IV SA/Gl 326/15

IV SA/Gl 326/15 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2016-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-04-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Edyta Żarkiewicz
Małgorzata Walentek /sprawozdawca/
Tadeusz Michalik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 145 par. 1 lit. a,c,  art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 poz 1456
art. 31
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania błędu w decyzji przyznającej dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] roku nr [...]; 2) uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] roku nr [...] oraz postanowienie tego organu z dnia [...] roku nr [...]; 3) uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] roku nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] roku nr [...]; 4) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej kwotę 240 złotych (słownie: dwieście czterdzieści złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. [...] przyznano A. L. na okres od 01.11.2013 r. do 31.10.2014 r. zasiłek rodzinny na dzieci: W., A. i O. rodz. L., dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł miesięcznie, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na O. oraz na okres od o1.11. 2013 r. do 30.04.2014 r., dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji na A. i O.
Pismem z dnia [...] r. A. L., wskazując jako podstawę art. art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wniosła o sprostowanie błędów w sentencji wskazanej wyżej decyzji w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku z tytułu opieki nad dziećmi w okresie korzystania z urlopu wychowawczego oraz ustalenie, że dodatek ten w okresie od 01.11.2013 r. do 31.10.2014 r. wynosi 800 zł. W uzasadnieniu wniosku powołała się na uchwałę NSA z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt. I OPS 15/13 oraz wskazała, że organ błędnie uznał, że przysługuje jej dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w kwocie 400 zł pomimo, że sprawowała w tym okresie opiekę nad dwójką dzieci urodzonych podczas jednego porodu.
Decyzją z dnia [...] r., działając w trybie art. 32 ust. 1a, 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz kierując się powołaną we wniosku uchwałą NSA z dnia 26 czerwca 2014 r., zgodnie z którą w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje dodatek do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci, Prezydent Miasta R. zmienił decyzję własną z dnia [...] r. w ten sposób że
- w punkcie 1 przyznał prawo do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego od 11.08.2014 do 31.08.2014 w kwocie 280 zł miesięcznie i w okresie od 01.09.2014 do 31.10.2014 w kwocie 400 zł miesięcznie,
- w punkcie 2 odmówił przyznania prawa do wymienionego dodatku w okresie od 01.11. 2013 r. do 10.08.2014 r.
W wyniku odwołania A. L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżony punkt 2 wymienionej wyżej decyzji i umorzyło postępowanie organu I instancji w tym zakresie. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na błąd organu I instancji, który przyjął, że wniosek A. L. z dnia [...] r. jest wnioskiem o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego na drugie dziecko, w sytuacji gdy wniosła ona - na podstawie art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych o sprostowanie błędu w decyzji z dnia [...] r., co czyniło postępowanie w tym przedmiocie bezprzedmiotowym.
Ponadto decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło nieważność punktu I decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r., podobnie jak wyżej wskazując, że organ I instancji błędnie przyjął, że wniosek A. L. jest wnioskiem o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na drugie dziecko, w sytuacji, gdy dotyczył on sprostowania błędu na podstawie art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Następnie decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta R., działając na podstawie art. 31 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U z 2013 r., poz. 1456 ze zm. dalej w skrócie "u.ś.r.") w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. dalej "k.p.a."), odmówił sprostowania błędu w powołanej na wstępie decyzji własnej z dnia [...] r. [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że w decyzji z dnia [...] r. nie występuje żaden błąd, bowiem prawidłowo - zgodnie z art. 10 u.ś.r. – przyznano wnioskodawczyni dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł miesięcznie na dwoje dzieci urodzonych w trakcie jednego porodu.
Od powyższej decyzji A. L. wniosła odwołanie wyrażając tym samym niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Odwołująca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 8 ust. 2 i art. 10 ust. 1 poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. 31 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie o odmowę sprostowania pomimo, że decyzja organu jest wadliwa i wydana pod wpływem błędu, a także naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału sprawy. Wskazała, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r. dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1u.ś.r. , w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci. NA tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie prawa do przedmiotowego dodatku na drugie z dzieci urodzonych podczas jednego porodu za wskazany we wniosku okres.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżona decyzję.
W motywach uzasadnienia w pierwszej kolejności Kolegium przywołało dotychczasowy przebieg postępowania oraz prawne regulacje przedmiotu sprawy. Wskazało, że biorąc pod uwagę literalną wykładnię przepisu art. 10 u.ś.r. w sytuacji, gdy osoba uprawniona sprawuje faktyczną opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu przysługuje jej jeden dodatek w wysokości 400 zł miesięcznie, natomiast zmianie ulega jedynie okres pobierania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, który podlega wydłużeniu do 36 miesięcy kalendarzowych, co wynika z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Na koniec Kolegium stwierdziło, że na dzień wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] r. wykładania taka znajdowała poparcie w licznych orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych. W takiej sytuacji nie można uznać, że przyznanie stronie ww. decyzją dodatku z tytułu opieki nad dziećmi O. i A. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł miesięcznie stanowi błąd organu I instancji w rozumieniu art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze A. L. – reprezentowana przez pełnomocnika - zarzuciła zaskarżonej decyzji błędną interpretację art. 8 pkt 2 w zw. z art. 10 ust. 1 u.ś.r. i ustalenie, że w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki na więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu przysługuje jeden dodatek w wysokości 400 zł, pomimo, ze zgodnie z prawidłową wykładnią tego przepisu oraz aktualnym stanowiskiem sądów administracyjnych dodatek ten przysługuje na każde z tych dzieci. Skarżąca wskazała również na naruszenie art. 31 u.ś.r., poprzez uznanie, że organ I instancji wydając decyzję z [...] r. nie popełnił błędu przyznając jeden dodatek w wysokości 400 zł, a także poprzez jego niezastosowanie w konsekwencji czego organ, pomimo popełnionego błędu odmówił przyznania dodatku za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub wydania decyzji prostującej błąd z urzędu. Ponadto zarzucono wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. O tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła orzecznictwo sądów administracyjnych, także uchwałę NSA sygn. akt I OPS 15/13, z której jednoznacznie wynika, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu przysługuje na każde z tych dzieci.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. – w skrócie "P.p.s.a"). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 P.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z przedstawionych Sądowi wraz ze skargą akt, postępowanie w sprawie zainicjowane zostało wnioskiem skarżącej, która domagała się sprostowania błędu w zakresie wysokości przyznanych świadczeń w ostatecznej decyzji z dnia [...] r. nr [...], w części dotyczącej przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego poprzez ustalenie, że dodatek ten w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od 01.11.2013 r. do 31.10.2014 r. wynosił 800 zł, z uwagi na to, iż skarżąca sprawowała w tym okresie opiekę nad dwojgiem dzieci urodzonych podczas jednego porodu. Jako podstawę prawną swego żądania skarżąca wskazała przepis art. 31 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej także "ustawa" lub "u.ś.r.").
Na podstawie tego też przepisu organy w ostateczności prowadziły postępowanie zakończone decyzjami o odmowie sprostowania błędu.
Zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie prawniczym nie ma jednolitości co do charakteru regulacji zawartej w art. 31 u.ś.r. Prezentowany jest bowiem pogląd, że stanowi on podstawę do wszczęcia, prowadzenia i zakończenia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania błędu w decyzji dotychczasowej. Postępowanie to wszczynane jest na wniosek lub z urzędu i może zakończyć się decyzją prostującą błąd przez ustalenie prawa do świadczenia lub ustalenie innej jego wysokości. Postępowanie w trybie art. 31 u.ś.r. może być prowadzone, gdy nie zachodzą podstawy do wzruszenia na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego decyzji ostatecznej, wydanej na skutek błędu organu (por. A. Korcz, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2007, s. 404 czy wyroki WSA w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2015r. sygn. akt III Sa/Kr 1321/14 i WSA w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2015r. sygn. akt II SA/Rz 145/15 publ. CBOSA). W wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 22 sierpnia 2007r., sygn. akt II SA/Rz 373/07 twierdzi się nadto, że przepis art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie nakazuje, w przypadku zawiadomienia organu o błędzie przez uprawnionego, wydawania odrębnej decyzji prostującej błąd. Sprostowanie błędu polega w tym przypadku na ustaleniu w drodze decyzji prawa do świadczenia w prawidłowej wysokości za określony czas, ze wskazaniem oczywiście decyzji, zawierającej błąd w rozumieniu art. 31 u.ś.r.
Istnieje także odmienne stanowisko, zgodnie z którym przepis ten należy rozumieć jako przepis szczególny regulujący możliwość przyznania stronie swego rodzaju rekompensaty (odszkodowania) w sytuacji, gdy wadliwa i w dodatku niekorzystna dla strony decyzja ostateczna zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego w sposób przewidziany przepisami kodeksu lub na skutek złożenia przez stronę (prokuratora) skargi do sądu administracyjnego (por. G. Zalas, Postępowanie w sprawach świadczeń rodzinnych, teza 10 Casus s. 15).
Uznaje się również, że art. 31 u.ś.r. nie stanowi podstawy prawnej usuwania z obrotu prawnego nielegalnej lub niezasadnej decyzji odmownej, a warunkiem wstępnym podjęcia wypłaty świadczeń rodzinnych za okres wsteczny jest wznowienie przez organ właściwy na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowania zakończonego wydaniem wadliwej decyzji ostatecznej o odmowie przyznania prawa do świadczeń albo o przyznaniu świadczenia w zaniżonej wysokości oraz wydanie w tym postępowaniu nowej decyzji przyznającej prawo do świadczenia lub określające wyższą wysokość świadczenia. Nowa decyzja stanowi wówczas podstawę prawną wypłaty świadczenia zgodnie z art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. Świadczenia rodzinne Komentarz Renata Babińska-Górecka, Monika Lewandowicz-Machnikowska Wrocław 2010 .str.364).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, w ramach oceny prawnej dotyczącej art. 31 u.ś.r. stwierdził, ze istota tego przepisu polega na określeniu granicy czasu, do jakiej można wypłacić stronie świadczenie w przypadku, gdy konieczna jest jego wsteczna nadpłata z powodu dotychczasowo błędnie wydanej decyzji. Na jego podstawie wsteczna wypłata świadczeń rodzinnych ograniczona jest trzyletnim okresem, którego początek rozpoczyna się określonymi w przepisie zdarzeniami. Do zdarzeń tych należą albo wydana z urzędu nowa decyzja przyznająca prawo do świadczenia lub określająca wyższą wysokość świadczenia albo zawiadomienie strony inicjujące postępowanie zakończone decyzją przyznającą prawo do świadczenia lub określającą wyższą wysokość świadczenia.
Decyzja ta wydana być musi we właściwym znanym prawu materialnemu (ustawie o świadczeniach rodzinnych) albo procedurze administracyjnej trybie.
Dodać należy, że ani prawo materialne (ustawa o świadczeniach rodzinnych), ani procedura administracyjna nie przewiduje decyzji "o sprostowaniu błędu". Sąd nie podziela bowiem stanowiska, by podstawę wydania decyzji o sprostowaniu błędu tworzył właśnie omawiany przepis art. 31 u.ś.r..
Z powyższych przyczyn prowadzenie postępowania w celu wydania decyzji o odmowie sprostowania decyzji na podstawie art. 31 u.ś.r. było pozbawione podstawy prawnej. Podkreślenia wymaga, że w art. 32 ust. 1 cyt. ustawy dopuszcza się możliwość zmiany, względnie uchylenia decyzji ostatecznej zarówno na korzyść jak i niekorzyść strony ze względu na określone zmiany w stanie faktycznym. W innych, niż wymienione w art. 32 ust. 1 u.ś.r., przypadkach ustawodawca nakazuje natomiast stosować procedurę administracyjną (art. 32 ust. 2 u.ś.r.), a więc dopuszcza możliwość zmiany decyzji ostatecznej na podstawie art. 145, art. 145a, art.145b, art. 154, art. 155, art. 156 k.p.a. Decyzja "prostująca błąd" to decyzja wydana z urzędu lub wskutek zawiadomienia strony w jednym z nadzwyczajnych trybów wymienionych w tych przepisach.
Obowiązkiem organu po otrzymaniu wniosku złożonego przez skarżącą było zatem wezwać ją do sprecyzowania, w jakim trybie domaga się ona zmiany decyzji ostatecznych w takim zakresie, by móc uzyskać świadczenia w wyższej wysokości, a także stosownie do treści art. 9 k.p.a. pouczyć stronę o przysługujących jej uprawnieniach.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany jest uwzględnić wyrażoną w niniejszym wyroku ocenę prawną oraz przedstawione wskazania.
W związku z tym organ wezwie skarżącą do sprecyzowania jej żądania. W przypadku, gdy mimo właściwego pouczenia nadal domagać się będzie sprostowania decyzji ostatecznej z dnia [...] r. na podstawie art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych, konieczne będzie umorzenie postępowania zainicjowanego jej wnioskiem. W przypadku wyboru trybu nadzwyczajnego organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z przepisami procedury administracyjnej.
W tym celu stało się konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także wydanych w granicach tej sprawy decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie 1, 2 i 3 sentencji wyroku.
O kosztach, na które składają się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 240 zł orzeczono w punkcie 4 sentencji, na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U z 2013 r., poz. 490) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).