ten do chwili orzekania nie upłynął, zasadnym jest dalsze stosowanie tych przepisów.
Z takim stanowiskiem Sądu pierwszej instancji nie zgadza się Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Z momentem bowiem publicznego ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu i fakt ten powinien zostać uwzględniony przez Sąd orzekający w sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r. II OSK 1745/07 niepubl., wyrok NSA z dnia 24 lipca 2009 r. II OSK 576/09, wyrok NSA z dnia 13 listopada 2009 r. II OSK 1229/09). Również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 marca 2007 r. (OSNP 2008, nr 5-6, poz. 61) zajął stanowisko, że odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że przepis uznany za niekonstytucyjny musi być stosowany do wskazanej przez Trybunał daty.
Celem odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisów omawianego rozporządzenia było umożliwienie wydawania decyzji realizujących uprawnienia pracownicze. Jednakże zaspokojenie roszczeń pracowniczych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów nie może następować kosztem uszczerbku w ochronie praw pracodawców w sytuacji zaistnienia sporu co do związku przyczynowego między warunkami panującymi w środowisku pracy a rozpoznaną chorobą. Nadto trzeba stwierdzić, że ograniczenia wynikające z odroczenia skutków utraty mocy konkretnej normy prawnej nie dotyczą sytuacji prawnej strony skarżącej, która przez wniesienie skargi do Sądu inicjuje kontrolę konstytucyjności przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. Sąd administracyjny bowiem jest upoważniony do odmowy zastosowania aktu podustawowego w toku rozpoznawania sprawy, jeśli uzna jego niekonstytucyjność. Takie uprawnienie Sądu przekształca się w obowiązek w momencie obalenia przez Trybunał Konstytucyjny domniemania konstytucyjności takiego aktu.
Powyższe rozważania uzasadniają wniosek, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie uwzględniwszy niezgodności z Konstytucją RP rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. niezasadnie zastosował niniejszy akt w szczególności jego § 2 ust. 1. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszenie to jest naruszeniem prawa materialnego.
W świetle powyższych rozważań, trafności zarzutu skargi kasacyjnej, który dotyczy naruszenia przepisów prawa materialnego, przy jednoczesnym braku naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylając zaskarżony wyrok rozpoznał równocześnie skargę i w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit a i b p.p.s.a. w zw. z art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 4 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję.
Stwarza to obowiązek organów do ponownego rozpoznania sprawy w oparciu o nową regulację prawną rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869), które weszło w życie z dniem 3 lipca 2009 r.