II SA/Ke 308/25

II SA/Ke 308/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-11-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Renata Detka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 28, art. 30 ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2025 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 30 kwietnia 2025 r. [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach zaskarżoną decyzją z 30 kwietnia 2025 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania D. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z 6 lutego 2025 r. orzekającej o odmowie umorzenia 100% kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o: umorzeniu 50% kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł z łącznej kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynoszącej na dzień wydania niniejszej decyzji [...] zł (100.093,35 zł - należność główna + odsetki ustawowe za opóźnienie - [...] zł).
W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że:
- w latach: 2022, 2023, 2024 - od dłużnika wyegzekwowano 23.551,35 zł, ponadto w okresie tym dokonał on wpłat bezpośrednich na kwotę [...]zł., co łącznie daje [...] zł. Z kolei w okresie ostatnich 3 lat, rata bieżąca alimentów ulegała zmianie i wynosiła: od 01.01.2022 r. do 31.07.2022 r. po [...] zł miesięcznie, od 01.08.2021 r. do 31.08.2022 r. po [...] zł miesięcznie, od 01.09.2022 r. do 30.11.2024 r. po [...] zł miesięcznie – łącznie [...] zł. Postanowieniem z 19 listopada 2024 r. umorzono egzekucję raty bieżącej począwszy od 1.12.2024 r.;
- w latach 2020 i 2021 od dłużnika łącznie wyegzekwowano 22 800,00 zł, ponadto w tym okresie dokonał on wpłat bezpośrednich na kwotę [...]zł, co łącznie daje [...] zł. W okresie od 01.01.2021 r. do 31.12.2022 r. dłużnik był obciążony ratą bieżącą alimentów po [...] zł miesięcznie - łącznie [...] zł;
- w latach 2018 i 2019 od dłużnika łącznie wyegzekwowano 25.500,00 zł, ponadto w tym okresie dokonał on wpłat bezpośrednich na kwotę [...]zł - łącznie [...] zł. W okresie od 01.01.2018 r. do 31.12.2019 r. dłużnik był obciążony ratą bieżącą alimentów po [...] zł miesięcznie - łącznie [...] zł.
Zdaniem organu odwoławczego z powyższego bezspornie wynika, że egzekucja w ostatnich kilku latach była skuteczna. Łącznie w latach 2018 - 2024 wyegzekwowano od dłużnika [...] zł. Nadto, we wskazanym okresie dłużnik dokonał wpłat bezpośrednich w wysokości [...] zł. Tak więc spłacił on zadłużenie w kwocie [...]zł. Na dzień orzekania przez organ I instancji zadłużenie wynosiło [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, z czego [...] zł to należność główna. Niewątpliwie więc przesłanka skuteczności egzekucji przez ostatnich kilka lat pozwala na podjęcie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Kolegium uznało za zasadne umorzenie 50% kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł z łącznej kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynoszącej na dzień wydania niniejszej decyzji [...] zł (100.093,35 zł - należność główna + odsetki ustawowe za opóźnienie -21.113,44 zł).
Organ II instancji stwierdził, że umorzenie 100% kwoty należności byłoby sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej oraz naraziłoby Skarb Państwa na straty. Kolegium zaznaczyło, że postawa dłużnika, który przez okres 7 lat spłacił znaczną część swojego zadłużenia zasługuje na zastosowanie wobec niego ulgi w postaci umorzenia 50% kwoty należności - [...] zł. Organ zauważył, że kwota zadłużenia na dzień wydania niniejszej decyzji wynosi [...] zł, z czego [...] zł to należność główna, a [...] zł to odsetki ustawowe za opóźnienie. Umorzenie całej pozostałej do spłaty kwoty naruszałoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa, ale i zasadę zaufania społeczeństwa do organów władzy. Społeczeństwo i jego obywatele muszą bowiem żyć w przekonaniu, że organy Państwa dbają o to, aby pieniądze publiczne były wykorzystywane w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, że instytucje odpowiedzialne nie wykonują swoich ustawowych obowiązków i marnotrawią środki publiczne, co naruszałoby rażąco interes społeczny.
Kolegium także podało, że niniejsza decyzja nie pozbawia strony możliwości wnioskowania o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zadłużenia w przyszłości.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję D. W. podał, że przez ostatnie 8 lat regulował alimenty sumiennie. Podkreślił, że powstanie zadłużenia wiązało się z problemami w życiu osobistym. Ponieważ miał również problemy z zatrudnieniem, wyjechał do Anglii. Kiedy poukładał sobie życie natychmiast zaczął regulować ciążące na nim zobowiązania. Dodał, że aktualnie z nowego związku ma na utrzymaniu trójkę dzieci i niepracującą żonę.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie sądowej kurator ustanowiony dla skarżącego, którego miejsce pobytu nie jest znane, poparł skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U.2024.935 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025.438 t.j. ze zm.), zwanej dalej ustawą lub ustawą o pomocy uprawnionym do alimentów.
Stosownie do art. 28 tej ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej 3 - do ich całkowitego zaspokojenia,
3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia oraz
4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym 4 - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Z kolei art. 30 ust. 1 ustawy stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:
1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów,
2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów,
3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Z powołanych regulacji wynika, że prowadząc postępowanie w tym trybie organ bada jedynie skuteczność egzekucji. Konieczną przesłanką umorzenia należności jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów i to prowadzona przez wymagany powołanym przepisem okres. Jak trafnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 ustawy oraz jej wysokość uzależnione są przede wszystkim od stopnia skuteczności postępowania egzekucyjnego i jednocześnie regularnej wpłaty pełnej wysokości alimentów. Powołana regulacja stanowi instrument służący do zachęcania dłużników do terminowego regulowania dochodzonych w postępowaniu cywilnym należności alimentacyjnych. Długotrwałe odciążenie budżetu państwa od konieczności przyznawania kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być premiowane wizją odstąpienia od żądania zwrotu części długu przypisanego do organu, który wiele lat temu przyznał i wypłacił świadczenie publicznoprawne służące zastąpieniu bezskutecznie egzekwowanych alimentów. Art. 30 ust. 1 ustawy spełnia rolę motywacyjną dla dłużników alimentacyjnych i większą wartość przypisuje temu, aby uprawnieni do alimentów mieli potencjalnie lepszą szansę na ich uzyskanie "na bieżąco" od osób zobowiązanych, kosztem ewentualnej straty w majątku publicznym z tytułu umorzenia należności wypłaconych zastępczo. Ważne jest też to, że okres skutecznej egzekucji w celu umorzenia "zaległych" świadczeń jest liczony w latach (minimum trzy do siedmiu lat), dzięki czemu kształtuje się również właściwe postawy i wzorce zachowania po stronie dłużników alimentacyjnych (odpowiedzialność i systematyczność), co nie jest bez znaczenia dla funkcjonowania całego społeczeństwa (por. wyrok WSA w Gliwicach z 1 grudnia 2017 r., sygn. IV SA/Gl 664/17). Sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Odnośnie trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i osobistej należy wskazać, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy przewiduje możliwość umorzenia należności uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z 10 grudnia 2024 r. skierowany do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. Skarżący nie sprecyzował, w jakiej wysokości domagał się umorzenia wypłaconych należności. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji odmówił uwzględnienia powyższego wniosku w jakimkolwiek zakresie mimo ustalenia, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów przez okres 7 lat. Organ uznał bowiem, że uwzględnienie wniosku i umorzenie zadłużenia w jakimkolwiek wymiarze naraziłoby Skarb Państwa na straty, a także było sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej. Ponadto organ powołał się na uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy i wynikającą z takiego charakteru możliwość, a nie obowiązek ograniczenia nałożonego na dłużnika obowiązku zwrotu należności. Organ II instancji natomiast, powołując się na analogiczne i zaktualizowane ustalenia faktyczne i taką samą wykładnię przepisów uznał, że postawa D. W., który przez okres 7 lat spłacił znaczną część swojego zadłużenia, zasługuje na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia 50% kwoty jego należności. Odmawiając umorzenia w pozostałej części SKO powołało się na to, że rażąco naruszałoby to interes fiskalny Skarbu Państwa, sprawiedliwość społeczną i zaufanie obywateli do organów władzy. Ponadto Kolegium zauważyło, że D. W. spłacił swoje zadłużenie w większości przez egzekucję komorniczą, a w mniejszej części przez dobrowolne wpłaty.
Odnosząc się do takich ustaleń i rozstrzygnięć podzielić należy pogląd, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie udzielenia ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę w powołanym wyżej art. 30 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. zwrot "wierzyciel może". Uznaniowy charakter decyzji przejawia się w tym, że organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, lecz nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Takie sformułowanie wskazuje, że organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności, natomiast nie ma on takiego obowiązku. Wybór treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności może być zatem swobodny, co nie oznacza dowolności w jego podjęciu. W bogatym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dotyczącym możliwości umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wskazuje się na to, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych.
Uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza, że nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia wskazane w tym przepisie kryteria zastosowania ulgi w spłacie zadłużenia, to nie rodzi to po jego stronie żadnego roszczenia wobec organu. Jednakże prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić wyłącznie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a decyzja musi być dostatecznie uzasadniona przez wskazanie okoliczności takiego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Rolą organu, stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. pozostaje bowiem wnikliwie ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi, przeprowadzenie zgodnie z art. 80 k.p.a. oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei sądowa kontrola legalności takiego aktu polega na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy oraz czy rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór stanowiska i na ich podstawie dokonał obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia. Kontrola ta jest w tym przypadku dość ograniczona i polega na ocenie, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). Innymi słowy, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi, a nie obejmuje tej części rozstrzygnięcia, które wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa - rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1375/14).
Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne zostały ustalone po przeprowadzeniu niewadliwego postępowania wyjaśniającego. Materialnoprawną podstawę zastosowania dyspozycji normy poprawnie wywiedzionej z treści art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy, tj. ustalenie, że egzekucja wobec skarżącego będącego dłużnikiem alimentacyjnym była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów w latach 2018 - 2024, organ II instancji ustalił na podstawie informacji komornika sądowego, który prowadził tę egzekucję (k. 6 akt organu I instancji). Wysokość zadłużenia obciążającego D. W. została zaktualizowana na datę wydania zaskarżonej decyzji, tj. na 30 kwietnia 2025 r. w oparciu o pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z 30 kwietnia 2025 r. (k. 34 akt administracyjnych). Należy zauważyć, że powyższe okoliczności nie były kwestionowane przez M. W., matkę reprezentującą D. W. w toku postępowania administracyjnego.
Organ II instancji uzasadnił też wystarczająco, dlaczego w ramach przysługującego mu luzu decyzyjnego umorzył należności dłużnika w wymiarze 50%, a nie więcej, lub mniej. Podzielając taką argumentację trzeba zauważyć, że zastosowane, nieodwracalne umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz dwojga dzieci skarżącego dotyczy bardzo znacznej kwoty [...]zł. Jej wysokość świadczy o skali tych należności i długotrwałości okresu, w ciągu którego skarżący będący dłużnikiem alimentacyjnym, nie wywiązywał się ze swych obowiązków zarówno wobec własnych dzieci, jak i względem funduszu alimentacyjnego. Wskazywane w odwołaniu i w skardze okoliczności mające uzasadniać umorzenie 100% należności obciążających D. W., nie należą do takich, które podlegają ocenie w zainicjowanym przez skarżącego postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów. Sytuacja rodzinna, zawodowa, czy osobista skarżącego nie jest uwzględniana w takim postępowaniu, skoro może być podstawą umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, którego to postępowania D. W. nie zainicjował. Natomiast wskazane w skardze powody powstania zadłużenia skarżącego nie usprawiedliwiają jego zachowania, skoro wynikały z jego własnych wyborów życiowych, a nie z jakichkolwiek obiektywnych i niezależnych od niego okoliczności.
Podsumowując należy stwierdzić, że Sąd nie dostrzegł w kontrolowanej decyzji naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, ani też prawa materialnego. Organy zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który SKO w Kielcach poddało wnikliwej i szczegółowej analizie, czemu dało wraz w motywach zaskarżonej decyzji. Orzeczone umorzenie 50% kwoty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dwojgu dzieciom skarżącego jest w realiach kontrolowanej sprawy w pełni uzasadniona. Organowi II instancji nie można zatem postawić skutecznego zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.