IV SA/Gl 506/06

IV SA/Gl 506/06 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2006-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Mikusiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2006 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich o d d a l a s k a r g ę. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), zwanego dalej w skrócie K.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: ustawą o kombatantach Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] Nr [...] i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] Nr [...] o pozbawieniu H. W. uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu decyzji organ orzekający podał, że w myśl art. 154 § 1 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie na była prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zdaniem tego organu H. W. nie wykazał, aby w rozpatrywanej sprawie za uchyleniem wspomnianej decyzji przemawiał interes społeczny albo też słuszny interes samej strony. Nadto organ orzekający zauważył, że postępowanie, w których wydane zostały oznaczone na wstępie decyzje z [...] nie zostało dotknięte wadliwością, a same decyzje były zgodne z prawem, które nie uległo zmianie.
Od powyższej decyzji H. W. w dniu [...] złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wyraził niezadowolenie z treści zapadłego rozstrzygnięcia, opisał sytuacje z czasów odbywania przez siebie służby wojskowej oraz wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] Nr [...], działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 K.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].
W motywach rozstrzygnięcia organ orzekający wskazał, że wyżej wymieniony uprawnienia kombatanckie uzyskał na podstawie decyzji [...] z dnia [...] wyłącznie z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...] r. do [...] r. w ramach służby w [...]. Uprawnienia te zostały skarżącemu odebrane decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, odnosząc się do wniosku H. W. o uchylenie tych decyzji, wskazał, że zgodnie z art. 16 § 1 K.p.a. uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w K.p.a. Przepis ten, będący wyrazem zasady trwałości decyzji ostatecznych, możliwość wzruszenia tego typu decyzji ogranicza do ściśle określonych wyjątków wskazanych w K.p.a. Jednym z takich przypadków jest przepis art. 154 , który umożliwia wzruszenie decyzji ostatecznej, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, jeśli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. I choć ustawa nie definiuje pojęcia "słusznego interesu strony", w ocenie tego organu nie może on sprowadzać się do obchodzenia innych przepisów, a konkretnie art. 25 ust. 2 pkt 2 wspomnianej ustawy o kombatantach.
Organ orzekający zaakcentował, że nie ma żadnych wątpliwości, że uprawnienia kombatanckie zostały H. W. wcześniej przyznane wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w [...]. Akta kombatanckie i [...] potwierdzają aktywność wojskową strony jedynie na tym polu, nie dając jednocześnie żadnych podstaw do przyjęcia, że uczestniczyła ona w działaniach zbrojnych przeciwko oddziałom [...] i grupom [...]. Tym samym brak było podstaw do zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, który za działalność kombatancką uznaje uczestniczenie w walkach w jednostkach [...] oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami [...] oraz grupami [...].
W związku z powyższym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że w świetle uregulowania z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawienie uprawnień kombatanckich było prawidłowe, tym bardziej, że H. W. w żaden sposób nie wykazał, aby w jego przypadku miały miejsce sytuacje, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 tej ustawy, a więc uczestnictwo w Wojnie Domowej w H. w latach [...], uzyskanie uprawnień z mocy obowiązującej w chwili orzekania ustawy oraz pełnienie z poboru służby wojskowej w [...] w okresie od [...] do [...].
Nadto organ orzekający podniósł, że dokumenty, na których oparto postępowanie dowodowe są wiarygodne i korzystają z domniemania prawdziwości dokumentów urzędowych przewidzianego w art. 76 K.p.a., którego to domniemania strona nie obaliła.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. W. zakwestionował decyzję organu z dnia [...]. Podał, że w latach [...] służył przez okres [...] w [...] w K. nad W., ale będąc powołanym do służby wojskowej nie miał wpływu na to gdzie i w jaki sposób będzie ją odbywał, a jakiekolwiek sprzeciwienie się rozkazom groziło surowymi konsekwencjami, z rozstrzelaniem włącznie. Skarżący podniósł, że walczył zbrojnie z grupami [...]. Nadto H. W. zwrócił uwagę na możliwość różnorakiej interpretacji przepisu art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach. Zaznaczył, że sam był pośrednio ofiarą burzliwych powojennych czasów. W roku [...] nie miał zaś ani pojęcia, ani wpływu na to, co będzie poczytane za przesłankę przyjęcia do ówczesnej organizacji kombatanckiej. Na zakończenie dodał, że nie utrwalał on władzy ludowej, a jedynie służył Ojczyźnie walcząc o jej suwerenność.
W odpowiedzi na skargę organ orzekający wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Nadto wnioskował o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o złożeniu wyżej wymienionego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiący, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów administracyjnych polega na badaniu, czy kwestionowane decyzje nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednakowoż sądy administracyjne – w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. – rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.
Należy również podkreślić, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć, którą w zakresie swojej właściwości przeprowadza sąd administracyjny, obejmuje zarówno zachowanie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego obowiązującego w dacie wydania decyzji, jak i przestrzeganie przepisów postępowania administracyjnego.
Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W toku rozpoznania skargi nie stwierdzono bowiem naruszenia prawa, tj. zarówno przepisów postępowania administracyjnego, jak i przepisów o charakterze materialnym.
Bezspornym w tej sprawie jest okoliczność, że H. W. uzyskał uprawnienia kombatanckie na mocy decyzji [...] w C. z dnia [...] z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od [...] do [...].
Analizując akta administracyjne sprawy stwierdzić należy, że po wydaniu ostatecznej decyzji z dnia [...] Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich skarżący wniósł do organu orzekającego pismo z dnia [...], które trafnie zostało zakwalifikowane jako żądanie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 K.p.a. Taka też podstawa została powołana w decyzji z dnia [...], utrzymanej następnie w mocy decyzją z dnia [...], zaskarżoną przez H. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Przepis art. 154 § 1 K.p.a. stwarza możliwość do wzruszenia decyzji, która cechuje się tym, że jest ostateczna, a żadna ze stron nie nabyła na jej podstawie prawa, zaś za wzruszeniem decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes samej strony.
Z uregulowania tego wynika, że postępowanie prowadzone w trybie art. 154 K.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem nie jest merytoryczne rozpoznanie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już w sprawie decyzji ostatecznej z jednego punktu widzenia, a mianowicie czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W doktrynie, a także orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 K.p.a. ma za przedmiot ustalenie przesłanek wzruszenia obowiązującej decyzji, która może być najzupełniej prawidłowa pod względem prawnym albo też może być dotknięta wadami niekwalifikowanymi, a więc nie dającymi podstaw do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (por. B. Adamiak, K. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2004, s. 681 i nast., wyrok NSA z dnia 27.08.1999r. sygn. akt I SA 1999/98 nie publ.).
Badanie istnienia przesłanek z art. 154 K.p.a. nie może wszakże odbywać się w całkowitym oderwaniu od podstaw prawnych wydania decyzji ostatecznej. W pierwszej kolejności należy bowiem wziąć pod uwagę, jaki charakter miała ta decyzja, a mianowicie czy była tzw. decyzją związaną czy też miała charakter swobodny.
Decyzja swobodna oparta jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że w określonym stanie faktycznym organ ma prawo wyboru jednego z dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia. Natomiast z decyzją związaną mamy do czynienia wtedy, gdy organ administracyjny w ściśle określonym stanie faktycznym i prawnym zobowiązany jest wydać decyzję o ściśle określonej treści. Organ, rozstrzygając sprawę, nie ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tych przepisach stan faktyczny. Sytuacja taka miała miejsce w omawianej sprawie.
Decyzja o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich wydana została na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Stosownie do treści tego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach [...] w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w H. w latach [...] lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w [...] w okresie od [...] do [...].
Organ orzekający prawidłowo i w sposób nie budzący wątpliwości ustalił, że H. W. pełnił służbę wojskową w [...] od dnia [...] do [...] (vide: pismo [...] z dnia [...]). W tych ramach ustalono nadto, że w dokumentach tej jednostki brak jest danych o walkach z zorganizowanym zbrojnym podziemiem, oddziałami [...] i grupami [...]. Słusznie przy tym przyjęto, że dowód z dokumentu korzysta z domniemania prawdziwości dokumentów urzędowych, przewidzianego w art. 76 K.p.a., które nie zostało przez skarżącego obalone. W toku postępowania administracyjnego skarżący nie przedstawił z kolei żadnych dowodów, z których wynikałoby uprawnienie do posiadania uprawnień kombatanckich na mocy ustawy o kombatantach, w tym przede wszystkim na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy.
Z brzmienia przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach wynika jednoznacznie, ze decyzja z dnia 18 sierpnia 1999 r. o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich miała charakter związany. W tych okolicznościach bezcelowe byłoby analizowanie, czy za uchyleniem lub zmianą decyzji z dnia [...]i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Gdyby bowiem nawet ustalono, że przesłanki te istotnie w sprawie zachodzą, to ewentualna zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich spowodowałoby wydanie decyzji niezgodnej z prawem, tj. sprzecznej z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, a to stanowiłoby bez wątpienia przesłankę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 14 czerwca 2005 r. (sygn. OSK 1667/04), nie publ.) jednoznacznie stwierdził, że w trybie art. 154 K.p.a. nie mogą być uchylane lub zmieniane tzw. decyzje związane, przy wydaniu których przepisy prawa nie pozwalają organom na swobodne uznanie i ta okoliczność powinna być brana pod uwagę w pierwszej kolejności. Interes społeczny lub słuszny interes strony, o których mowa w ww. przepisie może przemawiać za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, tylko w przypadku decyzji uznaniowych, kiedy przy ich wydawaniu organ nie jest ściśle związany przepisami prawa.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 120 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.