IV SA/Gl 811/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2006-12-18
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznadom pomocy społecznejupośledzenie umysłoweopieka całodobowazgoda stronyprawo administracyjnedecyzja administracyjnaprawo procesoweprawo materialnekontrola sądowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o skierowaniu osoby z umiarkowanym upośledzeniem umysłowym do domu pomocy społecznej dla niepełnosprawnych intelektualnie, wskazując na brak wyraźnej zgody strony na pobyt w placówce tego typu oraz niejednoznaczne ustalenia dotyczące jej stanu zdrowia i potrzeb.

Sprawa dotyczyła skierowania A. O., osoby z umiarkowanym upośledzeniem umysłowym i uzależnieniem od alkoholu, do domu pomocy społecznej dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie. Organ I instancji i Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymały w mocy decyzję o skierowaniu, uznając konieczność całodobowej opieki. A. O. w toku postępowania kwestionował jednak swoją zgodę na umieszczenie w placówce dla niepełnosprawnych intelektualnie, wskazując na preferencję domu dla osób starszych somatycznie i możliwość utrzymania kontaktu z rodziną. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie prawa materialnego i procesowego, w szczególności brak wyraźnej zgody strony na pobyt w placówce dla niepełnosprawnych intelektualnie oraz niejednoznaczne ustalenia dotyczące jej stanu zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o skierowaniu A. O. do Domu Pomocy Społecznej w Z. k. K., przeznaczonego dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie. Organ I instancji uzasadniał decyzję stanem zdrowia A. O., jego trudną sytuacją życiową i brakiem możliwości zapewnienia mu całodobowej opieki w formie specjalistycznych usług. W odwołaniu A. O. podniósł, że skierowanie do odległej placówki uniemożliwi mu kontakt z krewnymi, co negatywnie wpłynie na jego stan psychiczny. Wniósł o rozważenie umieszczenia go w domu pomocy społecznej na terenie B.-B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję organu I instancji, wskazując na konieczność umieszczenia A. O. w placówce zapewniającej całodobową opiekę ze względu na jego upośledzenie umysłowe i uzależnienie od alkoholu, a także na brak możliwości umieszczenia go w domu dla osób starszych somatycznie, który był preferowany przez stronę. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że skierowanie do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie wymaga wyraźnej zgody strony na pobyt w placówce tego typu. W ocenie sądu, A. O. nie wyraził jednoznacznej zgody na umieszczenie w domu dla niepełnosprawnych intelektualnie, a jedynie ogólnie na skierowanie do domu pomocy społecznej. Ponadto, sąd wskazał na niejednoznaczność ustaleń dotyczących stanu zdrowia A. O. i jego zdolności do samodzielnego funkcjonowania, co powinno być szczegółowo uzasadnione w decyzji. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zostało pominięte ze względu na zwolnienie strony z opłat.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, skierowanie do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie wymaga wyraźnej zgody zainteresowanego na umieszczenie w domu pomocy społecznej tej kategorii.

Uzasadnienie

Przepisy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz ustawy o pomocy społecznej wskazują, że objęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi (w tym upośledzeniem umysłowym) całodobową opieką w domu pomocy społecznej dla niepełnosprawnych intelektualnie wymaga uprzedniego uzyskania zgody uprawnionego na przyjęcie do domu pomocy społecznej tej kategorii. W przypadku braku zgody, o pobycie orzeka sąd opiekuńczy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (26)

Główne

u.p.s. art. 54 § ust. 1 i 2

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 38

Ustawa o pomocy społecznej

Pomocnicze

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.s. art. 17 § ust. 1 pkt 16

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 36 § pkt 20

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 56 § pkt 4

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 59 § ust. 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 106 § ust. 1 i ust. 4

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 109

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 110 § ust. 7 i 8

Ustawa o pomocy społecznej

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 września 2000 r. w sprawie domów pomocy społecznej art. 17

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 września 2000 r. w sprawie domów pomocy społecznej art. 19

u.s.k.o. art. 17

Ustawa o Samorządowych Kolegiach Odwoławczych

u.s.k.o. art. 18

Ustawa o Samorządowych Kolegiach Odwoławczych

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156

Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.z.p. art. 3 § pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

u.o.z.p. art. 3 § pkt 4

Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

u.o.z.p. art. 39 § ust. 1

Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

u.o.z.p. art. 39 § ust. 2

Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

k.p.a. art. 107 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 141 § § 1 pkt 1 lit. a i lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 239 § pkt 1 lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wyraźnej zgody strony na umieszczenie w domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie. Niejednoznaczność ustaleń organów administracji dotyczących stanu zdrowia i potrzeb strony. Znaczenie lokalizacji domu pomocy społecznej dla utrzymania kontaktu z rodziną.

Odrzucone argumenty

Organ I instancji i organ odwoławczy uznały, że stan zdrowia A. O. wymaga całodobowej opieki w domu pomocy społecznej dla niepełnosprawnych intelektualnie. Organ odwoławczy wskazał, że preferowany przez stronę dom pomocy społecznej jest placówką dla osób starszych somatycznie, a nie dla osób z niepełnosprawnością intelektualną.

Godne uwagi sformułowania

skierowanie do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej osoba upośledzona umysłowo w stopniu umiarkowanym nie wyraża zgody na umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej w Z. nie jest zainteresowany pobytem w Domu Pomocy Społecznej w Z. i chciałby być umieszczony w domu pomocy społecznej na terenie B.-B. objęcie tej grupy osób całodobową opieką zapewnianą przez dom pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie wymaga uprzedniego uzyskania zgody uprawnionego na przyjęcie do domu pomocy społecznej tej kategorii.

Skład orzekający

Anna Tyszkiewicz-Ziętek

sprawozdawca

Beata Kalaga-Gajewska

członek

Małgorzata Walentek

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie konieczności uzyskania wyraźnej zgody osoby na umieszczenie w domu pomocy społecznej dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, nawet jeśli ogólnie wyraziła zgodę na pobyt w placówce opiekuńczej. Podkreślenie znaczenia ustaleń faktycznych i ich uzasadnienia w decyzjach administracyjnych dotyczących kierowania do placówek opiekuńczych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby z umiarkowanym upośledzeniem umysłowym i uzależnieniem od alkoholu, ale zasady dotyczące zgody i ustaleń faktycznych mają szersze zastosowanie w sprawach kierowania do domów pomocy społecznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje konflikt między potrzebą zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej a jej prawem do decydowania o własnym losie i utrzymania więzi rodzinnych. Podkreśla znaczenie zgody i indywidualnego podejścia w sprawach społecznych.

Czy zgoda na dom opieki to zgoda na konkretną placówkę? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Gl 811/05 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2006-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-09-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /sprawozdawca/
Beata Kalaga-Gajewska
Małgorzata Walentek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...]) wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r,. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 36 pkt 20, art. 54 ust. 1 i 2, art. 56 pkt 4, art. 59 ust. 1 art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 109, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), § 17 i § 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 września 2000 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U.Nr 82, poz. 929) Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. skierował A. O. na czas nieokreślony do Domu Pomocy Społecznej w Z. k. K. przeznaczonego dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że na postawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. oraz dokumentów zgromadzonych w toku postępowania ustalono, że ze względu na stan zdrowia, trudną sytuację życiową, występowanie trudności w codziennym funkcjonowaniu oraz brak możliwości zapewnienia A. O. niezbędnej pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w systemie całodobowym przysługuje stronie, wynikające z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Dalej organ I instancji wskazał, że, zgodnie z art. 54 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, osobę, o której mowa powyżej kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba, że okoliczności sprawy wskazują inaczej, a zatem skierowano stronę do Domu Pomocy Społecznej w Z. k. K. przeznaczonego dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie. Nadmieniono także, że w sytuacji posiadania wolnego miejsca w domu dla osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie starosta powiatu prowadzącego dom wyda decyzję o umieszczeniu strony w odpowiednim domu, a w razie niemożności umieszczenia z powodu braku wolnych miejsc powiadomi stronę o wpisaniu jej na listę oczekujących oraz o przewidywanym terminie oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej.
W odwołaniu od powyższej decyzji, które z upoważnienia A. O. sporządziła jego krewna H. Ł. podniesiono, że umieszczenie strony w Domu Pomocy Społecznej w Z. uniemożliwi kontakt pensjonariusza z krewnymi – tj. kuzynką H. Ł. i jej matką. Osoby te pozostają w stałym kontakcie z A. O., który często spędza weekendy w ich domu, uczestnicząc niejednokrotnie w rekreacyjnych wyjazdach za miasto. Stały kontakt z rodziną (która z uwagi na sytuację rodzinną i materialną nie będzie w stanie regularnie dojeżdżać do Z.) wpływa korzystnie na stan psychiczny A. O., którego samodzielność znacznie wzrosła po śmierci matki. Zaakcentowano, że z uwagi na wiek strony ([...] lat) skierowanie jej do jednostki znacznie oddalonej od B.-B. może skutkować wieloletnim odizolowaniem od krewnych, co może mieć negatywne skutki dla jej stanu zdrowia
Wobec powyższych okoliczności wniesiono o ponowne rozważenie możliwości umieszczenia A. O. w domu pomocy społecznej usytuowanym na terenie B.-B., np. w "[...]", zważywszy, że lekarz zatrudniony w Poradni Zdrowia Psychicznego przy ul. O. potwierdził, ze stan zdrowia pacjenta nie stanowi przeszkody w jego adaptacji do przebywania w placówce tego rodzaju.
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B., działając na podstawie art. 17 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o Samorządowych Kolegiach Odwoławczych (t.j.Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 3, art. 54 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, § 17 i § 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 września 2000 r. w sprawie domów pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano na wstępie, że z całej zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że A. O. chce, aby umieszczono go w domu pomocy społecznej i podtrzymuje odwołanie od decyzji organu I instancji. Wskazano, że okoliczności, w których strona wycofała odwołanie, a ostatecznie ponownie złożyła odwołanie wynikały z niezrozumienia przez stronę wyjaśnień udzielonych mu w sprawie przez pracownika socjalnego.
Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji uznał, że decyzja organu
I instancji wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. w swojej decyzji szczegółowo udokumentował stan zdrowia A. O., który jest uzależnioną od alkoholu osobą upośledzoną umysłowo w stopniu umiarkowanym, a ze zgromadzonych w sprawie licznych orzeczeń lekarskich wynika, że istnieje konieczność umieszczenia A. O. w placówce zapewniającej całodobową opiekę.
Dalej organ odwoławczy wskazał na treść art. 54 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osobę o której mowa w ust. 1 powołanego przepisu (po uzyskaniu jej zgody) kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba, że okoliczności sprawy wskazują inaczej.
W ocenie organu odwoławczego ustalenia dokonane przez organ I instancji potwierdzają zasadność umieszczenia strony w Domu Pomocy Społecznej w Z., który jest przeznaczony dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie. Wskazywany w odwołaniu dom "[...]" jest natomiast ośrodkiem dla osób starszych przewlekle chorych somatycznie, a zatem nie jest on placówką odpowiednią dla stanu zdrowia strony (w aktach strony brak jakiegokolwiek zaświadczenia lekarskiego, z którego, jak twierdzi strona, wynikałoby, że stopień upośledzenia A. O. nie stanowi przeszkody w umieszczeniu go w domu pomocy społecznej dla osób chorych somatycznie).
W terminowo wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł przede wszystkim, że przepisy ustawy o pomocy społecznej stanowią, że osoba uprawniona do umieszczenia w domu pomocy społecznej powinna być skierowana do placówki położonej w miejscu zamieszkania uprawnionego. Ma to niezwykle istotne znaczenie dla stanu psychicznego uprawnionego, zminimalizowania poczucia wyalienowania oraz umożliwienia mu stałego kontaktu z rodziną i znajomymi. Skarżący wyjaśnił, że jego krewna – H. Ł. zamieszkuje w B.-B., a wiec z uwagi na znaczną odległość i koszty dojazdu nie będzie mogła odwiedzać strony w Z.
A. O. oświadczył także, że mimo stwierdzonego u niego umiarkowanego stopnia upośledzenia umysłowego sprawność intelektualna, zachowanie oraz rozumienie pozostają niezakłócone, wobec czego będzie znacznie lepiej funkcjonował wśród somatycznie chorych osób starszych niż w otoczeniu pensjonariuszy ciężko upośledzonych umysłowo, którzy przebywają w Domu Pomocy Społecznej w Z.
Skarżący podniósł także, że z żadnego ze znajdujących się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego nie wynika, aby przeciwwskazane było umieszczenie go w domu pomocy społecznej dla osób chorych somatycznie i wyjaśnił, że jego samopoczucie i stopień samodzielności poprawiły się znacznie w związku
z wygaśnięciem konfliktu rodzinnego.
W tym stanie rzeczy strona, zaskarżając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z powodu jej niezgodności z prawem, w szczególności z ustawą o pomocy społecznej, stwierdziła, że powinna być umieszczona w domu pomocy społecznej w B.-B. lub bliskiej okolicy o "normalnym statusie", gdyż stan jej zdrowia psychicznego i poziom intelektualny nie uzasadniają decyzji o umieszczeniu w palcówce dla osób niepełnosprawnych intelektualnie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o odrzucenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Obejmuje ona zarówno przestrzeganie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych.
Jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje wydane w toku postępowania administracyjnego nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego
w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa – sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zakres kognicji sądów administracyjnych obejmuje również kontrolę, czy zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością, a więc czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego
Zgodnie z art. 54 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Powołany przepis wskazuje zatem, że umieszczenie danej osoby w domu pomocy społecznej poprzedzone być musi uzyskaniem zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego oraz ustaleniem, że osoba ta z uwagi na swój wiek i stan zdrowia nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie w codziennym życiu i wymaga całodobowej opieki, której nie można zapewnić poprzez usługi opiekuńcze.
Na mocy art. 56 ustawy o pomocy społecznej, domy pomocy społecznej, w zależności od tego, dla kogo są przeznaczone, dzielą się na domy dla: osób w podeszłym wieku; osób przewlekle somatycznie chorych; osób przewlekle psychicznie chorych; dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie; dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie; osób niepełnosprawnych fizycznie.
Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.) ilekroć przepisy wymienionej ustawy stanowią o osobie z zaburzeniami psychicznymi, odnosi się to także do osoby upośledzonej umysłowo, a art. 3 pkt 4 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wyjaśnia, że zgoda w rozumieniu tej ustawy oznacza swobodnie wyrażoną zgodę osoby z zaburzeniami psychicznymi, która - niezależnie od stanu jej zdrowia psychicznego - jest rzeczywiście zdolna do zrozumienia przekazywanej w dostępny sposób informacji o celu przyjęcia do szpitala psychiatrycznego, jej stanie zdrowia, proponowanych czynnościach diagnostycznych i leczniczych oraz o dających się przewidzieć skutkach tych działań lub ich zaniechania.
W myśl art. 38 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej.
Jeżeli natomiast osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby zastosowanie znajduje art. 39 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, zgodnie z którym organ do spraw pomocy społecznej może w takich przypadkach wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego, jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga dalszego leczenia w tym szpitalu (art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).
Z opisanych powyżej regulacji prawnych jednoznacznie wynika, że skierowanie osoby do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób niepełnosprawnych intelektualnie wymaga zgody zainteresowanego na umieszczenie w domu pomocy społecznej w tego rodzaju. Ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi, do których na mocy art. 3 pkt 1 lit b ustawy o ochronie zdrowia psychicznego zalicza się także osoby upośledzone umysłowo (bez względu na stopień tego upośledzenia) obejmuje m.in. zasadę, że objęcie tej grupy osób całodobową opieką zapewnianą przez dom pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie wymaga uprzedniego uzyskania zgody uprawnionego na przyjęcie do domu pomocy społecznej tej kategorii. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 1998 r., (sygn. akt I SA 1435/98, LEX nr 45762), w którym wskazano, że: "w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych lub umysłowo upośledzonych może przebywać tylko osoba chora psychicznie lub upośledzona umysłowo. Zgodnie z przepisami ustawy z 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (art. 38) osoba chora psychicznie lub upośledzona umysłowo (lub jej przedstawiciel ustawowy) musi wyrazić zgodę na pobyt w domu pomocy społecznej. W przypadku braku tej zgody, przy występowaniu określonych ustawowo przesłanek, o takim pobycie orzeka sąd opiekuńczy, a nie organy administracji publicznej. W takiej sytuacji organy wydając stosowne decyzje administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej, wykonują jedynie orzeczenie sądu".
Nie ulega również wątpliwości, że postępowanie przez organem I instancji obejmować musi ustalenie, że strona spełnia przesłanki określone w art. 38 ustawy o pomocy społecznej, tj., że wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga dalszego leczenia w szpitalu.
Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wskazać należy, że opisane powyżej przesłanki umieszczenia A. O. w domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie nie zostały spełnione. Z akt sprawy wynika bowiem, że postępowanie w sprawie umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej zainicjowano przy udziale krewnej strony, która w dniu
[...] oświadczyła do protokołu, że A. O. (przebywający w tym czasie w oddziale całodobowym Subrejonowego Ośrodka Leczenia Psychiatrycznego w B. -B.) "wyraził chęć pójścia do domu pomocy społecznej". Następnie w dniu [...] A. O. oświadczył na piśmie, że wyraża zgodę na umieszczenie w domu pomocy społecznej oraz na odpłatność za pobyt w tej placówce. Strona podpisała również w obecności pracownika socjalnego U. K. wniosek (bez daty) o umieszczenie w domu pomocy społecznej, gdyż z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona zaakcentowała kwestię lokalizacji domu pomocy społecznej (uniemożliwiającą zachowanie kontaktu z krewnymi), do którego została skierowana i wniosła o rozważenie możliwości umieszczenia jej w [...] Domu Pomocy Społecznej "[...]". We własnoręcznym piśmie z dnia [...] A. O. oświadczył, że nie wyraża zgody na umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej w Z. W "notatce służbowej przyjęcia klienta przez pracownika socjalnego", opatrzonej datą [...] (która została prawdopodobnie sporządzona w dniu [...] a datę oznaczono błędnie). A. O. podpisał się pod oświadczeniem, że nie jest zainteresowany pobytem w Domu Pomocy Społecznej w Z. i chciałby być umieszczony w domu pomocy społecznej na terenie B.-B. W dokumencie tym zawarto także zapis, że w ocenie pracownika socjalnego, który zapoznał się z aktualną sytuacją strony (która twierdzi, że obecnie czuje się znacznie lepiej, przebywa w zadbanym mieszkaniu, a w czynnościach codziennych skutecznie pomagają jej krewna H. Ł. i opiekunki, które zapewniają jej tygodniowo
7 godzin usług opiekuńczych) pozostawienie A. O. w miejscu zamieszkania nie stanowi zagrożeń. W dniu [...] strona, uzupełniając odwołanie, ponownie oświadczyła, że nie chce być umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w Z.
Stwierdzić zatem należy, że jak wykazano powyżej, A. O. nie wyraził zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej przeznaczonym dla osób niepełnosprawnych intelektualnie, gdyż godził się jedynie ogólnie na skierowanie do domu pomocy społecznej. Bez znaczenia dla tej konstatacji pozostaje okoliczność, że odmawiając zgody na zamieszkanie w ośrodku dla niepełnosprawnych intelektualnie strona argumentowała, że jego oddalenie od B.-B. uniemożliwi jej zachowanie kontaktu z krewnymi, a kwestię charakteru tej placówki i wpływu pobytu w niej na psychofizyczną kondycję skarżącego podniesiono dopiero
w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Reasumując podkreślić należy, że postępowanie w sprawie umieszczenia A. O. w domu pomocy społecznej, musi obejmować uzyskanie wyraźnej zgody strony na pobyt w domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie. Jednocześnie wymagane jest jednoznaczne ustalenie, że A. O. wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolny do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji i sytuacja ta ma charakter utrwalony (ustalenia w tym zakresie uznać należy - w świetle zapisów zawartych w "notatce służbowej przyjęcia klienta przez pracownika socjalnego", opatrzonej datą [...] za niejednoznaczne). Do poczynionych w tym zakresie ustaleń organy administracji, zobowiązane są odnieść szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, a ograniczenie rozważań w tym przedmiocie do lakonicznego stwierdzenia, że ze względu na stan zdrowia, trudną sytuację życiową, występowanie trudności w codziennym funkcjonowaniu oraz brak możliwości zapewnienia stronie niezbędnej pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w systemie całodobowym strona spełnia kryteria określone w art. 54 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie stanowi dostatecznego uzasadnienia faktycznego decyzji, o którym mowa w art. 107 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego
Uzyskanie zgody na umieszczenie strony w domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie nie zwalnia organów administracji z wskazania motywów, które nakazują umieścić tę osobę w placówce tej kategorii (w niniejszej sprawie organ I instancji pominął w ogóle tę kwestię, a organ odwoławczy wskazał, że "organ I instancji w swojej decyzji bardzo szczegółowo udokumentował sytuację zdrowotną A. O., który jest osobą upośledzoną umysłowo i uzależnioną od alkoholu").
Ponownie rozpoznając odwołanie organ II instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania i uwzględni, że organ administracji kieruje stronę do domu pomocy społecznej dla osób upośledzonych umysłowo za jej zgodą na pobyt w placówce tej kategorii, a umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej tego rodzaju, na które strona nie wyraża zgody należy do kompetencji sądu opiekuńczego (zasady wnioskowania o wszczęcie postępowania przez sądem określa art. 39 ust. 1 o ochronie zdrowia psychicznego. Organ odwoławczy odniesienie się także do kwestii wykazania w uzasadnieniu decyzji, że sytuacja osobista i rodzinna skarżącego spełnia kryteria określone w art. 38 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, a stan jego zdrowia uzasadnia konieczność skierowania do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, co nakazuje uchylić zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 141 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie dotyczące wykonalności zaskarżonej decyzji wydano w oparciu o art. 152 powołanej ustawy. Nie orzeczono natomiast o kosztach postępowania, gdyż strona, która nie złożyła wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, na mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI