IV SA/GL 486/04

IV SA/Gl 486/04 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2006-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Mikusiński /przewodniczący/
Szczepan Prax /sprawozdawca/
Zofia Borowicz
Symbol z opisem
6197 Służba Celna
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński, Sędziowie NSA Zofia Borowicz, NSA Szczepan Prax (spr.), Protokolant st. ref. Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie służby celnej - zwolnienia ze służby oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] roku Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 25 ust. 1 pkt 8a, art. 81 ust. 1 i 2 i art. 81 ust. 1a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej w K. zwolnił T. K. ze służby stałej w Izbie Celnej w K. z dniem doręczenia tej decyzji.
Decyzja powyższa zapadła po wszczęciu na podstawie art. 61 k.p.a. postępowania w sprawie zwolnienia T. K. ze służby w związku z otrzymaniem w dniu [...] r. przez Izbę Celną zawiadomienia pochodzącego z Prokuratury Rejonowej w G. o przesłaniu w dniu [...] r. w sprawie sygn. [...] aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w G..
Pismem z dnia [...] roku adresowanym do Naczelnika Działu Kadr i Szkolenia Izby Celnej w K., T. K. wniósł o powołanie biegłego z zakresu prawa konstytucyjnego w celu wydania opinii prawnej dotyczącej stosowania przepisów prawnych z nowelizacji ustawy o Służbie Celnej do zdarzenia prawnego mającego miejsce przed wejściem w życie zmian ustawy tj. przed 10 sierpnia 2003 r. oraz wyznaczenie miejsca i daty zapoznania się z całością akt sprawy.
W dniu [...] r. T. K. wysłał do Izby Celnej w K. pismo, w którym domagał się zawieszenia postępowania w sprawie zwolnienia go ze służby.
Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K. odmówił zawieszenia tego postępowania. W uzasadnieniu organ ten przedstawił wymienione w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. podstawy prawne zawieszenia postępowania oraz stwierdził, że w przedmiotowej sprawie żadna z nich nie wystąpiła. Organ poinformował, że postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby zostało wszczęte na skutek informacji uzyskanych z Prokuratury Rejonowej w G. o wniesieniu aktu oskarżenia, w którym zarzucono T. K. popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. W uzasadnieniu postanowienia wskazano ponadto, iż przy nowelizacji ustawy o Służbie Celnej uzależniono prowadzenie postępowania zmierzającego do zwolnienia funkcjonariusza ze służby jedynie od faktu wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego.
W dniu [...] r. skarżący wysłał do Ministra Finansów, za pośrednictwem Dyrektora Izby Celnej w K., zażalenie na postanowienie z dnia [...] r. o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby, odstępując od jego uzasadnienia.
Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania. W motywach rozstrzygnięcia ponownie wskazał argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia z dnia [...] r.
Pismem z dnia [...] roku skarżący wniósł do Dyrektora Izby Celnej w K. wniosek o pisemne wystąpienie do Ministra Finansów z pytaniem prawnym w kwestii prawidłowości stosowania zmian do ustawy o Służbie Celnej, wprowadzonych w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. do zdarzenia prawnego mającego miejsce w dniu [...] r. Skarżący wskazał, iż stanowisko winno wskazywać, czy zastosowane przez Dyrektora Izby Celnej w K. przepisy prawne nie naruszają zasady systemu prawa "lex retro non agit" oraz "lex severior non agit". Kolejnym pismem z dnia [...] r. T. K. zwrócił się do Dyrektora Izby Celnej w K. o umożliwienie mu przedłożenia w zakreślonym terminie dowodu w postaci opinii biegłego z dziedziny prawa konstytucyjnego, dołączenie do akt sprawy pisma z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich nr [...] z dnia [...] r. na okoliczność podjęcia działań w celu wyjaśnienia sprawy oraz rozważenia możliwości wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie niezgodności przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej z art. 32 i art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz pisemne wystąpienie Dyrektora Izby Celnej do Rzecznika Praw Obywatelskich lub do Prezesa Trybunału Konstytucyjnego w celu potwierdzenia powyższych faktów. W dniu [...] r. skarżący wniósł o dołączenie do akt sprawy wymienionego już pisma z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich nr [...] z dnia [...] r. oraz pisma z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich nr [...] z dnia [...] r. oraz pisma z Departamentu Prawnego Ministerstwa Finansów numer [...] z dnia [...] r.
Kolejnym pismem z dnia [...] r. T. K. działając na podstawie art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) w zw. z art. 111 § 1 k.p.a. wniósł o uzupełnienie decyzji z dnia [...] r. Nr [...].
W dniu [...] r. Dyrektor Izby Celnej, na podstawie art. 111 § 1, art. 123 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 81 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), odmówił uzupełnienia decyzji własnej z dnia [...] r., podając, iż brak jest podstaw prawnych do jej uzupełnienia.
W dniu [...] r. skarżący, złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zwolnienia ze służby celnej i uchylenie decyzji z dnia [...] r. Nr [...] oraz umorzenie postępowania, ewentualnie zawieszenie wszczętego postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny zgodności z Konstytucją art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej.
We wniosku zarzucono, iż organ wydający decyzję uchybił treści art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez nie zawieszenie postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) w sposób oczywisty zdawał się naruszać art. 2 i art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, a Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją tegoż przepisu.
T. K. wskazał również na naruszenie art. 2 Konstytucji RP i art. 7 k.p.a. w związku z art. 3 i art. 5 ustawy o zmianie ustawy Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej poprzez naruszenie zakazu retroakcji i zastosowanie w podstawie prawnej decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby przepisu prawa, który wszedł w życie 10 sierpnia 2003 r., zatem po wcześniejszym zdarzeniu jakim było wniesienie aktu oskarżenia w dniu [...] r. Skarżący zarzucił także naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nie powiadomienie strony o zakończonym postępowaniu.
W dniu [...] r. Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) oraz art. 25 ust. 1 pkt 8a i art. 81 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), wydał decyzję Nr [...] utrzymującą w całości w mocy własną decyzję z dnia [...] r.
W motywach rozstrzygnięcia organ podał, iż nie znalazł on podstaw do uwzględnienia zarzutów strony. Za bezsporny uznał bowiem fakt wniesienia przeciwko T. K. w dniu [...] r. aktu oskarżenia o popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego. Powołując się na treść art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż norma ta nakłada na organ administracji bezwzględny obowiązek zwolnienia funkcjonariusza ze służby w wypadku wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Dodał ponadto, iż ustawodawca nowelizując ustawę o Służbie Celnej i wprowadzając do obligatoryjnych przesłanek zwolnienia ze służby sam fakt wniesienia aktu oskarżenia, kierował się wzmocnieniem roli jaką ma Państwo do spełnienia w przypadku naruszenia przepisów prawa przez funkcjonariuszy celnych. Podkreślił także, że prawo daje zwolnionemu funkcjonariuszowi podstawę do powrotu do służby w przypadku oczyszczenia się ze stawianych mu zarzutów. Organ podkreślił, iż zapewnił T. K. czynny udział w postępowaniu zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., w tym możliwość zapoznania się z całością zebranego materiału, z którego nie skorzystał.
Nie godząc się ze stanowiskiem organu orzekającego, T. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję, której zarzucił rażące naruszenie prawa, a to art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 6 i 7 k.p.a. oraz art. 2 pkt 1, art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) poprzez powołanie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, który wszedł w życie 11 sierpnia 2003 r., a zatem po wniesieniu w dniu [...] r. aktu oskarżenia o czyn z art. 231 § 1 k.k.
W skardze zarzucono również naruszenie przez organ meriti art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niezawieszenie wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie o zwolnienie funkcjonariusza ze służby stałej w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) w sytuacji, gdy wydanie takiego merytorycznego orzeczenia przez Dyrektora Izby Celnej w K. uwarunkowane było uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, tj. zgodności znowelizowanego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej z Konstytucją, a Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł w dniu [...] r. do Trybunału Konstytucyjnego stosowny wniosek o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisu będącego podstawą rozstrzygnięcia.
Ponadto skarżący wytknął organowi orzekającemu naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) poprzez niezwrócenie się do organizacji związkowej o informację o pracowniku korzystającym z jej obrony, co stanowi, według skarżącego, naruszenie przepisów ustawowych decydujących o celach i istocie działania związków zawodowych.
Podniesiono ponadto naruszenie art. 8 i art. 78 Konstytucji RP, art. 15 i art. 20 k.p.a. w zw. z art. 81 ust. 1 i 2 ustawy o Służbie Celnej poprzez rozpoznanie przez Dyrektora Izby Celnej w K. wspomnianego wyżej zażalenia strony na własne postanowienie z dnia [...] roku o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby. W skardze stwierdzono, że naruszenie to jest rażące i wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. (nieważność), gdyż zdaniem skarżącego, wbrew poglądom organu, art. 81 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej jednoznacznie wymienia sytuacje, w których składa się wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy do organu nie będącego organem centralnym. Zdaniem skarżącego katalog tych sytuacji nie obejmuje z pewnością wyłączenia instancyjności dla zażaleń na postanowienia wydane w toku postępowania o zwolnienie (art. 123 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. i art. 81 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej).
Z uwagi na wymienione w skardze uchybienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. i poprzedzającej ją decyzji tegoż organu o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze Służby Celnej oraz o obciążenie organu kosztami postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w decyzji z dnia [...] r., wyjaśnił, iż podstawą zwolnienia funkcjonariusza celnego był art. 25 ust. 1 pkt 8a znowelizowanej ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.), pozwalający na rozwiązanie stosunku służbowego z chwilą wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z urzędu. Ta przesłanka ustawowa w przypadku skarżącego została zrealizowana. Organ podniósł, iż w chwili obecnej powołany przepis ustawy o Służbie Celnej jest prawem powszechnie obowiązującym dla stron postępowania, a o jego ewentualnej niezgodności może wypowiedzieć się Trybunał Konstytucyjny. Dyrektor Izby Celnej w K. stwierdził, iż dążąc do realizacji zasady prawdy obiektywnej, podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przez wydanie prawidłowego merytorycznego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie stwierdzono naruszenia przepisów prawa materialnego, ani procesowego.
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiący, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednakowoż sądy administracyjne – w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. – rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.
W toku rozstrzygania niniejszej sprawy sąd w pierwszej kolejności zobligowany był do tego, aby ustosunkować się do zarzutów zawartych w skardze T. K., jako że jeden z nich dotyczył przepisu ewentualnie naruszającego ustawę zasadniczą. Mowa w tym przypadku o art. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia
2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) nowelizującego dotychczasowe brzmienie art. 25 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802) poprzez wprowadzenie do tegoż przepisu nowego punktu 8a.
W tych ramach, punktem wyjścia rozważań musiał być przepis art. 8 ust. 2 oraz art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a w konsekwencji ustalona i utrwalona linia orzecznicza Trybunału Konstytucyjnego (patrz orzeczenia wydane w sprawach o sygn.: P 12/98, P 8/99, P 8/00, U 4/97, Sk 19/99). Najtrafniej, w ocenie sądu, przyjętą linię orzeczniczą wyraził wyrok Pełnego Składu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2000 r., sygn. akt P 4/99, w którym stwierdzono, że w żadnym przypadku podstawą odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawowych nie może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji. To zasadnicze twierdzenie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje przede wszystkim, że bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bowiem wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Przepis art. 188 Konstytucji zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.
Przyjmuje się, że domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą, przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji, obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1994 r., sygn. akt I PRN 53/94, publ.: OSNPiUS 1994, nr 11, poz. 179; patrz także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2002 r., sygn. akt V CKN 1456/00, LEX nr 57237). Przyjęta zasada ma kluczowe znacznie dla rozstrzygnięcia podjętego w tej sprawie albowiem poza sporem jest, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/04 publ.: OTK-A 2004/9/93). Za bezzasadny należało zatem uznać zarzut strony skarżącej wskazujący na niekonstytucyjność przepisu. Z tych przyczyn bezprzedmiotowy stał się zarzut strony skarżącej wskazujący na naruszenie art. 97
§ 1 pkt 4 k.p.a.
Należało w tym miejscu podkreślić, że subiektywne przekonanie strony skarżącej o niekonstytucyjności przepisu, nie może być uznane za wątpliwość sądu, a jedynie taka może być jedną z przesłanek wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w kwestii zgodności aktu z Konstytucją RP.
Przyjmuje się bowiem co do zasady, że wniosek o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego nie jest wiążący dla sądu. Sąd ten jednak jest obowiązany do oceny zasadności wniosku pod kątem przepisu art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Przepis ten zawiera dwie przesłanki, których łączne spełnienie aktualizuje obowiązek sądu do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Pierwszą z nich, wyrażoną wprost w przywołanym przepisie ustawy jest to, aby od odpowiedzi na pytanie prawne zależało rozstrzygnięcie sprawy zawisłej przed sądem. Kolejną przesłanką przedstawienia przez sąd Trybunałowi pytania prawnego, o którym mowa w art. 3 ustawy, jest powzięcie przez sąd wątpliwości, co do zgodności stosowanego przezeń przepisu z Konstytucją. Przesłanka ta wynika z istoty instytucji przedstawiania pytań prawnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., sygn. akt I PKN 90/98, publ. OSNP 2000/1/6). Przytoczone orzeczenie wprawdzie odnosi się do postępowania przed sądem powszechnym, niemniej jednak może stanowić wskazówkę co do postępowania z wnioskami o wystąpienie sądu administracyjnego z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Konstatując tę część rozważań uznano, że o ile spełniona została w tej sprawie pierwsza z przywołanych wyżej przesłanek stwarzających obowiązek wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, o tyle druga z nich nie wystąpiła w tej sprawie.
Kolejny zarzut zmierzający do wykazania rażącego naruszenia prawa dotyczył rozstrzygnięcia zagadnienia intertemporalnego związanego, zdaniem strony skarżącej, z zastosowaniem przez organ celny, do wszczętego przed datą wejścia w życie znowelizowanego art. 25 ustawy o Służbie Celnej postępowania, przepisów nowych, mimo wyraźnego brzmienia art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej, nakazującego stosowanie przepisów dotychczasowych w sprawach wszczętych i nie zakończonych ostatecznie.
W doktrynie i judykaturze wypracowano model rozwiązywania problemów intertemporalnych, jakiemu powinien odpowiadać wewnętrznie spójny system prawa. Na treść i charakter zasady niedziałania prawa wstecz zwrócono uwagę w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. (sygn. akt K. 47/01, publ.: OTK-A 2002/1/4). Wskazując na rozumienie i charakter tejże zasady, Trybunał Konstytucyjny nawiązał do swojego wcześniejszego orzecznictwa uznał, że treścią zasady lex retro no agit jest zakaz nadawania prawu mocy wstecznej. Zakaz ten dotyczy zwłaszcza przepisów normujących prawa i obowiązki, jeżeli prowadzi to do pogorszenia ich sytuacji w stosunku do stanu poprzedniego (przykład orzeczenie z dnia 30 listopada 1993 r., sygn. akt K. 18/92, publ.: OTK z 1993 r., cz. II, poz. 41). Omawiana zasada, w gruncie rzeczy, sprowadza się do tego, aby nie stanowić prawa, które nakazywałoby stosowanie nowo ustanowionych norm do sytuacji powstałych przed wejściem tych norm w życie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt K. 24/97, publ. OTK 1998, poz. 6). Z kolei zasada bezpośredniego działania nowego prawa, polegająca na tym, iż od dnia wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń czy też stanów rzeczy danego rodzaju – zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały przed wejściem w życie nowych przepisów, ale trwają w czasie dokonywania zmian prawa – jest rozwiązaniem bardzo prostym, a jego zaletą jest to, że od wejścia w życie nowego prawa wszyscy uwikłani w sytuacje prawne i stosunki prawne danego rodzaju mają być traktowani jednakowo, według takich samych norm. Pogląd taki przyjęto między innymi w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r. (sygn. akt K. 9/92, publ.: OTK 1993, cz. I, poz. 6)) oraz w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 1997 r. (sygn. akt FPK 11/97, publ.: ONSA 1/1998, poz. 10).
Nie budzi w tej sprawie wątpliwości, że wniesienie przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia miało miejsce przed wejściem w życie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Był to jednak stan rzeczy, który trwał nadal, już w czasie obowiązywania znowelizowanego art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. Zastosowanie zatem nowej regulacji prawnej nie łączyło się z przekroczeniem zakazu retroakcji sensu stricte. Zwrócono bowiem uwagę, iż zastosowanie w stosunku do skarżącego znowelizowanego art. 25 ustawy o Służbie Celnej nie pozbawiło T. K. praw nabytych, ani też nie godziło w bezpieczeństwo prawne zakłócając zasadę praworządności i zaufania obywateli do państwa (art. 2 Konstytucji RP). Wręcz przeciwnie, trudne do pogodzenia z zasadą równego traktowania obywateli wynikającą z treści art. 32 Konstytucji RP, byłoby uznanie, iż funkcjonariusze służb celnych, co do których wniesiony został akt oskarżenia o popełnienie umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego przed dniem 10 sierpnia 2003 r., mogą być traktowani w sposób łagodniejszy niż funkcjonariusze, którzy zostali oskarżeni po tym dniu.
Podkreślenia wymaga, że ustawa nowelizująca zawiera intertemporalną regulację zabezpieczającą "interes w toku" służącą respektowaniu zasady zaufania. Art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej ustawę o Służbie Celnej stanowi bowiem, że postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem postępowań, dotyczących uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, zwrotów lub umorzeń określonych przepisami działu V tytułu VII ustawy zmienianej w art. 1 oraz wyznaczenia lub uznania miejsca, w którym mogą być dokonywane czynności przewidziane przepisami prawa celnego.
Istotne więc dla skarżącego było ustalenie daty wszczęcia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. W ocenie sądu był to dzień [...] r. W tym bowiem dniu, Izba Celna w K. działając na podstawie art. 61 k.p.a., sporządziła zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zwolnienia T. K. ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Ostatni ze wskazanych przepisów wszedł w życie w dniu 10 sierpnia 2003 r. Przyjęto zatem, że postępowanie administracyjne w tej sprawie wszczęto już w dacie obowiązywania art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Z tych względów należało uznać, że w rozpoznanej sprawie mamy do czynienia z retrospekcją przepisu prawa, gdyż stary fakt prawny, jakim było wniesienie aktu oskarżenia o przestępstwo umyślne przeciwko skarżącej jest oceniany po tej dacie już według przepisów wprowadzonych ustawą zmieniającą. Przywołany zatem w skardze art. 3 ustawy nowelizującej ustawę o Służbie Celnej dotyczył więc jedynie postępowań, które zostały wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem 10 sierpnia 2003 r. Identyczny pogląd prawny został wyrażony w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2004 r. i z dnia 29 kwietnia 2005 r. (sygn. akt 4 II SA/Ka 3371/01 i IV SA/Gl 81/04 – nie publikowane).
Prawidłowo więc organ orzekający w niniejszej sprawie powołał art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. Za prawidłowością zastosowanej podstawy prawnej przemawia nadto stanowisko wyrażone w piśmiennictwie. Przyjęto tezę, w myśl której stary fakt prawny, jakim było wniesienie przeciwko celnikowi publicznego aktu oskarżenia o przestępstwo umyślne lub jego aresztowanie (który przed dniem 10 sierpnia 2003 r. nie wywołał skutków prawnych), jest oceniany po tej dacie już według przepisów wprowadzonych nowelą do ustawy o Służbie Celnej. Organ nie cofa się w czasie do chwili, gdy wystąpiły zdarzenia, o których mówi art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b, ale je ocenia na dzień wydawania decyzji. Tak więc ocenia sytuację prawną funkcjonariusza na dzień wydania decyzji i obowiązywania nowych przepisów, a te kształtują także fakt prawny, który zaistniał przed 10 sierpnia 2003 r. (por. P. Szustakiewicz, Retroakcja w prawie administracyjnym, publ.: Radca Prawny 2005/3/54).
Przyjęcie takiego stanowiska w rozpoznanej sprawie nie narusza postanowień art. 2 i art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Szczególny bowiem charakter służby funkcjonariuszy celnych i ciążące na nich obowiązki względem Państwa spowodowały zaostrzenie wymogów im stawianych, ale jednocześnie też dały dodatkowe gwarancje w przypadku prawomocnego wyroku uniewinniającego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. akt SK 19/03, publ.: OTK-A 2004/11/118). W wyroku z dnia 19 października 2004 r. (sygn. akt
K 1/04 publ.: OTK-A 2004/9/93) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "zadania Służby Celnej mają charakter wieloaspektowy. Stanowią one realizację celów przypisanych tradycyjnie, z jednej strony – służbom pionu śledczego, z drugiej zaś – skarbowego. Należy zwrócić uwagę na doniosłość prawidłowego wykonywania zadań Służby Celnej dla budżetu państwa (...). Troska o dobro służby publicznej, w tym Służby Celnej, usprawiedliwia zastosowanie indywidualnych rygorów prawnych zdeterminowanych jej specyfiką, nawet jeżeli cechować je będzie duży stopień represyjności".
Konstatując, fakt wniesienia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu aktu oskarżenia o popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego, jest zdarzeniem, które w świetle wymagań postawionych przez ustawodawcę osobom, które chcą pełnić służbę celną, w szczególności w świetle art. 2 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którym funkcjonariusz celny musi posiadać nieposzlakowaną opinię, pociąga za sobą obowiązek zwolnienia go ze służby. Z kolei w pojęciu "wniesienie aktu oskarżenia" mieszczą się również zdarzenia, które miały miejsce przed dniem wejścia w życie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, jeżeli do dnia jego wejścia w życie sprawa karna nie została prawomocnie zakończona. Odnotowano, że w tej sprawie nie zapadł prawomocny wyrok sądu uniewinniający skarżącego.
Kolejny zarzut skarżącego wiązał się z naruszeniem art. 30 ust. 2’ ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854 ze zm.). W punkcie wyjścia należało odnotować pewną niekonsekwencję w strukturze tego zarzutu, jako że skarżący przywołując podstawę prawną przytoczył uzasadnienie z innego przepisu. Bez względu jednak na to, czy przedmiotem zarzutu strony skarżącej był ust. 2 czy ust. 2’ art. 30 ustawy o związkach zawodowych nie stwierdzono w tej sprawie, aby skarżący zwracał się do właściwej organizacji o ochronę prawną. Z tych względów sąd nie podzielił zarzutu strony skarżącej.
Reasumując, przyjąć trzeba, że poczynione w tej sprawie ustalenia faktyczne i prawne, dokonane przez organ administracji publicznej, wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i były zgodne z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Z tych względów – zdaniem sądu – skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.