II SA/Kr 606/08
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, wskazując na konieczność ponownego zbadania kwestii zgody współwłaścicieli i zstępnych.
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1976 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności, uznając, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Skarżący podnosili m.in. kwestię braku zgody współwłaścicieli i zstępnych oraz wadliwe określenie daty ostateczności decyzji. WSA uchylił decyzje SKO, wskazując na naruszenie przepisów k.p.a. i rozporządzenia wykonawczego, w szczególności dotyczące ustalenia zgody współwłaścicieli i zstępnych oraz sposobu doręczenia decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę S.N., E.N. i T.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1976 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności pierwotnej decyzji, podnosząc zarzuty dotyczące m.in. braku zgody wszystkich współwłaścicieli i zstępnych na przejęcie, wadliwości procedury nadania klauzuli ostateczności oraz śmierci jednego z wnioskodawców przed uprawomocnieniem się decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a kwestie podnoszone przez skarżących nie skutkują nieważnością decyzji. WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję SKO. Sąd wskazał, że organ naruszył przepisy k.p.a. (art. 7, 77, 107) oraz rozporządzenia wykonawczego do ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, nie dokonując wystarczających ustaleń faktycznych. W szczególności wątpliwości budziło ustalenie, czy T.N. złożył wniosek o przejęcie gospodarstwa, czy jego zgoda była wymagana, a także czy praca w gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania zstępnych. Sąd podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji i wymaga oczywistych wad, które organ ma obowiązek wykazać. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie musiał ustalić te kwestie i rozważyć, czy ewentualne uchybienia spełniają przesłanki nieważności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, istnieje możliwość, że decyzja jest wadliwa, co wymaga ponownego zbadania przez organ administracji.
Uzasadnienie
Sąd wskazał na konieczność ponownego ustalenia, czy wszyscy współwłaściciele i zstępni wyrazili zgodę na przejęcie gospodarstwa, czy praca w gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania zstępnych, oraz czy decyzja została prawidłowo doręczona.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (22)
Główne
k.p.a. art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne art. 3 § 1
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne art. 4
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne art. 6
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974r w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne § 2
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
k.p.a. art. 16
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne art. 9 § 1
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne art. 31
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 158 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 127 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 217
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 36
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 37 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 43 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 12
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego. Niewłaściwe zastosowanie przepisów rozporządzenia wykonawczego do ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, w szczególności w zakresie ustalania głównego źródła utrzymania zstępnych. Wątpliwości co do prawidłowości doręczenia decyzji T.N. i jego zgody na przejęcie gospodarstwa.
Odrzucone argumenty
Argumenty Samorządowego Kolegium Odwoławczego o braku rażącego naruszenia prawa i nieodwracalnych skutkach prawnych. Argument o tym, że wadliwe określenie daty ostateczności decyzji nie wpływa na jej ważność.
Godne uwagi sformułowania
Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, zatem zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości. Wadliwe nadanie klauzuli stwierdzającej ostateczność decyzji nie jest objęte zasada trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 kpa). Czynność taka rodzi jedynie obalalne domniemanie, że decyzja administracyjna jest ostateczna.
Skład orzekający
Joanna Tuszyńska
przewodniczący sprawozdawca
Kazimierz Bandarzewski
członek
Renata Czeluśniak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w kontekście przejmowania gospodarstw rolnych oraz wymogów proceduralnych (zgoda stron, doręczenie, ustalenie stanu faktycznego)."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej ustawy z 1974 r., która może nie być już aktualna, jednak zasady interpretacji k.p.a. i postępowania nieważnościowego pozostają istotne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznego przejęcia gospodarstwa rolnego i długotrwałego sporu o jego ważność, co może być interesujące ze względu na kontekst historyczny i złożoność prawną.
“Długi bój o ziemię: Czy decyzja sprzed lat była nieważna?”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Kr 606/08 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2008-09-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2008-06-26 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Joanna Tuszyńska /przewodniczący sprawozdawca/ Kazimierz Bandarzewski Renata Czeluśniak Symbol z opisem 6079 Inne o symbolu podstawowym 607 Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzje I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071 art. 16, 156 par. 1, 7, 77, 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity Dz.U. 1974 nr 21 poz 118 art. 3 ust. 1, 4, 6 Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant: Joanna Obrał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2008 r. sprawy ze skargi S.N. , E.N., T.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [....] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [....] . Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2007 r., działając na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 4 ust. 1 i 2, art. 6, art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r., Nr 21, poz. 118 z późn. zm.), odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Zastępcę Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] czerwca 1976 r., Nr [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 1976 r. Zastępca Naczelnika Miasta i Gminy w [...] orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego - bez budynków we wsi B. nr rej. [...] obejmujące prg. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz pb [...] o łącznej powierzchni 7 ha 77 arów 40 m2 obciążone dożywociem na rzecz A. z A. N., z tym zastrzeżeniem iż wyłączone z gospodarstwa budynki będą stanowić odrębny od gruntu przedmiot własności. Decyzja ustalała również obszar gospodarstwa, poziom produkcji rolnej, wysokość zadłużenia oraz wartość przejmowanego gospodarstwa. Nadto stwierdzono w niej, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa zostają przejęte wolne od obciążeń na rzecz osób trzecich z wyjątkiem służebności osobistej, którą uznał za niezbędną, jak również stwierdził, że M. N. i T. N. przysługuje dożywotnie prawo użytkowania działki gruntu o pow. do 0,50 ha, która zostanie przydzielona po wydaniu decyzji. Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2000 r. S. N., jako spadkobierca T. N. wniósł o uchylenie opisanej wyżej decyzji, a następnie w dniu 30 sierpnia 2007 r. sprecyzował ostatecznie stanowisko, w ten sposób, że wniósł o zmianę sposobu załatwienia sprawy poprzez uznanie decyzji za nieważną od samego początku. Sprawa zainicjowana wnioskiem z dnia 1 czerwca 2000 r. dwukrotnie na skutek skarżenia decyzji merytorycznych przez S. N. trafiała do sądu administracyjnego, który wyrokami z dnia 13 lutego 2003 r. (sygn. II SA/Kr 3217/00) oraz 23 lutego 2007 r. (sygn. II Są/Kr 465/04) uchylał decyzje obydwu instancji, wskazując za drugim razem zasadność rozpatrzenia żądania S. N. jako wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Zarzuty wnioskodawcy odnosiły się do nieprawidłowości w nadaniu przedmiotowej decyzji klauzuli "prawomocności". Kolegium poddało szczególnej analizie przedmiotową decyzję pod kątem wypełnienia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ przedstawił zatem wykładnię pojęcia "rażące naruszenie prawa", jak również podniósł, że zgodnie z art. 156 § 2 kpa nie stwierdza się nieważności decyzji obciążonej ta wadą, gdy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne, których zniesienie, cofnięcie, odwrócenie wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego. Odwołując się do regulacji zawartej w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, w szczególności przepisów art. 1, art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 6 organ stwierdził, że materiał dowodowy w postaci zgromadzonych dokumentów oraz zeznań stron pozwala na stwierdzenie, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z wnioskiem o przekazanie gospodarstwa rolnego wystąpili bowiem łącznie jego współwłaściciele, a skoro w dacie wydania decyzji zstępni wnioskodawców - jak wynika z zeznań złożonych na rozprawie w dniu 17 października 2007 r. przez S. N. i T. N. - nie zamieszkiwali bezpośrednio w przekazywanym gospodarstwie rolnym i praca w nim nie stanowiła ich głównego źródła utrzymania to ich zgoda nie była wymagana. Również osoba uprawniona z prawa dożywocia, którym obciążone były nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego – A. N. zmarła około 1959 r., bezprzedmiotowe było zatem rozpatrywanie kwestii uzyskania jej zgody. Jako niezasadny został oceniony argument podnoszony przez S. N., że wadliwość decyzji wynika z faktu opatrzenia jej klauzulą ostateczności w dniu 30 czerwca 1976 r., podczas gdy żadna ze stron nie występowała z wnioskiem o wcześniejsze "uprawomocnienie się" decyzji. W ocenie Kolegium zdarzenia polegające na niezgodnym z rzeczywistością stwierdzeniu daty ostateczności wydanej decyzji dotyczą wyłącznie sfery wykonania decyzji, nie zaś wadliwości samej decyzji. Tzw. "klauzula ostateczności" jest w istocie szczególnym rodzajem zaświadczenia rozumieniu art. 217 i nast. kpa i wadliwość takiej klauzuli polegająca na błędnym, czy nieprawidłowym oznaczeniu daty ostateczności decyzji nie skutkuje wadliwością samej decyzji, wydanej zgodnie z obowiązującymi przepisami materialno-prawnymi. Nieprawidłowe wskazanie daty ostateczności winno skutkować wystąpieniem o nadanie tej decyzji klauzuli obejmującej prawidłowo określoną datę i zgodnie ze stanem faktycznym (licząc od dnia doręczenia stronom). Zarówno przepisy obecne jak i obowiązujące uprzednio nie przewidywały sytuacji stwierdzenia ostateczności decyzji przed upływem 14 dni od jej doręczenia lub ogłoszenia i to również w razie zrzeczenia się przez stronę prawa do złożenia odwołania. Nadto, w ocenie Kolegium, nie zaistniała żadna z pozostałych przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa, które mogłyby skutkować przyjęciem, iż decyzja jest dotknięta sankcją nieważności. S. N. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że decyzja z dnia [...] października 2007 r. jest krzywdząca i nie uwzględnia decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2004 r. oraz wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 13 lutego 2003 r. oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 lutego 2007 r., w których sąd nie stwierdził, aby wysuwane przez niego żądanie było bezpodstawne. Wskazał, że w szczególności zależy mu na zwrocie resztek gruntów, które wchodziły w skład gospodarstwa rolnego co do których Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa w K. wstrzymała sprzedaż do czasu ostatecznego załatwienia sprawy lub umożliwienie ich pierwokupu. W piśmie z dnia 15 marca 2008 r. wnioskodawca podniósł, że jest rolnikiem, posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1 ha i zależy mu na jego powiększeniu. Wskazał, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, że praca w gospodarstwie nie stanowiła głównego źródła utrzymania rodziny, albowiem praca w rodzinnym gospodarstwie rolnym stanowiła podstawowe źródło utrzymania rodziny, rozumiane jako możliwość zapewnienia jej wyżywienia. S. N. wyjaśnił również, że oprócz pracy w gospodarstwie był wprawdzie zatrudniony jako nauczyciel, ale dochody z tego tytułu były niewielkie. Decyzją z dnia [...] r. (znak:[...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 127 § 3 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 156 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 6, art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 25 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium ponownie wskazało, że brak jest podstaw do stwierdzenia, aby decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] czerwca 1976 r. była dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa, skutkującą jej nieważnością. Organ podkreślił, że instytucja stwierdzenia nieważności jest odstępstwem od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, przewidzianej w art. 16 kpa, zaś podstawy stwierdzenia nieważności nie mogą stanowić takie okoliczności, które w toku normalnego postępowania odwoławczego od decyzji, skutkowałyby jej uchyleniem i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji. Odwołując się do przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. organ stwierdził, że do przekazania gospodarstwa rolnego doszło na wniosek właścicieli gospodarstwa, którzy w dacie składania wniosku byli już w wieku emerytalnym, zaś przekazywane gospodarstwo przekraczało wskazaną w art. 9 ust. 1 cyt. ustawy minimalną powierzchnię gospodarstwa rolnego. Odnosząc się do twierdzenia wnioskodawcy, że gospodarstwo rolne stanowiło jego główne źródło utrzymania, organ odwołał się do wyjaśnień złożonych przez S. N. i T. N. na rozprawie, gdzie oświadczyli, że nie zamieszkiwali bezpośrednio w przekazywanym gospodarstwie rolnym. Nadto również piśmie z dnia 15 marca 2008 r. wnioskodawca przyznał, że w tym okresie był nauczycielem. Skoro zatem nie mieszkał na terenie przekazywanego gospodarstwa i pracował zawodowo, to nie sposób, w ocenie Kolegium, uznać, aby praca w gospodarstwie miała charakter głównego źródła utrzymania. Kolegium stwierdziło, że Sąd w wyrokach na które powołał się wnioskodawca, wskazywał na konieczność rozstrzygnięcia sprawy w odpowiednim trybie, natomiast nie dokonywał merytorycznej oceny prawidłowości decyzji. Nadto Kolegium podniosło, że nie zaistniały również przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 1,3,4,5,6,7 kpa, albowiem decyzja została wydana zgodnie z właściwością, nie dotyczyła sprawy rozstrzygniętej już inną ostateczną decyzja administracyjną, decyzja została skierowana do podmiotów będących stronami w postępowaniu, była wykonalna, a jej wykonanie nie wywoływało czynu zagrożonego karą. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. wnieśli S. N., T. N., E. N. Podnieśli, że organ nie wziął pod uwagę nieważności decyzji wynikającej ze śmierci jednego z wnioskodawców w dniu [...] lipca 1976 r., tj jeszcze przed "uprawomocnieniem się" decyzji przypadającym na dzień 11 lipca 1976 r. Na poparcie swojego stanowiska odwołali się do ostatecznej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w [...] z dnia [...] lutego 1977 r., w którym odmówiono wypłaty zasiłku pogrzebowego po zmarłym T. N., stwierdzając, że brak jest do tego podstaw, albowiem T. N. zmarł przed przyznaniem świadczeń rentowych, gdyż prawo do emerytury ustalono dla niego od 11 lipca 1976 r. Nadto wskazali, że w dniu [...] sierpnia 1976 r. "Urząd Miasta i Gminy w [...]" wydał "decyzję uzupełniającą", w której stwierdzono, że właścicielem całego gospodarstwa była M. N. Decyzja ta posłużyła ZUS do wypłacenia świadczeń rentowych, a następnie została "uchylona" przez "Urząd Wojewódzki w [...]" w dniu [...] marca 1995 r. Nadto podali, że opinię o nieważności decyzji wyraziła również dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Ziemią Urzędu Wojewódzkiego w B. na prowadzonej przez siebie rozprawie administracyjnej w dniu [...] kwietnia 1994 r. Wnieśli o uznanie, że gospodarstwo rolne M. N. i T. N. zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa z naruszeniem prawa, co umożliwi "bez wydania odrębnej decyzji zwrot nieruchomości w całości, przyznania nieruchomości zastępczej lub odszkodowania". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu, nieuwzględnienia okoliczności śmierci T. N., Kolegium podniosło, że T. N. zmarł w dniu [...] lipca 1976 r., natomiast przedmiotowa decyzja została wydana wcześniej, bo w dniu [...] czerwca 1976 r. i adresowana była do M. N. i T. N. Wskazało, że na znajdującym się aktach sprawy egzemplarzu decyzji widnieje adnotacja, że "w/w decyzję otrzymano 30.06.76". Nadto w dniu 26 lipca 1976 r. M. N. zwróciła się do Urzędu Miasta i Gminy w [...] o korektę decyzji. Powyższe okoliczności w ocenie Kolegium, pozwalają na ustalenie, że decyzja ta została doręczona stronom postępowania. Nadto organ odwoławczy wskazał, że istotnie w dniu [...] sierpnia 1976 r. została wydana decyzja określona przez skarżących jako "decyzja uzupełniająca", której decyzją Wojewody z dnia [...] sierpnia 1995 r. nr [...] stwierdzono z urzędu nieważność. Odnosząc się do stanowiska dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Ziemią Urzędu Wojewódzkiego w B. organ odwoławczy podał, że z protokołu rozprawy znajdującego się w aktach wynika, że uwaga dotyczyła decyzji z dnia [...] sierpnia 1976 r., nie decyzji będącej przedmiotem postępowania. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi ( art. 134 ustawy). W wyniku dokonanej oceny stwierdzić należy, że kwestionowana decyzja nie jest zgodna z prawem. Przede wszystkim należy zauważyć, że zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu nieważnościowym, w którym organ bada, czy kontrolowana decyzja dotknięta jest kwalifikowaną wadą, określoną w art. 156 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, iż postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest postępowaniem szczególnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 ust. 1 k.p.a. zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można wzruszyć takie rozstrzygnięcie. Numerus clausus wad decyzji administracyjnej skutkujących jej nieważnością zawiera dyspozycja art. 156 § 1 k.p.a. (vide: wyrok NSA z dnia 10 czerwca 1998 r., sygn. akt IV SA 1290/96 (niepubl.); wyrok NSA z dnia 8 czerwca 1998 r., sygn. akt IV SA 1490/96 (niepubl.); wyrok NSA z dnia 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2319/96 (niepubl.)). Skoro stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 5 lutego 1988 r., sygn. akt IV SA 948/87, GAP 1988, nr 17). Organ nadzoru, dokonując oceny czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., winien wyjaśnić stan faktyczny i prawny z daty wydania kontrolowanej decyzji. Obowiązkiem organu było zatem przeprowadzenie postępowania na podstawie tych samych zasad co w postępowaniu zwykłym, tj. z uwzględnieniem reguł określonych w art. 7, 77 i 80 k.p.a. Zgodnie z przepisem art. 3 ust.1 ustawy z dnia 29 maja 1974r o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. z 1974r Nr 21 poz.118) nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Z kolei w myśl przepisu art. 4 powyższej ustawy nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania. Zgoda współwłaścicieli, zstępnych, dożywotników lub małżonka na przekazanie nieruchomości nie jest wymagana, jeżeli gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji rolnej lub jest zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych (art.6). Stosownie zaś do przepisu § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974r w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. z 1974r nr 21 poz. 125), obowiązującego w dniu wydania decyzji z dnia [...].06.1976r, pracę w gospodarstwie rolnym uznaje się za główne źródło utrzymania, jeżeli obliczony według przepisów podatkowych przychód szacunkowy z tego gospodarstwa przekracza dochód z innych źródeł. Przychód szacunkowy i dochód z innych źródeł ustala się na podstawie danych z okresu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o przejęcie gospodarstwa. Wobec powyższego, wątpliwości budzi ustalenie organu, że przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło na zgodny wniosek małżonków, że S. N. i T. N. nie zamieszkiwali bezpośrednio w przekazywanym gospodarstwie oraz wyciągnięty na tej podstawie wniosek, że praca w przedmiotowym gospodarstwie nie stanowiła ich głównego utrzymania, w związku z czym ich zgoda na przekazanie gospodarstwa nie była wymagana. Porównanie podpisów na wniosku o przejęcie gospodarstwa (k.5 akt administracyjnych) i podpisu złożonego przez M. N. na znajdującym się w aktach dowodzie doręczenia (k.22/23) prowadzi do wniosku, że koniecznym jest dokonanie przez organ ustalenia, czy T. N. złożył wniosek o przejęcie gospodarstwa. Wbrew twierdzeniom organu z zeznań złożonych na rozprawie w dniu 17.10.2007r wynika, że T. N. częściowo zamieszkiwał w gospodarstwie rodziców i częściowo u brata. Wreszcie, jak wynika z cytowanego wyżej przepisu rozporządzenia, zamieszkiwanie w gospodarstwie nie było kryterium służącym do ustalenia, czy praca w gospodarstwie rolnym była głównym źródłem utrzymania zstępnego rolnika. Pokreślić należy, że w aktach brak jest dowodu doręczenia decyzji z dnia [...].06.1976r M. N. i T. N. Z adnotacji uczynionej na decyzji "otrzymano w dniu 30.06.1976r" nie wynika jeszcze, fakt doręczenia decyzji. Zgodnie bowiem z przepisem art. 36 kpa, art.37 § 3 kpa i art.43 § 1 kpa (w brzmieniu wówczas obowiązującym) organ administracji państwowej doręcza pisma za pokwitowaniem, pisma doręcza się wszystkim stronom, chyba że w podaniu wskazały jedną jako upoważnioną do odbioru pism, a odbierający pismo potwierdza doręczenie mu pisma swym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia. Oczywistym jest, że data ostateczności decyzji widniejąca na klauzuli odciśniętej na decyzji, jest błędna. W myśl art. 12 kpa ostatecznymi były decyzje, od których nie służyło odwołanie w administracyjnym toku instancji. Wobec nie doręczenia decyzji T. N., decyzja nie mogła stać się ostateczna w dniu 30.06.1976r. Nie ma to jednak istotnego znaczenia w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji. Przepisy regulujące postępowanie administracyjne, w tym kodeks postępowania administracyjnego, nie przewidują procedury nadawania klauzuli ostateczności decyzjom administracyjnym; w szczególności klauzula taka nie jest nadawana w drodze decyzji lub postanowienia. Treść cytowanego wyżej przepisu art. 12 kpa wskazuje, że warunkiem ostateczności decyzji było to, aby nie mogła być ona zaskarżona w drodze zwykłych środków przewidzianych w toku instancji. W niniejszej sprawie nie rozpoczął biegu termin do złożenia odwołania przez T. N. albo jego następców prawnych. Decyzja nie była więc ostateczna w dniu 30.06.1976r i tego waloru nie uzyskała na skutek wadliwego stwierdzenia ostateczności. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że z uwagi na charakter samej klauzuli o stwierdzeniu ostateczności, nadanie jej nie może prowadzić do uostatecznienia się decyzji w sytuacji, gdy brak ku temu podstaw prawnych. Dlatego też wadliwe nadanie klauzuli stwierdzającej ostateczność decyzji nie jest objęte zasada trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 kpa). Czynność taka rodzi jedynie obalalne domniemanie, że decyzja administracyjna jest ostateczna. Podkreślić jednocześnie należy, że skuteczne doręczenie decyzji przynajmniej jednej ze stron postępowania powoduje, że decyzja wywołuje skutki prawne wobec jej wejścia do obrotu prawnego. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a) i c) p. p. s. a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wyżej wskazano organ naruszył przepis art. 7, 77 i 107 kpa, gdyż wydał decyzję bez dokonania niezbędnych ustaleń co do stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego oraz nie zastosował przepisu § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974r w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. z 1974r nr 21 poz. 125). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie ustalenie czy T. N. złożył wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, czy gdyby takiego wniosku nie złożył, była wymagana jego zgoda na przekazanie gospodarstwa, czy zstępni rolnika gospodarowali na przedmiotowych nieruchomościach, a jeżeli tak, to czy praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło ich utrzymania (w rozumieniu § 2 cytowanego wyżej rozporządzenia). Nadto, po dokonaniu tych ustaleń organ rozważy, czy ewentualne uchybienia organu wydającego decyzję z dnia [...].06.1976r spełniają przesłanki nieważności decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji jest bowiem instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, zatem zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości. Wymaga to od organu administracji prowadzenia postępowania ze szczególną wnikliwością ( wyrok NSA z dnia 21 .02.2006r, II OSK 544/05, LEX nr 298465). Wobec powyższego orzeczono jak w wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI