IV SA/Gl 282/08

IV SA/Gl 282/08 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2008-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Małgorzata Walentek
Wiesław Morys /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 8 ust.3 pkt 3, art.38
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA z 2010 r. nr 2, poz.33
Tezy
stosownie do brzmienia art.8 ust.3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejsza sumę miesięcznych przychodów stanowiących dochód osoby ubiegającej się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej bez względu na rzecz kogo alimenty są świadczone, o ile jest to osoba na mocy właściwych przepisów uprawniona do alimentacji, nadto bez względu na to, na jakiej prawnej podstawie obowiązek ten jest realizowany (wyrok, ugoda) oraz bez względu na to, czy dochodzi do tego dobrowolnie czy przy zastosowaniu prawnych środków przymusu (w drodze egzekucji). Przy czym odliczeniu od przychodów podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu, tj. bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2008 r. sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r. nr [...]; 2) przyznaje adwokatowi P.W. kwotę [...] zł ([...] złote i [...] groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. p.o. Kierownika Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej, przyznał M. R. zasiłek okresowy za miesiąc [...] i [...] w wysokości po [...] zł miesięcznie. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 8, art. 38 ust. 1-5, art. 106 ust. 1 , art. 110 ust. 7-8 oraz art. 147 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). W uzasadnieniu stwierdzono, że skarżący spełnia wymogi warunkujące przyznanie tegoż zasiłku określone w cytowanej ustawie, zaakcentowano jednocześnie, że zasiłek został przyznany ze względu na niepełnosprawność. Wydana przez organ pierwszej instancji decyzja była kolejną w sprawie, po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzji z dnia [...] przyznającej zasiłek okresowy od [...] do [...] Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego stwierdzono, że skarżący w miesiącu [...] i [...] nie przekroczył kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania tegoż świadczenia. Z uwagi na fakt przyznania od miesiąca [...] dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł skarżący przekroczył w tym miesiącu ustawowe kryterium dochodowe wynoszące [...] zł (jego dochód składał się z wspomnianego dodatku w kwocie [...] zł oraz zasiłku stałego w wysokości [...] zł) co było przyczyną nie przyznania zasiłku okresowego za miesiące od [...]do [...] Wysokość przyznanego świadczenia uzasadniono brzmieniem art. 38 ustawy i ograniczonymi środkami budżetowymi.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M. R. wniósł odwołanie, w którym zarzucił organowi błędne ustalenie osiąganych przez niego dochodów. Wskazał, iż organ bezprawnie wliczył do osiąganego przez niego dochodu dodatek mieszkaniowy oraz alimenty, które uiszcza na dzieci.
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W opinii Kolegium skoro organ pierwszej instancji znający doskonale sytuację skarżącego, objętego od dłuższego czasu szerokim wsparciem środkami pomocy społecznej i dodatków mieszkaniowych uznał, że kwota przyznanego świadczenia wynikająca między innymi z ograniczonych możliwości finansowych jest wystarczająca, to Kolegium nie podważa takiego stanowiska. Kolegium nie dopatrzyło się również naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej, dlatego też stwierdziło, iż decyzja zasługuje na utrzymanie w mocy. Na poparcie tej konkluzji przytoczyło treść przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz dokonane ustalenia faktyczne pokrywające się z ustaleniami organu I instancji. Na koniec stwierdziło, że nie jest władne orzekać co do zakresu nie objętego kwestionowanym rozstrzygnięciem (dalsze miesiące), zwłaszcza gdy orzeczono o nim w odrębnej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. R. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji oraz przyznania mu zasiłku okresowego adekwatnego do jego trudnej sytuacji materialnej i bytowej. Podważając równocześnie ustalenia stanu faktycznego w zakresie jego sytuacji dochodowej, wskazał iż znaczna część przyznanego mu zasiłku stałego jest potrącana przez komornika w poczet zadłużenia alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Wadliwości mające lub mogące mieć wpływ na wynik sprawy albo stanowiące podstawę wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności, po myśli art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), uzasadniają wzruszenie zaskarżonej decyzji.
Stosownie do treści art. 134 tej ustawy, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, a więc z urzędu bierze pod rozwagę naruszenia prawa nie podniesione przez strony.
Przeprowadzając, w oparciu o powołane przepisy, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie przez organy obu instancji przepisów prawa, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawę materialnoprawną orzekania w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. ( art. 8 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy).
Przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy należy mieć przede wszystkim na względzie to, iż zasadniczym celem ustawy o pomocy społecznej jest wsparcie osób w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.
W pierwszej kolejności godzi się podkreślić, że po myśli art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej świadczenia przyznawane są na wniosek. Oznacza to, że zasadą jest wszczęcie postępowania przez stronę, choć ust. 2 tego przepisu dopuszcza działanie z urzędu. W aktach administracyjnych brak jest wniosku skarżącego, jak też aktu wszczynającego postępowanie przez organ. W zapadłych decyzjach powiada się, że skarżący wniósł o przyznanie zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ustawy o pomocy społecznej. Stanowi on, że zasiłek okresowy przysługuje między innymi osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Organy rozpatrzyły żądanie za dwa miesiące, przeto tylko do tego okresu ograniczona jest kognicja sądu administracyjnego. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest wysokość dochodu skarżącego, zwłaszcza czy uprawnia ona go do korzystania z tej formy świadczeń z pomocy społecznej, a w szczególności w jakiej wysokości świadczenia te powinny mu zostać przyznane. Kryterium dochodowe w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej określa art. 8 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 złotych, przy czym stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Przyznanie zasiłku okresowego uzależnione jest więc w szczególności od wysokości uzyskiwanych miesięcznych dochodów osoby samotnie gospodarującej, bądź rodziny. W celu ustalenia powyższych kwestii organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, na podstawie którego stwierdził, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, w miesiącu [...] jedynym źródłem dochodu skarżącego był pobierany przez niego zasiłek stały w wysokości 444 zł. Zgodnie z art. 38 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z wymogami ustępu 2 tegoż artykułu nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Ust. 4 art. 38 cytowanej wyżej ustawy ustala minimalną kwotę jaka może być przyznana w formie zasiłku okresowego – wynosi ona 20 zł. W oparciu o cytowane wyżej uregulowania organ I instancji przyznał skarżącemu zasiłek okresowy w wysokości [...] zł za miesiące[...] i [...]. Z uwagi na fakt uzyskania przez skarżącego dodatku mieszkaniowego od miesiąca [...]uległ zmianie dochód rzeczywisty, który składał się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości [...]zł. Tym samym skarżący od miesiąca [...] przekroczył wskazane powyżej kryterium dochodowe, które wynosi 477 złotych. Z uwagi na fakt przekroczenia tegoż kryterium nie przyznano skarżącemu zasiłku okresowego za miesiące od [...] do [...] Decyzja w tym przedmiocie została zaskarżona w odrębnej sprawie.
Zdaniem Sądu organy obu instancji błędnie określiły wysokość dochodu osiąganego przez skarżącego. Nie uwzględniły bowiem dyspozycji zawartej w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, nakazującej pomniejszenie przychodów osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej przez odliczenie kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W pierwszej kolejności wymaga ustalenie znaczenia i wyjaśnienie pojęcia "alimenty". Problematykę alimentów i obowiązku ich ponoszenia reguluje ustawa z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm.). W uproszczeniu - "alimenty" są to świadczenia środków utrzymania należne od określonych członków rodziny osobom, które potrzebują pomocy materialnej, ponieważ nie są w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 128 i nastepne).
Przepis art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy odnosi się do "alimentów świadczonych na rzecz innych osób". Nie ogranicza zatem kręgu osób uprawnionych ani nie uzależnia pomniejszenia dochodu od sposobu, w jaki ustalony czy realizowany jest obowiązek alimentacyjny. Wypełnienie obowiązku alimentacyjnego może przybrać postać zarówno świadczeń dobrowolnych, jak i być następstwem dochodzenia ich przed sądem. Może wynikać zarówno z wyroku, jak i ugody, w tym też pozasądowej. Tytuł wykonawczy daje możliwość przymusowej jego realizacji przez właściwy organ (komornika sądowego). Art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej nie zawęża przeto (nawet dla celów dowodowych), formy w jakiej mają być ustalone alimenty, które odlicza się od dochodu, jak też sposobu realizacji omawianego obowiązku.
Tymczasem fakt egzekwowania przez komornika świadczeń alimentacyjnych w wysokości 60 % kwoty przyznanego zasiłku stałego był organom znany, co wynika z danych zawartych w protokole przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz decyzji organu II instancji. Zatem zupełnie niezrozumiałym jest nieuwzględnienie tego faktu przy ocenie sytuacji dochodowej skarżącego i nie uwzględnienie uregulowania zawartego w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej przez organy obu instancji. Co się zaś tyczy zarzutu skarżącego, zgodnie z którym organy winny odliczyć od osiąganych przez skarżącego dochodów kwotę przyznanego mu dodatku mieszkaniowego, to nie ma on znaczenia dla sprawy niniejszej, w której go nie uwzględniono w dochodach skarżącego.
W dalszej kolejności dokonując kontroli zapadłych w sprawie decyzji Sąd stwierdził, że nie odpowiadają one również wymogom stawianym w art. 107 § 3 k.p.a. Przyjmuje się, że uzasadnienie decyzji ma przedstawiać trzy fazy rozumowania tj. wyjaśnienie okoliczności sprawy, zmierzające do ustalenia faktów, ocenę wiarygodności dowodów i ustalenie znaczenia faktów według normy prawnej. W doktrynie, jako jedną z najistotniejszych wad uzasadnienia wymienia się "niepowiązanie uzasadnienia rozstrzygnięcia z rozstrzygnięciem decyzji". W sentencji zaskarżonej decyzji organ I instancji przyznał zasiłek okresowy za miesiące [...] i [...] w uzasadnieniu przedstawia również powody z których nie przyznano tego świadczenia za miesiące od [...] do [...]– pomimo braku wyrzeczenia tej treści w sentencji. Postępowanie takie czyni decyzję wewnętrznie sprzeczną, niezrozumiała inna treść wynika z sentencji a inna z jej uzasadnienia. Ponadto lakoniczne stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, iż ośrodek posiada ograniczone środki finansowe nie jest wystarczającym uzasadnieniem przyznania skarżącemu zasiłku okresowego w jego minimalnych granicach. Trzeba wskazać, iż z akt administracyjnych ani z uzasadnienia decyzji nie wynika bowiem jaką kwotą w tym okresie dysponował ośrodek na realizację tego typu świadczeń, jaka kwota została rozdysponowana, ile osób złożyło w dany okresie wnioski o przyznanie tej formy pomocy i ilu potrzebujących z tej formy pomocy korzysta. Należy jeszcze raz podkreślić, że o ile art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nakazuje organowi pomocy społecznej uzależnić rozmiar świadczonej pomocy od celów i możliwości pomocy społecznej, to jednak nie oznacza to oparcia rozstrzygnięcia na ogólnych niczym nie popartych twierdzeniach.
W rozpatrywanej sprawie nie wyjaśniono zatem i nie rozważono wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, czym naruszono art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zarzut ten dotyczy również organu II instancji, który poprzestał na gołosłownym stwierdzeniu zawartym w motywach decyzji organu I instancji. W tym zakresie decyzje uchylają się spod oceny legalności. Ta konkluzja, wraz z opisanym powyżej wnioskiem o naruszeniu prawa materialnego, uzasadnia pogląd o istotnych wadach decyzji. W konsekwencji czego podlegały one uchyleniu.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ustali prawidłowo i rzetelnie stan faktyczny sprawy, dokona oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, prawidłowej interpretacji art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej zgodnej z wskazaniami Sądu.
Następnie stosownie do ich wyniku wyda właściwej treści rozstrzygnięcie, które powinien umotywować wedle wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Pamiętać należy zwłaszcza o uzupełnieniu akt o wniosek skarżącego, dane dotyczące wysokości alimentów świadczonych przezeń oraz wielkości i sposobu dysponowania przez organ środkami pomocowymi. Odnośnie alimentów, na podstawie wyroku (ugody itp.) lub zajęcia komorniczego, ustali organ wysokość bieżących miesięcznych alimentów obciążających skarżącego i je odejmie od przychodów (nie uwzględni zaległości, odsetek i kosztów komorniczych). Należy bowiem jednoznacznie stwierdzić, że stosownie do brzmienia art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.593 ze zm.) kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejsza sumę miesięcznych przychodów stanowiących dochód osoby ubiegającej się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej bez względu na to na rzecz kogo alimenty są świadczone, o ile jest to osoba na mocy właściwych przepisów uprawniona do alimentacji, nadto bez względu na to, na jakiej prawnej podstawie obowiązek ten jest realizowany (wyrok, ugoda) oraz bez względu na to, czy dochodzi do tego dobrowolnie czy przy zastosowaniu prawnych środków przymusu (w drodze egzekucji). Przy czym odliczeniu od przychodów podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu, tj. bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. Taki, zdaniem Sądu, jest bowiem sens i cel tego przepisu.
Wobec powyższego, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.
W myśl art. 250 tej ustawy wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy pełnomocnik procesowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Po myśli § 2 ust. 1, 2 i 3 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348) przyznano pełnomocnikowi skarżącego koszty udzielonej pomocy prawnej w kwocie [...] zł z należnym podatkiem VAT.