II SA/GD 95/25

II SA/Gd 95/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Jolanta Górska /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 30
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Specjalista Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 grudnia 2024 r. nr SKO Gd/5540/24 w przedmiocie umorzenia zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 23 października 2024 r. nr GCŚ/DNU/006920/ZZ_DŁ/10/2024.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 4 czerwca 2024 r. R. K. (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący"), na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.) - dalej: "u.p.o.u.a.", wystąpił do Gdańskiego Centrum Świadczeń (dalej: "GCŚ") o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Pismami z 23 lipca 2024 r., z 25 lipca 2024 r., 13 sierpnia 2024 r., 3 września
2024 r. R. K. uzupełnił ww. wniosek.
Decyzją z 23 października 2024 r. Prezydent Miasta Gdańska (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., odmówił Wnioskodawcy: 1) umorzenia należności w wysokości 7.949,54 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. K., T. K. i W. K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2010 r., 2) umorzenia należności w wysokości 15.237,70 zł z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A. K., A. K., T. K. i W. K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r., 3) rozłożenia na raty należności wskazanych w pkt 1 decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, 4) rozłożenia na raty należności wskazanych w pkt 2 decyzji.
W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawcę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 10 grudnia 2024 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wskazując m.in., że w dniu 22 maja 2024 r. R. K. złożył wniosek o umożliwienie mu spłaty zadłużenia z tytuły wypłaconych jego dzieciom, tj. A. K., A. K., T. K. i W. K., świadczeń z funduszu alimentacyjnego po 1.500 zł miesięcznie bezpośrednio na konto GCŚ argumentując, że może spłacać zadłużenie, bo otrzymuje emeryturę i przebywa w zakładzie karnym. Kolegium wskazało, że R. K. uzupełnił wniosek najpierw wskazując na art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., a następnie na możliwość spłaty zadłużenia alimentacyjnego po 2.520,13 zł miesięcznie.
Organ odwoławczy podał, że organ pierwszej instancji ustalił, iż Wnioskodawca winien jest zwrócić mu kwotę 13.790 zł z tytułu wypłaconych jego dzieciom, tj. A. K., T. K. i W. K., świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji: z 25 listopada 2008 r., z 2 grudnia 2009 r., z 19 stycznia 2010 r., z 20 stycznia 2010 r. i z 4 lutego 2010 r. Kolegium wskazało, że do dnia wydania kwestionowanej decyzji Wnioskodawca, jak obliczył organ pierwszej instancji, wpłacił na poczet zadłużenia kwotę 25.800,10 zł, z czego 19.959,64 zł zarachowano na poczet odsetek ustawowych, a kwotę 5.840,46 zł na należność główną, zaś pozostała do uregulowania zaległość z tytułu wypłaconych na rzecz A. K., T. K. i W. K świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień wydania decyzji wynosi 8.020,59 zł, z czego 71,05 zł stanowią odsetki ustawowe za opóźnienie. Zaznaczono, że oprócz tych należności Wnioskodawca jest zobowiązany do spłaty zadłużenia z okresu obowiązywania ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86,
poz. 732 ze zm.). Zadłużenie w kwocie 15.237,70 zł dotyczy wypłaconych A. K., A. K., T. K. i W. K. zaliczek na podstawie decyzji organu pierwszej instancji wydanych od 28 października 2005 r. do 14 maja 2008 r. Oprócz tego Wnioskodawca winien jest wierzycielom posiadającym tytuł wykonawczy należność w wysokości 94.081,40 zł (na dzień 27 września 2024 r.) i kwotę 61.173 zł likwidatorowi funduszu alimentacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który potrąca z emerytury Wnioskodawcy około 2.500 zł miesięcznie - we wrześniu 2024 r. kwotę 2.620,65 zł. Kwota ta jest dzielona przez komornika sądowego pomiędzy Prezydenta i likwidatora funduszu alimentacyjnego. We wrześniu organ pierwszej instancji otrzymał kwotę 2.216,89 zł.
Kolegium wskazało, że Prezydent wyjaśnił, iż egzekucja należności alimentacyjnych wobec Wnioskodawcy jest prowadzona od 2007 r., do czerwca 2023 r. organ egzekucyjny uzyskał spłatę w wysokości 1.489,94 zł, zaś od 13 lipca 2023 r. ma on zajętą emeryturę, ponieważ jego zadłużenie z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych jego dzieciom znacznie wzrosło.
Organ odwoławczy podał, że podstawę prawną umorzenia należności, o które wnosi R. K., stanowi art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.
Kolegium wskazało również, że Prezydent ustalił, iż Wnioskodawca ma 66 lat, jest osobą rozwiedzioną, niepełnosprawną w stopniu znacznym i przebywa w zakładzie karnym w M. (odbywa karę 9 lat pozbawienia wolności - do 26 stycznia 2027 r.). Oprócz tego Wnioskodawca ma problemy ze wzrokiem, dyskopatię całego kręgosłupa, poważnie uszkodzony "korzeń nerwowy", częściowy niedowład prawej strony ciała. Wnioskodawca porusza się za pomocą kul łokciowych, zaś narastająca przepuklina kręgowa powoduje bóle skutkujące utratą przytomności. Oprócz tego Wnioskodawca jest po zawale serca, ma nadciśnienie tętnicze.
Organ odwoławczy podał, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, iż R.K. otrzymuje emeryturę z ZUS w wysokości 3.377,86 zł. Z tej kwoty pozostaje mu 1.040 zł miesięcznie, które przeznacza w całości na zakup dodatkowej żywności
w więziennej kantynie (oprócz opłaty za telefon i kosztów energii elektrycznej). Zdaniem Wnioskodawcy racje żywnościowe w zakładzie karnym są dla niego niewystarczające, nie zawierają witamin w dostatecznej ilości i doprowadzają do anemii i innych problemów zdrowotnych. Organ pierwszej instancji uznał jednak, że nie ma podstaw do dożywiania się Wnioskodawcy poprzez zakupy w kantynie, albowiem jeżeli faktycznie wymaga on specjalistycznej diety powinien przedstawić ku temu wskazania medyczne i zostaną one uwzględnione przez zakład karny. Wskazano, że Wnioskodawca mógłby jedynie w razie konieczności nabywać witaminy i suplementy diety. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji kwestię tę dokładnie wyjaśnił powołując właściwe przepisy prawa,
tj. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 lutego 2016 r. w sprawie wyżywienia osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. 2016 r., poz. 302).
W ocenie Kolegium Prezydent odniósł się do kwestii potrąceń z przyznanej Wnioskodawcy emerytury wyjaśniając, że organ egzekucyjny dokonuje egzekucji należności alimentacyjnych w wysokości takiej, jaka jest możliwa i w sposób, w jaki egzekwuje te należności od innych dłużników alimentacyjnych. Egzekucja tych należności została wszczęta na wniosek wierzyciela (Prezydenta) z uwagi na to, że Wnioskodawca przez 16 lat nie wpłacił na poczet tych należności żadnej kwoty i prawdopodobnie nie wpłacałby ich nadal, gdyby nie działania komornika w tym zakresie.
Organ odwoławczy przytoczył następnie treść przepisów art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. podkreślając, że faktycznie komornik pobiera na poczet swojej należności 10% wyegzekwowanych należności pieniężnych i nie można tego faktu traktować jako poniesionej szkody. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a., poprzez odwołanie do art. 1025 § 1 k.p.c., nakazuje w pierwszej kolejności zaspokoić koszty egzekucyjne, następnie: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy; należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej; należności wierzyciela alimentacyjnego; należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia. Dopiero potem zaspokojeniu podlegają należności określone w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. Kolejność ustalona w art. 28 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. zostaje również zachowana w sytuacji, gdy wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego kwoty przekazywane są przez organ egzekucyjny organowi właściwemu wierzyciela i następnie przez ten organ zaspokajane (art. 27 ust. 9 i 11 u.p.o.u.a.).
Organ odwoławczy wskazał następnie, że rozpatrując wniosek w zakresie ratalnej spłaty zadłużenia alimentacyjnego organ pierwszej instancji nie zauważył przesłanek szczególnych do uwzględnienia takiej możliwości. Zdaniem Kolegium sytuacja zdrowotna, finansowa i rodzinna Wnioskodawcy niczym nie wyróżnia się na tle innych dłużników alimentacyjnych, zaś to, że odbywa on karę pozbawienia wolności faktycznie umożliwia mu spłatę zaległości, bo nie ponosi kosztów utrzymania. Podkreślono, że Wnioskodawca pozostaje aktualnie na utrzymaniu Skarbu Państwa, zaś komornik pozostawia mu z zajętej emerytury kwotę 1.040 zł. A zatem, część tej kwoty może on przeznaczyć na spłatę przedmiotowego zadłużenia - umożliwi to Wnioskodawcy szybszą spłatę należności egzekwowanych przez komornika. W ocenie Kolegium zamiarem Wnioskodawcy było wpłacenie jak największej kwoty na poczet długu alimentacyjnego.
Organ odwoławczy wskazał, że ze stanowiska organu pierwszej instancji wynika,
iż nie widzi on możliwości rezygnacji z prowadzonej przez komornika egzekucji. W tym zakresie Prezydent wyjaśnił, że dopiero gdy Wnioskodawca wyjdzie na wolność i tym samym zmieni się jego sytuacja bytowa, będzie ewentualnie mógł złożyć odpowiedni wniosek do organu właściwego wierzyciela. Kolegium wyjaśniło, że taki wniosek może dotyczyć ograniczenia egzekucji do określonej kwoty należności alimentacyjnych, bądź umorzenia części czy całości należności alimentacyjnych. Zaakcentowano, że działanie organu w tym zakresie jest uznaniowe, co oznacza, że organ może skorzystać z tych uprawnień, ale nie musi, nawet gdy sytuacja dłużnika alimentacyjnego za tym przemawia. To samo dotyczy rozłożenia długów alimentacyjnych na raty. Obecnie zaś taka możliwość nie zachodzi.
Końcowo organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji słusznie rozważył kwestię umorzenia długu alimentacyjnego. W tym zakresie wskazano, że R. K. uzupełnił swój wniosek dotyczący umożliwienia mu spłaty ratalnej tego zadłużenia wskazując na art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.
W skardze na decyzję organu odwoławczego R. K. podkreślił, że nie chodziło mu o umorzenie zaległości, ale o umożliwienie mu spłaty zadłużenia w ratach. Zdaniem Skarżącego jego aktualna sytuacja umożliwia mu spłatę zadłużenia w ratach, po 1.500 zł, a nawet po 2.620,54 zł. Skarżący podkreślił, że sprzeciwia się spłacaniu zadłużenia przez komornika sądowego i chce dokonywać spłat z jego pominięciem, bezpośrednio do organu pierwszej instancji. W ocenie Skarżącego nie jest zrozumiałe, dlaczego on nie może spłacać zadłużenia w ratach, a może czynić to komornik.
R. K. podał, że aktualnie przebywa w zakładzie karnym i może spłacać zadłużenie z całości emerytury, natomiast jak wyjdzie na wolność to pozostanie mu po potrąceniach komornika jedynie 1.050 zł i ta kwota nie wystarczy mu na życie. Teraz natomiast, dzięki temu, że przebywa w zakładzie karnym, może spłacać większe kwoty bezpośrednio na konto organu pierwszej instancji, z pominięciem komornika sądowego, który pobiera zbyt wysokie koszty - bez uwzględniania tych kosztów szybciej spłaciłby swoje zadłużenie.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 10 grudnia 2024 r. utrzymująca
w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z 23 października 2024 r. odmawiającą R. K.: 1) umorzenia należności w wysokości 7.949,54 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. K., T. K. i W. K w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2010 r., 2) umorzenia należności w wysokości 15.237,70 zł z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A. K., A.K., T.K. i W. K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r., 3) rozłożenia na raty należności wskazanych w pkt 1 decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, 4) rozłożenia na raty należności wskazanych w pkt 2 decyzji.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r.,
poz. 1993 ze zm.), która w art. 30 stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń
z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).
Podkreślić w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odroczenia terminu ich płatności albo rozłożenia na raty jest podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy treść przytoczonej wyżej regulacji, w której ustawodawca użył zwrotu "może (...) umorzyć (...) odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres
i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji publicznej wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinna być oparta
o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych
z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, odroczenia terminu ich płatności albo rozłożenia na raty, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji
w przedmiocie umorzenia należności, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty (zob. wyrok NSA z 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/2011, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem organu jest wszechstronna i szczegółowa analiza sytuacji ubiegającego się o ulgę w spłacie i uwzględnienie wszystkich okoliczności, które składają się na sytuację dochodową i rodzinną, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Pojęcie to obejmuje całokształt sytuacji osobistej, w tym także uzyskiwane dochody, status materialny, stan zdrowia i sytuację życiową (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 28 lipca
2011 r. sygn. akt II SA/Rz 358/2011).
Nie ulega wątpliwości, że obowiązek utrzymania i wychowania swoich dzieci spoczywa przede wszystkim na rodzicach. Niewątpliwie uchylanie się od łożenia na utrzymanie własnych dzieci jest naganne i nie powinno być premiowane w ten sposób,
że obowiązek ten przejmuje Państwo, a w konsekwencji wszyscy podatnicy. Stąd też faktycznie stosowanie ulg powinno mieć charakter wyjątkowy. Nie zmienia to jednak okoliczności, że ustawodawca taką możliwość przewidział, a zatem dopuścił sytuacje,
w których dłużnik może skorzystać nawet z całkowitego zwolnienia z długu. Zastosowanie ulg w spłacie wymaga zatem dogłębnej i szczegółowej analizy i uwzględnienia indywidualnej sytuacji dłużnika. Jedynie prawidłowo przeprowadzony proces zgromadzenia materiału dowodowego i jego analizy uwalnia organ od zarzutu dowolności i przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Oceniając sytuację dochodową i rodzinną Skarżącego Prezydent uznał, że opisane przez ten organ w decyzji z 23 października 2024 r. okoliczności nie wyczerpują znamion art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i odmówił przychylenia się do wniosku Strony. Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, stanowisko to podzieliło.
Dokonując kontroli zapadłych w sprawie rozstrzygnięć należy zauważyć,
że orzekające w sprawie organy ograniczyły się wyłącznie do oceny zasadności umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości, pomijając wynikający z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. obowiązek zbadania i rozstrzygnięcia zasadności umorzenia tych należności w części. Ponadto w sposób bardzo pobieżny oceniono możliwość rozłożenia na raty ww. należności. Tymczasem, zarówno we wniosku z 4 czerwca 2024 r., jak i w późniejszych pismach składanych w toku postępowania administracyjnego Skarżący akcentował, że właśnie o tego rodzaju ulgę w spłacie wnioskuje.
Taki sposób uzasadniania decyzji sprzeczny jest nie tylko z art. 107 § 3 k.p.a., ale godzi również w uregulowaną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, jak też podważa zaufanie jednostki, której sytuację prawną w sposób władczy ukształtowano, do organów władzy publicznej, a więc narusza jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 8 k.p.a.
Na s. 4 uzasadnienia decyzji z 10 grudnia 2024 r. Kolegium podało: "Rozpatrując wniosek odwołującego się w zakresie ratalnej spłaty zadłużenia alimentacyjnego organ 1 instancji nie zauważył przesłanek szczególnych do uwzględnienia takiej możliwości. Faktycznie, bo Kolegium ma takie samo zdanie, sytuacja zdrowotna finansowa i rodzinna odwołującego się niczym nie wyróżnia się na tle innych dłużników alimentacyjnych. To,
że odwołujący się odbywa karę pozbawienia wolności faktycznie umożliwia mu spłatę zaległości bo nie ponosi on kosztów utrzymania. Słusznie organ I instancji wskazał,
że w tej chwili pozostaje on na utrzymaniu Skarbu Państwa. Kolegium wskazuje,
że komornik pozostawia odwołującemu się z zajętej emerytury kotwę 1040 zł. Część tej kwoty może w związku z tym przeznaczyć on na spłatę przedmiotowego zadłużenia . Umożliwi to odwołującemu się szybszą spłatę należności egzekwowanych przez komornika. Zamiarem odwołującego się było wpłacenie jak największej kwoty na poczet długu alimentacyjnego". Dalej organ odwoławczy wskazał: "Jak wynika z stanowiska organu I instancji, nie widzi on możliwości rezygnacji z prowadzonej przez komornika egzekucji. Wyjaśnił, że dopiero , gdy odwołujący się wyjdzie na wolność i tym samym zmieni się jego sytuacja bytowa, będzie ewentualnie mógł złożyć odpowiedni wniosek do organu właściwego wierzyciela".
Oprócz tego, że powyższe stwierdzenia dotyczące sytuacji zdrowotnej i rodzinnej Wnioskodawcy nie zostały poparte nie budzącymi wątpliwości ustaleniami (chociażby
w kontekście podnoszonych przez Skarżącego okoliczności związanych ze stanem zdrowia i związanej z tym konieczności zakupu dodatkowej żywności w zakładzie karnym), to odnoszą się do zdarzeń przyszłych (czasu po opuszczeniu przez Skarżącego zakładu karnego). Tymczasem, z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. wynika, że sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy powinna być aktualna na dzień złożenia wniosku.
Należy zauważyć, że co do zasady organ odwoławczy rozpoznając sprawę
w drugiej instancji może niewątpliwie oprzeć się w całości na dowodach zgromadzonych przez organ pierwszej instancji oraz powtórzyć wnioski wysnute przez ten organ podczas oceny tych dowodów, uznając argumentację organu pierwszej instancji za swoją. Nie budzi jednak wątpliwości, że taka sytuacja może mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy postępowanie zarówno wyjaśniające, jak i ocena zgromadzonego materiału dowodowego zostały dokonane w sposób wszechstronny i wyczerpujący, tj. uwzględniający wszystkie okoliczności sprawy, mające charakter istotny z punktu widzenia rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej.
Należy powtórzyć, że w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. mamy do czynienia z różnymi formami ulg w spłacie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i z oczywistych względów brak podstaw do umorzenia należności nie wyklucza jej rozłożenia na raty. Co więcej, wnikliwe rozważenie wniosku o rozłożenie należności na raty jest tym bardziej konieczne, że w ten sposób istnieje możliwość pogodzenia interesu publicznego, nakazującego ściąganie nienależnie pobranych świadczeń oraz słusznego interesu Skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego, nakazującego dostosowanie wielkości ściągania do możliwości płatniczych, z uwzględnieniem konieczności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych.
Organowi odwoławczemu należy również zarzucić naruszenie podstawowych reguł związanych z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu.
Zgodnie z art. 10 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (§ 1). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2). Jednocześnie organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (§ 3).
Ponadto, zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.
Wymogów wynikających z powyższych przepisów Kolegium nie dopełniło.
Powyższe uchybienia powinny zostać wyeliminowane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wynikający z art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. obowiązek organów zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, czyli zapewnienia stronie prawa do tzw. ostatniego słowa, należy do podstawowych obowiązków procesowych organów administracji publicznej działających w sposób rzetelny i profesjonalny,
z dbałością o zachowanie pełnych procesowych praw uczestników postępowania, czego wymagają zasady państwa prawa.
Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że orzekające w sprawie organy nie ustaliły należycie stanu faktycznego sprawy, naruszając tym samym art. 7,
art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., regulujące obowiązki w zakresie gromadzenia i oceny dowodów. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji będzie zobowiązany do oceny możliwości zastosowania w sprawie wszystkich rodzajów ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (umorzenie w całości lub w części, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty), uwzględniając aktualną sytuację dochodową i rodzinną Skarżącego. Przyjęte w tym zakresie stanowisko powinno być uzasadnione zgodnie z dyrektywami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.[pic]