IV SA 4769/03

IV SA 4769/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-11-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Łukasz Krzycki
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /przewodniczący sprawozdawca/
Otylia Wierzbicka
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /spr./, Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka, sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] lutego 2003, nr [...].
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dn. [...].10.2003 r., nr [...] utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję własną z dn. [...].02.2003 r., nr [...] w której odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].08.1985 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...].02.1985r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...].12.1984 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, na cele reformy rolnej w trybie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17, poz. 71) nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, położonej we wsi B.
Nieruchomość przejęta na podstawie wskazanych decyzji stanowiła część majątku o łącznej powierzchni [...] ha należącego do S. i S. N. Majątek ten początkowo został przejęty orzeczeniami z 1950 r. na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednakże decyzją z dnia [...].05.1983 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdził nieważność owego przejęcia, z uwagi na mniejszy niż wymagany areał gruntów rolnych ([...]ha). W uzasadnieniu swej decyzji zaznaczył, że skoro nieruchomość ta znajduje się we władaniu Państwa należy rozpatrzeć sprawę w trybie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
Uprzednio Nadleśnictwo S. w dniu 29.08.1949 r. przejęło komisyjnie protokołem [...] ha lasu na podstawie dekretu z dnia 12.12.1944 r. o przejęciu na niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, a [...] ha lasów przejęto decyzją z dnia [...].08.1984 r. na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
Przedmiotowe decyzje z lat 1984-1985 dotyczyły wyłącznie gruntów rolnych należących do tego majątku. Zarówno w decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...].12.1984 r., jak i utrzymującej ją w mocy decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...].02.1985r. przyjęto, że grunty rolne o pow. [...] ha należące do S. i S. N. zostały objęte we władanie Państwa do
dnia 5.04.1958 r., a więc do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 12.03.1958 r. . Protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...].03.1951 r. grunty te zostały przekazane na rzecz PGR-u Z. z siedzibą w D. i stan ten trwał do dnia 25.04.1958 r., na co wskazują przesłuchania świadków z dnia
12.06.1984 r. Następnie protokołem zdawczo-odbiorczym zostały przejęte do
zasobów PFZ i do dnia [...].04.1961 r. wydzierżawione Kółku Rolniczemu w
R. W dniu 27.05.1961 r. nieruchomość tę wraz z zabudowaniami
przekazano Nadleśnictwu S.. W decyzji z dnia [...].02.1985 r. podkreślono, że
zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe przy udziale syna byłych
właścicieli S. N., w którym przesłuchano wskazanych przez
niego świadków (protokół z dnia 12.06.1984 r.), a także w dniu 4.02.1985 r.
organ II instancji przeprowadził dodatkowe postępowania dowodowe również z
jego udziałem. Postępowania te potwierdziły fakt, iż N. na wiosnę
1958 r. przeprowadzili się ze wsi P. do R.. Świadkowie zeznali,
że pomagali przy pracach polowych w tym gospodarstwie, ale nie sprecyzowali
dokładnie terminu dokonywania tych upraw, natomiast N.
oświadczył, że na gruntach przedmiotowych stał wówczas stóg należący do
Kółka Rolniczego, a zagospodarowanych zostało przy pomocy sąsiadów 13 ha
gruntów w tym gospodarstwie. Formalnie grunty te nie były od przejęcia we
władaniu byłych właścicieli, a częściowe i krótkotrwałe ich użytkowanie bez
jakiejkolwiek podstawy prawnej nie może stanowić przesłanki do zwrotu
nieruchomości. Przyjęto wówczas, że gospodarstwo to w dniu 5.04.1958 r. było
w posiadaniu PGR S..
Na skutek skargi S. N. na decyzję Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...].02.1985r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia
[...].08.1985 r. odmówił stwierdzenia jej nieważności. Uzasadnił to brakiem w
aktach sprawy dokumentu świadczącego o zwrocie tych gruntów byłemu
właścicielowi przez dyrektora PGR -u oraz nieprecyzyjnością i lakonicznością
zeznań świadków powołanych przez S. N., nie wynika z
nich bowiem od jakiego momentu grunty te były ponownie uprawiane przez
byłego właściciela. Jeden z powołanych świadków twierdził wręcz, że
początkowo grunty te oddano Kółkowi Rolniczemu w dzierżawę od 7.05.1958
r., a dopiero później N.. Minister podkreślił, iż żadna z osób
przesłuchiwanych w charakterze świadka wyraźnie nie stwierdziła, że były
właściciel władał tym gruntem w dacie 5.04.1958 r.
Na skutek wniosku S. N. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].08.1985 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...].02.1985r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...].12.1984 r.
W uzasadnieniu swej decyzji zaznaczył, że w dacie 5.04.19 5 8 r. przedmiotowa nieruchomość pozostawała w użytkowaniu PGR w S., a przejecie jej w trybie ustawy z dnia 12.03 1958 r. było zasadne, bo stanowiło usankcjonowanie stanu prawnego nieruchomości pozostającej bez tytułu prawnego we władaniu Państwa. Podkreślił także, iż sprawa badana była przez Prokuraturę Generalną, która nie dopatrzyła się naruszenia prawa przez organy administracji państwowej. Minister zwrócił uwagę na kontrolę zaskarżonej decyzji przeprowadzoną w trybie nadzoru na podstawie art 156 § 1 pkt 2 Kpa. Przy czym zauważył, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja wydana została wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek, co w przedmiotowej sytuacji, jego zdaniem, nie zachodzi.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. N. zaznaczył, że udowodnił, iż w dacie 5.04.1958 r, przedmiotowa nieruchomość pozostawała w użytkowaniu jego rodziców, co nie pozwalało na przejęcie jej w trybie ustawy z dnia 12.03 1958 r., z tego względu zarzucił Ministrowi przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów, zwłaszcza z uwagi na znaczne niedociągnięcia postępowania prowadzonego przez Naczelnika Gminy S.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dn. [...].10.2003 r. utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję własną z dn. [...].02.2003 r. i zaznaczył, że rodzice skarżącego nie posiadali przedmiotowej nieruchomości od 1949 r., także w dacie 5.04.1958 r., bo wówczas pozostawała ona we władaniu Państwa, które w jego-imieniu wykonywał PGR w S.
W skardze do Sądu Administracyjnego S. N. zarzucił zaskarżonym decyzjom błędne przyjęcie, że w sprawie owego przejęcia nie doszło do rażącego naruszenia prawa, podczas gdy z treści zebranego materiału dowodowego w sprawie wynika, że organy administracji, oceniając przesłanki do zastosowania normy ówczesnego art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12.03 1958 r. procesowały w sposób sprzeczny z regułami postępowania dowodowego, zakreślonymi przepisami art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Zdaniem skarżącego nie można w sposób nie budzący wątpliwości stwierdzić, że sporna nieruchomość w dniu 5.04.1958 r. znajdowała się we władaniu Państwa. W tej sytuacji obowiązek wnikliwej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego wymaga, jak podkreślił skarżący, bezspornego udowodnienia przez Ministra faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne.
Ponadto skarżący odwołał się do faktów wynikających z tzw. protokołu negatywnego, z którego jego zdaniem wynika, że nieruchomością tą we wskazanej dacie nie władał PGR, a wynika z niego, że na obszarze także tym osiedlili się poprzedni właściciele, którzy uprawiają ziemię. Podobną treść
zawiera uchwała z dnia [...].10.1960 r., nr [...] Prezydium Powiatowego Związku Kółek Rolniczych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując całości swe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy swej uprzedniej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek z innej przyczyny niż podniesione w skardze.
Niewątpliwie na Ministrze Rolnictwa i Rozwoju Wsi spoczywał obowiązek ustalenia wszystkich osób, którym przysługiwał statut strony postępowania o stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].08.1985 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...].02.1985r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...].12.1984 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, na cele reformy rolnej w trybie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, położonej we wsi B.
Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a w szczególności z pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 18.10.2004 r. wynika niezbicie, iż skarżący S. N. nie jest jedynym spadkobiercą byłych właścicieli przedmiotowego majątku ziemskiego. Z informacji przekazanych Sądowi przez skarżącego, a częściowo i z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż poza nim jest cały szereg pozostałych następców prawnych byłego właściciela tego majątku (aktualnie ośmioro).
Niewątpliwie toczące się postępowanie zostało zainicjowane na wniosek S. N., przy czym składał go wyłącznie w imieniu własnym i nie legitymował się pełnomocnictwem udzielonym przez pozostałych następców prawnych byłych właścicieli majątku. Organ administracji publicznej rozpoznający wniosek poprzestał na wyłącznym jego udziale w tym postępowaniu. Nie wezwano do udziału w sprawie pozostałych ośmiu osób uprawnionych, brak jest także stosownych sądowych stwierdzeń nabycia spadku. W zaistniałej sytuacji nie wiadomo z jakiej przyczyny pozostali uprawnieni pozbawieni zostali prawa do wzięcia udziału w tym toczącym się postępowaniu, zgłaszania wniosków dowodowych, uczestniczenia w przeprowadzanych ustaleniach i wypowiadania się w ich przedmiocie, a wreszcie otrzymywania zapadłych decyzji.
Tej wady prowadzonego postępowania nie naprawił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W
dalszym ciągu prowadził to postępowanie przy wyłącznym udziale skarżącego, z pominięciem pozostałych następców prawnych byłych właścicieli majątku.
Okoliczność ta stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) należało orzec jak w sentencji.