IV SA/GL 130/05

IV SA/Gl 130/05 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2005-07-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2005-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Teresa Kurcyusz-Furmanik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lipca 2005 r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
W dniu [...], decyzją Nr [...] Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 22 ust 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) umorzył postępowanie wszczęte z wniosku złożonego w dniu [...] przez S.S., bowiem, jak stanowił przywołany art. 22 ust. 3 wskazanej ustawy, wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich mogły być kierowane w terminie do dnia 31 sierpnia 1998 r.
Po rozpoznaniu złożonego przez S.S. odwołania od powyższej decyzji jako wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją Nr [...] z dnia [...] organ utrzymał w mocy decyzję własną powołując się na uchybienie przez stronę terminu wskazanego w treści art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) i wskazując, iż nie ma możliwości przywrócenia uchybionego przez wnioskodawcę terminu.
W dniu [...] S.S. wystąpił do Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z ponowną prośbą o rozpoznanie jego wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich.
Traktując pismo S.S. jako wniosek złożony w trybie art. 154 k.p.a., mając na względzie treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził niezgodność z Konstytucją RP art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (wyrok TK z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. SK 4/02 Dz. U. z 2003 r. Nr 72, poz. 658.), Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...], działając na mocy art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 22 ust.1 i art. 4 ust. 1 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) uchylił decyzję własną i decyzję ją poprzedzającą o umorzeniu postępowania administracyjnego.
Odnosząc się do żądania wnioskodawcy, organ odmówił S.S. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym.
Z uzasadnienia decyzji wynikało, iż zdaniem Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów potwierdzających osadzenie w obozie przesiedleńczym w Ł. W szczególności zdaniem organu, z przedstawionych przez stronę dokumentów nie wynika, w którym z obozów przesiedleńczych w Ł. przebywała.
Odwołując się od rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych S.S. powołał się na przedłożony organowi dokument w postaci zaświadczenia Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...], z którego wynikało, iż na podstawie akt Centrali Przesiedleńczej w P., Oddział w Ł. z lat [...] sygn. [...] str. [...] zaświadcza się, że S.S. został wysiedlony wraz z rodziną z miejscowości O. w b. powiecie [...] i osadzony w jednym z obozów przesiedleńczych podległych Oddziałowi Centrali Przesiedleńczej w Ł., a dnia [...] został wywieziony wraz z rodziną na roboty przymusowe do III Rzeszy.
Odwołujący podniósł, iż osadzony był w obozie przesiedleńczym [...], a jego rodzice i [...] brat, wraz z którymi tam przebywał [...], co nie pozwala na uzyskanie jakichkolwiek informacji. Wskazał nadto, iż Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" przyznała mu, w oparciu o te same, co złożone w sprawie dokumenty z Archiwum Państwowego, uprawnienia do otrzymania świadczenia.
Rozpoznawszy odwołanie S.S. jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją Nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie stwierdzając, iż zgodnie z treścią art. 22 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) organ orzeka o spełnieniu warunków do przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji, a S.S. nie przedstawił dokumentów, z których wynikałoby, w którym z obozów przesiedleńczych w Ł. przebywał.
Nie godząc się ze stanowiskiem zawartym w decyzji z dnia [...] S.S., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, w której ponawiając dotychczasowo prezentowaną argumentację domagał się przyznania uprawnień kombatanckich, a dodatkowo zasądzenia na jego rzecz odszkodowania w kwocie [...] zł tytułem strat poniesionych przez okres [...] oczekiwania na właściwe rozstrzygnięcie sprawy .
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i wskazał, iż z przedstawionego organowi zaświadczenia Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] nie wynikało, do którego z ł. obozów przesiedleńczych został wysiedlony wnioskodawca, a przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154) w § 6 wymieniają aż 5 obozów zlokalizowanych w Ł. i jej okolicach, w których pobyt stanowi tytuł przyznania uprawnień z art. 4 ust.1 pkt.1 lit. "c" ustawy o kombatantach.
Strona nie podała w swojej relacji, w którym obozie przebywała, ani nie uczyniła tego składając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, co jest brakiem skutkującym wydaniem decyzji odmownej, gdyż ustawodawca dla przyznania uprawnień kombatanckich wymaga ustalenia konkretnego obozu, w którym przebywała osoba represjonowana.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W pierwszym rzędzie należy podnieść, że wedle treści art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). sądy te sprawują kontrolę zgodności z prawem działania administracji publicznej.
W świetle natomiast brzmienia art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zwaną dalej p.p.s.a. sądy te badają czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto badają czy organ administracyjny nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością zaskarżonej decyzji. Przy czym, jak głosi art.134 §1 tej ustawy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność tych decyzji również z urzędu.
Przeprowadzając zatem ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem zarówno materialnym jak i procesowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Należy zwrócić uwagę, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Z przepisu art. 7 k.p.a. wynika obowiązek organu administracji państwowej, jakim jest również Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Natomiast art. 75 k.p.a., nie definiując środków dowodowych, stanowi, że "jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem".
Badając sprawę w powyższym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszona została naczelna zasada postępowania administracyjnego to jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 kpa.
Z zasady tej wynikają dla organu administracji państwowej między innymi obowiązki określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością, oraz przeprowadzenie z urzędu wskazanych w sprawie dowodów w celu załatwienia sprawy.
Z przepisu art. 7, a także i 77 § 1 kpa wynika, iż postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z własnej inicjatywy gromadzić dowody służące prawidłowemu rozstrzygnięciu sprawy.
Nie do pogodzenia z naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego, a w szczególności z zasadą praworządności i dochodzenia prawdy obiektywnej byłoby stanowisko, w myśl którego rola organu orzekającego sprowadzałaby się do roli biernego podmiotu oczekującego na dowody przeprowadzane przez stronę postępowania zgodnie z zasadą obowiązującą w procedurze cywilnej, a to zgodnie z art. 6 k.p.c. oznaczającą, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na tej stronie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W postępowaniu przed organami administracji publicznej reguły przewidziane w przepisie art. 6 k.c. nie mają zastosowania.
W myśl przywołanych zasad postępowania administracyjnego ciężar dowodu - z mocy art. 77 § 1 kpa - spoczywa na organie administracyjnym i jeśli strona przedłoży niepełny materiał dowodowy, wówczas organ ten ma obowiązek z własnej inicjatywy uzupełnić go, aż do uzyskania pewności co do istnienia określonego stanu faktycznego sprawy. Stosownie bowiem do przepisu art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - podstawą niewadliwej decyzji administracyjnej w każdej sprawie może być tylko ocena zgromadzonego przez organ administracji publicznej pełnego materiału dowodowego - pozwalającego na ustalenie zgodnego bądź zbliżonego do rzeczywistości stanu faktycznego. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. Jako "dowolne" należy traktować również ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku sine qua non wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w aspekcie powyższych wywodów uznał, iż opisanym wymaganiom proceduralnym nie odpowiada ostateczna decyzja wydana w niniejszej sprawie, a ograniczenie postępowania dowodowego do dokumentu dostarczonego przez stronę stanowi istotne uchybienie wyżej przywołanym zasadom postępowania dowodowego, określonym przez kodeks postępowania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2001 r. sygn V SA 3357/00 publ. .LEX nr 50163, gdzie stwierdzone zostało, iż odmowa potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie może być uzasadniona wyłącznie brakiem zasobów archiwalnych, a organ orzekający jest obowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające).
Zgodnie przeto z przywołanymi wcześniej przepisami k.p.a. organ administracji winien był podjąć dalsze, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia kroki.
Zdaniem Sądu, organ administracji, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy winien rozważyć możliwość zebrania informacji dotyczących wysiedlenia wszystkich członków rodziny skarżącego przy uwzględnieniu dokumentacji z poszczególnych obozów przesiedleńczych, o których mowa w rozporządzeniu z dnia 20 września 2001 r. Prezes Rady Ministrów w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). W tym miejscu należy zgodzić się ze stanowiskiem Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż warunkiem stosowania art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" jest określenie miejsc odosobnienia, w którym strona przebywała, nadto wskazane miejsce musi pokrywać się z treścią rozporządzenia Prezes Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154), jednakże przytoczone stanowisko organu, wraz ze wskazaniem przepisów wykonawczych do art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o kombatantach.... znalazło miejsce dopiero w odpowiedzi na skargę, a tym samym nie może mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji od strony jej zgodności z treścią art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się do żądania skarżącego przedstawionego w jego skardze, a to przyznania mu bezpośrednio przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zarówno uprawnień kombatanckich, jak i odszkodowania, podnieść trzeba, iż do kompetencji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak zaznaczone zostało na wstępie uzasadnienia, należy kontrola legalności wydanych przez organy administracyjne aktów prawa, Sąd ten nie może natomiast samodzielnie rozstrzygać w zakresie żądań przedstawionych przez strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza nadto, iż nie ma znaczenia dla oceny słuszności skargi powołanie się przez skarżącego na ustalenia Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie". Ustalenia tej instytucji nie mogą bowiem mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Stanowisko Fundacji wskazuje natomiast, iż skarżący mógłby, niezależnie od toczącej się obecnie sprawy, wystąpić do Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o rozważenie możliwości przyznania mu uprawnień przysługujących na mocy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395).
W świetle dostrzeżonych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy uchybień procesowych organu, a zwłaszcza wobec uznania, iż dotychczasowo przeprowadzone postępowanie dowodowe nie pozwoliło na wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie żądania skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za słuszne uchylić zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. . .