IV SA/GL 435/04

IV SA/Gl 435/04 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2005-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Teresa Kurcyusz-Furmanik
Wiesław Morys /przewodniczący/
Symbol z opisem
6240 Zmiana  kategorii zdolności do służby wojskowej
Skarżony organ
Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia WSA Teresa Kurcyusz- Furmanik WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi D.D. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. z dnia [...] nr [...]
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] D.D. zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. z prośbą o skierowanie go do wojskowej komisji lekarskiej, celem zmiany orzeczonej siedem lat wcześniej kategorii zdrowia "[...]" na kategorię "[...]".
Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w B., działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. nr 21, poz. 205 ze zm.) oraz art. 123 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił D.D. skierowania do terenowej wojskowej komisji lekarskiej w celu weryfikacji kategorii zdolności do służby wojskowej.
W uzasadnieniu wskazał, iż na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. nr 57, poz. 278 z późn. zm.) D.D. prawomocnym orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej dla Miasta B. z dnia [...] został uznany za [...] - kat. "[...]". Zatem orzeczenie to zostało wydane wyłącznie dla potrzeb wykonywania służby wojskowej, a jego treść nie przesądza o przydatności D.D. do służby innej niż wojskowa.
W konsekwencji wydania tego orzeczenia D.D. z dniem [...] został przeniesiony do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej przewidzianej dla poborowych, a jako żołnierz rezerwy [...].
W zażaleniu oznaczonym jako "[...]" D.D. domagał się skierowania na badanie do wojskowej komisji lekarskiej. Wskazywał, że orzeczona [...] lat temu kategoria zdrowia "[...]" jest nieadekwatna do obecnego stanu jego zdrowia, który uległ [...] zmianie po [...], kuracji [...] i serii [...]. Podniósł, że posiadana kategoria "[...]" uniemożliwia mu podjęcie pracy w policji lub straży pożarnej.
Postanowieniem z dnia [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. nr 21, poz. 205 ze zm.) oraz art. 123 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 29 ust. 1 powołanej ustawy Wojskowe Komisje Lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej tylko poborowych w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska oraz żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową i żołnierzy rezerwy. Zatem Wojskowy Komendant Uzupełnień w B. nie miał podstaw prawnych, zgodnie z art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, kierowania D.D. do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, celem ponownego badania jego zdolności do służby wojskowej ze względu na potrzeby Sił Zbrojnych RP. Nadto orzeczona wcześniej kategoria "[...]" nie jest "miernikiem" obecnego stanu zdrowia D.D., ale określa jedynie jego zdolność do pełnienia służby wojskowej. Tym samym nie ma związku między tą zdolnością, a zatrudnieniem D.D. w policji, czy straży granicznej lub pożarnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D.D. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. z dnia [...] nr [...] oraz o nakazanie przeprowadzenia badania przez wojskową komisję lekarską. Powołanym rozstrzygnięciom zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. nr 21, poz. 205 ze zm.), który stwierdza, iż ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego, jeżeli nastąpiły istotne zmiany w jego stanie zdrowia oraz powtórzył argumentację zaprezentowaną wcześniej we wniosku z dnia [...], a także w odwołaniu. W szczególności podkreślił, iż jest osoba zdrową, a posiadana kategoria zdrowia utrudnia mu podjęcie pracy zawodowej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wskazał, że art. 28 ust. 4 powołanej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej dotyczy jedynie poborowych lub żołnierzy rezerwy, którzy są zdolni do pełnienia służby wojskowej, albowiem przez tak długi czas mogą ujawnić się schorzenia lub żołnierz rezerwy ulegnie urazom, które mogą spowodować jego niezdolność do czynnej służby wojskowej. Zdaniem organu nie dotyczy to obywateli polskich, którzy ze względu na stan zdrowia zostali uznani za trwale niezdolnych do pełnienia służby.
W przeciwnym wypadku ustawodawca nie ustalałby kategorii "[...]" jako trwałej, nieprzemijającej niezdolności do służby wojskowej [...]. Wskazał, że na uzasadniony wniosek żołnierza rezerwy kieruje na badania Wojskowy Komendant Uzupełnień i organ ten jako organ administracji rządowej niezespolonej przed skierowaniem do Komisji Lekarskiej jest zobowiązany badać wniosek pod względem jego dopuszczalności w świetle prawa. Podniesiono, iż w przypadku skarżącego nie było dopuszczalne kierowanie go na kolejne badania, albowiem w sposób ostateczny zostało ustalone, że skarżący jest trwale niezdolny do pełnienia czynnej służby wojskowej [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest zasadna.
Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, iż stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/, sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jej rozstrzygnięć.
Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy /Dz. U. nr 153, poz. 1270, zwanej dalej w skrócie: " ustawą p.p.s.a."/ wynika natomiast, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w przypadku, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.
W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym kontroli w aspekcie zgodności z prawem podlegało zaskarżone postanowienie i postępowanie, które go poprzedziło w zakresie objętym zarzutami skargi oraz w ramach, wynikającego z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. obowiązku kontroli zaskarżonego aktu z urzędu.
Skarga dotyczy bowiem rozstrzygnięcia o odmowie skierowania do wojskowej komisji lekarskiej, a okoliczności sprawy wskazują, iż w pierwszej kolejności należy ocenić charakter prawny tego rozstrzygnięcia w świetle przepisów obowiązujących w dacie jego podjęcia.
Stosownie do art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. nr 21, poz. 205 ze zm.) poborowych w okresie, kiedy nie urzęduje rejonowa komisja lekarska i żołnierzy rezerwy do wojskowej komisji lekarskiej, kieruje z urzędu lub na wniosek tych osób wojskowy komendant uzupełnień, a żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową - dowódca jednostki wojskowej.
To skierowanie poprzedza więc wszczęcie postępowania przed wojskowymi komisjami lekarskimi i nie jest ono elementem prowadzonego przed nimi postępowania, gdyż wydawane jest przez inny organ. Wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. nr 57, poz. 278 z późn. zm.) nie używa w tym zakresie jednolitej terminologii. Mówi zatem o kierowaniu do komisji lekarskich (§ 13 i § 14), o zarządzeniu skierowania do tych komisji ( § 14 ust. 1), a w załączniku nr 4 czynności tej nadano formę karty skierowania. Można więc przyjąć, iż skierowanie przez organ wojskowy danej osoby do wojskowej komisji lekarskiej następuje w drodze aktu, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy p.p.s.a.
Akt ten dotyczy bowiem zakresu administracji publicznej, gdyż decyduje o uprawnieniach lub obowiązkach wynikających z przepisów prawa, a w przypadku skarżącego ustalenia jego zdolności do służby wojskowej. Tym samym te akty nie są orzeczeniami podjętymi "w toku postępowania administracyjnego" (art. 123 K.p.a.).
W konsekwencji skierowanie przez organy wojskowe do wojskowych komisji lekarskich należy do spraw podlegających sądowej kontroli, a więc spraw sądowoadministracyjnych w rozumieniu art. 1 powołanej wcześniej ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
W związku z tym, iż ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, jak i rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach nie zawierają przepisów w kwestii odmowy skierowania do wojskowej komisji lekarskiej. Nadto, przedmiot niniejszej sprawy administracyjnej obejmował wyłącznie skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej, a nie ustalenie zdolności skarżącego do służby wojskowej, które należy do innego organu administracji publicznej. Koniecznym wydaje się przypomnienie, że postępowanie administracyjne wszczyna się w celu "załatwienia sprawy", przez co należy rozumieć - wydanie decyzji. Powołany w podstawie prawnej zaskarżonych rozstrzygnięć art. 123 K.p.a. dotyczy postanowień wydanych w toku postępowania administracyjnego, a nie kończących to postępowanie. Wniosek skarżącego o skierowanie na badanie lekarskie "nie otworzył" bowiem na nowo postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej dla Miasta B. z dnia [...], a Kodeks postępowania administracyjnego dopuszcza zakończenie wszczętego postępowania wyłącznie w formie decyzji.
Stosownie bowiem do treści art. 104 K.p.a. organ administracji załatwia sprawę przez wydanie decyzji, która rozstrzyga sprawę co do jej istoty albo w inny sposób kończy sprawę w danej instancji. Dlatego przyjąć należy, iż orzeczenie merytoryczne winno być rozstrzygnięte aktem orzekającym co do istoty i wymaga wydania decyzji.
W przedmiotowej sprawie uwzględnienie wniosku następuje czynnością materialno-techniczną, a odmowa – decyzją administracyjną, dlatego wadliwe było oznaczenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć jako postanowień, bowiem winny one przybrać formę decyzji.
Organy orzekające w niniejszej sprawie nie zwróciły także uwagi na okoliczność, iż na postanowienie z art. 123 K.p.a. służy zażalenie tylko wtedy, gdy Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi (art. 141 § 1 K.p.a.). Jednak żaden jego przepis nie przewiduje tego rodzaju postanowień, jakie zapadły w rozpoznawanej sprawie, dlatego nie przysługiwało na nie zażalenie. Przyznać też trzeba, że poza błędnym oznaczeniem rodzaju aktu spełniają one wszystkie wymogi przewidziane dla decyzji administracyjnej. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądowym za uznaniem danego aktu za decyzję przemawia jego treść, a nie nazwa (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r. sygn. akt III SAB 34/01, Lex nr 79247).
Przystępując do merytorycznej oceny poprawności odmowy skierowania skarżącego do wojskowej komisji lekarskiej przypomnieć trzeba, iż ostateczną decyzją Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej dla Miasta B. z dnia [...], skarżący uznany został za niezdolnego do służby wojskowej [...] - kat. "[...]" i w konsekwencji z dniem [...] został przeniesiony do rezerwy bez odbycia służby wojskowej przewidzianej dla poborowych. Stosownie do art. 99 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej żołnierzami rezerwy są osoby przeniesione do rezerwy na podstawie przepisów tej ustawy. Zatem z dniem [...] skarżący został żołnierzem rezerwy.
Jak już wcześniej wskazano ustawową podstawę do złożenia wniosku o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej stanowi art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem wojskowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej, a wniosek taki mogą składać wyłącznie poborowi w okresie, kiedy nie urzęduje rejonowa komisja lekarska i żołnierze rezerwy (w związku z art. 29 ust. 1 tej ustawy) do wojskowej komisji lekarskiej, a kieruje ich wojskowy komendant uzupełnień.
W przedmiotowej sprawie organy administracji wojskowej powołując się na ten przepis odmówiły skarżącemu (żołnierzowi rezerwy) skierowania do wojskowej komisji lekarskiej.
Trzeba w tym miejscu przypomnieć, iż uznanie administracyjne istnieje wówczas, gdy administracja dla urzeczywistnienia stanu prawnego może wybierać między różnymi rozwiązaniami. Uznanie występuje wtedy, gdy norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi administracyjnemu. Inaczej mówiąc, ustawa pozwala na wybór następstwa prawnego, przy czym można dokonywać wyboru między dwoma lub więcej możliwościami.
Natomiast w przypadku, gdy konkretna sytuacja prawna odpowiada stanowi przewidzianemu przez ustawę, to powinien nastąpić skutek prawny przewidziany przez ten akt, a dokładniej przez normę prawną w nim zawartą. Skoro więc w omawianym przypadku ustawodawca użył słowa "kieruje" to oznacza - o ile stosowny wniosek (prośba) została złożona przez podmiot uprawniony do złożenia takiego wniosku (w tym przypadku przez żołnierza rezerwy) - że taka konkretna sytuacja prawna i skutek przewidziany przez ustawę zaistniały w przedmiotowej sprawie.
Z cytowanego wyżej przepisu wynika bowiem, iż na wniosek żołnierza rezerwy właściwy wojskowy komendant uzupełnień jest zobowiązany skierować tego żołnierza do wojskowej komisji lekarskiej. Zatem wojskowy komendant uzupełnień nie jest władny w przypadku złożenia wniosku przez uprawniony do tego podmiot odmówić wydania przedmiotowego skierowania.
Stanowisko to potwierdza także treść przepisów § 13 ust. 1 i § 14 ust. 1 pkt. 2 b rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. Przepisy te stanowią, że do wojskowych komisji lekarskich kieruje się - z urzędu lub na prośbę - osoby ubiegające się o wydanie orzeczenia lekarskiego, a skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej w stosunku do żołnierzy rezerwy zarządza wojskowy komendant uzupełnień.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że orzeczenia organów administracji obu instancji naruszają prawo, a w szczególności przepis art. 29 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
Wskazania co do dalszego biegu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań.
Na marginesie można także wskazać, iż nie sposób zgodzić się z argumentem przywołanym w odpowiedzi na skargę (str. 2), a mianowicie określeniem, zdaniem organu odwoławczego, kategorii zdrowia "[...]" jako trwałej, nieprzemijającej niezdolności do służby wojskowej [...]. Przepis § 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. zawiera definicję kategorii zdrowia "A", "D" i "E" i stanowi:
1/ w pkt.1, że kategoria "A" to zdolny do służby wojskowej, co oznacza zdolność do odbywania zasadniczej i nadterminowej zasadniczej służby wojskowej, zajęć wojskowych w czasie trwania studiów wyższych, przeszkolenia wojskowego, okresowej służby wojskowej, ćwiczeń wojskowych, zasadniczej służby lub szkolenia poborowych w obronie cywilnej, służby zastępczej, jak również służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny;
2/ w pkt. 2, że kategoria "D" to niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt. 1, w czasie pokoju;
3/ w pkt. 3, iż kategoria "E" to trwale niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
W świetle powyższego przepisu nieuprawnionym jest więc określenie kategorii zdrowia "[...]" jako "[...]" niezdolności do służby wojskowej [...]. Takie określenie wobec powyższych definicji wydaje się być uprawnione jedynie w stosunku do kategorii zdrowia "[...]".
Z wyżej przytoczonych względów należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K., jak i poprzedzające je postanowienie Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. z dnia [...] nr [...] wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania oraz z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a. uchylił te orzeczenia i nie dopatrzył się podstaw do zastosowania w sprawie art. 152 ustawy p.p.s.a., ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlegało wykonaniu.