IV SA/Gl 348/04

IV SA/Gl 348/04 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2006-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Mikusiński /przewodniczący/
Tadeusz Michalik /sprawozdawca/
Zofia Borowicz
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie: NSA Zofia Borowicz NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...],
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił S. G. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w C. decyzją z dnia [...] r. z tytułu "utrwalania władzy ludowej w okresie od [...] 1947 do [...] 1947 r." Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ powołał art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze. zm.) – dalej w skrócie: ustawa o kombatantach.
W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, że S. G. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim. Podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Ustalono zatem, że S. G. uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W myśl natomiast art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich.
W piśmie z dnia [...] 2002 r., zatytułowanym "odwołanie", S. G. domagał się ponownego zbadania jego sprawy i anulowania decyzji z dnia [...] r. W tych ramach podał, że w trakcie pełnienia służby w Ludowym Wojsku Polskim brał udział w walkach z bandami niemieckimi oraz innymi grupami zbrojnych bandytów. W dalszej części wniosku S. G. przywołał treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. sygn. akt III ARN 30/96, publ.: OSNAP 1997/6/83, zgodnie z którym jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego (innych) tytułu, to organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu. Na kanwie tego wyroku wnioskujący zauważył, że skoro w okresie służby wojskowej brał udział w walkach zbrojnych to tym samym walczył o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Z tych względów wypełnia dyspozycję art. 1 ustawy o kombatantach.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 154 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] r. nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
W punkcie wyjścia odnotowano, że strona nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania, ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji. Z tych względów pismo z dnia [...] 2002 r. zakwalifikowano jako wniosek o uchylenie decyzji własnej, działając w trybie art. 234 § 1 K.p.a. W tych ramach wyjaśniono, że zgodnie z treścią art. 154 § 1 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Mając na uwadze cytowany wyżej przepis odnotowano, że w niniejszej sprawie spełniona została pierwsza z przytoczonych wyżej przesłanek. Decyzja bowiem, o której uchylenie wnosi wnioskodawca jest ostateczna. Wnioskodawca nie wskazał jednak, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny albo też jego słuszny interes. Okoliczności, na które powołuje się on w swoim wniosku takiej oceny nie uzasadniają. Ponadto zauważono, iż postępowanie, po przeprowadzeniu którego została wydana zaskarżona decyzja, nie było dotknięte wadliwością. Z akt sprawy nie wynika z kolei, by strona spełniała którąkolwiek przesłankę przyznania ,czy też zachowania uprawnień kombatanckich. Przesłanką taka nie mogą być okoliczności podniesione w piśmie z dnia [...] 2002 r. Charakter służby wnioskodawcy w szeregach WP był przedmiotem postępowania weryfikacyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] r. Ustalono wówczas ponad wszelką wątpliwość, że nie prowadził on żadnej działalności kombatanckiej lub równorzędnej z kombatancką w rozumieniu przepisów ustawy kombatanckiej.
Organ orzekający podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, co do konieczności pobawienia wyżej wymienionego uprawnień kombatanckich.
Pismem z dnia [...] 2002 r., zatytułowanym "odwołanie od decyzji nr [...] z dnia [...] r." S. G. wyraził niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. W tych ramach wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca odnotował, że pokłada wielką nadzieję w zapowiadanej nowelizacji ustawy kombatanckiej. Zaakcentował nadto, że odbywanie czynnej służby wojskowej w tak trudnym i niespokojnym okresie powojennym nie należało do łatwych i bezpiecznych.
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 154 § 1 i § 2 K.p.a., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.
W motywach tego rozstrzygnięcia organ powielił argumentację zawartą w decyzji z dnia [...] r. Nadto rozważył, że wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Z akt sprawy nie wynika, by strona mogła uzyskać lub zachować uprawnienia kombatanckie z innego tytułu.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z siedzibą w Gliwicach S. G. wyraził niezadowolenie z przebiegu postępowania administracyjnego, podtrzymując dotychczasową argumentację.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na to, że została ona wniesiona po terminie wynikającym z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).
Postanowieniem z dnia 13 października 2003 r. Naczelny Sąd Adminsitracyjny odrzucił skargę S. G.. Na wniosek skarżącego z dnia [...] 2003 r. Sąd przywrócił termin do wniesienia skargi, na mocy postanowienia z dnia 22 marca 2004 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarga S. G. wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. a więc w okresie, w którym postępowanie sądowoadministracyjne toczyło się pod rządami przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Rzeczona ustawa utraciła jednak moc z dniem 1 stycznia 2004 r.
Obecnie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym stosowana jest ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwana dalej w skrócie: P.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W myśl art. 3 § 1 tej ustawy, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiący, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednakowoż sądy administracyjne – w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. – rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.
Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę działając z urzędu.
W toku postępowania administracyjnego organy administracji są zobligowane do rozstrzygania sprawy w myśl naczelnych zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności zasady prawdy obiektywnej i praworządności.
Stosownie do treści art. 7 K.p.a. stanowiącego o powyższych obowiązkach organów administracji publicznej organ ten odpowiedzialny jest za wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności, do których należy również ustalenie, czego w istocie domaga się obywatel występujący do organu. Zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną między innymi także w art. 63, 65, 128 i 140 K.p.a., jest zasada ograniczonego formalizmu w zakresie formy i treści podania.
Ponad wskazania zawarte w wyżej przytoczonych przepisach zostały nałożone na stronę postępowania administracyjnego szczególne wymogi procesowe po to, by sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu.
Każde pismo kierowane przez stronę postępowania winno być zatem w myśl przywołanych zasad rządzących postępowaniem administracyjnym należycie wyjaśnione i ocenione nie tylko przy użyciu wykładni literalnej ale również przy dokładnym ustaleniu woli strony postępowania w zakresie skutków jakie chciałaby osiągnąć przez zwrócenie się na drogę postępowania administracyjnego. Taki tok postępowania nakazuje nie tylko zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 K.p.a. ale także wynikający z art. 9 K.p.a. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa i obowiązki będące przedmiotem postępowania. Obowiązek wynikający z art. 9 K.p.a. powinien być rozumiany tak szeroko, jak jest to tylko możliwe, zaś jego naruszenie traktować należy jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji.
W zależności od okoliczności sprawy, mimo, iż pismo strony wyraźnego wniosku nie zawiera, organ administracji publicznej mając na względzie słuszny interes strony, dbając by nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa, winien rozważyć wszystkie możliwe środki, które dopuszcza ustawa, a które mogłyby służyć należytemu załatwieniu sprawy. Taki też pogląd prezentowany jest w judykaturze i doktrynie, a przykładowo można tu przytoczyć wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt SA/Wr 1587/93, sygn. akt III SA 729/84 oraz II SA 1428/98, w których podkreśla się obowiązek organu administracyjnego zmierzający do wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wniesionego przez nią może budzić wątpliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż kodeks postępowania administracyjnego nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie do organów państwa (art. 8 K.p.a.). Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji określona w art. 9 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji są zobowiązane do należytego wyczerpującego informowana stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania.
Zatem strony postępowania winny być informowane w takim zakresie, w jakim konieczne jest, by z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody, co istotne jest zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi.
Bez wątpienia, zawarte w piśmie skarżącego z dnia [...] 2002 r. sformułowania, świadczą o jego braku erudycji przede wszystkim prawniczej, w tym znajomości zasad postępowania wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego.
Wypełniając dyspozycje przywołanych wyżej przepisów organ administracji publicznej powinien w tej sytuacji zwrócić się do skarżącego o zajęcie przez niego jednoznacznego stanowiska i sprecyzowanie, w jakim trybie wystąpił do organu o "ponowne zbadanie jego sprawy i anulowanie decyzji z dnia [...] r. nr [...]". Przyszło w tym miejscu zaakcentować, że była to szczególna sytuacja procesowa, jako że w dacie wniesienia do organu pisma z dnia [...] 2002 r., decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. była decyzją ostateczną. Działając więc w oparciu o art. 9 K.p.a. organ orzekający winien pouczyć S. G. o przysługujących mu prawach i obowiązkach. W przypadku dalszych wątpliwości należało wyjaśnić czy pismo z dnia [...] 2002 r. stanowiło żądanie wznowienia postępowania lub żądanie stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany z urzędu (art. 235 § 1 K.p.a.). Pogląd taki znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie (patrz teza wyroku NSA z dnia 17 grudnia 1996 r., sygn. akt II SA/Gd 1156/96, LEX nr 44089).
Odstąpienie od tej czynności stanowiło naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Wobec niedokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 K.p.a.) i niedostatecznego poinformowania strony o okolicznościach mających istotny wpływ na jej obowiązek (art. 9 K.p.a.), należało uznać, że jest to naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy.
Niezależnie od przyjętych wyżej rozważań należało zaznaczyć, że sprawa rozstrzygana przez organ administracji publicznej w trybie art. 154 K.p.a. nie może być przedmiotem merytorycznych rozważań, których tutaj po części dopuścił się Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 K.p.a. jest bowiem trybem nadzwyczajnym służącym przede wszystkim weryfikacji decyzji prawidłowych, zaś organ powinien zbadać jedynie występowanie przesłanek, o których mowa w tym przepisie.
Toteż na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. należało zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uchylić.
O kosztach sądowych orzeczono na mocy art. 200 P.p.s.a