IV SA/GL 486/05

IV SA/Gl 486/05 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2005-10-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Mikusiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Mikusiński po rozpoznaniu w dniu 6 października 2005r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. .
Uzasadnienie
K. T. domagał się przyznania uprawnień kombatanckich w tytułu pełnienia służby w Batalionach Chłopskich w latach [...] - [...].
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania K. T. uprawnień kombatanckich wskazując w uzasadnieniu, że w czasie wnioskowanej działalności kombatanckiej miał on [...] lat. Nie mógł więc, ze względu na wiek, być zaprzysiężonym członkiem organizacji, lecz co najwyżej dorywczo wykonywać na jej rzecz czynności pomocnicze. Z tego też względu organ odmówił wiarygodności przedstawionym przez K. T. zeznaniom świadków, którzy potwierdzili jego uczestnictwo w Batalionach Chłopskich.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. T. domagał się zmiany decyzji i przyznania mu uprawnień kombatanckich. Skarżący podkreślił, że w latach [...] - [...] systematycznie przenosił meldunki, raporty dla członków ruchu oporu, informował o poczynaniach żandarmerii, Policji i Wermachtu. Mając [...] - [...] lat był bardzo przydatny do tego rodzaju działalności, gdyż nie wzbudzał podejrzeń władz okupacyjnych.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. o odmowie przyznania K.T. uprawnień kombatanckich.
W motywach rozstrzygnięcia organ orzekający wskazał, że w sprawie przeprowadzony został dowód z zeznań świadka K. B., który oświadczył, że nie pełnił służby wspólnie z zainteresowanym. Świadek ten nie wiedział również czy, kiedy i w jakich okolicznościach K. T. został zwerbowany do Batalionów Chłopskich, czy został zaprzysiężony, posiadał pseudonim i przydział organizacyjny. W sprawie dopuszczono również dowód z zeznań świadka M. B., która ze względu na wiek i stan zdrowia, nie stawiła się na przesłuchanie.
Organ orzekający podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, że zainteresowany z racji swojego młodego wieku nie pełnił służby w Batalionach Chłopskich, a co najwyżej współpracował z tą organizacją pomagając w przekazywaniu informacji. Organ wskazał, że pełnienie służby w ruchu oporu było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych. Zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się podporządkowaniem służbowym, wyznaczeniem stanowiska służbowego i wykonywaniem zakreślonych czynności. Natomiast osoba w wieku [...] lat nie byłaby w stanie podporządkować się surowym regulaminom i rozkazom przełożonych. Organ uznał zatem, że czynności wykonywane przez stronę na rzecz Batalionów Chłopskich nie mogą być utożsamiane z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. T. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając, że ustalenia organu są sprzeczne ze zgromadzonymi w sprawie dowodami w postaci oświadczeń świadków i rekomendacji Ogólnopolskiego Związku Byłych Żołnierzy Korpusu Wojska Polskiego w C.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Organ wskazał ponadto, że w Batalionach Chłopskich ściśle przestrzegano Instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939r. określającej dolną granicę wieku osób, które mogą być przyjęte do służby w organizacji na poziomie 17 lat. W późniejszym okresie granica wieku dla osób wstępujących do organizacji została obniżona do 16 lat.
Ponadto organ orzekający wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o tym wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), wykazała bowiem, że rozstrzygnięcie to nie odpowiada wymogom prawa, a przy jego wydaniu doszło do uchybień mogących mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.s.a., sądy administracyjne kontrolując legalność rozstrzygnięć organów administracji publicznej badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje administracyjne nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wówczas władne są uchylić takie rozstrzygnięcie. Sądy badają również czy zaskarżone decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkująca ich nieważnością.
Przyczyną uwzględnienia skargi w niniejszej sprawie było stwierdzenie naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że rozstrzygając sprawę organ orzekający błędnie zinterpretował przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, przyjmując, że wiek wnioskodawcy jest kryterium decydującym o przyznaniu uprawnień kombatanckich.
Tymczasem w myśl powołanego przepisu za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Przepis ten posługuje się pojęciem "służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach", które winno być odróżnione od określenia "służba wojskowa" użytego w pkt 1 i 4 ust. 2 art. 1 ww. ustawy. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 sierpnia 1993r. (sygn. akt SA/Wr
243/93 nie publ.) pojęcie "służby" zakłada przynależność do określonej formacji, wyrażającą się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu stanowiska służbowego i wykonywaniu określonych czynności. Obowiązkiem organu orzekającego w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich jest zatem zbadanie jak ścisły był związek osoby ubiegającej się o uzyskanie tych uprawnień z określoną formacją lub organizacją podziemną, szczególnie zaś wyjaśnienie czy działalnością danej osoby ktoś kierował, czy czynności wykonywane na rzecz danej organizacji miały charakter powtarzalny, czy też polegały jedynie na świadczeniu okazjonalnej pomocy – doraźnego wypełniania poleceń osób należących do tej organizacji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że sporadyczne oddawanie nawet znacznych usług na rzecz organizacji podziemnych nie upoważnia do przyznania uprawnień kombatanckich. Nie jest natomiast wystarczające ustalenie jedynie wieku osoby, która powołuje się na pełnienie służby w organizacji podziemnej, bez poczynienia szczegółowych i wyczerpujących ustaleń dotyczących działalności skarżącego w czasie wojny.
Skarżący domagał się przyznania mu uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w Batalionach Chłopskich i przedstawił na tę okoliczność swoje oświadczenie, a także zeznania dwóch świadków oraz pozytywną opinię Ogólnokrajowego Związku Byłych Żołnierzy Korpusu Wojska Polskiego. Mimo, iż ciężar dowodzenia istnienia przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach spoczywał w tym przypadku na stronie, nie sposób uznać, by organ był zwolniony z obowiązku podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Organ orzekający zadośćuczynił temu obowiązkowi tylko częściowo zlecając przesłuchanie świadków. Jeden ze świadków – M. B., ze względu na podeszły wiek i stan zdrowia, nie stawiła się na przesłuchanie. Nadesłała jednak oświadczenie, w którym podtrzymała swoje dotychczasowe zeznania. Natomiast drugi ze świadków – K. B. podczas przesłuchania oświadczył, że nie wie kiedy i w jakich okolicznościach skarżący został zwerbowany do działalności konspiracyjnej. W takiej sytuacji celowym byłoby zatem poszukiwanie innych dowodów, chociażby w postaci przesłuchanie skarżącego, a w przypadku dalszych wątpliwości członka organizacji, która udzieliła pozytywnej rekomendacji.
Nadto stwierdzić należy, że dokonana przez organ ocena wiarygodności dowodów narusza zasady określone w art. 80 k.p.a., a uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Organ oparł się bowiem jedynie na okolicznościach wynikających z przesłuchania świadka K. B. w dniu [...] r., nie odnosząc się w ogóle do treści wcześniejszych oświadczeń tego świadka. Nie przeprowadzono oceny wiarygodności zeznań drugiego świadka M. B., która co prawda nie stawiła się na przesłuchanie, ale pisemnie potwierdziła swoje dotychczasowe zeznania.
W tej sytuacji stanowisko organu, że skarżący nie wykazał przynależności do Batalionów Chłopskich, wydaje się przedwczesne i nie poparte przekonywującymi argumentami. Dopiero po wszechstronnym wyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a więc uzupełnieniu materiału dowodowego i poddaniu go kompleksowej ocenie, możliwe będzie merytoryczne rozpoznanie sprawy i rozważenie czy skarżący spełnia warunki do uzyskania uprawnień kombatanckich.
Rozpatrując ponownie sprawę organ winien mieć także na względzie, że pojęcie "służby", o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy należy rozumieć w ujęciu funkcjonalnym, przez pryzmat faktycznie wykonywanej przez daną osobę działalności. O ile bowiem taka osoba faktycznie działała w strukturach organizacji podziemnej i w jej ramach pełniła określoną funkcję, podlegając przy tym poleceniom przełożonych, to tego rodzaju działalność wyczerpuje znamiona służby i nie może być uznana jedynie za pomoc świadczoną na zasadach współpracy ludności cywilnej.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję.
Z uwagi na fakt, że uchylona decyzja dotyczyła odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, uwzględnienie skargi nie wpływa na jej wykonanie. Dlatego po myśli art. 152 p.s.a. Sąd nie orzekł o wykonaniu zaskarżonej decyzji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 oraz art. 210 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.