IV SA/Gl 320/08

IV SA/Gl 320/08 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2008-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-04-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Szczepan Prax
Tadeusz Michalik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
art. 4,5,6,7,8,24
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia NSA Szczepan Prax Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2008 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 1 tiret 1
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] B. D. domagała się przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego dla jej córki – M. W., urodzonej w dniu [...] na okres od dnia [...] do dnia [...].
Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Inspektora Działu Świadczeń Rodzinnych i Zaliczek Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., na podstawie art. 4 - 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówiono B. D. świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego oraz wnioskowanych dodatków do zasiłku rodzinnego dla jej córki – M. W., na okres zasiłkowy [...] /[...]. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wskazał na treść art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że strona nie spełnia warunków do przyznania zasiłku rodzinnego, ponieważ jest osobą samotnie wychowującą dziecko, ale obowiązek alimentacyjny na rzecz dziecka został uchylony wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...]. Jednocześnie organ wskazał, iż na podstawie art. 8 tej ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji gdy stronie nie przysługują uprawnienia do zasiłku rodzinnego nie spełnia ona również warunków do przyznania dodatków do tego zasiłku.
Odwołanie od tej decyzji wniosła B. D., wyrażając niezadowolenie z treści otrzymanego rozstrzygnięcia i zaznaczyła, że organ pierwszej instancji w trakcie postępowania wyjaśniającego pouczył ją, iż zasiłek rodzinny jej nie przysługuje do czasu uzyskania orzeczenia Sądu Rodzinnego zobowiązującego ją do całkowitego utrzymania córki M. W.
Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zawiesiło postępowanie odwoławcze w tej sprawie, z uwagi na wniesienie przez pełnoletnią córkę odwołującej pozwu do Sądu Rejonowego w K. – Z. o zasądzenie alimentów.
Kolejnym, postanowieniem z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podjęło postępowanie odwoławcze w tej sprawie.
Decyzją z dnia [...] nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...], o odmowie przyznania świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego oraz wnioskowanych dodatków dla M. W. na okres zasiłkowy [...] /[...] i przyznało stronie zasiłek rodzinny w wysokości[...] zł. miesięcznie na córkę M. W. na okres od [...] do dnia [...] oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, a także dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka nas okres od dnia [...] do dnia [...] w wysokości [...] zł. miesięcznie. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Kolegium podało, iż postępowanie administracyjne w sprawie zostało zainicjowane na wniosek strony w dniu [...]. Podając informację dotyczącą składu rodziny strona wskazała, że w skład rodziny wchodzi ona i jej córka M. W. Do wniosku strona dołączyła kserokopię swojego dowodu osobistego, odpis skrócony aktu urodzenia córki, zaświadczenie ze szkoły, do której uczęszcza córka, zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu w roku [...] oraz oświadczenie, że w roku [...] nie otrzymała żadnej kwoty tytułem alimentów od ojca córki – A. W., a także wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] mocą którego A. W. został zwolniony z obowiązku alimentacyjnego względem córki M. W. W dniu [...] strona dołączyła protokół z ugody zawartej w dniu [...] przed Sądem Rejonowym w K. – Z. w sprawie sygn. akt [...], mocą której A. W. zobowiązał się płacić poczynając od miesiąca [...] alimenty w wysokości [...] zł. miesięcznie na rzecz córki M. W. Mając na uwadze zaistniałe w sprawie nowe okoliczności organ odwoławczy, zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zaznaczył, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 tej ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,- zł. lub w przypadku spełnienia wymagań określonych w art. 5 ust. 3 cytowanej ustawy. Z kolei wskazując na treść art. 6 ust. 1 i 1a tej ustawy Kolegium wskazało, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub 21 roku życia, gdy dziecko pobiera naukę w szkole, albo do ukończenia 24 roku życia, jeżeli kontynuuje ono naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź dziecku uczącemu się w szkole lub szkole wyższej jednak nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia. Następnie Kolegium przywołując treść art. 3 pkt 2 tej samej ustawy, wskazało, że prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny, co oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, zatem w okolicznościach tej sprawy w roku [...]. W oparciu o przedłożone dowody organ odwoławczy ustalił, że dochód ten wyniósł w rodzinie strony w roku [...] wyniósł [...] zł., wobec czego nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego określonego na kwotę 504,- zł. w przeliczeniu na osobę. W dalszej części uzasadnienia wskazano wymienione w art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych okoliczności, w jakich zasiłek rodzinny nie przysługuje, ze szczególnym wskazaniem przepisu art. 7 pkt 5 i wyjaśniono, że w sytuacji gdy strona jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a na dziecko to zostały zasądzone od drugiego z rodziców alimenty, spełnione zostały wszystkie przesłanki ustawowe umożliwiające przyznanie tego świadczenia. Następnie organ odwoławczy, biorąc pod uwagę wiek córki strony oraz brzmienie przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo osoby uczącej stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. nr 130, poz. 903), z którego wynika wysokość przyznanych na rzecz strony zasiłków rodzinnych i dodatków, ustalił wysokość świadczenia w kwocie [...] zł. miesięcznie oraz na podstawie § 4 tego rozporządzenia przyznał prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...] zł. Następnie przytaczając brzmienie art. 11a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy wskazał, iż dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo jego opiekunowi prawnemu, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany albo powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Dodatek taki przysługuje osobie uczącej się, jeżeli oboje rodzice tej osoby nie żyją. Wyjaśniając sposób ustalenia okresu zasiłkowego od miesiąca [...] do [...] Kolegium wyjaśniło, że córka strony, jako uczennica klasy maturalnej [...] Liceum Ogólnokształcącego im. A. M. w K. ukończy naukę w tej szkole w miesiącu [...] Zgodnie natomiast z przepisem § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.) w klasach (semestrach) programowo najwyższych między innymi liceów ogólnokształcących zajęcia dydaktyczno-wychowawcze kończą się w najbliższy piątek po dniu 1 stycznia lub w ostatni piątek kwietnia. W związku z tym Kolegium wskazując na okoliczność uczęszczania córki strony do klasy maturalnej, uznało, że ukończy ona naukę w szkole w dniu [...] ponieważ dzień ten jest ostatnim piątkiem [...]. Biorąc pod uwagę brzmienie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uprawnia jedynie do przyznania zasiłku rodzinnego na osobę pełnoletnią do ukończenia nauki w szkole, organ odwoławczy uznał, iż świadczenie to mógł przyznać tylko na okres do dnia [...]
Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. z urzędu, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia [...] nr [...],
Decyzją z dnia [...] nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, stwierdziło z urzędu nieważność decyzji własnej z dnia [...] nr [...] dotkniętej wadą kwalifikowaną. W jej uzasadnieniu zaznaczyło, że ta ostatnia decyzja w sposób rażący narusza art. 11 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem przyznaje stronie dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka wówczas, gdy jej córka M. W. otrzymuje alimenty od ojca A. W.
Decyzją z dnia [...] nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchyliło w całości decyzję z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego oraz wnioskowanych dodatków do zasiłku rodzinnego dla dziecka M. W. na okres zasiłkowy [...] / [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. i orzekło o przyznaniu stronie zasiłku rodzinnego w wysokości [...] zł. miesięcznie na córkę M. W. na okres od [...] do dnia [...] oraz jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, a także odmówiło przyznania stronie dodatku do wyżej wymienionego zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – M. W.
Uzasadniając to rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło dokonane już wcześniej ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz zaakcentowało, że w dniu [...] strona dołączyła protokół z ugody, zawartej w dniu [...] przed Sądem Rejonowym w K. – Z. w sprawie sygn. akt [...], mocą której A. W. zobowiązał się płacić poczynając od miesiąca [...] alimenty w wysokości [...] zł. miesięcznie na rzecz córki M. W. Mając na uwadze tą okoliczność organ odwoławczy powołał się na treść art. 11a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, iż dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko - matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo jego opiekunowi prawnemu, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje (pkt 1), ojciec dziecka jest nieznany (pkt 2) albo powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone (pkt 3). Dodatek taki przysługuje również osobie uczącej się, jeżeli oboje rodzice osoby uczącej się nie żyją (art. 11a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
W rozpatrywanej sprawie wystąpiła sytuacja, gdy od jednego z rodziców zostało na mocy ugody przyznane świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka. Zatem stronie nie mógł być przyznany dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Natomiast, gdyby zobowiązany rodzic nie uiszczał alimentów, stronie przysługiwałoby uprawnienie do ubiegania się o zaliczkę alimentacyjną. Wyjaśniając sposób ustalenia okresu zasiłkowego od miesiąca [...] do [...] Kolegium wyjaśniło, że córka strony, jako uczennica klasy maturalnej [...] Liceum Ogólnokształcącego im. A. M. w K. ukończy naukę w tej szkole w miesiącu [...] Zgodnie natomiast z przepisem § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.) w klasach (semestrach) programowo najwyższych między innymi liceów ogólnokształcących zajęcia dydaktyczno-wychowawcze kończą się w najbliższy piątek po dniu 1 stycznia lub w ostatni piątek kwietnia. W związku z tym Kolegium wskazując na okoliczność uczęszczania córki strony do klasy maturalnej, uznało, że ukończy ona naukę w szkole w dniu [...], ponieważ dzień ten jest ostatnim piątkiem [...] Biorąc pod uwagę brzmienie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uprawnia jedynie do przyznania zasiłku rodzinnego na osobę pełnoletnią do ukończenia nauki w szkole, organ odwoławczy uznał, iż świadczenie to mógł przyznać tylko na okres do dnia [...]
B. D. wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] nr [...] w zakresie, w jakim ta decyzja ograniczyła prawo do pobierania przez nią zasiłku rodzinnego tylko do dnia [...] Wskazała, że organ odwoławczy błędnie przyjął dla potrzeb ustalenia tego okresu zasiłkowego przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego, a nie jak winien był przyjąć art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, który ustala zasadę, iż rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy z dniem 31 sierpnia następnego roku. Zdaniem skarżącej okres ten winien być ustalony właśnie w oparciu o przepisy ustawy o systemie oświaty, a zatem powinna otrzymywać zasiłek rodzinny do dnia 31 sierpnia [...]
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazało, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych powinny być rozpatrywane w świetle jej celu, jakim jest pomoc dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, dlatego nie można uznać, że przepis art. 24 ust. 1 przywołanej ustawy dotyczący okresu zasiłkowego ma pierwszeństwo przed przepisami dotyczącymi zasad przyznawania zasiłków rodzinnych, zawartych w art. 4, art. 5 i art. 6 tej samej ustawy. Zdaniem organu odwoławczego, celem ustawodawcy było przyznanie zasiłku rodzinnego na dziecko, które ukończyło 18 rok życia jedynie do momentu zakończenia przez nie procesu nauki w szkole lub w szkole wyższej, natomiast przepis dotyczący okresu zasiłkowego ma charakter tylko porządkowy i nie może być stosowany, jeżeli dziecko powyżej 18 roku życia ukończyło naukę. Przyznanie w tej sytuacji zasiłku rodzinnego do zakończenia roku szkolnego byłoby nieuzasadnione społecznie, bowiem abiturient liceum może już od miesiąca maja aktywnie poszukiwać pracy, zarejestrować się we właściwym powiatowym urzędzie pracy, w związku z tym ma możliwość samodzielnego zaspokojenia swoich potrzeb życiowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 Konstytucji RP, przestrzeganie praw Rzeczypospolitej Polskiej jest podstawowym obowiązkiem każdego organu państwa. Przyjęta przez art. 6 K.p.a. zasada praworządności stanowi zatem konsekwentne odbicie tej normy konstytucyjnej. Wynika z niej zarówno obowiązek zastosowania właściwej normy prawnej, jak i obowiązek ustalenia jej właściwego rozumienia.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując określone w ustawie środki. Jednocześnie po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawodawca warunkuje zatem możliwość wzruszenia orzeczenia organu administracji publicznej zaistnieniem naruszenia norm prawa materialnego, czy też norm o charakterze procesowym, przy czym w tym przypadku dodatkowo naruszenie to powinno być tego rodzaju, że miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. W myśl przepisu art. 2 tej ustawy świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego.
W tym miejscu zauważyć przyjdzie, że skarżąca wniosła skargę jedynie co do części zaskarżonego rozstrzygnięcia, dotyczącej okresu, na jaki dla jego córki M. W. przyznano zasiłek rodzinny. W konsekwencji tego stanu rzeczy Sądu uczynił przedmiotem oceny i rozważań tylko ten aspekt podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.
Kwestia sporna, wobec treści zarzutów skargi i odpowiedzi na skargę, sprowadza się do pytania, jaka w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest data końcowa przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dziecko uczęszczające do klasy maturalnej (programowo najwyższych ponadpodstawowych szkół średnich dających możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości). Przedmiotowe pytanie związane jest z interpretacją pojęcia "ukończenia nauki w szkole", zawartego w art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego nie definiują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak też nie czynią tego wprost przepisy innych ustaw.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych w sposób wyczerpujący unormowała zasady ustalania, przyznawania i wypłaty wyodrębnionej grupy świadczeń socjalnych, określonych zbiorczo jako świadczenia rodzinne, do których - poza zasiłkiem rodzinnym i dodatkami do tego zasiłku – zaliczono również świadczenia opiekuńcze tj. zasiłki pielęgnacyjne i świadczenia pielęgnacyjne oraz jednorazowe zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka (art. 1 i 2 ustawy).
Na tle przepisów zawartych w omawianej ustawie o świadczeniach rodzinnych nie można zapomnieć, że są to świadczenia pieniężne państwa na rzecz rodziny, mające na celu udzielenie wsparcia w realizowaniu przez nią funkcji opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Z tego względu uregulowania te stanowią realizację obowiązków państwa, wyrażonych w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, w myśl którego "Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych".
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłki rodzinne mają na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a dostęp do nich jest uwarunkowany spełnieniem ustalonego przez ustawodawcę kryterium dochodowego, określanego jako próg wsparcia dochodowego (art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Jedynie rodziny, których dochody utrzymują się poniżej progu wsparcia dochodowego, z dziećmi na utrzymaniu, są uprawnione do pomocy finansowej w formie zasiłku rodzinnego. Dalsza systematyka ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że dopełnieniem realizacji powyższej normy konstytucyjnej są świadczenia, wymienione enumeratywnie w art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określone jako "dodatki do zasiłku rodzinnego", do których należą m.in. dodatki: z tytułu samotnego wychowywania dziecka (pkt 3a), z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej (pkt 4a), kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (pkt 5), rozpoczęcia roku szkolnego (pkt 6) oraz podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (pkt 7).
Konstrukcja art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza, że objęte nim dodatki nie są świadczeniami samodzielnymi, ale są wypłacane łącznie z zasiłkiem rodzinnym przede wszystkim dla rodzin z dziećmi uczącymi się. Innymi słowy - dodatki do zasiłku rodzinnego uwarunkowane są istnieniem prawa do zasiłku rodzinnego. Zatem w razie braku prawa do zasiłku rodzinnego nie istnieje również prawo do dodatków do tego zasiłku.
Przepis art. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter ogólny, określający generalne ramy czasowe, jakimi ograniczone jest prawo do zasiłku rodzinnego, przysługujące osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 tej samej ustawy. Stanowi on, że prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje do ukończenia przez dziecko: 18 roku życia (pkt 1) lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia (pkt 2), albo 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3). Ponadto zasiłek ten przysługuje osobie uczącej się w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia (zob. art. 6 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zatem prawo do zasiłku rodzinnego w odniesieniu do osób, które nie ukończyły wieku 18 lat przysługuje bezwzględnie, natomiast w odniesieniu do pozostałych osób ustawodawca wprowadził obok ograniczenia wiekowego dodatkowy warunek, jakim jest pobieranie nauki w szkole albo w szkole wyższej, przewidując, że prawo to ustaje wraz z jej ukończeniem. Zgodnie z art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez szkołę należy rozumieć szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną. Z kolei w myśl art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) szkołami ponadgimnazjalnymi są m.in. trzyletnie licea ogólnokształcące i profilowane (lit. b i c) oraz szkoły policealne o okresie nauczania nie dłuższym niż 2,5 roku, których ukończenie umożliwia osobom posiadającym wykształcenie średnie uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe po zdaniu egzaminu (lit. g).
Zawarte w art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie "ukończenie nauki w szkole" nie zostało wyjaśnione przez ustawodawcę w przepisie art. 3 tej samej ustawy. W związku z tym należy dokonać ustalenia zakresu znaczeniowego tego pojęcia w oparciu o utrwaloną w orzecznictwie zasadą interpretacji, przyznającą pierwszeństwo wykładni językowej i subsydiarności wykładni systemowej oraz funkcjonalnej, co sprowadza się do przyjęcia, że jeżeli językowe znaczenie tekstu jest jasne, wówczas - zgodnie z zasadą clara non sunt interpretanda - nie ma potrzeby sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni. W takim wypadku wykładnia pozajęzykowa może jedynie dodatkowo potwierdzać, a więc wzmacniać wyniki wykładni językowej wykładnią systemową czy funkcjonalną. Zwrócić należy również uwagę, że dokonując interpretacji tekstu prawnego, kierować należy się również tym, że ustawodawca był racjonalny, używając takich a nie innych słów (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 1998r., sygn. akt FPS 9/97, opubl. ONSA 1998 nr 4, poz. 110, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2005 r., sygn. akt OSK 1916/04, System Informacji Prawnej Lex nr 168094, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2000 r. sygn. akt K 25/99, opubl. OTK 2000, nr 5, poz. 141).
Taka sytuacja zachodzi, zdaniem Sądu, w niniejszym przypadku, gdyż ustawodawca - wbrew ostatecznym stwierdzeniom organu odwoławczego - nie użył w art. 6 ust. 1 pkt 2 zwrotu "do ukończenia szkoły"; posłużył się natomiast sformułowaniem "do ukończenia nauki w szkole", które jest niewątpliwie pojęciem zakresowo szerszym. Z tego względu przedstawiona przez organ odwoławczy interpretacja, oparta o przepisy dotyczące organizacji roku szkolnego nie może być uznana za prawidłową. Gdyby warunkiem ustania prawa do zasiłku rodzinnego było ukończenie konkretnej szkoły, wówczas przepis art. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albo inny jej przepis, musiałby zawierać właśnie takie określenie, i tylko wówczas przy wykładni tego przepisu byłaby podstawa do odniesienia się do uregulowań wydanych na podstawie delegacji ustawowej zawartej w tym zakresie w przepisach ustawy o systemie oświaty.
Zgodnie z ustawowym uregulowaniem, wynikającym z art. 22 ust. 2 pkt 7 i art. 31 ust. 1 pkt 13 ustawy o systemie oświaty, rok szkolny obejmuje zajęcia dydaktyczno-wychowawcze, przerwy świąteczne i ferie szkolne letnie oraz zimowe. Nie można też pominąć faktu, że w niniejszym przypadku wykładnia musi dotyczyć całego zwrotu, w związku, z czym przy jej dokonywaniu nie można poprzestać na ustaleniu słownikowego znaczenia jednego tylko wyrazu zawartego w tym sformułowaniu.
Rozstrzygając powstały spór, Sąd zauważył, że stosownie do treści art. 24 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia rodzinne ustala się na okres zasiłkowy, przez który - w oparciu o art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych - należy rozumieć okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, przy czym zasada ta nie dotyczy świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14-16 i art. 15b tej samej ustawy. Z powołanego przepisu art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika generalna zasada przyznawania prawa do świadczeń rodzinnych na czas określony jako "okres zasiłkowy", z precyzyjnym wskazaniem jego dat granicznych. Okres zasiłkowy pokrywa się z pojęciem roku szkolnego w rozumieniu art. 63 ustawy o systemie oświaty, bowiem rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy - z dniem 31 sierpnia następnego roku.
Nie ulega wątpliwości, że uszczegółowienie tej zasady wynika z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w myśl, którego świadczenia te ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, którym jest dzień 31 sierpnia.
Mając na uwadze powyższe, należy przyjąć, że pojęcie "ukończenie nauki w szkole" to okres roku szkolnego, który stanowi prawną formę organizacji czasu nauki w szkole i kończy się dnia 31 sierpnia, dlatego do tej daty przysługuje wypłacany w okresie zasiłkowym zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku.
Zauważyć należy przy tym, że zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych "zasiłek rodzinny przysługuje za wrzesień, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności po ukończeniu nauki w szkole zostały przyjęte, w tym samym roku kalendarzowym, do szkoły wyższej". Treść przytoczonego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ustawodawca zakłada a priori istnienie prawa do zasiłku rodzinnego za okres do sierpnia włącznie, a zatem do końca roku szkolnego, który obejmuje nieodłącznie również okres ferii letnich (wakacji). Ponadto uregulowanie to wskazuje, iż ustawodawca zapewnia w tym przypadku istnienie ciągłości wypłacania zasiłku rodzinnego na osobę, która zakończyła naukę w szkole (w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych - w szkole ponadgimnazjalnej) i podjęła naukę w szkole wyższej, w których to szkołach zajęcia z reguły rozpoczynają się w miesiącu październiku.
Należy z tego wyprowadzić wniosek, że zawarty w art. 24 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych potwierdza obowiązywanie zasady istnienia prawa do zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym, czyli do dnia 31 sierpnia każdego roku, co odpowiada dacie zakończenia roku szkolnego, określonej w ustawie o systemie oświaty. Zważyć należy, że w powyższym przepisie ustawodawca użył identycznego jak w art. 6 ust. 1 pkt 2 tej ustawy sformułowania "ukończenie nauki w szkole", które na tle tej samej ustawy nie może być odczytywane odmiennie.
Bezspornym jest, ze osoba podejmująca studia musi legitymować się świadectwem maturalnym, gdyż zgodnie z art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) do odbywania studiów w uczelni może być dopuszczona osoba, która ma świadectwo dojrzałości. Implikuje to z kolei stwierdzenie, że wcześniej osoba ta musiała ukończyć szkołę ponadgimnazjalną umożliwiającą uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, czyli jedną ze szkół, których typy zostały wymienione w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit b-f ustawy o systemie oświaty (liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych, techników, uzupełniających liceów ogólnokształcących i techników uzupełniających oraz ponadpodstawowych szkół średnich dających możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości).
Zdaniem Sądu, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wiąże prawa do zasiłku rodzinnego z uczestniczeniem w zajęciach dydaktyczno - wychowawczych, dlatego przy ustaleniu okresu nauki w szkole nie mają zastosowania określone w § 2 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.), zwanego dalej w skrócie rozporządzeniem w sprawie organizacji roku szkolnego, terminy rozpoczęcia i zakończenia zajęć (zajęcia dydaktyczno-wychowawcze w najwyższych klasach tych szkół kończą się w najbliższy piątek po dniu 1 stycznia lub w ostatni piątek kwietnia, podczas gdy w pozostałych klasach - co do zasady w najbliższy piątek po dniu 18 czerwca).
Jeśli ustawodawca wiązałby, tak jak to wywodził organ, prawo do zasiłku rodzinnego z datą ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej, co następuje w miesiącu kwietniu, wówczas w celu zapewnienia ciągłości zasiłku rodzinnego dla tej szczególnej grupy uczniów, wskazanej w art. 24 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to określiłby, że dla osób, które zostały przyjęte do szkoły wyższej po ukończeniu nauki w szkole (czyli szkole ponadpodstawowej i zdaniu matury), zasiłek rodzinny przysługuje za okres od maja do września włącznie, a nie jedynie za miesiąc wrzesień.
Tymczasem ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wiąże prawa do zasiłku rodzinnego z uczestniczeniem w zajęciach dydaktyczno-wychowawczych, ale z okresem całego roku szkolnego. Podnieść również trzeba, że ustawodawca w zakresie prawa do zasiłku rodzinnego, ani innych świadczeń określonych w tej ustawie, w żaden sposób nie wyodrębnił szczególnej sytuacji uczniów najwyższych klas szkół ponadgimnazjalnych wskazanych w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. b-f ustawy o systemie oświaty, tj. klas maturalnych. Gdyby wolą racjonalnego ustawodawcy było takie różnicowanie sytuacji prawnej uczniów programowo najwyższych klas tych szkół, wówczas zapewne dałby temu wyraz, zawierając w ustawie o świadczeniach rodzinnych stosowne uregulowanie. Tymczasem ten akt prawny, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez oba organy administracji, takiego zapisu nie zawiera. Również ustawa o systemie oświaty nie różnicuje sytuacji uczniów klas maturalnych, gdyż nie określa, że dla tych osób rok szkolny trwa krócej. Natomiast przepisy rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego, dotyczą tylko organizacji zajęć dydaktyczno-wychowawczych, będących jednym z elementów składowych roku szkolnego trwającego dla wszystkich uczniów do dnia 31 sierpnia.
W konkluzji stwierdzić przyjdzie, iż w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, zasiłek rodzinny powinien być wypłacany w okresie zasiłkowym, określonym w art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niezależnie od tego czy dziecko, na które przysługuje zasiłek, jest uczniem uczęszczającym do klasy maturalnej tzw. programowo najwyższej klasy. Wskazuje na to zarówno wykładnia gramatyczna, logiczna, jak i celowościowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Należy zaznaczyć, że zasiłek rodzinny ma charakter świadczenia pomocowego, co wykazano w początkowych rozważaniach Sądu i przysługuje z tytułu spełnienia kryterium dochodowego, a nie z tytułu uczestniczenia w zajęciach szkolnych. Natomiast kwestia nauki w szkole ma znaczenie jedynie dla określenia końcowej daty jego przyznania np. w sytuacji, gdy uczeń zaprzestanie uczęszczania do szkoły, czego konsekwencją jest skreślenie z listy uczniów przez dyrektora szkoły (por. art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty).
Z tych względów nie można było podzielić stanowiska organu odwoławczego, iż użyte w art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowanie "do ukończenia przez dziecko nauki w szkole" jest tożsame z okresem trwania zajęć dydaktyczno-wychowawczych, wynikającym z rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego i że jest równoznaczne z pojęciem "ukończenie szkoły".
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną.
W tym stanie rzeczy, wobec powyższych wywodów, zarzuty skargi okazały się trafne i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. Sąd w oparciu o art. 152 p.p.s.a. nie określił, w jakim zakresie uchylona część zaskarżonej decyzji organu odwoławczego nie może być wykonana przed uprawomocnieniem się wyroku, wychodząc z założenia, że skarżącej należy się dla córki M. W. zasiłek rodzinny, co najmniej w okresie określonym w decyzji wydanej przez organ odwoławczy, zatem do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku zaskarżona decyzja powinna być wykonywana.