IV SA/GL 386/06

IV SA/Gl 386/06 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2007-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Edyta Żarkiewicz
Małgorzata Walentek
Tadeusz Michalik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
I OSK 1029/07 - Wyrok NSA z 2008-06-24
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2007 r. sprawy ze skargi "A" w J. na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję – nakaz Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K. z dnia [...] r. Nr [...], 2. zasądza od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego kwotę [...]/[...]/ złotych.
Uzasadnienie
Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. nakazem z dnia [...] r. wydanym na podstawie art. 9 pkt.2 a w związku z art. 21 ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 06 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 ze zm. oraz z 2005 r. Nr 167 poz. 1399) po przeprowadzeniu kontroli nakazał "A" w J. wypłacić wymienionym pracownikom dodatek do wynagrodzenia z tytułu świadczenia pracy w niedziele (w okresie od [...] do [...] 2005 r.), za które nie otrzymali w zamian dnia wolnego od pracy.
W uzasadnieniu wskazano, iż pracownicy wymienieni w treści nakazu płatniczego świadczyli w okresie biegnącym od [...] do [...] 2005 r. pracę w niedziele nie otrzymując w zamian wynikającego z tego tytułu dodatku do wynagrodzenia określonego w treści art. 151¹¹ § 2 Kodeksu pracy, co zostało ustalone podczas kontroli przeprowadzonej "A" w J.. Pracownicy świadczyli pracę w wymienionym okresie nie otrzymując w zamian innego dnia wolnego od pracy co- jak podał organ I instancji- ustalono w sposób bezsporny na podstawie przedłożonej ewidencji czasu pracy. Kwoty przedstawione w nakazie zostały naliczone przez pracodawcę na podstawie żądania z dnia [...] r. W dalszej kolejności podano, iż przepisy art. 151¹ i art. 151¹¹ Kodeksu pracy ustalają w sposób jednoznaczny formę rekompensaty dla pracownika wykonującego pracę w niedziele, święto lub dzień wolny od pracy. W każdym przypadku pracodawca jest zobowiązany do udzielenia pracownikowi innego dnia wolnego od pracy i to niezależnie od tego przez ile godzin pracownik wykonywał pracę. Udzielenie pracownikowi dnia wolnego powinno nastąpić do końca danego okresu rozliczeniowego. Jeżeli w okresie rozliczeniowym nie jest możliwe wykorzystanie przez pracownika dnia wolnego od pracy, pracodawca zobowiązany jest wypłacić pracownikowi za pracę w takich dniach niezależnie od normalnego wynagrodzenia, dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedziele lub święto. W ocenie organu I instancji przepisy art. 151¹ § 2 oraz art. 151¹¹§ Kodeksu pracy stanowią dwa niezależne od siebie tytuły do otrzymania dodatku do wynagrodzenia i w razie ich zbiegu pracownik powinien otrzymać dwa dodatki o łącznej wysokości 200% wynagrodzenia. Wypłata jednego dodatku nie może wyłączać lub ograniczać obowiązku wypłaty drugiego dodatku. Dodatek, o którym mowa wart. 151¹¹ § 2 Kodeksu pracy należał się pracownikom po zakończeniu okresu rozliczeniowego, w którym świadczyli pracę w niedziele i święta oraz nie otrzymali z tego tytułu dnia wolnego od pracy. Zawarte w treści art. 151¹¹ Kp odwołanie do art. 151¹ Kp służy jedynie do określenia wysokości dodatku za pracę w niedziele i święta.
Odwołanie od decyzji złożył pracodawca- "A", wnosząc o uchylenie nakazu i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu wskazano na błędne stanowisko organu I instancji. Podano, iż odwołanie zawarte w treści art. 151¹¹ do art. 151¹ Kodeksu pracy świadczy wyraźnie, że chodzi o jeden tylko dodatek. W przeciwnym razie ustawodawca zaznaczyłby, iż dodatek, o którym, mowa wart. 151¹¹ § 2 Kp należy się niezależnie od dodatku wynikającego z art. 151¹ Kp. W ocenie odwołującego się w razie braku możliwości udzielenia dnia wolnego, praca w niedziele i święta staje się pracą w godzinach nadliczbowych, za którą należy się wynagrodzenie z art. 151¹ Kp i właśnie taki jest cel odesłania z art. 151¹¹ Kp.
Okręgowy Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K. decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późno zm.) oraz art. 16 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 06 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy utrzymał mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść przepisów art. 9 pkt. 2 a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 94 pkt 5, art. 151¹¹ i art. 151¹ Kodeksu pracy. Podał, iż ustalono w sposób bezsporny, że wskazani w treści decyzji pracownicy świadczyli pracę w niedziele w okresie od dnia [...] do [...] 2005 r., nie otrzymując w zamian innego dnia wolnego od pracy. W dalszej kolejności organ odwoławczy zaznaczył, iż przepis art. 151¹ § 2 Kp z jednej strony, a przepis art. 151¹¹ Kp z drugiej strony przewidują dwa niezależne od siebie tytułu do otrzymania dodatku do wynagrodzenia. Dodatek za pracę w niedzielę i święto- w razie nie udzielenia w zamian za pracę w te dni, dni wolnych od pracy- stanowi niewątpliwie odrębny dodatek od dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Jest to samodzielna instytucja dodatku za pracę w niedziele i święta, a odwołanie do przepisu o dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych ma jedynie na celu ustalenie wysokości dodatku. W przypadku, w którym praca w niedzielę i święto, za które pracownik nie otrzymał dnia wolnego, spowoduje jednoczesne przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, pracownikowi będzie przysługiwał zarówno dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych jak i dodatek za pracę w niedzielę i święto. W sytuacji takiej przysługują pracownikowi dwa dodatki. W końcowej części uzasadnienia Okręgowy Inspektor Pracy podał, iż postępowanie nakazowe prowadzone przez Inspektora Pracy jest niezależne od postępowania przed sądem powszechnym. Pracownik ma możliwość wyboru drogi dochodzenia wypłaty dodatków. Może wystąpić z roszczeniem do Sądu jak i domagać się przeprowadzenia kontroli przez Inspektora Pracy i wydania w jej następstwie nakazu wypłaty. W postępowaniu prowadzonym przez Inspektora Pracy pracownik nie jest stroną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca spółka wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji zarzucając im naruszenie przepisów art. 151¹ § 2 i art. 151¹¹ § 2 i 3 Kodeksu pracy poprzez przyjęcie, że w związku z pracą w niedziele i święta, za którą pracownik nie otrzymał dnia wolnego przysługuje mu zarówno dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych jak i dodatek za pracę w niedzielę i święto. W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumenty zaprezentowane w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Nadto wskazała na stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w uchwale z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt. PZP 11/05, zgodnie z którym w razie nie udzielenia przez pracodawcę w okresie rozliczeniowym innego dnia wolnego od pracy w zamian za dozwoloną pracę świadczoną w niedzielę i święto, pracownikowi przysługuje za każdą godzinę takiej pracy tylko jeden dodatek przewidziany wart. 151¹¹ § 2 in fine lub § 3.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Nadmieniono także, iż w niniejszej sprawie w momencie wydawania nakazu przez Inspektora Pracy oraz decyzji Okręgowego Inspektora Pracy sprawy pracownicze nie były przedmiotem postępowania przed sądem pracy, co potwierdza uprawnienie Inspektora do wydania decyzji administracyjnej. Podniesiono nadto, iż uchwała SN, na którą powołuje się strona skarżąca jest jednym ze stanowisk w sprawie wypłaty dodatków do wynagrodzenia za pracę, wskazując jednocześnie na istnienie innych poglądów w tej mierze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga musiała odnieść skutek.
W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas -w zależności od rodzaju naruszenia -uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpatrywanej sprawie podstawę materialnoprawną podjętych w niej rozstrzygnięć stanowił art. 9 ust. 1 pkt 2 a ustawy z 06 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 ze zm.) zgodnie, z którym w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Zdaniem Sądu przepis ten nie jest przepisem szczególnym, o którym mowa w pkt. 2 § 3 kodeksu postępowania cywilnego, wyłączającym rozstrzyganie sporów między pracodawcą, a pracownikiem z kompetencji sądu powszechnego i przenoszącym to uprawnienie do organu administracji publicznej -Państwowej Inspekcji Pracy. Zatem sądy powszechne są w dalszym ciągu jedynym organem państwa uprawnionym do rozstrzygania ewentualnych roszczeń wynikających ze stosunku pracy, w tym sporów o wypłatę wynagrodzenia między pracownikiem i pracodawcą, ponieważ są to sprawy cywilne, a te podlegają kognicji sądów powszechnych.
Nakaz wystawiony przez Inspektora Państwowej Inspekcji Pracy na podstawie wskazanego przepisu spełnia inną funkcję. Jego zadaniem jest wymuszenie na pracodawcy wypełnienia obowiązku wynikającego z zawartej umowy z pracownikiem w zakresie wypłaty wynagrodzenia i tych elementów umowy, które związane są z wynagrodzeniem, co odnosi się w szczególności do terminowej wypłaty wynagrodzenia. Z kolei z brzmienia art. 9 ust. 1 pkt. 2 a wyżej wymienionej ustawy wynika, że Inspektor Pracy może nakazać wypłacić należne pracownikowi wynagrodzenie, a także inne świadczenie.
Oznacza to, że Inspektor Pracy nie posiada uprawnień do rozstrzygania w przypadku wystąpienia sytuacji spornej, gdyż kompetencja w tym zakresie przynależy do sądu powszechnego.
Zatem istota przedmiotowego nakazu sprowadza się jedynie do skłonienia pracodawcy, aby ten wypełnił ciążący na nim z mocy prawa obowiązek względem pracownika, wówczas gdy obowiązek jest wymagalny. Tym samym w przypadku wystąpienia sytuacji spornej Inspektor Pracy nie może nałożyć obowiązku wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia i innych składników z nim związanych ale może zobligować pracodawcę do rozwiązania w określonym czasie występującej sytuacji spornej.
W tej sytuacji, nakaz zobowiązujący pracodawcę do wypłaty wynagrodzenia wystawiony przez Inspektora Pracy, nie może stanowić dla pracownika podstawy do uruchomienia postępowania egzekucyjnego. Stosownie bowiem do postanowień art. art. 2 § 1 pkt. 11 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 956 ze zm.) egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także inne świadczenia przysługujące pracownikowi, nakładane w drodze decyzji organów Państwowej Inspekcji Pracy. Jednakże obowiązek ten podlega egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, a zatem w ramach tej egzekucji nie jest możliwe wyegzekwowanie należnej pracownikowi kwoty.
Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie w istocie zaistniał spór o należność pracowniczą. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie sporne należności pracownicze, to nie tylko takie należności co do których toczy się spór przed sądem powszechnym o wysokość bądź tytuł do ich zapłaty pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą, lecz także należności co do których istnieje ewidentny spór na gruncie przepisów materialnego prawa pracy, jak to ma miejsce w rozpatrywanym przypadku. Na marginesie można wskazać, iż spór ten był dostrzegany i wyraźnie uwypuklony w doktrynie prawa pracy (patrz komentarz do art. 151¹¹ - Komentarz do Kodeksu pracy ( K. Jaśkowski, E . Maniewska Zakamycze 2006 wyd. V tom I).
W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z prezentowaniem skrajnie odmiennych stanowisk przez pracodawcę i inspektora pracy na tle obowiązujących przepisów Kodeksu pracy. Spór ten nosi wszystkie cechy materialnoprawnego sporu o należność pracowniczą, dotyczy bowiem kwestii jakie przepisy materialnego prawa pracy mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
Otóż w ocenie inspektora pracy przepisy art. 151¹ § i 151¹¹ § 2 kodeksu pracy stanowią dwa niezależne od siebie tytuły do otrzymania dodatku do wynagrodzenia i w razie ich zbiegu pracownik powinien otrzymać dwa dodatki w łącznej wysokości 200% wynagrodzenia. Wypłata jednego dodatku nie może wyłączyć lub ograniczyć wypłaty drugiego. Stanowisko to inspektor szeroko umotywował , przywołując na poparcie swojego stanowiska poglądy prezentowane przez specjalistów z zakresu nauki prawa pracy. Ze stanowiskiem organu nie zgodził się pracodawca zdaniem, którego przepisy art. 151¹ i 151¹¹ Kodeksu pracy pozwalają wysnuć wniosek, iż pracownikowi wykonującemu pracę w niedziele pracodawca zobowiązany jest w pierwszej kolejności udzielić w zamian innego dnia wolnego od pracy. W takim przypadku nie ma mowy o żadnym dodatku, gdyż, zachowana zostaje norma pięciodniowego tygodnia pracy i przeciętna tygodniowa norma czasu pracy nie zostaje przekroczona. Odwołanie się do art. 151¹ Kp świadczy, że chodzi o jeden tylko dodatek. W przeciwnym razie ustawodawca zaznaczyłby wyraźnie, iż dodatek w zamian za pracę w niedziele należy się niezależnie od dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. Dodatkowo w skardze do Sądu Administracyjnego powołał się na dotyczącą przedmiotowej materii uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt II PZP 11/05.
W takiej zaś sytuacji – istnienia ewidentnego sporu materialnoprawnego na gruncie przepisów prawa pracy - inspektor pracy, nie posiadający jakichkolwiek uprawnień do rozstrzygania takiego sporu, winien był przed wydaniem nakazu wykorzystać swoje uprawnienia nadane mu przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 63¹ i 462 tej ustawy) i wystąpić w imieniu pracowników skarżącego do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu materialnoprawnego z zakresu prawa pracy.
Przeto dopiero w przypadku pozytywnego dla inspektora (a w istocie dla pracownika) rozstrzygnięcia omawianego sporu z zakresu materialnego prawa pracy przez sąd powszechny, inspektor uprawniony był wydać nakaz wypłacenia pracownikom strony skarżącej przysługujących im w sposób bezsporny należności.
Pośrednim potwierdzeniem tego, iż organ orzekający dostrzegał ten spór jest powzięta przez Sąd na rozprawie w dniu 13 lutego 2007 r. informacja , iż po wydaniu zaskarżonej tu decyzji ostatecznej inspektor pracy działając w imieniu pracowników skarżącej firmy "uzewnętrznił" ten spór, gdyż wystąpił do sądu powszechnego ze stosownym powództwem o przyznanie drugiego dodatku z art. 151¹ Kodeksu pracy.
Na zakończenie - zważając na treść skargi - godzi się jeszcze raz podkreślić, iż Sąd Administracyjny nie jest władny wypowiadać się w jakiejkolwiek sprawie w materii rozstrzygania sporów z zakresu prawa pracy, albowiem jak zaznaczono już na wstępie niniejszych rozważań, kognicji wojewódzkich sądów administracyjnych nie podlegają sprawy z zakresu prawa pracy, które zastrzeżone są dla sądów powszechnych, które w dalszym ciągu są jedynym organem państwa uprawnionym do rozstrzygania ewentualnych roszczeń, w tym sporów o wypłatę wynagrodzenia między pracownikiem i pracodawcą, ponieważ są to sprawy cywilne wynikające ze stosunku pracy.
Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 cyt. wyżej ustawy.
Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych wywodów Sądu Administracyjnego.